I OSK 2186/19

I OSK 2186/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-12-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-08-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer /sprawozdawca/
Piotr Przybysz
Zygmunt Zgierski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1440/18 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-02-06
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
art. 9 ust. 2
Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 156 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1440/18 w sprawie ze skargi T. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 lutego 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1440/18 po rozpoznaniu skargi T. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Białostockiego z dnia 8 sierpnia 1977 r. nr [...] oddalił skargę.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
T. R. wnioskiem z 2016 r. wystąpił do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Białostockiego z dnia 8 sierpnia 1977 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Gminy w Michałowie z dnia 2 maja 1977 r. o przejęciu na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego położonego we wsi K. gmina Michałowo o pow. [...]ha, które stanowiło wspólność ustawową małżonków F. R. i A. R., rodziców wnioskodawcy T. R. Podstawę prawną wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118).
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 21 lutego 2018 r. [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Białostockiego z dnia 8 sierpnia 1977 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Gminy w Michałowie z dnia 2 maja 1977 r., a po rozpoznaniu wniosków T. R. i K. L. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 24 maja 2018 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 21 lutego 2018 r. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 maja 2018 r. wniósł T. R., a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem z dnia 6 lutego 2019 r. oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł T. R.
W skardze kasacyjnej w pkt I zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1, 107 § 3 k.p.a. i art.106 § 3 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie dowodu z pisma F. R. z dnia 7 maja 1977 r. oraz art. 7 i 10 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego, a także § 1 ust. 1 oraz § 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji rolnej poprzez dowolne, a nie swobodne uznanie że gospodarstwo F. i A. R. wykazywało niski poziom produkcji rolnej, a także § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, poprzez zaniechanie opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej przez naczelnika gminy, art. 99 § 2 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji Naczelnika Gminy w Michałowie.
W pkt II skargi kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych za rentę i spłaty pieniężne oraz § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.
We wnioskach skargi kasacyjnej wniesiono: o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku i stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Białostockiego z dnia 8 sierpnia 1977 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Gminy w Michałowie, a także zasadzenie od organu zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przewidzianych za obie instancje oraz 34 zł tytułem opłaty skarbowej.
Na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. wniesiono o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej w dniu 25 lipca 2022 r. sprawę skierował do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). Wcześniejszymi pismami z dnia 25 maja 2022 r. zawiadomiono strony, że każda z nich ma prawo do pisemnego dodatkowego przedstawienia swojego stanowiska w sprawie, w terminie siedmiu dni.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm. - dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice, w jakich NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja - będąca przepisem szczególnym - modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona.
W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarzuty dotyczące naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania, mając jednak na uwadze, że przedmiotem kontroli jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 maja 2018 r. wydana w ramach postępowania o stwierdzenie nieważności, a nie w postępowaniu zwykłym w pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego.
Wcześniej należy przypomnieć, że stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a., toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Przedmiotem postępowania nieważnościowego nie jest powtórne rozstrzygnięcie sprawy załatwionej decyzją merytoryczną. Tym samym nie wchodzi tu w grę poczynienie uzupełniających ustaleń faktycznych. W tym postępowaniu organ ogranicza się jedynie do poszukiwania uchybień i wadliwości zastosowania prawa. Obowiązkiem organu w postępowaniu nieważnościowym jest dokonanie oceny, czy w świetle zaistniałego stanu faktycznego w sposób prawidłowy znalazły zastosowanie obowiązujące normy prawne, czy też wydanie decyzji nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Nie może rozpatrywać więc sprawy co do jej istoty, w jej całokształcie w zakresie różnych wątków z nią związanych tak jak to ma miejsce w postępowaniu zwykłym. Przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji, na którą wskazuje się w skardze kasacyjnej, i którą rozważano w stanie faktycznym sprawy, była przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., czyli wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Z brzmienia tego przepisu wynika, iż nie każde naruszenie prawa pociąga za sobą nieważność decyzji, ale tylko przypadki oczywistego i ciężkiego naruszenia prawa. Rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stanowi podstawę stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, w sytuacji gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa.
Postępowanie nadzorcze dotyczyło decyzji Wojewody Białostockiego z dnia 8 sierpnia 1977 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Gminy Michałowice z dnia 2 maja 1977 r. w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Decyzją z dnia 2 maja 1977 r. wydaną z urzędu przejęte zostało na rzecz Państwa gospodarstwo o pow. [...]ha, w tym [...]ha gruntów rolnych i [...]ha gruntów leśnych. Przedmiotowe gospodarstwo nie posiadało żadnych zabudowań, ustalono wartość drzewostanu na kwotę 29.577 zł. W pkt 4 decyzji stwierdzono, że F. R. przysługuje prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki o obszarze do [...]ha, która zostanie przydzielona po wykonaniu niniejszej decyzji. Jak wynika z pkt 5 decyzji, wykonanie decyzji nastąpi z chwilą uprawomocnienia się decyzji w sprawie renty. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 2 listopada 1977 r. na podstawie powołanej ustawy z dnia 29 maja 1974 r. przyznał rentę A. R., a decyzją z dnia 3 listopada 1977 r. F. R. Po wejściu w życie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników na podstawie art. 118 tej ustawy Wójt Gminy w Michałowie orzekł o przyznaniu nieodpłatnie F. R. i A. R. prawo własności gruntów działki nr [...] o pow. [...]ha dotychczas użytkowanej na podstawie decyzji z 1977 r., decyzja ta po rozpoznaniu odwołania F. R., który kwestionował powierzchnię działki, podnosząc, że użytkuje całą działkę nr [...] działkę o pow. [...]ha, została utrzymana w mocy decyzją Wojewody z dnia 9 kwietnia 1992 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 stycznia 1993 r. sygn. akt II SA 903/92 po rozpoznaniu skargi F. R. uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. NSA stwierdził, że zgodnie z art. 118 ustawy z dnia 21 grudnia 1990 r. skarżącemu można było przyznać nieodpłatnie własność działki gruntu tylko w takim rozmiarze, jaki u przysługiwał w myśl dotychczasowych przepisów, tj. w rozmiarze do 0,50ha i taki obszar został ustalony w decyzji ostatecznej. Natomiast powodem uchylenia zaskarżonej decyzji był wyłącznie sposób wydzielania obszaru 0,50ha z terenu całej działki zważywszy, że grunty na tej działce były różnej jakości, o różnym charakterze.
Jak wynika z akt sprawy A. R. zmarła w 2004 r., a F. R. w 2006 r. i w tym okresie czasu nie podejmowali żądnych środków prawnych mających na celu wzruszenie decyzji z 1977 r. o przejęciu na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego. Wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z 1977 r. złożył syn T. R. w 2016 r., a więc 39 lat po ich wydaniu.
Stąd też w przedmiotem postępowania nadzorczego było ustalenie czy w sprawie doszło do rażącego naruszenia w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. Artykuł 9 ustawy stanowił: Ust. 1 Państwo na wniosek rolnika przejmie na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekaże mu wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto: 1) osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, a 60 lat kobieta albo 2) zaliczony został do jednej z grupy inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Ust. 2 Gospodarstwo rolne określone w ust. 1 może być przejęte na własność Państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazuje niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów. Dla prawidłowego zastosowania art. 9 ust. 2 czyli przejęcia z urzędu gospodarstwa rolnego za rentę szczególne znaczenie miało prawidłowe ustalenie przesłanki "niskiego poziomu produkcji rolnej", natomiast pozostałe dwie przesłanki związane z wiekiem właścicieli i powierzchnią gruntów rolnych i leśnych w gospodarstwie są bezsporne.
Zauważyć należy, że ustawa z dnia 29 maja 1974 r. nie definiowała określenia "niskiego poziomu produkcji rolnej". Wydane na jej podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne również nie precyzowało tego pojęcia oraz nie określało trybu kwalifikowania gospodarstw rolnych, jako wykazujących niski poziom produkcji rolnej, wskazane akty prawne nie zawierały również odesłania do innych aktów prawnych. Skutkowało to przyznaniem organom administracji pewnej swobody przy kwalifikacji gospodarstw rolnych do grupy tych o niskim poziomie produkcji rolnej.
Natomiast w obowiązującym wówczas systemie prawa w innym akcie prawnym obowiązywało pojęcie gospodarstwa rolnego wykazującego niski poziom produkcji rolnej, pojęcie to było zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58). Był to jednak akt wykonawczy do ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 3, poz. 14), a nie do ustawy z dnia 29 maja 1974 r.
W związku z powyższym w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 9 ust. 2 cyt. ustawy można było co najwyżej posiłkowo stosować przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 1968 r. Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 26 marca 1968 r. gospodarstwa rolne uznaje się za wykazujące niski poziom produkcji wskutek zaniedbania, a w szczególności wskutek niekorzystania ze środków wpływających na wzrost produkcji rolniczej (nieodnawiania nasion zbóż i sadzeniaków, niestosowania nawozów mineralnych oraz środków ochrony roślin, nieprzeprowadzania konserwacji urządzeń melioracyjnych itp.), jeżeli w ciągu ostatnich trzech lat: 1) nie wszystkie grunty orne są rolniczo wykorzystane lub 2) plony czterech zbóż i ziemniaków są niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym 3) obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosi łącznie na 1 ha użytków rolnych mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej, przyjmując: a) 1 sztukę bydła za jedną sztukę przeliczeniową, b) 1 sztukę trzody chlewnej za 0,2 sztuki przeliczeniowej, c) 1 sztukę owiec za 0,1 sztuki przeliczeniowej. W rozpoznawanej sprawie w aktach administracyjnych jest protokół z dnia 7 kwietnia 1977 r. w sprawie produkcji w gospodarstwie rolnym F. R. Protokół ten zawiera informacje o jakich mowa w § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 26 marca 1968 r. w tym podaje: w 1975 r. obsiane gryką, w 1976 r. odłóg, jesienią obsiane żytem przez Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną, brak upraw 4 zbóż i ziemniaków, brak inwentarza żywego, podaje również jak kształtowały się przeciętne plony w gminie, jak była obsada wskazanych zwierząt na 1ha. W protokole wskazano również, nie stosowanie środków ochrony roślin, nie odnawiano nasion zbóż i sadzeniaków, brak budynków, a także stwierdzenie, że dane dotyczą poziomu produkcji za okres trzech lat. Protokół zawierający powyższe ustalenia został podpisany przez dwóch członków komisji. Nadto pod treścią protokołu znajduje się stwierdzenie: "Biorąc powyższe pod uwagę orzekam, że poziom produkcji gospodarstwa rolnego nie jest wyższy niż średnia w gminie na podobnych glebach" podpis Naczelnika Gminy.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro w ustawie o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne nie zawarto kryteriów pozwalających przypisać gospodarstwu rolnemu niskiego poziomu produkcji rolnej, to można było jedynie posiłkowo stosować przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 1968 r., wynikało to wyłącznie z konieczności dokonywania określonej wykładni obowiązujących przepisów prawa, a ewentualnych błędów polegających na braku zastosowania wprost wszystkich reguł wynikających z tego rozporządzenia - nie można obecnie kwalifikować jako rażącego naruszenia prawa. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, organ prowadząc w 1977 r. postępowanie przed wydaniem decyzji na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, celem ustalenia spełnienia ustawowej przesłanki, iż gospodarstwo wykazuje niski poziom produkcji rolnej zastosował posiłkowo definicję gospodarstwa rolnego wykazującego niski poziom produkcji z rozporządzenia z dnia 26 marca 1968 r. W zarzucie dotyczącym naruszenia prawa materialnego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. wskazano także na naruszenie § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. Odnosząc się do powyższych przepisów zauważyć należy, że w ust. 1 określono, jakie dane powinna zawierać decyzja naczelnika gminy o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego niezbędne do ustalenia prawa do renty i jej wysokości, a w szczególności dane wymienione w pkt 1 do 5. Przedmiotowa decyzja z dnia 2 maja 1977 r. zawiera informacje co do danych wymienionych w rozporządzeniu, a także dodatkowe informacje. Natomiast powołany § 4 ust. 3 rozporządzenia stanowił, że poziom produkcji danego gospodarstwa ustala naczelnik gminy po zasięgnięciu opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej. Odnosząc się do powyższego przepisu, to przede wszystkim zauważyć należy, że poziom produkcji ustalał naczelnik gminy, tak też było w rozpoznawanej sprawie na co zwrócono już wcześniej uwagę odnosząc się do protokołu z dnia 7 kwietnia 1977 r., to ustalenie nastąpiło po zasięgnięciu opinii, bo taki charakter mają ustalenia komisji zawarte w tym protokole. Przepisy rozporządzenia nie wskazywały składu komisji, a ponadto naczelnik ustalał poziom produkcji gospodarstwa rolnego po zasięgnięciu opinii komisji, a nie po uzgodnieniu z komisją. Mając powyższe na uwadze, zarzut dotyczący naruszenia § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. jest niezasadny, a tym bardziej nie można przyjąć, że doszło do rażącego naruszenia prawa.
Mając powyższe na uwadze na uwadze, zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego są niezasadne.
Natomiast odnosząc się do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 107 § 3 k.p.a. i art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie dowodu z pisma F. R. z dnia 7 maja 1977 r. do Naczelnika Urzędu Gminy w Michałowie, a także nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania T. R. zgodnie z wnioskiem sformułowanym we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, przeprowadzenie niewłaściwie dwuinstancyjnego postępowania wyjaśniającego, niewskazanie dowodów, które posłużyły do wyprowadzenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, bezpodstawne nadanie znaczenia dokumentowi w postaci protokołu z dnia 7 kwietnia 1977 r., a także naruszenia art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z § 1 ust. 1 oraz § 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. oraz § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. oraz art. 99 § 2 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji w dniu 2 maja 1977 r., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzuty te są niezasadne.
Przede wszystkim należy ponownie zwrócić uwagę, że przedmiotem kontroli jest decyzja wydana w postępowaniu nieważnościowym, a nie zwykłym, ani w postępowaniu o wznowienie postępowania. Ocena dokonywana przez organ administracji dotyczy wyłącznie zbadania, czy kwestionowana wnioskiem nieważnościowym decyzja została dotknięta jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Zatem przedmiotem tego postępowania nie jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, która już została rozstrzygnięta kontrolowaną decyzją. Nie jest to również postępowanie o wznowienie postępowania, którego przedmiotem jest zbadanie czy przy wydaniu decyzji zwykłej nie doszło do kwalifikowanego naruszenia przepisów dotyczących zasad postępowania, o których to naruszeniach mowa w art. 145 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, niezasadny jest wniosek o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania T. R. na okoliczność stanu gospodarstwa w 1977 r. przede wszystkim dlatego że organ procedował w procedurze nadzwyczajnej, a także dlatego, że minęło 40 lat od wydania decyzji i przez ten czas nie były podejmowane żadne kroki prawne kwestionujące decyzje z 1977 r. Niezasadny, a przede wszystkim nietrafny jest drugi zarzut nieuwzględnienia dowodu z pisma F. R. z dnia 7 maja 1977 r. To pismo, o czym więcej w dalszej części, stanowiło odwołanie od decyzji I instancyjnej z dnia 2 maja 1977 r., w wyniku którego została wydana decyzja organu II instancji z dnia 8 sierpnia 1977 r. stąd też zarzut o nieuwzględnieniu dowodu z tego pisma jest niezasadny. Niezasadne są pozostałe zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, Wojewódzki Sąd Administracyjny kontrolując zaskarżoną decyzję prawidłowo przeprowadził w tym zakresie kontrolę. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odniósł się do wszystkich dowodów zebranych w postępowaniu zwykłym, a Sąd I instancji prawidłowo przeprowadził kontrolę w tym zakresie. Mając na uwadze, że skarżący kasacyjne w zarzutach dotyczących naruszenia przepisów postępowania kwestionuje ustalenia i dowody, warto jeszcze raz wskazać i odwołać się do tych dowodów.
I tak pismem z dnia 4 marca 1977 r., doręczonym F. R. w dniu 12 marca 1977 r. za zwrotnym potwierdzeniem odbioru organ zawiadomił F. R. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie przejęcia na Skarb Państwa za rentę gospodarstwa rolnego, informując, że wysokość renty zostanie ustalona w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie przejęcia. Poinformowano również, że w przypadku nie wyrażenia zgody na przejęcie gospodarstwa należy w terminie 14 dni od otrzymania pisma wnieść pisemne zastrzeżenia. W odpowiedzi na to pismo F. R. w piśmie z dnia z dnia 18 marca 1977 r. podniósł, że nie wyraża zgody i wnosi sprzeciw na przejęcie jego gruntów, wskazał, że jesienią 1976 r. PGR [...] obsiał bez jego wiedzy i zgody działkę żytem na polecenie Służby Rolnej Urzędu Gminy w Michałowie. Podniósł, że w urzędzie obiecywano mu, że otrzyma taki sam kawałek łąki w M. W odpowiedzi na pismo z dnia 18 marca 1977 r. organ pismem z dnia 13 kwietnia 1977 r. doręczonym F. R. w dniu 22 kwietnia 1977 r. za zwrotnym potwierdzeniem odbioru (k.16) m.in. wskazał, że w czasie przeglądu Gmin w 1976 r. stwierdzono, że całość gruntów ornych jest odłogowana, stąd też w sierpniu 1976 r. zlecono zagospodarowanie tych gruntów przez RSP [...], a wcześniej grunty te były przez pewien czas użytkowane przez braci T. R., a od 1973 r. część tych gruntów uprawiał J. R., natomiast właściciel F. R. wraz z rodziną od 1950 r. mieszka w M., pracuje poza rolnictwem. W piśmie tym poinformowano, że jeżeli F. R. postanawia zając się prowadzeniem gospodarstwa rolnego, to należy zgłosić w urzędzie pisemne oświadczenie dotyczące możliwości dźwignięcia, uruchomienia produkcji rolnej i towarowej na poziom, który ustali Gmina Służba Rolna. Zadania dotyczą: a) kontraktacji zbóż w GS-[...] pod zbiory w 1978 r. w wysokości 0,40ha, b) pełnej realizacji planu nawozowego, c) uruchomienie produkcji zwierzęcej i sprzedaży produktów w jednostkach gospodarki uspołecznionej. F. R. nie złożył oświadczenia co do podjęcia się uruchomienia produkcji rolnej i towarowej. Stąd też wydana została opisana wyżej decyzja Naczelnika Gminy z dnia 2 maja 1977 r. o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego za rentę.
Po otrzymaniu tej decyzji F. R. złożył w organie I instancji pismo z dnia 7 maja 1977 r., które stanowiło odwołanie od decyzji, które zostało przekazane do Wojewody, a po jego rozpoznaniu została wydana decyzja Wojewody z dnia 8 sierpnia 1977 r. W piśmie z dnia 7 maja 1977 r. stanowiącym odwołanie od decyzji skarżący przede wszystkim wyraził swoje niezadowolenie, że nie doszło do wymiany posiadanych przez niego gruntów na łąkę w M. i domagał się, aby sprawa była w ten sposób załatwiona, natomiast nie kwestionował ustaleń poczynionych przez organ i instancji co do niskiego poziomu produkcji rolnej. Natomiast w końcowym akapicie pisma podał, że w związku powyższym prosi o poważne potraktowanie swojej sprawy i o właściwe jej rozstrzygnięcie i załatwienie. "Moje uzasadnienie brzmi tak, że jeśli człowiek ma szczere chęci i siły do pracy na roli, to nie wolno jemu siłą tej ziemi wydzierać. A ja mam dwoje dzieci w wieku szkolnym na utrzymaniu. Ziemia mi stale przynosiła wielką pomoc, przy utrzymaniu dość licznej rodziny i dlatego uważam, że moje żądanie jest zasadne i słuszne."
Wskazane pismo z dnia 7 maja 1977 r. stanowiło odwołanie od decyzji organu I instancji, a jego treść wskazuje, że odwołujący się przede wszystkim był niezadowolony, że organ nie zaproponował mu w ramach wymiany nieruchomości w M., a pozbawił go gospodarstwa rolnego, natomiast nie kwestionował poczynionych ustaleń. W konkluzji należy stwierdzić, że wszystkie wskazane i przedstawione w niniejszym uzasadnieniu dokumenty, to dokumenty jakie zostały zebrane w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego prowadzonego w 1977 r. w trybie postępowania zwykłego i które zachowały się do dnia dzisiejszego. Do wszystkich tych dokumentów odniósł się organ nadzoru w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a następnie Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku, mając jednak cały czas na uwadze, że przedmiotem tego postępowania jest postępowanie nadzorcze, a nie postępowanie mające na celu ponowne rozpoznanie sprawy przejęcia gospodarstwa rolnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przeprowadzona w tym zakresie kontrola Sądu I instancji jest prawidłowa, a zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 7, 10, 77 § 1, 78 § 1, 75 § 1, 107 § 3 k.p.a. niezasadne. Mając zaś na uwadze, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej niejednokrotnie odwoływano się do fragmentów dokumentów zebranych w postępowaniu zwykłym w 1977 r. w oparciu o które formułowano określone wnioski, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną odwołał się wprost do treści tych dokumentów.
W zarzutach dotyczących naruszenia przepisów postępowania podniesiono jeszcze zarzut dotyczący naruszenia § 1 ust. 1 oraz § 2 i § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów, oraz § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Przepisy wskazanych rozporządzeń, były już przedmiotem rozważań w ramach zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego i zawarte wcześniej uwagi zachowują aktualność.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne i dlatego skarga kasacyjna na podstawie art. 184 p.p.s.a. została oddalona.