I OSK 219/22

I OSK 219/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Karol Kiczka
Krzysztof Sobieralski /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Grzymisławska-Cybulska
Symbol z opisem
6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne
Rozgraniczenie nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Rz 823/21 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2021-09-21
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 106 § 3, art. 141 § 4, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 1 pkt 1, art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2017 poz 2101
art. 33 ust. 3
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 1575
art. 2 § 1
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - t.j.
Publikacja w u.z.o.
ONSAiWSA nr 4/2025, poz. 62
Tezy
" Sprawa rozgraniczenia nieruchomości stanowi sprawę administracyjną materialną (w rozumieniu art. 1 pkt 1 K.p.a.) czasowo i warunkowo, o ile - stosownie do treści art. 33 ust. 3 P.g.k. - w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji wójta (burmistrza, prezydenta miasta) o rozgraniczeniu nieruchomości strona nie zażąda przekazania sądowi powszechnemu sprawy ustalenia przebiegu granicy. Z chwilą złożenia takiego żądania sprawa rozgraniczenia nieruchomości staje się sprawą cywilną, a sąd powszechny przystępuje do jej pierwotnego i całościowego rozpoznania. Decyzja o rozgraniczeniu, co do której strona niezadowolona z ustalenia przebiegu granicy wystąpiła z żądaniem, o którym mowa w art. 33 ust. 3 P.g.k. traci moc wiążącą z chwilą złożenia do organu stosownego żądania (w części objętej żądaniem przekazania sprawy sądowi)."
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant starszy asystent sędziego Dawid Nowotka po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 września 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 823/21 w sprawie ze skargi B.B. i A.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 24 lutego 2021 r. nr SKO 4160.1.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zwany dalej "Sądem I instancji", wyrokiem z dnia 21 września 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 823/21, oddalił
skargę B.B. i A.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu, zwanego dalej :Kolegium", z dnia 24 lutego 2021 r., nr SKO 4160.1.2021, w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył A.B. Zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości powołano podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej
"P.p.s.a.".
Zarzucono naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
1) art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez wadliwe sporządzenie przez WSA w Rzeszowie uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, które nie zawiera stanowiska co do większości zarzutów formułowanych pod adresem
decyzji Kolegium oraz decyzji Wójta Gminy Lubaczów z dnia 31 lipca 2018 r., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ oznacza, że zostało sporządzone w taki sposób, iż niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku;
2) art. 134 § 1 w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez brak realizacji
badania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i odniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jedynie do zarzutu naruszenia prawa procesowego w postaci art. 153 P.p.s.a. oraz pominięcie szeregu istotnych aspektów podnoszonych przez skarżących w granicach sprawy i mających ścisły związek z wnioskiem inicjującym postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy Lubaczów z dnia
31 lipca 2018 r., a w szczególności takich jak:
a) "ukryte" rozstrzygnięcie co do działki nr [...], która formalnie nie była objęta postępowaniem rozgraniczeniowym, a polegające na tym, że na skutek przeprowadzonego postępowania rozgraniczeniowego powierzchnia tej działki została powiększona między innymi kosztem powierzchni działki skarżących, co wynika jedynie z mapy
uzupełniającej z rozgraniczenia nieruchomości sporządzonej przez
mgr. inż. J.G. w dniu 21 marca 2018 r., podczas gdy powinno wynikać z sentencji zaskarżonej decyzji;
b) Pominięcie udziału strony w postępowaniu rozgraniczeniowym, tj. Gminy Lubaczów jako właściciela działki nr [...], która formalnie nie została ujęta w decyzji o rozgraniczeniu, podczas gdy w jego wyniku faktycznie doszło do zwiększenia powierzchni w/w działki kosztem powierzchni nieruchomości pozostałych osób biorących udział w tym postępowaniu rozgraniczeniowym;
c) zignorowanie faktu wydania decyzji przez Wójta Gminy Lubaczów jako przedstawiciela Gminy Lubaczów, w sprawie w której stroną jest Gmina Lubaczów, podczas gdy na mocy tej decyzji Gmina Lubaczów
przyznała sama sobie kosztem skarżących i innych uczestników postępowania korzyść w postaci powiększenia swojej działki o 66 m2;
3) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 2000 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", poprzez oddalenie
skargi na skutek błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, iż skarga jest nieuzasadniona, ponieważ nastąpiła już w całości utrata mocy obowiązującej decyzji Wójta Gminy Lubaczów o rozgraniczeniu (wraz z uzasadnieniem oraz sporządzoną mapą uzupełniającą), podczas gdy nie zachodziły podstawy do umorzenia stępowania w wyżej wymienionej sprawie, ponieważ dopiero wydanie orzeczenia przez sąd powszechny w sprawie rozgraniczenia, spowoduje utratę mocy wiążącej decyzji Wójta Gminy Lubaczów. Z uwagi więc na fakt, że na obecnym etapie nie jest
znany wynik sprawy o rozgraniczenie, toczącej się przed Sądem Rejonowym w Lubaczowie i nie jest możliwe ustalenie wyniku tego postępowania, decyzja Wójta Gminy Lubaczów nadal istnieje w obrocie prawnym i pozostaje ostateczna, a zatem możliwe jest stwierdzenie nieważności tej decyzji w całości lub w części;
4) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 107 K.p.a., poprzez oddalenie skargi na skutek błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, iż skarga jest nieuzasadniona, podczas gdy decyzja Wójta Gminy Lubaczów z dnia 31 lipca 2018 r. rażąco narusza art. 107 K.p.a. w ten sposób, że zawiera ,,ukryte" rozstrzygnięcie w zakresie zmiany
powierzchni działki nr [...], której właścicielem jest Gmina Lubaczów, kosztem powierzchni między innymi działki skarżących, co w konsekwencji oznacza, że jest dotknięta wadą nieważności wskazaną w art. 156 § 1 pkt
2 K.p.a. i podlega stwierdzeniu nieważności. Zmiana powierzchni działki nr [...] nie wynika wprost z sentencji decyzji, a jedynie z mapy uzupełniającej rozgraniczenia, sporządzonej przez mgr. J.G. w dniu 21 marca
2018 r. Co istotne, wyżej wymieniona działka nie była przedmiotem postępowania o rozgraniczeniu nieruchomości, a Gmina Lubaczów nie
była stroną postępowania i nie została w decyzji oznaczona jako strona postępowania;
5) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 16 § 1 K.p.a., poprzez oddalenie skargi na skutek błędnego podzielenia przez Sąd I instancji stanowiska Kolegium w Przemyślu, iż brak przedmiotu w postaci decyzji administracyjnej objętej wnioskiem skarżących z dnia 10 lutego 2020 r., podczas gdy formalna strona zasady ogólnej trwałości
decyzji ostatecznej wyraża się w tym, że decyzje te obowiązują tak długo, dopóki nie zostaną uchylone lub zmienione przez nową decyzję opartą na odpowiednim przepisie prawnym. Jest to tzw. domniemanie mocy obowiązującej decyzji. Wydanie nowej decyzji jest więc jedynym sposobem całkowitego lub częściowego pozbawienia decyzji ostatecznej jej mocy obowiązującej.
Skarżący kasacyjnie, wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej, w oparciu o art. 185 § 1 P.p.s.a. wniósł o:
I. rozważnie przez Sąd I instancji dokonania autokontroli zaskarżonego orzeczenia poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku i ponowne rozpoznanie sprawy z uwagi na istniejące podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy Lubaczów z dnia 31 lipca 2018 r., nr IKR.6832.2.2017, o rozgraniczeniu nieruchomości stanowiących własność A.F., tj. działek nr [...] i [...], położonych w obrębie geodezyjnym [...] z nieruchomościami, oznaczonymi jako działki nr [...] (współwłasność A. i B.B.) i działki nr [...], [...] i [...] (własność H.C.), oraz z uwagi na okoliczność, że podstawy skargi są oczywiście usprawiedliwione; ewentualnie o:
II. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 24 lutego 2021 r., znak: SKO 4160.1.2021, w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy Lubaczów, nr IKR.6832.2.2017, z dnia 31 lipca 2018 r., o
rozgraniczeniu nieruchomości stanowiących własność A.F., tj. działek nr [...] i [...], położonych w obrębie geodezyjnym [...]
z nieruchomościami, oznaczonymi jako działki nr [...] (współwłasność A. i B.B.) i działki nr [...], [...] i [...] (własność H.C.); ewentualnie o:
III. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania; a ponadto o:
IV. zasądzenie od organu na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych;
V. rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący kasacyjnie przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
W piśmie zatytułowanym "Odpowiedź B.B. na skargę kasacyjną skarżącego A.B. z dnia 30 listopada 2021 r." pełnomocnik B.B. wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej wniesionej przez skarżącego A.B. oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W piśmie procesowym z dnia 8 lutego 2025 r. (data wpływu do NSA 11 lutego 2025 r.) zatytułowanym "Wniosek dowodowy skarżących" A.B. i B.B. wystąpili o przeprowadzenie dowodu z załączonych do pisma dokumentów " na wykazanie faktu istnienia w obrocie prawnym wadliwej decyzji rozgraniczeniowej
oraz na inne okoliczności wskazujące na nieważność postępowania rozgraniczeniowego".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Przepis art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego
skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i sąd pierwszej instancji.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki
nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w
art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na podstawie przewidzianej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a.
Na wstępie wskazać należy, iż rozwiązania prawne przyjęte w przepisach
K.p.a. dają podstawę do wyróżnienia dwóch rodzajów spraw administracyjnych: sprawy administracyjnej materialnej i sprawy administracyjnej procesowej. Sprawy administracyjne materialne to te, które mają podstawy prawne w normie prawa materialnego. Istotą tych spraw jest dokonanie w trybie unormowanym prawem procesowym, w formie decyzji administracyjnej, autorytatywnej konkretyzacji normy prawa materialnego w zakresie uprawnień lub obowiązków jednostki mającej interes prawny lub obowiązek prawny. Sprawy administracyjne procesowe to te, które mają podstawy prawne w prawie procesowym. Istotą tych spraw jest dokonanie w trybie unormowanym w prawie procesowym, w formie decyzji administracyjnej, autorytatywnej konkretyzacji normy prawa procesowego regulującej określone
rodzaje wadliwości decyzji administracyjnej oraz określone konsekwencje owej wadliwości. Sprawa administracyjna procesowa jest powiązania ze sprawą administracyjną materialną, bowiem jej byt prawny jest uzależniony od rozpoznania i rozstrzygnięcia decyzją ostateczną sprawy administracyjnej materialnej. Zróżnicowanie przedmiotu postępowania administracyjnego ze względu na rodzaj spraw administracyjnych jest podstawą do unormowania przepisami K.p.a. dwóch rodzajów postępowania administracyjnego: postępowania zwykłego i postępowania nadzwyczajnego. Przedmiotem postępowania zwykłego (jurysdykcyjnego) jest
sprawa administracyjna materialna, zaś przedmiotem postępowania nadzwyczajnego jest sprawa administracyjna procesowa.
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej jest sprawa administracyjna procesowa, a właściwie istnienie i dopuszczalność rozpoznania sprawy administracyjnej procesowej Skarga do Sądu I instancji została bowiem wywiedziona od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 24 lutego 2021 r., nr SKO 4160.1.2021, w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Instytucja procesowa stwierdzenia nieważności stwarza właściwemu organowi administracji publicznej prawną możliwość eliminacji z obrotu prawnego rozstrzygnięć ostatecznych (decyzji i zaskarżalnych postanowień) oraz skutku milczącego załatwienia sprawy dotkniętych kwalifikowanymi (ciężkimi) wadami materialnoprawnymi przewidzianymi w art. 156 §
1 K.p.a. oraz w przepisach szczególnych, powodującymi nieprawidłowe ukształtowanie stosunku materialnoprawnego zarówno pod względem podmiotowym, jak i przedmiotowym. Inaczej rzecz ujmując, przedmiotem działalności kontrolnej
Sądu zainicjowanej przez skarżącego nie jest autorytatywna konkretyzacja normy prawa materialnego w zakresie rozgraniczenia nieruchomości (sprawa administracyjna materialna załatwiona w trybie zwykłym postępowania administracyjnego), lecz weryfikacja tego, czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu. prawidłowo nie dopuściło weryfikacji decyzji wydanej w sprawie administracyjnej materialnej.
Godzi się przypomnieć, że A.B. i B.B. wnioskiem z dnia 10
lutego 2020 r. wystąpili do Kolegium o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy Lubaczów z dnia 31 lipca 2018 r. o rozgraniczeniu nieruchomości stanowiących własność A.F. oznaczonych numerami [...] i [...] z nieruchomościami oznaczonymi jako działka nr [...], stanowiącymi własność skarżących oraz z nieruchomościami oznaczonymi jako działki nr [...], [...], [...], stanowiącymi
własność H.C. We wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy Lubaczów zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art.
33 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2017 r. poz. 2101 ze zm.), zwanej dalej "P.g.k.", oraz przepisów prawa procesowego, to
jest art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 107 K.p.a. Decyzja Wójta Gminy Lubaczów nie stała się ostateczna, gdyż skarżący złożyli wniosek o przekazanie sprawy do Sądu Rejonowego w Lubaczowie, celem rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie prawomocnym wyrokiem z dnia 14 października 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 612/20, uchylił postanowienie Kolegium z dnia 10 kwietnia 2020 r. utrzymujące w mocy
własne postanowienie z dnia 5 marca 2020 r. o odmowie wszczęcia na wniosek skarżących postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy Lubaczów z dnia 31 lipca 2018 r. WSA stwierdził, że przymiot strony postępowania rozgraniczeniowego powinna posiadać także Gmina Lubaczów nie tylko w zakresie punktów trójgranicy ale północnych punktów granicy działek [...] z działką nr [...]
oraz z działką [...]. W zaleceniach Sąd nakazał Kolegium wystąpienie do Sądu Rejonowego w Lubaczowie o zajęcie jednoznacznego stanowiska co do tego, czy na skutek wniosku Skarżących o przekazanie sprawy do sądu powszechnego otworzyła się droga sądowa co o całej decyzji rozgraniczeniowej, czy też tylko do części a jeśli tak, to do jakiej. Nadto WSA stwierdził, że w tym celu konieczne jest
przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, co wyklucza wydanie postanowienia w trybie art. 61a § 1 K.p.a. Realizując te wytyczne Kolegium wystąpiło do SR. W
piśmie z dnia 28 tycznia 2021 r. SR potwierdził, że przedmiotem postępowania sądowego w sprawie o sygn. I Ns [...] jest rozgraniczenie działek nr [...] i [...] z działką nr [...] oraz z działkami nr [...], [...] i [...]. Sprawę o rozgraniczenie zainicjował A.F., zatem również w postępowaniu sądowym ustaleniu podlega tylko przebieg granic jego nieruchomości z działkami sąsiednimi, które wskazał w swoim wniosku. Granice działki nr [...] (współwłasność skarżących) są więc objęte postępowaniem sądowym tylko w zakresie wspólnej granicy z działkami A.F. Sprawa nadal jest w toku i nie zapadło jeszcze żadne rozstrzygnięcie.
Powyższe ustalenia – związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 14 października 2020 r. – Kolegium poczyniło w ramach postępowania wszczętego na wniosek skarżących z dnia 10 lutego 2020 r. W konsekwencji ustaliwszy, że zakres sprawy cywilnej rozgraniczenia pokrywa się z zakresem wyznaczonym decyzją Wójta Gminy Lubaczów z dnia 31 lipca 2018 r., a przejście sprawy o rozgraniczenie do etapu postępowania sądowego (cywilnego) powoduje, że decyzja o rozgraniczeniu traci
byt, Kolegium – opisaną na wstępie decyzją z dnia 24 lutego 2021 r. - umorzyło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta.
Stanowisko to zaakceptował Sad I instancji w zaskarżonym obecnie wyroku.
Z treści zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej wynika, że główną osią sporu w rozpoznawanej sprawie jest kwestia tego, czy na skutek złożenia wniosku o przekazanie sprawy rozgraniczenia do sądu powszechnego wcześniej wydana decyzja administracyjna o rozgraniczeniu traci byt, a w konsekwencji wszczęte
wobec niej postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest bezprzedmiotowe
i podlega umorzeniu.
Niezasadny jest zarzut podniesiony w pkt. 3 i 5 petitum skargi kasacyjnej, że
nie zachodziły podstawy do umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o rozgraniczeniu, ponieważ dopiero wydanie orzeczenia przez sąd powszechny w sprawie rozgraniczenia, spowoduje utratę mocy wiążącej decyzji Wójta Gminy Lubaczów. Z uwagi więc na fakt, że na obecnym etapie nie jest znany wynik sprawy o rozgraniczenie, toczącej się przed Sądem Rejonowym w Lubaczowie i nie jest możliwe ustalenie wyniku tego postępowania, decyzja Wójta Gminy Lubaczów nadal istnieje w obrocie prawnym i pozostaje ostateczna, a zatem możliwe jest stwierdzenie nieważności tej decyzji w całości lub w części.
W rozpoznawanej sprawie zachodzi niedopuszczalność prowadzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o rozgraniczeniu,
przy czym tę niedopuszczalność ustaliło Kolegium dopiero na skutek dodatkowych czynności dowodowych (sprawdzających) przeprowadzonych już w ramach wszczętego postępowania. Ustalona w toku wszczętego postępowania niedopuszczalność prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o rozgraniczeniu oznacza bezprzedmiotowość tego postępowania skutkującą jego obligatoryjnym umorzeniem na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. Tą bezprzedmiotowość należy widzieć w kontekście materialnoprawnym, bowiem utrata mocy wiążącej decyzji jest szczególnym przypadkiem braku przedmiotu postępowania. Sprawa rozgraniczenia nieruchomości stanowi sprawę
administracyjną materialną (w rozumieniu art. 1 pkt 1 K.p.a.) czasowo i warunkowo, o ile – stosownie do treści art. 33 ust. 3 P.g.k. – w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji wójta (burmistrza, prezydenta miasta) o rozgraniczeniu nieruchomości strona nie zażąda przekazania sądowi powszechnemu sprawy ustalenia przebiegu granicy. Z chwilą złożenia takiego żądania sprawa rozgraniczenia nieruchomości staje się sprawą cywilną, a sąd powszechny przystępuje do jej pierwotnego i całościowego rozpoznania. Decyzja o rozgraniczeniu, co do której strona niezadowolona z
ustalenia przebiegu granicy wystąpiła z żądaniem, o którym mowa w art. 33 ust. 3 P.g.k. traci moc wiążącą z chwilą złożenia do organu stosownego żądania (w części objętej żądaniem przekazania sprawy sądowi).
Generalnie sprawy o rozgraniczenie nieruchomości należą do spraw z zakresu prawa cywilnego. Co do zasady do ich rozpoznania są więc powołane sądy cywilne (art. 2 § 1 K.p.c.). Szczególna konstrukcja rozpoznawania tych spraw przyjęta na zasadzie przewidzianej w art. 2 § 1 K.p.c. w ustawie Prawo geodezyjne i
kartograficzne wyłącza czasowo dopuszczalność drogi sądowej, uzależniając możliwość rozpoznania takiej sprawy przez sąd powszechny od wcześniejszego przeprowadzenia obligatoryjnego postępowania administracyjnego. Wzajemna
relacja obu postępowań rodzi w praktyce wiele wątpliwości, co do których niejednokrotnie wypowiadał się Sąd Najwyższy. I tak np. postanowieniu z dnia 19 stycznia 1998 r., sygn. akt I CKN 423/97, OSNC 1998/10/156, Sąd Najwyższy stwierdził, że: "decyzja administracyjna o rozgraniczeniu traci moc wiążącą w części objętej żądaniem przekazania sprawy sądowi, natomiast w części nieobjętej tym żądaniem staje się ostateczna". Pogląd ten podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 września 1999 r., sygn. akt II SA 1580/99. Takie stanowisko wyraził też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2153/13 (źródło CBOSA).
Dla rozstrzygnięcia omawianej kwestii doniosłe znaczenie ma uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2014 r., sygn. akt III CZP 48/14; OSNC 2015/3/27, w której rozstrzygnięte zostało zagadnienie prawne przedstawione przez Rzecznika Praw Obywatelskich, dotyczące określenia wnioskodawcy w postępowaniu sądowym o rozgraniczenie. Sąd Najwyższy podjął uchwałę o następującej treści: "W razie przekazania sądowi sprawy o rozgraniczenie nieruchomości wszczętej na wniosek (art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne, tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 103, poz. 1287 ze zm.) wnioskodawcą w postępowaniu sądowym pozostaje osoba, która złożyła
wniosek o przeprowadzenie rozgraniczenia".
W uzasadnieniu powyższej uchwały Sąd Najwyższy podkreślił, że – po przekazaniu sprawy, w wyniku żądania zgłoszonego w trybie art. 33 ust. 3 P.g.k. – postępowanie sądowe stanowi kolejny etap, kontynuację postępowania prowadzonego wcześniej w trybie administracyjnym. Sąd stwierdził, że:
"Skorzystanie przez stronę postępowania administracyjnego z możliwości żądania przekazania sprawy sądowi należy uznać za czynność otwierającą drogę sądową w sprawie o rozgraniczenie konkretnie oznaczonych nieruchomości. Ten skutek procesowy ma istotne znaczenie dla bytu decyzji administracyjnej określającej przebieg granicy, nie można bowiem przyjmować, że w sprawie, w której została otwarta droga sądowa i o rozgraniczeniu może orzec sąd, mogą pozostawać w mocy skutki wcześniej wydanej decyzji administracyjnej. Istnienie przesłanki procesowej w postaci drogi sądowej w sprawie o rozgraniczenie, będące wynikiem zgłoszenia żądania przekazania sprawy sądowi, wyłącza dokonanie w takiej sprawie rozgraniczenia w trybie administracyjnym. Przejście sprawy o rozgraniczenie do
etapu postępowania sądowego powoduje zatem, że decyzja o rozgraniczeniu traci
byt. Do stwierdzenia takiego skutku żądania przekazania sprawy sądowi nie jest konieczne istnienie przepisu ustawowego potwierdzającego utratę bytu przez
decyzję administracyjną; utrata skutków takiej decyzji jest wynikiem zamknięcia
etapu postępowania administracyjnego w związku ze złożeniem przez stronę
żądania przekazania sprawy sądowi". W dalszej części rozważań Sąd Najwyższy podkreślił, że w art. 33 ust. 3 P.g.k. ustawodawca nie posługuje się pojęciem wniosek o wszczęcie postępowania o rozgraniczenie przed sądem. Jest to świadomy zabieg legislacyjny, pozostający w związku z podstawową funkcją żądania przekazania sprawy sądowi, jaką jest skutek anulacyjny w odniesieniu do decyzji administracyjnej o rozgraniczeniu. Wniosek o wszczęcie postępowania o rozgraniczenie jest istotny
dla wszczęcia postępowania w sprawie o rozgraniczenie, nie tylko postępowania w fazie administracyjnej. W art. 33 ust. 3 P.g.k. jest mowa o przekazaniu sądowi
sprawy, w postępowaniu sądowym jest rozpoznawana ta sama sprawa, wszczęta jednym wnioskiem inicjującym to postępowanie.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w sprawie podziela przytoczone wyżej stanowisko Sądu Najwyższego. Mając na uwadze, że skuteczne złożenie wniosku przewidzianego w art. 33 ust. 3 P.g.k. skutkuje utratą mocy
wiążącej decyzji o rozgraniczeniu, co oznacza, że nie uzyskuje ona procesowych i materialnoprawnych skutków decyzji ostatecznej, należało uznać, że postępowanie
w sprawie stwierdzenia nieważności takiej decyzji jest bezprzedmiotowe i jako takie podlega obligatoryjnemu umorzeniu zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a.
Niezasadne są zarzuty podniesione w pkt. 2 i 4 petitum skargi kasacyjnej. Dotyczą one kwestii merytorycznych związanych z samym procesem rozgraniczenia nieruchomości. Odnoszą się one do sprawy obecnie już cywilnej, rozpoznawanej
przez sąd powszechny. Zagadnienia te nie pozostają w granicach rozpoznania
sprawy administracyjnej procesowej – sprawy dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy Lubaczów z dnia 31 lipca 2018 r. Sięgniecie do
nich przez Sąd I instancji oraz przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiłoby naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a.
Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. art. 141 § 4 P.p.s.a. Stosownie
do treści tego przepisu uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe
przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że jedynie niezajęcie przez sąd pierwszej instancji stanowiska co do zarzutów mających znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, może prowadzić do stwierdzenia, że doszło do istotnego naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., co z kolei mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku z tego powodu (por. np. wyrok NSA z dnia 17 maja 2019 r., sygn. akt II OSK 1683/17). Nadto wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 P.p.s.a. zasadniczo wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny, co tworzy po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wzorcowi formalnemu określonemu w art. 141 § 4 P.p.s.a., pozwalając na odtworzenie toku myślowego sądu i kontrolę instancyjną orzeczenia.
W związku z wnioskiem dowodowym sformułowanym w piśmie procesowym z dnia 8 lutego 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Kluczową przesłanką przeprowadzenia ww. dowodu jest wyjaśnienie istotnych wątpliwości związanych ze stanem faktycznym sprawy. Należy jednak mieć na uwadze, że przeprowadzenie dowodu na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjny, który jest związany granicami skargi kasacyjnej, jest dopuszczalne jeżeli zostaną uwzględnione zarzuty procesowe dotyczące wadliwego ustalenia stanu faktycznego przez organ administracyjny lub wadliwej oceny ustalenia tego stanu faktycznego przez sąd pierwszej instancji. Tylko w takim przypadku mogą pojawić się wyżej wymienione istotne wątpliwości, które należy wyjaśnić. W tej sprawie sytuacja taka nie zaistniała. Ponadto odnoszą się one do kwestii merytorycznych związanych z samym procesem rozgraniczenia nieruchomości. Dotyczą one sprawy obecnie już cywilnej, rozpoznawanej przez sąd powszechny Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku dowodowego.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na
podstawie art. 184 P.p.s.a.