I OSK 2197/24

I OSK 2197/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Skiba /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka
Monika Nowicka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 2449/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-05-21
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1491
art. 2 ust. 2
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Ministra Rozwoju i Technologii oraz Prezydenta Miasta Krakowa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 2449/23 w sprawie ze skargi A.D. na decyzję Ministra Rozwoju i Inwestycji z dnia [...] sierpnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia umorzenia postępowania administracyjnego z mocy prawa 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od A.D. na rzecz Ministra Rozwoju i Technologii kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 3. zasądza od A.D. na rzecz Prezydenta Miasta Krakowa kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 maja 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 2449/23, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A.D. na decyzję Ministra Rozwoju i Inwestycji z dnia [...] sierpnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia umorzenia postępowania administracyjnego z mocy prawa:
1. uchylił zaskarżoną decyzję;
2. zasądził od Ministra Rozwoju i Inwestycji na rzecz A.D. kwotę 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Orzeczeniem z [...] stycznia 1959 r., nr [...], Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa odmówiło ustalenia i przyznania na rzecz M. z P. W. i A.W. odszkodowania za nieruchomość położoną w Krakowie przy ul. [...], wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z [...] stycznia 1952 r., nr [...].
Pismem z 20 sierpnia 2013 r. A.D. i J.P. złożyli wniosek o stwierdzenie nieważności m.in. ww. orzeczenia z [...] stycznia 1959 r., nr [...] (pkt 3 wniosku).
Pismem z [...] listopada 2021 r. Ministerstwo Rozwoju i Technologii poinformowało wnioskodawców, że przedmiotowe postępowanie o stwierdzenie nieważności uległo umorzeniu z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r.
Postanowieniem z dnia 6 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 199/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A.D. i J.P. na ww. pismo z [...] listopada 2021 r., wskazując w uzasadnieniu, że zwrot "umorzenie z mocy prawa" wymaga potwierdzenia odpowiednim aktem.
Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2022 r., I OSK 1995/22, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Ministra Rozwoju i Technologii od ww. postanowienia. W uzasadnieniu Sąd ten całkowicie podzielił stanowisko Sądu I instancji wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Po zbadaniu przedmiotowego wniosku oraz całości akt sprawy organ stwierdził, że zgodnie z art. 2 ust. 2 nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.
Dalej organ wskazał, że będąc związanym oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w orzeczeniu sądu – był zobowiązany zbadać przesłanki wskazane w art. 2 ust. 2 nowelizacji, powodujące umorzenie postępowania z mocy prawa, a zatem konieczne było ustalenie, czy postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności było zainicjowane po upływie 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia oraz czy zostało zakończone przed dniem wejścia w życie ww. nowelizacji ostateczną decyzją lub postanowieniem.
Z akt archiwalnych dotyczących przedmiotowego postępowania wynika, że orzeczenie z [...] stycznia 1959 r., nr [...], zostało doręczone stronom w dniu 7 lutego 1959 r. (w aktach zachowały się zwrotne potwierdzenia odbioru).
Tym samym termin na złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności określony w art. 2 ust. 2 nowelizacji upłynął w dniu 7 lutego 1989 r.
Z akt sprawy wynika, że wniosek o stwierdzenie nieważności przedmiotowych orzeczeń został złożony pismem z 20 sierpnia 2013 r., które wpłynęło do organu w dniu 26 sierpnia 2013 r., a więc ponad 54 lata od doręczenia orzeczenia z [...] stycznia 1959 r.
Tym samym, mając na uwadze, iż postępowanie z wniosku A.D. oraz J.P. o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] stycznia 1959 r. zostało wszczęte po upływie ponad 30 lat od dnia jego doręczenia oraz okoliczność, iż przedmiotowe postępowanie nie zostało zakończone do dnia wejścia w życie nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego (tj. do 15 września 2021 r.), pozostając związanym oceną prawną sformułowaną w prawomocnym postanowieniu Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z 6 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 199/22, w zakresie formy zakończenia postępowania, należało stwierdzić w drodze decyzji, że przedmiotowe postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r.
Decyzja z dnia [...] sierpnia 2023 r., nr [...], Minister Rozwoju i Technologii (dalej: Minister lub organ) stwierdził, że postępowanie z wniosku A.D. (dalej: strona lub skarżąca) oraz J.P. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z dnia [...] stycznia 1959 r., nr [...], uległo umorzeniu z mocy prawa z dniem 16.09.2021 r.
Z decyzją tą nie zgodziła się A.D., reprezentowana przez adwokata, zaskarżając ją w całości skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
We wspomnianym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję.
Sąd I instancji zwrócił uwagę, że w okolicznościach niniejszej sprawy postępowanie administracyjne zakończone wydaniem decyzji z [...] sierpnia 2023 r. trwało w sumie 13 lat i nie zakończyło się merytorycznym rozpatrzeniem wniosku, lecz umorzeniem już pod rządami ustawy nowelizującej (uchwalonej 11 sierpnia 2021 r. i obowiązującej od 16 września 2021 r.). Organ zastosował ustawę nowelizującą, czego efektem jest zaskarżona decyzja, której rezultatem jest umorzenie postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia o odmowie odszkodowania. Tym samym pozbawiono stronę możliwości uzyskania merytorycznego rozstrzygnięcia (bez względu na to, czy byłoby ono dla niej pozytywne, czy też negatywne), a w rezultacie ewentualnego zaskarżenia go do sądu.
Przedmiotowa regulacja ustawy nowelizującej w powiązaniu z przedstawionym sposobem procedowania w niniejszej sprawie stanowi też wobec strony złamanie szeregu reguł wynikających z zasady demokratycznego państwa prawnego, w tym wprost wyrażonych w Kodeksie postępowania administracyjnego zasad budzenia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) i pewności prawa (art. 8 § 2 k.p.a.), a dodatkowo godzi w zasadę ochrony interesów w toku.
Dlatego też w okolicznościach tej sprawy art. 2 ust. 1 i 2 ustawy nowelizującej jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz z art. 77 ust. 2 Konstytucji, a w konsekwencji jest niezgodny z jej art. 64 ust. 1 i 2. Przyjęte rozwiązanie wobec skarżącej narusza zasadę demokratycznego państwa prawnego, a także zasady wywodzone z niej i sygnalizowane wyżej, w tym w sposób oczywisty narusza w odniesieniu do niej określone w art. 8 § 1 i 2 k.p.a. zasady zaufania do organów władzy publicznej i pewności prawa, a w efekcie prowadzi do pozbawienia jej prawa do sądu oraz naruszenia jej praw majątkowych, zaś dalszą tego konsekwencją jest pozbawienie jej ewentualnego dochodzenia odszkodowania.
Od powyższego wyroku zostały złożone dwie skargi kasacyjne.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Minister Rozwoju i Technologii zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z 33 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. 2019 r., poz. 2393, ze zm.) w zw. z art. 188 pkt 1 Konstytucji w zw. z art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, ze zm.; dalej: "Konstytucja") przez przekroczenie zakresu kompetencji przyznanych sądom administracyjnym przez ustawodawcę, a w konsekwencji nieuprawnione wkroczenie w kompetencje zastrzeżone dla Trybunału Konstytucyjnego, co przejawia się w dokonaniu ipso facto derogacji przepisu art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491, dalej jako "nowelizacja k.p.a.") - jako niezgodnego z Konstytucją;
2. art. 153 p.p.s.a. przez całkowite pominięcie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w prawomocnym postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 01.12.2022 r. sygn. akt I OSK 1995/22, w którym to orzeczeniu Sąd przesądził o konieczności wydania decyzji deklaratoryjnej, stwierdzającej umorzenie postępowania na mocy art. 2 ust. 2 nowelizacji w przypadku uznania, iż ziściły się przesłanki wskazane w tym przepisie;
3. art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. przez pominięcie w uzasadnieniu prawnym okoliczności wydania prawomocnego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 01.12.2022 r. sygn. akt I OSK 1995/22 i konsekwencji tego orzeczenia, które są daleko idące, gdyż NSA jednoznacznie zobowiązał organ do oceny przesłanek z art. 2 ust. 2 nowelizacji k.p.a. i do wydania decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej umorzenie postępowania w przypadku zaistnienia tych przesłanek;
4. art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 153 p.p.s.a.:
- przez sfomułowanie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób lakoniczny, nie pozwalający na wywiedzenie z niego argumentów przemawiających za uznaniem niekonstytucyjności art. 2 ust. 2 nowelizacji k.p.a. oraz zastosowaniem przez Sąd tzw. "rozproszonej kontroli konstytucyjności" tego przepisu w niniejszej sprawie
- przez niewskazanie konkretnych zarzutów wobec organu i niewskazanie konkretnych przepisów naruszonych przez organ, a także wskazanie niepełnej podstawy prawnej uchylenia decyzji, tj. przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., który to przepis ma charakter blankietowy;
5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 nowelizacji k.p.a. przez błędne uznanie, że organ nadzoru naruszył zasadę pogłębiania zaufania do organów państwa wskutek wydania rozstrzygnięcia zgodnego z przepisami nowelizacji k.p.a. i uwzględniającego skutki prawne, które zaistniały z mocy prawa;
Wobec powyższego, wniesiono o:
1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi A.D. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia [...].08.2023 r. nr [...].
2. ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie (w przypadku nieuwzględnienia wniosku sformułowanego w pkt. 1);
3. zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,
4. rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym (art. 176 § 2 p.p.s.a.).
Skargę kasacyjną od wskazanego na wstępie wyroku złożył także Prezydent Miasta Krakowa zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. i art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491) polegające na tym, że Sąd I instancji - w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej - zastosował środek określony w ustawie i niezasadnie uchylił zaskarżoną decyzję wskutek błędnego przyjęcia, iż w postępowaniu nadzorczym, które zostało wszczęte i niezakończone przed 16 września 2021 r. i które jednocześnie zostało wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia ogłoszenia decyzji nie znajduje zastosowania art. 2 ust. 2 ww. ustawy, a zatem, iż postępowanie to nie ulega umorzeniu z mocy prawa;
2) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 127 § 3 i art. 158 § 2 k.p.a., polegające na tym, że Sąd I instancji - w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej - zastosował środek określony w ustawie i niezasadnie uchylił zaskarżoną decyzję oraz wskazał, że w aktualnym brzmieniu przepisów k.p.a. organ - w toku ponownego rozpatrzenia sprawy - ma możliwość ustalenia czy w sprawie wystąpiły przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, ewentualnie ustalenia, że orzeczenie takie zostało wydane z naruszeniem prawa.
W oparciu o powyższe wniesiono o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji;
2) ewentualnie wydanie orzeczenia merytorycznego i oddalenie skargi;
3) zasądzenie od stron na rzecz uczestnika zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
4) na podstawie art. 182 § 2 k.p.a. zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy.
Odpowiedź na skargę kasacyjną Ministra Rozwoju i Technologii złożyła A.D. wnosząc o:
1. oddalenie skargi kasacyjnej organu w całości,
2. zasądzenie od organu na rzecz A.D. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Jednocześnie zrzekła się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skargi kasacyjne mają usprawiedliwione podstawy.
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024r. poz. 935 z póżń. zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się wyłącznie do zbadania zawartych w skargach zarzutów sformułowanych w granicach podstawy kasacyjnej.
Ustalony w sprawie stan faktyczny jest bezsporny, natomiast istota zawisłego sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii, czy art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie k.p.a. mógł być podstawą rozstrzygnięcia w sprawie. Stanowisko Sądu I instancji koncentruje się bowiem na wykazywaniu braku zgodności norm prawnych ustanowionych w art. 2 ust. 1 i 2 tej ustawy z aksjologią konstytucyjną. Ponieważ głównie na naruszeniu tego przepisu skupiają się oba podmioty wnoszące skargę kasacyjną (pkt I ppkt 1 i 5 petitum skargi kasacyjnej Ministra Rozwoju i Technologii oraz pkt 1 petitum skargi kasacyjnej Prezydenta Miasta Krakowa), należy odnieść się do niego w pierwszej kolejności. Konieczne jest także przedstawienie szerszego kontekstu prawnego wprowadzenia do porządku prawnego powyższego przepisu.
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z tym przepisem, obowiązującym od dnia 16 września 2021 r. (dzień wejścia w życie ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491), dalej jako "ustawa zmieniająca"), nie stwierdza się już nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 k.p.a.), jak też nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat (art. 158 § 3 k.p.a.). Natomiast z brzmienia przepisów przejściowych uregulowanych w art. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. wynika, że do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (ust. 1). Postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa (ust. 2).
Jak wynika z uzasadnienia do projektu ww. ustawy z 11 sierpnia 2021 r., miała ona na celu dostosowanie systemu prawa do konsekwencji wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. o sygn. P 46/13, którym stwierdzono niezgodność art. 156 § 2 k.p.a. z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim nie wyłącza on dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy. W motywach tego orzeczenie Trybunał wskazał zaś, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jednocześnie podniósł, że "brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny (wady) określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. po znacznym upływie czasu, skutkuje destabilizacją porządku prawnego, jeśli decyzją przyznano stronie ekspektatywę nabycia prawa, z której zamierza ona skorzystać". W tym kontekście zwrócił uwagę, że ustawodawca, określając przesłanki stwierdzania nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania, powinien brać pod uwagę wszystkie zasady mieszczące się w klauzuli państwa prawnego, przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP, a odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których trzeba zaliczyć możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Zaakcentował także, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. W jego ocenie ustawodawca ma wręcz obowiązek kształtowania regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu - wraz z upływem czasu - stanu niepewności. Niezbędne jest zatem ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być pozorna. Taka pozorność występowałaby nie tylko, jeżeli ustawodawca nie przewidywałby ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale również jeżeli ograniczenia te nie byłyby wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej strony przewidywać, nieograniczoną terminem, możliwość wzruszania decyzji, na podstawie której strona nabyła prawo lub ekspektatywę.
Z tego właśnie powodu ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie w § 3 art. 156 k.p.a. cezury czasowej uniemożliwiającej wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenie upłynęło 30 lat. Konsekwencją tego było także przyjęcie, że nie mogą obecnie zakończyć sią merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy będące w toku, czego wyrazem jest ustanowiona w przepisie przejściowym do nowelizacji (art. 2 ust. 2) norma zakładająca umorzenie z mocy prawa wszystkich postępowań wszczętych po upływie 30 lat od doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia, niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej. Analiza przepisów art. 158 § 3 k.p.a. oraz art. 2 ust. 1 i 2 nowelizacji k.p.a. rozpatrywanych łącznie, przy uwzględnieniu ratio legis ich wprowadzenia, a także kontekstu aksjologicznego akcentowanego w ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jak również potrzeba respektowania ustanowionej w art. 16 k.p.a. zasady trwałości decyzji administracyjnych oraz ukształtowanych nimi stosunków prawnych, prowadzi do wniosku, że w przyjętych w nowelizacji k.p.a. rozwiązaniach zamierzeniem ustawodawcy była ustanowienie nie tylko normy zakazującej wszczynania po 16 września 2021 r. nowych postępowań nadzorczych w stosunku do decyzji doręczonych (ogłoszonych) przed trzydziestu laty, ale także norma prawna zakazująca prowadzenia postępowań w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych, choćby postępowania te toczyły się już wiele lat przed jej wprowadzeniem. Takie stanowisko prezentowane jest również w doktrynie (tak: s. M. Miron w artykule "Znaczenie ostatecznej i prawomocnej decyzji w obrocie cywilnoprawnym", opublikowanym w Nowym Przeglądzie Notarialnym nr 1 z 2022 r.) oraz w szeroko w orzecznictwie ( vide wyroki z: 4 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1827/22, 2 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2052/22, 21 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2074/22, 5 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2214/22, 12 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2499/20, 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2282/22, 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2298/22, 3 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 2215/22, 7 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 2475/22 i 16 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 57/23, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ponadto należy zauważyć, że wprowadzenie przez ustawodawcę ram czasowych w zakresie dochodzenia roszeń nie jest rozwiązaniem nowym. Tytułem przykładu wskazać można obowiązujący od 1 stycznia 1992 r. przepis art. 63 ust. 2 i ust. 3 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107 poz. 464 ze zm.). Zgodnie z art. 63 ust. 2 i ust. 3 tej ustawy do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 i z 1975 r. Nr 16, poz. 91) nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Postępowania toczące się w tych sprawach podlegają umorzeniu. Przepis ten był przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z 10 czerwca 2020 r. (publ. OTK-A 2020/21) orzekł o zgodności wymienionych wyżej przepisów z ustawą zasadniczą. Trybunał uznał, że jednym z przejawów bezpieczeństwa prawnego jest stabilizacja sytuacji prawnej jednostki, przekładająca się w efekcie na stabilizację sytuacji stosunków społecznych. Obowiązek ustawodawcy ukształtowania regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu - z upływem czasu - stanu niepewności, został wywiedziony z klauzuli zawartej w art. 2 Konstytucji, a potrzeba ustanowienia przedawnienia - z zasady bezpieczeństwa prawnego (zob. wyrok z 19 czerwca 2012 r. sygn. P 41/10, OTK ZU nr 6/A/2012, poz. 65). Trybunał stwierdził również, że prawomocność jest sama w sobie wartością konstytucyjną, a ochrona prawomocności ma zakotwiczenie w art. 7 Konstytucji, tj. w zasadzie praworządności (zob. wyrok z 24 października 2007 r. sygn. SK 7/06, OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 108).
Na gruncie art. 158 § 3 k.p.a. niedopuszczalne jest więc wydanie po dniu 16 września 2021 r. rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przypadku złożenia wniosku w tym zakresie po upływie 30 lat od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia. Istotne przy tym jest, że ustawodawca nie posłużył się w art. 158 § 3 k.p.a. zwrotem "doręczenia decyzji stronie", co akcentuje, że istotny jest fakt wejścia w życie decyzji do obrotu prawnego, bowiem ten moment wywołuje skutek prawny w postaci związania organu wydaną decyzją.
Jak ustaliły organy prowadzące postępowanie, w kontrolowanej przez Sąd sprawie poza sporem pozostaje, że orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w Krakowie z [...] stycznia 1959 r., nr [...] odmówiono ustalenia i przyznania na rzecz M. z P. W. i A.W. odszkodowania za nieruchomość położoną w Krakowie przy ul. [...], wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z [...] stycznia 1952 r., nr [...]. Orzeczenie to zostało doręczone stronom 7 lutego 1959 r. Tym samym termin na złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności określony w art. 2 ust. 2 nowelizacji upłynął w dniu 7 lutego 1989 r. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że wniosek Skarżących o stwierdzenie nieważności przedmiotowych orzeczeń został złożony pismem z 20 sierpnia 2013 r., które wpłynęło do organu w dniu 26 sierpnia 2013 r., a więc ponad 54 lata od doręczenia orzeczenia z [...] stycznia 1959 r.
Analizując powyższy stan faktyczny sprawy Sąd Wojewódzki w kontekście art. 2 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej Sad Wojewódzki uznał że:
- regulacja ustawy nowelizującej w powiązaniu z przedstawionym sposobem procedowania w niniejszej sprawie stanowi też wobec strony złamanie szeregu reguł wynikających z zasady demokratycznego państwa prawnego, w tym wprost wyrażonych w Kodeksie postępowania administracyjnego zasad budzenia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) i pewności prawa (art. 8 § 2 k.p.a.), a dodatkowo godzi w zasadę ochrony interesów w toku,
- w okolicznościach tej sprawy art. 2 ust. 1 i 2 ustawy nowelizującej jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz z art. 77 ust. 2 Konstytucji, a w konsekwencji jest niezgodny z jej art. 64 ust. 1 i 2. Przyjęte rozwiązanie wobec skarżącej narusza zasadę demokratycznego państwa prawnego, a także zasady wywodzone z niej i sygnalizowane wyżej, w tym w sposób oczywisty narusza w odniesieniu do niej określone w art. 8 § 1 i 2 k.p.a. zasady zaufania do organów władzy publicznej i pewności prawa, a w efekcie prowadzi do pozbawienia jej prawa do sądu oraz naruszenia jej praw majątkowych, zaś dalszą tego konsekwencją jest pozbawienie jej ewentualnego dochodzenia odszkodowania,
- zdaniem Sądu Wojewódzkiego, stosowanie rozproszonej kontroli konstytucyjności prawa wyłącza konieczność oczekiwania na rozstrzygnięcie przez Trybunał Konstytucyjny powyższego wniosku, a to z uwagi na zaznaczoną wyżej rolę Trybunału oraz skutki i zakres jego orzeczeń, które są inne w odniesieniu do sądu orzekającego w konkretnej sprawie. Sąd podziela poglądy wyrażone w powołanej publikacji, jak i we wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, stąd nie ma potrzeby przytaczania ich w całości.
Stanowisko przedstawione przez Sąd Wojewódzki, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego jest niezasadne z następujących powodów.
Otóż należy powiedzieć, że celem wykładni jest ustalenie znaczenia określonego przepisu prawnego lub jego fragmentu zgodnie z prawem w oparciu o przyjęte w doktrynie i orzecznictwie dyrektywy wykładni prawa (por. L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów. Komentarz, Toruń 2022). Istotą wykładni nie jest modyfikowanie treści obowiązujących przepisów, a jedynie ustalanie ich znaczenia. Celem wykładni nie jest też tworzenie nowych norm prawa czy ich modyfikacja, lecz ustalenie treści norm wysłowionych w analizowanych przepisach (uchwała TK z 7 marca 1995 r. sygn. akt W 9/94, OTK 1995/1/20). A zatem wykładnia gramatyczna może, a nawet powinna być uzupełniona innymi jej rodzajami, lecz ma ona podstawowe znaczenie dla ustalenia rzeczywistego znaczenia konkretnego przepisu. Dokonując interpretacji tekstu prawnego trzeba, bowiem, jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dnia 22 czerwca 1998 r. sygn. akt FPS 9/97 (ONSA 1998, nr 4, poz. 110), kierować się przede wszystkim znaczeniem słów danego języka etnicznego oraz założeniem, że ustawodawca był racjonalny, gdy używał takich a nie innych wyrazów i nie można a priori przyjmować, że określonych słów użyto w tekście prawnym bez wyraźnej ku temu potrzebie. Żadna wykładnia nie może prowadzić do skutków oczywiście sprzecznych z wyraźnym brzmieniem przepisu (contra legem), czy też prowadzić do odmowy zastosowania przepisu w brzmieniu ustalonym przez ustawodawcę poprzez wykreowanie nowej, niewynikającej z gramatycznego brzmienia przepisu, normy prawnej. Prowadziłoby to do sytuacji, w której podmioty dokonujące interpretacji przepisów prawa w procesie jego stosowania wkraczałyby w obszar wyłącznie zarezerwowany do kompetencji władzy ustawodawczej. Przeprowadzając wykładnię, której rezultatem jest w istocie nowa norma prawna, powołując się na prokonstytucyjne działanie, sąd de facto narusza podstawowe, wyrażone w art. 2 i 10 ust. 1 Konstytucji RP zasady, to jest zasadę demokratycznego państwa prawnego oraz zasadę trójpodziału władz, gdyż zamiast zweryfikować poprawność zastosowania przez organy administracji obowiązującego prawa, poprzez twórczą interpretację dokonuje jego stanowienia.
Również w uchwale z dnia 19 grudnia 2013 r. I OPS 5/15 wydanej na tle zasad przyznawania świadczenia rodzinnego, Naczelny Sad Administracyjny odniósł się do zasady trójpodziału władz. Wskazał, że niedopuszczalne jest tymczasem sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, gdyż przepis art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji RP nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń. Przepisy te zawierają, bowiem treść normatywną nienadającą się do zbudowania podstawy prawnej rozstrzygnięcia sporu o prawo podmiotowe, ani nie umożliwiają oparcia na nich orzeczenia zasądzającego roszczenie. Są one, raczej źródłem gwarancji, a nie praw, a tym samym spełniają rolę wzorca konstytucyjnego, określającego w sposób ogólny zakres i formy zabezpieczenia społecznego. Wzorzec ten znajduje materializację w uchwalonych ustawach, w których ustawodawca zwykle konkretyzuje deklarację konstytucyjną, konstruując poszczególne prawa podmiotowe.
Wreszcie należy wskazać na stanowisko przedstawione przez Piotra Tuleję w opracowaniu "Stosowanie Konstytucji RP w świetle zasady jej nadrzędności" (Zakamycze 2003 r. str. 330 i następne), gdzie wskazał, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicą czynności wykładniczej uczyniono jednoznaczność brzmienia przepisów ustawy, bowiem punktem wyjścia poczynionych przez Naczelny Sąd Administracyjny ustaleń jest stwierdzenie, iż nie jest uprawnione przypisanie ustawodawcy innych niż wyrażone expressis verbis w ustawie intencji, gdyż byłoby to sprzeczne z założeniem jego racjonalności.
Z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa, jakimi są orzeczenia sądowe - odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności tego przepisu z Konstytucją RP, a sprzeczność ma charakter oczywisty, inaczej mówiąc, gdy zachodzi sytuacja oczywistej niekonstytucyjności przepisu (por. postanowienie SN z 21 czerwca 2023 r. sygn. III USK 268/22, SIP LEX nr 3571906). Przyjmuje się, że sytuacja taka może zachodzić wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji RP dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne, a norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samoistne zastosowanie, gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną, jak norma objęta już wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, gdy Trybunał stwierdził niekonstytucyjność określonej normy prawnej zamieszczonej w przepisie tożsamym, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem, gdy sposób rozumienia przepisu ustawy wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z 8 stycznia 2009 r. sygn. akt I CSK 482/08, LEX nr 491552; z 17 marca 2016 r. sygn. akt V CSK 377/15, OSNP 2016 Nr 12, poz. 148; Jurysta 2016 nr 12, s.18, z glosą J.G. Firlusa; Ars in vita. Ars in iure. Księga Jubileuszowa dedykowana Profesorowi Januszowi Jankowskiemu, pod red. A. Barańskiej i S. Cieślaka, Warszawa 2018, z glosą M. Białeckiego; uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z 16 października 2006 r. sygn. akt I FSP 2/06, ONSAiWSA 2007 Nr 1, poz. 3 oraz wyroki tego Sądu z 24 września 2008 r. sygn. akt I OSK 1369/07 oraz z 18 grudnia 2013 r. sygn. akt I FSK 36/13). Żaden z tych przypadków nie ma jednak miejsca w badanej sprawie.
Zasada powyższa dotyczy również sądów administracyjnych, a wyjątek ma miejsce wyłącznie w sytuacji, w której po wniesieniu skargi bądź skargi kasacyjnej przez stronę, Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane zaskarżone orzeczenie, nawet jeżeli niekonstytucyjny przepis nie został wskazany w podstawach kasacyjnych. Wówczas sądy administracyjne powinny zastosować bezpośrednio przepisy art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP i uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego, a Naczelny Sąd Administracyjny nie pozostaje wówczas związany treścią art. 183 § 1 p.p.s.a.(uchwała składu 7 sędziów NSA z 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 9/09; J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz). Z taką sytuacją również nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.
Przedstawione wyżej poglądy wskazują w sposób jednoznaczny na ograniczenia sądów administracyjnych przy stosowaniu tzw. wykładni konstytucyjnej.
Końcowo należy także dodać, że Europejski Trybunał Praw Człowieka rozpatrywał skargę wniesioną przez grupę osób, w której zarzucono naruszenie art. 6 i art. 13 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz naruszenie art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji. Skargę uzasadniono tym, że w wyniku omawianej nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego zostały umorzone z mocy prawa postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wydanych w latach 50. XX w., na mocy których poprzednicy prawni skarżących zostali pozbawieni własności nieruchomości, zaś skarżącym nie przysługują żadne środki ochrony prawnej. Trybunał wskazał, że istota, zakres oraz specyficzne cechy postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie pozwalają na uznanie, że do tego postępowania odnosi się art. 6 § 1 Konwencji. W konsekwencji skarga w całości została uznana za niedopuszczalną (decyzja ETPC z 13 grudnia 2022 r., 5815/22, Borkowska i inni v. Polska, LEX nr 3459532).
Tym samym wywody zamieszczone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie mogą być podzielone, a w szczególności potraktowane jako wykładnia konstytucyjna Podkreślenia bowiem wymaga, że sprawując wymiar sprawiedliwości (art. 1 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych) sąd administracyjny rozstrzyga konkretną sprawę, czyli przesądza o tym, że skarga jest zasadna lub też bezzasadna stosując wykładnię przepisów prawa mających w sprawie zastosowanie. Oczywiste jest, że wykładnia ta musi uwzględniać kluczowy w ustawodawstwie akt prawny to jest Konstytucję RP (tzw. wykładnia prokonstytucyjna). Jednak zastosowanie wykładni prokonstytucyjnej, nie może skutkować włączeniem do kompetencji sądów możliwości usuwania z porządku prawnego przepisów rangi ustawowej. Tym samym zarzuty obu skarg kasacyjnych odnoszące się do naruszenia prawa materialnego w postaci art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej należy uznać za uzasadnione.
Za zasadne również należy uznać zarzuty skargi kasacyjnej Prezydenta Miasta Krakowa odnoszące się zasadniczo do art. 158 § 2 k.p.a. (pkt 2 petitum skargi kasacyjnej), a dotyczące nakazania organowi, aby w toku nowego postępowania ustalił, czy w sprawie wystąpiły przesłanki wydania decyzji stwierdzającej wydanie orzeczenia z naruszeniem prawa. Zgodnie z treścią art. 158 § 2 k.p.a., jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji. Jak z powyższego zatem wynika, treść przepisu, zawartego w art. 158 § 2 k.p.a., nie zawiera żadnych przesłanek, przy spełnieniu których byłoby prawnie dopuszczalne wydanie decyzji stwierdzającej, że inna decyzja administracyjna została wydana z naruszeniem prawa. Ponadto z treści analizowanego przepisu wprost wynika, iż odsyła on do decyzji wydawanej generalnie w oparciu o art. 156 k.p.a., wprowadzając tylko szczególną unormowanie dla decyzji spełniającej przesłanki do uznania jej za nieważną. Należą do nich sytuacje, w których od dnia doręczenia lub ogłoszenia takiej decyzji upłynęło dziesięć lat a także, gdy decyzja taka wywołała nieodwracalne skutki prawne. Z tej przyczyny nie jest możliwe uczynienie z przepisu art. 158 § 2 k.p.a. samodzielnej podstawy roszczenia, a więc twierdzenie Sądu I instancji, że po dniu 16 września 2021 r. kodeks postępowania administracyjnego przewiduje samodzielny tryb postępowania nadzwyczajnego (o stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa) nie było uzasadnione. Zdaniem Sądu Naczelnego pogląd o braku samodzielności regulacji prawnej, zawartej w art. 158 § 2 k.p.a., wyrażony m. in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 grudnia 2018 r. (sygn. akt II OSK 293/17) i z dnia 7 stycznia 2009 r. (sygn. akt I OSK 1481/07) należało uznać za nadal aktualny.
Reasumując, Sąd pierwszej instancji uchylając zaskarżoną decyzję Ministra naruszył art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej wadliwie wskazał, że brak jest podstaw do umorzenia postępowania nadzorczego dotyczącego kontrolowanego orzeczenia z 1959 r. Przez co wydał zaskarżony wyrok z obrazą art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., co zasadnie podniesiono w obu wniesionych środkach odwoławczych.
Uwzględnienie powyższych zarzutów skutkuje tym, że na znaczeniu prawnym tracą pozostałe zarzuty skarg kasacyjnych. Zarzuty te odnoszą się bowiem do wadliwości rozstrzygnięcia sądu opartego na art. 145 § 1 pkt c p.p.s.a. z powodu nieprawidłowej oceny art. 2 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej w kontekście różnych przepisów k.p.a. oraz przekroczenia kompetencji przyznanym sądom administracyjnym.
Przy czym należy jedynie zaznaczyć, że w okolicznościach tej sprawy nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z tą normą procesową, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09 (ONSAiWSA z 2010, nr 3, poz. 39) podkreślono, że podstawa prawna rozstrzygnięcia (wyroku) obejmuje wskazanie zastosowanych przepisów prawnych oraz wyjaśnienie przyjętego przez sąd sposobu ich wykładni i zastosowania. Uzasadnienie wyroku winno umożliwiać kontrolę instancyjną rozumowania sądu pierwszej instancji. Kontrolowany wyrok zawiera powyższe elementy.
Z tych względów i biorąc pod uwagę, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. uznał, że skargi kasacyjne należało uwzględnić przez uchylenie zaskarżonego wyroku oraz oddalenie skargi.
Orzeczenie o kosztach postępowania oparte zostało o przepisy art. 199 i art. 203 pkt 2 p.p.s.a., a na koszty te składają się: wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 360 zł.
Jednocześnie w myśl art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargi kasacyjne a posiedzeniu niejawnym, ponieważ strony, które je wniosły, zrzekły się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.