I OSK 2185/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że przejęcie nieruchomości nastąpiło na podstawie ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych, a nie ustawy wywłaszczeniowej.
Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Sąd I instancji oddalił skargę, a skarżąca wniosła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego. Skarżąca argumentowała, że przejęcie nieruchomości było wywłaszczeniem i powinno podlegać zwrotowi na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że przejęcie nastąpiło na podstawie innej ustawy, która nie jest wymieniona w art. 216 u.g.n. jako podstawa do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, co czyni postępowanie bezprzedmiotowym.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej E.F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który oddalił jej skargę na decyzję Wojewody Śląskiego o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Skarżąca kasacyjnie zarzucała naruszenie przepisów postępowania, w tym brak prawidłowego zebrania i rozważenia materiału dowodowego, oraz naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 136 ust. 3 i art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.). Argumentowała, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w L. z 1976 r. była decyzją wywłaszczeniową, a przejęte nieruchomości powinny podlegać zwrotowi. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niezasadną. Sąd podkreślił, że rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i nie stwierdził nieważności postępowania. W odniesieniu do zarzutów naruszenia prawa materialnego, NSA stwierdził, że skarżąca nie wykazała błędnej wykładni przepisów przez Sąd I instancji, a jedynie podjęła polemikę z ustaleniami faktycznymi, co jest niedopuszczalne w ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego. Sąd wskazał, że kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy przejęcie nieruchomości nastąpiło na podstawie ustawy wywłaszczeniowej. W tej sprawie przejęcie nastąpiło na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, która nie jest wymieniona w art. 216 u.g.n. jako podstawa do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W związku z tym, postępowanie w przedmiocie zwrotu było bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu. Sąd odrzucił również argumentację dotyczącą późniejszego przekazania nieruchomości Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej oraz decyzję Wojewody stwierdzającą naruszenie prawa przy wydawaniu decyzji z 1976 r. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, przejęcie nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. nie stanowi wywłaszczenia w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ ustawa ta nie jest wymieniona w art. 216 u.g.n. jako podstawa do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że ustawa z 1974 r. nie jest ustawą wywłaszczeniową w rozumieniu art. 216 u.g.n., co oznacza, że nieruchomości nabyte na jej podstawie nie podlegają zwrotowi w trybie art. 136 ust. 3 u.g.n. Postępowanie w sprawie zwrotu było zatem bezprzedmiotowe.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (21)
Główne
P.p.s.a. art. 174 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 174 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.g.n. art. 136 § ust. 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 216
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne art. 31
P.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
K.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
K.p.a. art. 105 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
P.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 183 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 193 § zdanie pierwsze
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 193 § zdanie drugie
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 368 § § 1 pkt 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 106 § § 3 i 6
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 193 § zdanie 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przejęcie nieruchomości nastąpiło na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, która nie jest ustawą wywłaszczeniową w rozumieniu art. 216 u.g.n., co czyni postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości bezprzedmiotowym.
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) poprzez brak pełnej i poprawnej oceny okoliczności sprawy. Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 K.p.a.) poprzez powielenie błędów organów i uznanie, że umorzenie postępowania było zasadne. Naruszenie prawa materialnego (art. 136 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 216 u.g.n.) przez błędną wykładnię i niezastosowanie, wobec przyjęcia, że działki nie były objęte wywłaszczeniem. Naruszenie prawa materialnego (art. 136 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 216 u.g.n.) przez błędną wykładnię i niezastosowanie, wobec przyjęcia, że działki nie były objęte wywłaszczeniem na rzecz spółdzielczego przedsiębiorstwa gospodarki rolnej.
Godne uwagi sformułowania
Niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, na podstawie której Naczelnik Miasta i Gminy w L. wydał decyzję z dnia 1 października 1976 r., nie została wymieniona w art. 216 u.g.n., nie jest zatem ustawą wywłaszczeniową.
Skład orzekający
Karol Kiczka
przewodniczący
Krzysztof Sobieralski
sprawozdawca
Jolanta Górska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, w szczególności rozróżnienie między wywłaszczeniem a przejęciem na podstawie innych ustaw, oraz zasady formułowania zarzutów w skardze kasacyjnej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przejęciem nieruchomości na podstawie ustawy z 1974 r. i nie stanowi ogólnej wykładni przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa jest interesująca dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i administracyjnym ze względu na szczegółową analizę przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości oraz procedury skargi kasacyjnej. Dla szerszej publiczności może być mniej angażująca.
“Kiedy zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest niemożliwy? NSA wyjaśnia kluczowe rozróżnienie między wywłaszczeniem a przejęciem.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 2185/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-10-07 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-11-30 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Jolanta Górska Karol Kiczka /przewodniczący/ Krzysztof Sobieralski /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane Hasła tematyczne Wywłaszczanie nieruchomości Sygn. powiązane II SA/Gl 294/22 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-08-26 Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 935 art. 174 § 1 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Dz.U. 2021 poz 1899 art. 136 ust. 3 Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j. Sentencja Dnia 7 października 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski (spr.) sędzia del. WSA Jolanta Górska Protokolant: starszy asystent sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 7 października 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E.F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 294/22 w sprawie ze skargi E.F. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 13 grudnia 2021 r. nr NWXIV.7581.3.54.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zwany dalej "Sądem I instancji", wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 294/22, oddalił skargę E.F., zwanej dalej "skarżącą" lub "skarżącą kasacyjnie", na decyzję Wojewody Śląskiego, zwanego dalej "Wojewodą", z dnia 13 grudnia 2021 r., nr NWXIV.7581.3.54.2021, w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Od wyroku Sądu I instancji skargę kasacyjną wniosła E.F.. Zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości, podniesiono obie podstawy kasacyjne przewidzianą w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w związku z art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7, 8, 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi skarżącej, a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organów obu instancji i uznanie przez Sąd I instancji, że Wojewoda Śląski oraz Starosta Z. w postępowaniu administracyjnym dokonali pełnej i poprawnej oceny okoliczności sprawy, pomimo że w toku postępowania administracyjnego organy obu instancji nie zebrały i nie rozważyły w sposób prawidłowy całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, co przejawia się w: a) braku wyjaśnienia zachodzącej sprzeczności pomiędzy ustaleniem przez organ, że do przejęcia nieruchomości należących do rodziców skarżącej miałoby dojść dobrowolnie za spłatę, podczas gdy decyzja o przejęciu nieruchomości była decyzją przymusową, rodzice skarżącej nie składali wniosków o przekazanie ziemi na własność Państwa, po odebraniu im ziemi rozpoczęli wraz z innymi rolnikami masowe protesty celem odzyskania ziemi, co skutkowało zwrotem pięciu działek na ich rzecz i obietnicą otrzymania innej ziemi w zamian za pozostałe działki, nie odebrali żadnej spłaty za wywłaszczone nieruchomości i w dniu 5 września 1996 r. złożyli do Urzędu Wojewódzkiego w K. wniosek o odszkodowanie za zabrane przymusowo grunty, a Wojewoda Śląski rozstrzygając o ich wniosku, w roku 2006, stwierdził, że decyzje o przejęciu ziemi zostały wydane z naruszeniem prawa, b) braku podjęcia próby określenia celu odjęcia własności nieruchomości – położonych w G. w postaci działek o nr: [...], [...], [...] i [...] – jej poprzednim właścicielom, tj. rodzicom skarżącej, a także braku ustalenia, że nastąpiło ono wskutek wywłaszczenia na rzecz spółdzielczego przedsiębiorstwa gospodarki rolnej, a to Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w R., a nie na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, błędnie wskazanej w decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w L. z dnia 1 października 1976 r., nr [...], - co wykazuje, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie dokonał właściwej kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Wojewody Śląskiego z dnia 13 grudnia 2021 r. i poprzedzającej ją decyzji Starosty Z. z dnia 18 października 2021 r. przez uznanie, że organy obu instancji prawidłowo uznały, że działki, które były przedmiotem żądania skarżącej nie zostały wywłaszczone, podczas gdy decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w L. nr [...] z dnia 1 października 1976 r. ma charakter decyzji wywłaszczeniowej, a przez to w sprawie znajdują zastosowanie przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości zawarte w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm.), zwanej dalej "u.g.n."; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w związku z art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 K.p.a. poprzez powielenie błędów organów obu instancji uznanie, że postępowanie administracyjne w sprawie było bezprzedmiotowe oraz jego umorzenie było zasadne, podczas gdy w sprawie doszło do wywłaszczenia nieruchomości należących do rodziców skarżącej i zmaterializowały się przesłanki do ich zwrotu, tym samym postępowanie należało kontynuować i wydać decyzję o zwrocie nieruchomości skarżącej w należnej jej części na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. w związku z art. 216 u.g.n., a przepisów tych nie zastosowano. Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zarzucono naruszenie prawa materialnego, a to: 1. art. 136 ust. 3 u.g.n. w związku z art. 216 u.g.n. przez ich błędną wykładnię i niezastosowanie wobec przyjęcia, że działki nr [...], [...], [...] i [...] nie były objęte wywłaszczeniem, lecz przejęciem na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne, podczas gdy odjęcie rodzicom skarżącej własności tych działek było konsekwencja władczej i jednostronnej czynności organu administracji publicznej – decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w L. z dnia 1 października 1976 r., a zatem decyzji wywłaszczeniowej, tym samym nieruchomości te w istocie zostały wywłaszczone, tym samym sprawa z wniosku skarżącej o zwrot wywłaszczonych nieruchomości powinna być prowadzona w celu wydania decyzji co do meritum wniosku; 2. art. 136 ust. 3 u.g.n. w związku z art. 216 u.g.n. przez ich błędną wykładnię i niezastosowanie wobec przyjęcia, że działki nr [...], [...], [...] i [...] nie były objęte wywłaszczeniem na rzecz spółdzielczego przedsiębiorstwa gospodarki rolnej, podczas gdy w rzeczywistości działki te znalazły się w zasobie Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w R., a zatem zostały wywłaszczone w myśl art. 216 u.g.n. i wniosek skarżącej o ich zwrot winien zostać rozpatrzony merytorycznie z zastosowaniem art. 136 ust. 3 u.g.n. Skarżąca kasacyjnie w oparciu o powołane zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W oparciu o art. 368 § 1 pkt 4 K.p.c. w związku z art. 106 § 3 i 6 P.p.s.a. w związku z art. 193 zdanie 1 P.p.s.a. wniesiono o dopuszczenie i przeprowadzenie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym dowodów uzupełniających z dokumentów w postaci: a) wniosku T. i H.F. z dnia 5 września 1996 r., b) pisma Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w K. z dnia 24 marca 1999 r., c) pisma Urzędu Rejonowego Oddziału Geodezji w Z. z dnia 9 września 1996 r. w celu wykazania, że rodzice skarżącej nie zgadzali się z decyzjami Naczelnika Miasta i Gminy w L. nr [...] z dnia 1 października 1976 r. oraz nr [...] i nr [...] - obie z dnia 2 listopada 1977 r.; należące do rodziców skarżącej działki zostały przejęte z urzędu a nie na wniosek właścicieli, decyzje Naczelnika Miasta i Gminy L. były dla rodziców skarżącej decyzjami przymusowymi, z którymi nie zgadzali się i kwestionowali je wcześniej aniżeli dopiero w roku 2006. W skardze kasacyjnej sformułowano również wniosek o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Przepis art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i sąd pierwszej instancji. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego. Treść zarzutów postawionych w oparciu o obie podstawy kasacyjne świadczy, że w istocie przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest kwestia możliwości zastosowania art. 136 ust. 3 u.g.n. i wydania w odniesieniu do skarżącej decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Odnosząc się do zarzutów opartych na podstawie przewidzianej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. godzi się jednak zauważyć, że jakkolwiek dwie postacie naruszenia prawa materialnego - przez błędną wykładnię lub jego niewłaściwe zastosowanie - w procesie stosowania prawa mogą pozostawać ze sobą w funkcjonalnym związku, to jednak nie powinny być utożsamiane, tym bardziej że ustawodawca wyraźnie je wyodrębnił (zob. wyrok NSA z dnia 8 maja 2025 r., sygn. akt III FSK 1610/23). Zarzucane postacie naruszenia prawa materialnego winny być wyraźnie wskazane i uzasadnione. Błąd wykładni polega na wadliwym zrekonstruowaniu normy prawnej z przepisu prawa, wyrażający się w mylnym zrozumieniu przez sąd jego treści, a więc wadliwym ustaleniu wpisanego w ten przepis sensu normatywnego. Zarzut błędnej wykładni powinien obejmować zarówno konkretyzację nieprawidłowości wykładni przeprowadzonej przez sąd wojewódzki, jak i wyjaśnienie prawidłowej - zdaniem strony - rekonstrukcji normy prawnej z przepisu. Natomiast niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego obejmuje nieprawidłowość działania sądu w postaci uznania, że ustalony w sprawie, konkretny stan faktyczny odpowiada abstrakcyjnemu stanowi wpisanemu w hipotezę określonej normy prawnej. Polega on na przyjęciu przez sąd błędnej oceny zastosowania (bądź niezastosowania) przez organ administracji przepisu prawa materialnego w odniesieniu do stanu konkretnej sprawy. Podkreślenia przy tym wymaga, że ocena tego rodzaju zarzutu, może być dokonana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego przyjętego jako podstawa wyroku, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Niewłaściwe zastosowanie normy prawa polega w tym przypadku na wadliwym uznaniu, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie objętej dyspozycją przepisu. W niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie nie tylko nie wykazała na czym polega błędne rozumienie art. 136 ust. 3 w związku z art. 216 u.g.n. przez Sąd I instancji, ani też jaka powinna być prawidłowa wykładnia tych przepisów i prawidłowe zastosowanie. Skarżąca zasadniczo nie odniosła się do kwestii rozumienia tych przepisów przyjętego przez Sąd I instancji, lecz przez postawiony zarzut naruszenia prawa materialnego podejmuje polemikę z ustaleniami stanu faktycznego. W związku z tym należy podkreślić, że niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego. Ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Jeżeli strona skarżąca kasacyjnie uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny, zaś zarzut naruszenia prawa przez błędną jego wykładnię - niezasadny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Niezasadny jest również zarzut naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Stosownie do treści art. 77 § 1 K.p.a., na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy niezbędnego do jej wyjaśnienia. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno być zakończone po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla danej sprawy, których zakres określają przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie. Z kolei w uzasadnieniu decyzji organ powinien m.in. wskazać dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 K.p.a.). Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Organy administracji publicznej są również zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Innymi słowy zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i ocenionego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako niezbędnego warunku wydania decyzji o przekonywującej treści. Zakres postępowania rozpoznawczego wyznaczony jest granicami materialnymi rozpoznawanej sprawy administracyjnej (indywidualnej). Podstawę materialnoprawną rozpoznawanej sprawy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowił art. 136 ust. 3 u.g.n. A kwestią pierwszoplanową była kwestia zbadania dopuszczalności procedowania w tym trybie w oparciu o wniosek skarżącej. Kwestia ta została prawidłowo oceniona przez Sąd I instancji, który zaakceptował stanowisko wyrażone przez organy administracji obu instancji. Ustalenia w tym zakresie zostały poczynione z pełnym respektowaniem reguł postępowania dowodowego wyznaczonych przepisami art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Stosownie do treści art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Powołując się na treść przytoczonego przepisu, pismem z dnia 11 maja 2020 r. skierowanym do Wojewody Śląskiego i przekazanym następnie przez Wojewodę Staroście Z. oraz pismem z dnia 14 maja 2020 r. skierowanym do Starosty Z., skarżąca wystąpiła w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik swojego brata i matki (M.F. i H.F.) o zwrot nieruchomości przejętych decyzjami Naczelnika Miasta i Gminy w L. z dnia 1 października 1976 r., w tym między innymi działek o nr [...], [...], [...] i [...] oraz o wypłatę za nie odszkodowania. Do wniosku dołączono kopie trzech decyzji Wojewody Śląskiego z dnia 9 listopada 2006 r. stwierdzających wydanie z naruszeniem prawa decyzji o przejęciu między innymi nieruchomości wskazanych w tym wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach administracyjnych sprawy, a w szczególności decyzję Naczelnika Miasta i Gminy w L. nr [...] z dnia 1 października 1976 r., podziela ocenę orzekających w sprawie organów oraz Sądu I instancji, że wskazane we wniosku nieruchomości nie zostały wywłaszczone, lecz zostały nabyte na podstawie art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118 ze zm.). Określenie "zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części", którym prawodawca posłużył się w art. 136 ust. 3 u.g.n. oznacza, że w oparciu o treść tego przepisu zwrotowi mogą podlegać nieruchomości wywłaszczone niezależnie od tego kiedy to nastąpiło wywłaszczenie, ale musiało to nastąpić na podstawie wówczas obowiązującej ustawy wywłaszczeniowej. O tym, czy objęte konkretnym postępowaniem nieruchomości mają status "nieruchomości wywłaszczonych", które podlegałyby zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach rozdziału 6 działu III u.g.n. w pierwszej kolejności decyduje to, czy przejęcie lub nabycie nieruchomości nastąpiło już w okresie obowiązywania tej ustawy. Jeżeli natomiast przejęcie lub nabycie nieruchomości nastąpiło przed wejściem w życie przepisów u.g.n., wówczas odpowiednie zastosowanie instytucji zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o której mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., może nastąpić wtedy, gdy przejęcie lub nabycie nieruchomości nastąpiło w oparciu o przepisy jednej z ustaw wywłaszczeniowych wymienionych w art. 216 u.g.n. Zgodnie z tą regulacją, przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy (tj. u.g.n.) stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972 r. poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. poz. 216, z 1972 r. poz. 312 oraz z 1985 r. poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. poz. 159, z 1972 r. poz. 193 oraz z 1974 r. poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 192, z 1973 r. poz. 282 oraz z 1985 r. poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego. Dodatkowo w myśl art. 216 ust. 2 u.g.n., przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie: 1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. poz. 240 oraz z 1957 r. poz. 172); 2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31); 3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127 ze zm.). Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, na podstawie której Naczelnik Miasta i Gminy w L. wydał decyzję z dnia 1 października 1976 r., nie została wymieniona w art. 216 u.g.n., nie jest zatem ustawą wywłaszczeniową, w oparciu o którą nabycie lub przejęcie nieruchomości nadawałoby tej nieruchomości status "nieruchomości wywłaszczonej", która podlegałyby zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach rozdziału 6 działu III u.g.n. (w tym art. 136 ust. 3 u.g.n.). W konsekwencji postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 u.g.n. zainicjowane wnioskiem skarżącej okazało się bezprzedmiotowe i jako takie podlegało umorzeniu stosownie do dyspozycji art. 105 § 1 K.p.a. Wprawdzie skarżąca kwestionując podstawę prawną decyzji Naczelnika Miasta i Gminy L. wskazywała, że "wywłaszczenie" nastąpiło na rzecz Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w R., ale nie potwierdza tego treść tej decyzji, z której wynika, iż nieruchomość została przejęta do Państwowego Funduszu Ziemi. Okoliczność, że przedmiotowe działki zostały później przekazane Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej z zasobu Państwowego Funduszu Ziemi nie może stanowić podstawy do uznania, że celem decyzji Naczelnika Miasta I Gminy L. było wywłaszczenie na rzecz spółdzielczego przedsiębiorstwa gospodarki rolnej. Słusznie uznano zatem, że również te okoliczności nie stanowią przesłanek, które wskazywałyby na możliwość zastosowania art. 136 u.g.n. wobec działek będących przedmiotem roszczeń Skarżącej. Podstawy takiej nie stanowi również decyzja Wojewody Śląskiego z dnia 9 listopada 2006 r., w której stwierdził, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w L. z dnia 1 października 1976 r. została wydana z naruszeniem prawa. W istocie bowiem decyzja Naczelnika Miasta i Gminy L. nadal pozostaje w obrocie prawnym. W sprawie administracyjnej zainicjowanej wnioskiem skarżącej nie istniały prawne możliwości ustalenia rzeczywistej podstawy wydania decyzji z 1976 r. wobec jej rodziców. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI