I OSK 2183/24

I OSK 2183/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-11-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Karol Kiczka /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Sobieralski
Mariola Kowalska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Kr 1683/23 - Wyrok WSA w Krakowie z 2024-03-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 25 listopada 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia NSA Krzysztof Sobieralski po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1683/23 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 14 września 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/868/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 28 czerwca 2023 r. nr SO-04.8252.231.2023-1/23.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1683/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 14 września 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/868/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 28 czerwca 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO stwierdziło, że mimo błędnej wykładni organu I instancji i nieprawidłowego zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. (z którą to wykładnią organ odwoławczy się nie zgodził i uznał za błędną) - organ odwoławczy przychyla się jednak do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaną pracą a sprawowaną opieką.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wniósł [...].
Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Sąd wskazał, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., zwanej dalej też u.ś.r.). Zdaniem Sądu zgodzić się należy z organem odwoławczym w kwestii braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaną przez skarżącego pracą a sprawowaną przez niego opieką nad matką. Zdaniem Sądu, konieczność pomocy w czynnościach utrzymywania higieny, przygotowywaniu posiłków, czy innych czynności, wymaga poświęcenia czasu, ale nie w takim rozmiarze, że niweczy to całkowicie jakąkolwiek pracę skarżącego, nawet tą w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
I. naruszenie przepisów, tj.:
1. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej u.ś.r.) przez niewłaściwe zastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne tytułu opieki nad niezdolną do samodzielnej egzystencji matką - [...] - podczas gdy przytoczony przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną.
2. art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.7.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (jt. Dz. U. Z 2022 r. poz. 2492 pusa) w zw. z art. 7, 77, 80 ustawy z dnia 14.6.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t.Dz.U. 2024 r. poz. 572, dalej: kpa) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez Sąd wnikliwej legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi, pomimo że w toku postępowania administracyjnego popełniono błędy, które winny skutkować uchyleniem decyzji, nadto naruszenie przepisów art. 135/2 § 1, art. 235/2 § 2 kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 106 § 5 pusa poprzez nierozpoznanie złożonego wniosku dowodowego, który umożliwiał określenie ram czasowych uprawnienia skarżonego do świadczenia pielęgnacyjnego.
3. art. 151 ppsa poprzez oddalenie skargi, pomimo że ziściła się podstawa do jej uwzględnienia, a mianowicie wykazano, iż opieka nad niepełnosprawną [...] jest przez skarżącego należycie wykonywana stosownie do potrzeb [...].
Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania w tym koszów zastępstwa procesowego, oraz zrzeczono się rozprawy.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
Analizując zarzuty kasacyjne w powyżej określonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie pomimo częściowo nieprawidłowego sformułowania zarzutów.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny bada naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest rolą sądu wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności. Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia po pierwsze wynika z nie bez przyczyny ustanowionego przymusu adwokackiego (art. 175 § 1 p.p.s.a.), po drugie jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2022r. sygn. akt I OSK 2161/22 i przywoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl.; por. B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2024, s. 650–669).
Poczynienie powyższych uwag – odnośnie wymogów skargi kasacyjnej jako środka odwoławczego – było konieczne, gdyż wniesiona skarga kasacyjna od wyroku Sądu I instancji nie odpowiada w pełni omówionym wyżej wymogom p.p.s.a.
W zarzucie drugim autor skargi kasacyjnej wskazuje na naruszenie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych wiążąc go m.in. z art. 135/2 § 1 i art. 235/2 § 2 kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 106 § 5 pusa. Art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych dotyczy prawa ustrojowego i ma ogólny charakter związany z zakresem kontroli sądów administracyjnych. Wydanie wyroku, niezgodnego z oczekiwaniem skarżącego nie może być zaś utożsamiane z uchybieniem powołanej normie. Przepis ten zakreśla jedynie właściwość sądów administracyjnych, stanowiąc, że sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Nie ma zaś podstaw do przyjęcia, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie dokonał takiej kontroli albo, że ocenę swoją oparł na innym kryterium niż zgodność zaskarżonej decyzji z prawem. Przepis ten mógłby być naruszone wtedy, gdyby skarga w ogóle nie została przez Sąd rozpoznana albo rozpoznanie jej opierałoby się na innych kryteriach, niż są one określone w art. 1 § 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Nadto, Sąd I instancji, sąd administracyjny - nie mógł naruszyć przepisów art. 135/2 § 1, art. 235/2 § 2 kodeksu postępowania cywilnego, bowiem ich nie stosował. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi stosowana jest ustawa procesowa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Co więcej, wskazany w tym samym zarzucie art. 106 § 5 Prawo o ustroju sądów administracyjnych – w ogóle w ustawie tej nie istnieje. Ustawa ta ogranicza się do 50 artykułów. Zatem prawdopodobnie chodziło o art. 106 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest jednak władny poprawiać, dointerpretować zarzutów i domyślać się co autor skargi kasacyjnej miał na myśli.
Przechodząc do analizy pozostałych zarzutów wyjaśnić należy, że istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny, czy w ustalonym stanie faktycznym zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego kasacyjnie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.
W rozpoznawanej sprawie, co wynika z wywiadu środowiskowego, skarżący nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną 85 letnią matką [...], która legitymuje się Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w Krakowie z dnia 31 stycznia 2023 r. stwierdzającym, że jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia 30 listopada 2024 r., data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji to: 9 listopada 2022 r. Jednocześnie uzupełniająco wskazania wymaga, że na podstawie art. 3 pkt 21 lit. e) ustawy o świadczeniach rodzinnych, posiadanie orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji, na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników - oznacza znaczny stopień niepełnosprawności.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym w szczególności z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 19 maja 2023 r., wynika, że matka skarżącego jest osobą w wieku poprodukcyjnym i osobą niepełnosprawną (zwyrodnienie stawów kolanowych i biodrowych), ma problemy w poruszaniu się, nie wychodzi z mieszkania oraz wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Skarżący pomaga matce w czynnościach dnia codziennego (toaleta, gotowanie, pranie robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich oraz załatwianie spraw urzędowych). Jak twierdzi skarżący, nie pracuje on zawodowo od około 5 lat, gdyż zrezygnował z pracy ze względu na pogarszający stan zdrowia matki. Czynności jednak takie jak: podawanie leków, pomoc przy ubieraniu się, przygotowanie i podawanie posiłków, pranie ubrań, mycie naczyń, sprzątanie, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności. Ponadto są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.
Z powyższego wynika, że matka skarżącego nie jest w stanie funkcjonować bez pomocy osób trzecich. Z uwagi na powyższe oraz ciągłą (codzienną) obecność oraz nadzór skarżącego nad niepełnosprawną matką brak jest możliwości podjęcia pracy zarobkowej.
Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji - świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w pkt 1-4, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Norma ta wskazuje na warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej, który należy brać pod uwagę, oceniając spełnienie przesłanek do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne winna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który obiektywnie zmusza do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź nie daje możliwości podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Opieka ta musi zatem stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Istotna jest tu ocena, czy zakres sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Oczywistym jest, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki (na co jednoznacznie wskazuje treść art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr). W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie. Celem ustawodawcy było bowiem zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą. Już sama językowa wykładnia art. 17 ust. 1 uśr prowadzi do wniosku, że nie tylko rezygnacja z zatrudnienia, ale również niepodejmowanie go w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną uprawnia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Ustawodawca nie wprowadził wymogu, żeby opiekun osoby niepełnosprawnej, który nie podejmuje zatrudnienia, pracował kiedykolwiek wcześniej. Również żadna z reguł wykładni nie pozwala wyciągnąć takiego wniosku. (por. wyroku NSA: z dnia 8 listopada 2022 r. I OSK 85/22; z dnia 2 sierpnia 2024 r., I OSK 1979/23; publ: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W świetle przedstawionej argumentacji oraz braku dokładnej analizy zakresu i ilości wykonywanych przy chorej matce czynności - bez znaczenia w okolicznościach rozpoznawanej sprawy jest zatem wskazywanie, że z oświadczenia [...] wynika, że ostatnie jego zatrudnienie miało miejsce 5 lat wcześniej, lecz nie wynika to z żadnego dokumentu bowiem nie został ten fakt niczym potwierdzony.
Zważywszy na przestawioną argumentację dotyczącej ilości czynności pielęgnacyjnych jakie należy wykonywać codziennie przy chorej matce oraz fakt, że skarżący zaprzestał podejmowania zatrudnienia z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki – to kiedy zaprzestał podejmowania zatrudnienia oraz nie potwierdzenie tego faktu nie ma znaczenia. Organy zamiast położyć nacisk na opis zakresu i ilości czynności wykonywanych przez skarżącego w związku z opieką nad matką, absorbujących jego czas i uwagę, skupiły się głównie na fakcie, że skarżący w sposób nie potwierdzony od co najmniej 5 lat nie podejmuje zatrudnienia.
Celem świadczenia pielęgnacyjnego, jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zakreśla przy tym żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia, czy też jego niepodejmowania, z powodu konieczności sprawowania opieki. Dla uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma zatem znaczenia, od kiedy utrzymuje się rezygnacja z zatrudnienia podyktowana opieką bądź czy aktywność zawodowa istniała. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie - po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia - wystąpi on o to świadczenie, zaś organ pomocowy nie ma uprawnień by ustalać przyczyny braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ pomocy społecznej jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki (zob. B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II, red. P. Rączka, LEX/el. 2023, art. 17). Związku przyczynowo - skutkowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można zatem rozumieć jako konieczności czasowej korelacji pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez wnioskodawcę, wystąpieniem niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki oraz złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W realiach rozpoznawanej sprawy oznacza to, że brak aktywności zawodowej nie może świadczyć o braku takiej możliwości na dzień złożenia wniosku, tj. 18 kwietnia 2023 r. O braku związku przyczynowego nie będzie świadczyć także ilość, zakres i rozmiar czynności opiekuńczych, jakie wykonuje skarżący względem matki, a to czy ilość i zakres tych czynności uniemożliwia skarżącemu podjęcie aktywności zawodowej w tym samym czasie.
Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za pozostawanie w gotowości do świadczenia czynności opiekuńczych. Za zasadne uznać jednak w tym kontekście należy prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że powinno ono stanowić ekwiwalent za faktyczny brak możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia wobec konieczności sprawowania czynności opiekuńczych, bądź za rezygnację z zatrudnienia w celu ich sprawowania. Norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. odnosi się więc wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Spełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, że czynności opiekuńcze muszą w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a opieką musi być bezpośredni i ścisły. Oceny takiej powinien dokonać organ administracji, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy i ustalając, czy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. Kluczowym jest, że w przywołanej regulacji brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która pomocy tego typu wymaga. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, opieka powinna mieć charakter stały, długotrwały w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalny, zaś jej zakres wyznaczony być powinien niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji, w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym: rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zgodzić się ze stanowiskiem orzekających w sprawie organów administracji i Sądu I instancji, o braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z podejmowania zatrudnienia a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną matką.
Nie znajduje też jakiegokolwiek oparcia w porządku jurydycznym (u.ś.r.) – w okolicznościach sprawy – stwierdzenie Sądu wojewódzkiego, dotyczące wymogów (przesłanek) przyznania (ustalenia) świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie: "(...). Podkreślić należy, że świadczenie to jest przyznawane wówczas, gdy wyczerpane zostały wszelkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m. in. odpowiednio: współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ewentualne zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność tej opieki. (...)" – zob. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 3105/23 i powoływane tam orzecznictwo; ponadto: por. m. in.: wyroki NSA: z 9 sierpnia 2023 r., akt I OSK 1661/22; z 12 grudnia 2023 r., I OSK 2057/22; z 6 lutego 2024 r., I OSK 157/23 i powoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
W świetle zaprezentowanych rozważań należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie dokonał błędnej interpretacji art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zakresie związku między brakiem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, o którym mowa w powyższym przepisie, niezasadnie przyjmując, że dla zaistnienia omawianego związku niezbędna jest czasowa korelacja pomiędzy datą powstania niepełnosprawności, niepodejmowaniem zatrudnienia oraz wystąpieniem z wnioskiem o świadczenie. Ponadto, Sąd I instancji błędnie zaakceptował ocenę materiału dowodowego dokonaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, z którego to materiału w zasadzie niewiele wynika odnośnie związku pomiędzy chorobą / chorobami matki skarżącego, a obowiązkami związanymi z opieką nad nią. W konsekwencji uznać należy, że błędnie Sąd I instancji zastosował art. 151 p.p.s.a. i oddalił skargę akceptując stanowisko organów.
Wobec podważenia oceny materiału dowodowego, zebranego w postępowaniu administracyjnym, uzasadniony jest zatem zarówno zarzut błędnego zastosowania art. 151 p.p.s.a. jak i art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem błędne zastosowanie przepisów materialnoprawnych każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy. Prawidłowej subsumpcji można dokonać wyłącznie na gruncie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, skoro ustalenia faktyczne zostały skutecznie zakwestionowane poprzez podważenie dokonanej przez organ odwoławczy oceny dowodów, w tym stanie sprawy subsumcja ustalonego stanu faktycznego do hipotezy normy prawnej nie mogła być prawidłowa.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. z art. 182 § 2 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Krakowa. Ponownie badając wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Prezydent Miasta Krakowa uwzględni wyżej wskazaną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., przeprowadzi postępowanie w oparciu o właściwy stan prawny z należytym uwzględnieniem wszystkich zasad procedury administracyjnej. Związek przyczynowo - skutkowy powinien zostać oceniony przez wymiar sprawowanej przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką oraz jej konkretne potrzeby, wynikające z posiadanych przez nią schorzeń i chorób (por. K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka [w:] P. Kledzik, P. Lisowski, M. Mączyński, A. Ostapski, J. Sapeta, K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Warszawa 2023, art. 17).
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu bowiem według art. 254 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.