II SA/Łd 92/24

II SA/Łd 92/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-04-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-02-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Beata Czyżewska
Robert Adamczewski /przewodniczący/
Sławomir Wojciechowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1549/24 - Wyrok NSA z 2025-06-12
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 86 poz 732
Art. 8, art. 43 ust. 1
Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
Dz.U. 2023 poz 1993
Art. 12 ust. 5, art. 28 ust. 1 pkt 2, art. 30 ust. 1 pkt 1 i ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 775
Art. 7, art. 77 § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
Art. 119 pkt 2, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 23 kwietnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Asesor WSA Beata Czyżewska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 kwietnia 2024 roku sprawy ze skargi H.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 14 grudnia 2023 roku w przedmiocie odmowy umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 23 października 2023 roku, nr [...].
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 14 grudnia 2023 r., znak: SKO.4111.55.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi na mocy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej również jako: "k.p.a.") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 23 października 2023 r., znak: [...] o odmowie umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz A.P., powiększonej o 5%, tj. kwoty w wysokości 2.151,86 zł.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:
Na skutek niedopełnienia przez H.P. obowiązku alimentacji na rzecz osoby uprawnionej - A.P., wypłacona została na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r., Nr 86, poz. 732 ze zm., dalej również jako: "u.p.a.l.") zaliczka alimentacyjna w okresie od dnia 1 września 2005 roku do dnia 31 sierpnia 2007 roku. Jak wynika z akt sprawy, wierzycielka pobrała zaliczkę alimentacyjną w łącznej kwocie 4.240,00 zł w następujących okresach: od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. w łącznej wysokości 2.040,00 zł, od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. w łącznej wysokości 2.200,00 zł (kwota pomniejszona o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne za okres od 1 lutego 2007 r. do 30 kwietnia 2007 r. w łącznej wysokości 600,00 zł). W związku z powyższym dłużnik alimentacyjny - H.P. zobowiązany był do zwrotu łącznej kwoty 4.452,00 zł (kwota powiększona o 5%, zgodnie z art. 12 ust. 1 ww. ustawy).
Jak ustalił organ I instancji, po uwzględnieniu wszystkich wpłat, na koncie dłużnika alimentacyjnego zadłużenie z tytułu zaliczki alimentacyjnej na dzień 23 października 2023 rok wynosi 2.151,86 zł (4.452,00 zł — 2.300,14 zł).
W dniu 23 sierpnia 2023 roku do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. (tj. Prezydenta Miasta Łodzi jako organu właściwego dłużnika), wpłynęło pismo H.P. o umorzenie pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej zaliczek alimentacyjnych na rzecz A.P.. W uzasadnieniu wniosku H.P. wskazał, iż jego sytuacja materialna jest trudna, a osiągane przez niego dochody nie pozwalają nawet na pokrycie podstawowych kosztów. Wnioskodawca nie ma ponadto oszczędności i wartościowych przedmiotów, pozwalających na zaspokojenie zaległości. W załączeniu H.P. przedłożył zaświadczenie z ZUS, z którego wynika, iż pobiera on emeryturę, która w lipcu 20023 r. wyniosła 1.125,26 zł netto.
Decyzją z dnia 23 października 2023 roku, znak [...] Prezydent Miasta Łodzi odmówił umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych na rzecz A.P. zaliczek alimentacyjnych, powiększonej o 5%, tj. kwoty w wysokości 2.151,86 zł. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, iż z analizy zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. M.W. z dnia 8 września 2023 r. o dokonanych wpłatach wynika, iż od kwietnia 2009 r. do września 2021 r. wnioskodawca dokonywał wpłat tytułem zobowiązań alimentacyjnych. Natomiast z analizy pisma Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. z dnia [...] października 2023 r. o dokonanych wpłatach w ramach układu ratalnego wynika, iż od marca 2018 r. do września 2023 r. H.P. dokonywał wpłat tytułem spłaty zobowiązań alimentacyjnych, jednakże zdarzały się miesiące, w których nie pojawia się żadna wpłata. Biorąc pod uwagę powyższe oraz brzmienie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1993, dalej również jako: "u.p.o.u.a.") w ocenie organu H.P. nie spełnia ustawowej przesłanki, tj. minimum 3-letniej skuteczności egzekucji komorniczej, warunkującej zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności z tytuły wypłaconych zaliczek alimentacyjnych.
Z treści przepisu art. 30 ust 1 u.p.o.u.a. jednoznacznie bowiem wynika, iż jedyną i konieczną przesłanką umorzenia chociażby 30% należności wskazanych w ww. artykule jest skuteczna egzekucja w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. Kategoryczne sformułowanie tego przepisu nie pozostawia zatem wątpliwości, iż nawet bardzo trudna sytuacja materialna i zdrowotna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia ww. należności
Odwołanie od powyższej decyzji złożył do H.P., wskazując, iż wbrew treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji odmowa umorzenia należności z tytułu nieuregulowania rat nie była zasadna. Wpłata bowiem za miesiąc styczeń 2023 roku została dokonana. Ponadto ratę za maj 2022 r. uregulowano w czerwcu 2022 r., a za lipiec – w sierpniu 2022 r. Wszystkie raty zawartego układu ratalnego zostały zatem przez skarżącego uregulowane.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi nie znalazło podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji i zaskarżoną decyzją utrzymało je w mocy.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium podkreśliło, iż zgodnie z art. 2 pkt 2 u.p.o.u.a. bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. z dnia [...] września 2023 roku o dokonanych wpłatach wynika, iż od miesiąca kwietnia 2009 roku do miesiąca września 2021 roku dłużnik dokonywał wpłat tytułem zobowiązań alimentacyjnych. Zgodnie natomiast z pismem Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. z dnia [...] października 2023 roku, H.P. dokonywał wpłat, w ramach udzielonego układu ratalnego, na konto likwidowanego funduszu alimentacyjnego, zobowiązań alimentacyjnych od miesiąca marca 2018 roku do miesiąca września 2023 roku. Z analizy wydruku konta dłużnika alimentacyjnego dołączonego do powyższego pisma wynika jednakże, iż w niektórych miesiącach brak jest wpłat dokonanych przez dłużnika (m.in. w styczniu 2023 roku, styczniu 2021 roku, sierpniu 2020 roku, od czerwca do sierpnia 2019 roku, w czerwcu 2018 roku).
Kolegium wskazało przy tym, iż dowód wpłaty przedstawiony przez dłużnika na etapie postępowania odwoławczego dotyczy wpłaty dokonanej w dniu 7 lutego 2023 roku, przy czym jest to jedyna wpłata dokonana przez dłużnika w lutym 2023 roku, natomiast w styczniu 2023 roku dłużnik nie dokonał żadnej wpłaty, co bezspornie wynika z wydruku udostępnionego przez likwidatora funduszu alimentacyjnego. Słusznie zatem, zdaniem Kolegium, organ I instancji ocenił, iż odwołujący nie spełnia przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., które uprawniałyby organ do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności odwołującego (tj. minimum 3-letniej skuteczności egzekucji komorniczej).
Odnosząc się do podnoszonej w odwołaniu kwestii ewentualnego przedawnienia należności od dłużnika z tytułu zaliczki alimentacyjnej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, iż brak jest podstawy prawnej do stwierdzenia przedawnienia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Z uwagi bowiem na publicznoprawny charakter świadczenia (zaliczki alimentacyjnej), egzekucja zwrotu zaliczki alimentacyjnej wraz z należną karą pieniężną, prowadzona jest do chwili, w której organ uzyska całkowitą kwotę wypłaconej wcześniej zaliczki wraz z należną karą pieniężną.
Skargę na powyższą decyzję wniósł H.P., zaskarżając ją oraz decyzję organu pierwszej instancji w całości i zarzucając:
a) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 u.p.o.u.a., poprzez przyjęcie, że przesłanki zawarte we wskazanym powyżej przepisie nie zostały w niniejszej sprawie wypełnione,
b) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, poprzez niewyjaśnienie okoliczności i przyczyn odmowy umorzenia zaległości alimentacyjnych.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 14 grudnia 2023 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Łodzi, Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. i umorzenie pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych powiększonych o 5%, na rzecz A.P., a także o przeprowadzenie dowodów wskazanych w uzasadnieniu skargi na okoliczności w nim wskazane.
W uzasadnieniu skargi H.P. wskazał, iż wbrew treści uzasadnienia zaskarżonych decyzji odmowa umorzenia należności z tytułu nieuregulowania rat nie była zasadna. Wpłata za miesiąc styczeń 2023 r. została bowiem dokonana. Ponadto ratę za miesiąc maj 2022 r. uregulowano w czerwcu 2022 r., a za miesiąc lipiec uregulowano w sierpniu 2022 r. Wszystkie raty zawartego układu ratalnego zostały przez skarżącego uregulowane. W treści decyzji SKO nie odniesiono do wskazanych powyżej kwestii.
Raty zaś spłacane na rzecz Funduszu Alimentacyjnego nie mają związku z zaliczkami alimentacyjnymi. Ponadto Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w B. M.W., nie miał wiedzy o zaliczce alimentacyjnej z lat 2005 - 2007. W treści uzasadnienia decyzji SKO nie odniesiono się do wskazanych powyżej kwestii.
Ponadto wskazane powyżej zaliczki, jako wypłacane w latach 2005-2007, uległy przedawnieniu, wbrew treści decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W niniejszej sprawie nie toczyło się postępowanie egzekucyjne, czyli przez okres 16 lat należności uległy przedawnieniu. Przedawnieniu uległo również roszczenie o odsetki ustawowe. Z uwagi bowiem na akcesoryjność roszczenia o odsetki za opóźnienie w stosunku do roszczenia głównego, wyrażającą się uzależnieniem ich powstania od istnienia niespełnionego w terminie roszczenia o świadczenie pieniężne, za obowiązującą zasadę należy uznać, że wraz z przedawnieniem się roszczenia głównego przedawniają się roszczenia o świadczenia uboczne, choćby nawet nie upłynął jeszcze termin ich przedawnienia. Natomiast w przedmiotowej sprawie nie doszło do przekształcenia roszczenia odsetkowego w samodzielne roszczenie, co skutkowałoby dłuższym okresem przedawnienia.
Z uwagi na powyższe okoliczności, H.P. wniósł jak w petitum skargi.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi podtrzymało argumentację wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i konsekwentnie wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego, jednak nie z powodów wskazanych w skardze.
W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. – dalej również jako: "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi w odpowiedzi na skargę wniosło o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie wspomnianego art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zaś H.P. wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy w tym trybie. Dlatego też sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonego aktu administracji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 14 grudnia 2023 r., znak: SKO.4111.55.2023, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 23 października 2023 r., znak: [...], w sprawie odmowy umorzenia H. P. pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz A.P., powiększonej o 5% tj. kwoty w wysokości 2.151,86 zł, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie odpowiadają wymogom prawa.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1993). W myśl art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:
1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
Nie ulega wątpliwości, iż decyzje wydane na podstawie przywołanego wyżej przepisu są decyzjami objętymi uznaniem organu administracyjnego, zatem nawet w przypadku spełnienia przesłanek ustawowych, organ nie jest zobligowany do uwzględnienia wniosku i udzielenia ulgi w spłacie należności. Niemniej jednak koniecznym do ich wydania warunkiem jest ciągłość skuteczności egzekucji zaległości alimentacyjnych w okresie 3, 5 lub 7 lat wstecz i to w wysokości nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
Podkreślić należy również, że 30 ust. 1 pkt 1 u.p.o.u.a. wynika, iż aby zastosować dyspozycję tego przepisu, egzekucja winna być skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. W niniejszej sprawie nie ustalono jednoznacznie, w jakiej wysokości alimenty zostały zasądzone od skarżącego na rzecz A.P. w okresie od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2007 r. Decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 21 października 2005 r. przyznano bowiem zaliczkę alimentacyjną na dziecko A.P. na okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. w wysokości 170 zł miesięcznie. Ponadto decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 24 listopada 2006 r., zmienionej decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 17 lipca 2007 r., przyznano zaliczkę alimentacyjną na dziecko A.P. na okres od 1 września 2006 r. do 31 stycznia 2007 r. w wysokości 300 zł miesięcznie, zaś na okres od 1 lutego 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r. w wysokości 100 zł miesięcznie. Jednakże wysokość zaliczki alimentacyjnej nie zawsze musiała odpowiadać wysokości orzeczonych alimentów, była bowiem limitowana do pewnej wysokości, określonej w art. 8 u.p.a.l. Jak natomiast wskazano w przywoływanym piśmie Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. z dnia [...] października 2023 roku, skarżący nie dokonywał wpłat w wysokości przekraczającej 100 zł. W ocenie Sądu jednak odmowa skarżącemu umorzenia należności na tej tylko podstawie, że wysokość raty jego zaległości, wskazana w zawartym układzie ratalnym, nie przekracza wysokości zasądzonych alimentów, naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, w dyskryminujący sposób traktując dłużników, którzy zdecydowali się zawrzeć z organem układ ratalny i w ten sposób regulować swoje należności. Należy mieć na uwadze to, że ich sytuacja majątkowa jest najczęściej jeszcze trudniejsza niż pozostałych dłużników, bowiem nie stać ich na regulowanie zaległości poprzez dokonywanie wpłat w wysokości orzeczonych alimentów. Stąd właśnie wysokość raty zostaje ustalona na niskim poziomie. Dlatego też, zdaniem Sądu, analizie w niniejszej sprawie winna podlegać skuteczność egzekucji kwot zgodnych z zawartym układem ratalnym w okresie 3 lat, poprzedzających decyzję organu I instancji.
Warunek ciągłości skutecznej egzekucji nie został jednak w niniejszej sprawie spełniony. Wprawdzie w aktach administracyjnych brak jest jakichkolwiek dokumentów, dotyczących zawartego przez skarżącego z Likwidatorem Funduszu Alimentacyjnego ZUS układu ratalnego, jednak z pisma Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. z dnia [...] października 2023 roku można wywnioskować, iż H.P. jest zobowiązany do spłaty zaległości w ratach w wysokości po 100 zł miesięcznie, zaś płatności dokonuje dobrowolnie. Nie są one egzekwowane przez komornika sądowego. W piśmie tym wskazano również, że H.P. dokonywał wpłat, w ramach udzielonego układu ratalnego, na konto likwidowanego Funduszu Alimentacyjnego, zobowiązań alimentacyjnych od marca 2018 roku do września 2023 roku. Jednak w niektórych miesiącach dłużnik nie dokonał żadnej wpłaty - m.in. w styczniu 2023 roku, styczniu 2021 roku, sierpniu 2020 roku, od czerwca do sierpnia 2019 roku, w czerwcu 2018 roku. Z pisma tego wynika również, że w listopadzie i grudniu 2020 r. skarżący dokonał wpłat w niepełnej wysokości (50 zł zamiast 100 zł). Nie ma przy tym racji skarżący, twierdząc, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie odniosło się do przedstawionego przez niego dowodu wpłaty, dokonanej w dniu 7 lutego 2023 r. Organ odwoławczy wskazał bowiem wprost, iż dowód wpłaty przedstawiony przez dłużnika na etapie postępowania odwoławczego dotyczy wpłaty dokonanej w dniu 7 lutego 2023 roku, przy czym jest to jedyna wpłata dokonana przez dłużnika w miesiącu lutym 2023 roku, natomiast w miesiącu styczniu 2023 roku dłużnik nie dokonał żadnej wpłaty, co bezspornie wynika z wydruku udostępnionego przez Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego.
Skarżący mylnie twierdzi również, że powyższe zaległości, łącznie z odsetkami, uległy przedawnieniu. Powyższa kwestia była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 7 lipca 2016 r. w sprawie o sygn. I OSK 2816/14 (dostępnym, podobnie jak pozostałe przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: "www.orzeczenia.nsa.gov.pl", dalej również jako: "CBOSA"). Sąd stwierdził w nim, iż: "z art. 43 ust. 1 upal wynika jednoznacznie, że egzekucję należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych prowadzi się w dalszym ciągu aż do ich zaspokojenia na podstawie dotychczasowych przepisów. W art. 12 ust. 5 udal wskazano, że po otrzymaniu decyzji o przyznaniu osobie uprawnionej zaliczki komornik sądowy przekazuje na wyodrębniony rachunek bankowy organu właściwego wierzyciela kwoty wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego, aż do pełnego pokrycia należności. W doktrynie trafnie wskazuje się, że z uwagi na publicznoprawny charakter świadczenia (zaliczki alimentacyjnej), egzekucja zwrotu zaliczki alimentacyjnej wraz z należną karą pieniężną, prowadzona jest na rzecz wójta do chwili, w której wójt uzyska całkowitą kwotę wypłaconej wcześniej zaliczki wraz z należną karą pieniężną". Podzielić zatem należy stanowisko organów administracji, iż w niniejszej sprawie nie może być mowy o przedawnieniu roszczeń z tytułu zwrotu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, zatem egzekucja nie jest prowadzona wadliwie. Podnoszone przez skarżącego argumenty dotyczą przedawnienia zobowiązań cywilnych, nie zaś roszczeń o charakterze publicznoprawnym.
Sąd uznał jednak, iż decyzje organów obu instancji podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Organy bowiem zbadały wniosek skarżącego jedynie pod kątem przesłanek z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., pomijając całkowicie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Przepis ten stanowi natomiast, iż organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Nie ulega wątpliwości, iż Prezydent Miasta Łodzi jest organem właściwym zarówno ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika, jak i wierzyciela. Z akt sprawy wynika bowiem, iż H.P. i A.P. zamieszkują na terenie Ł. W decyzjach organów obu instancji brak jest jakichkolwiek rozważań na temat ewentualnej możliwości zastosowania tego przepisu w niniejszej sprawie, można zatem jedynie domniemywać, iż organy przyjęły występujące w judykaturze stanowisko, zgodnie z którym artykuł 30 ust. 2 u.p.o.u.a. dotyczy wyłącznie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, natomiast art. 30 ust. 1 tej ustawy dotyczy innych należności, wymienionych w art. 28 ust. 1 pkt 2 i 4. Zatem dyspozycją art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. nie mogłyby zostać objęte należności z tytułu zwrotu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na mocy poprzednio obowiązującej ustawy.
Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 września 2020 r., sygn. I OSK 418/20 (publ. CBOSA): "poza wyjątkiem wskazanym w art. 30 ust. 1 w związku z art. 28 ust. 1 pkt 2 u.p.u.a. (a są to należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej), umorzenie zaliczki alimentacyjnej nie może być przedmiotem postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ właściwy wierzyciela w oparciu o ustawę o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepis art. 30 ust. 2 u.p.u.a. ma bowiem zastosowanie tylko do świadczeń wypłaconych na podstawie tej ustawy. Świadczy o tym kategoryczne sformułowanie wskazanego przepisu. Odnosząc się do przyjętej w art. 32 Konstytucji zasady równości wobec prawa nakazującej władzom publicznym traktować wszystkich równo, a więc według jednakowej miary – w drugiej grupie orzeczeń zauważa się, że zasada ta dotyczy podmiotów charakteryzujących się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną). Zasada ta gwarantuje zatem prawo do równego traktowania przez władze publiczne podmiotów charakteryzujących się taką samą cechą wspólną. Z powyższego wynika zatem, że zakaz dyskryminacji naruszony jest wówczas, gdy Państwo odmiennie traktuje osoby znajdujące się w analogicznej sytuacji bez przedstawienia obiektywnego i rozsądnego uzasadnienia. Tymczasem istnieją podstawy do różnicowania uprawnień osób, które znalazły się w podobnej, lecz nie identycznej sytuacji, wskutek na przykład odmiennych uregulowań prawnych. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w przypadku regulacji zawartych w art. 30 ust. 1 i 2 u.p.u.a. i w poprzednio obowiązujących aktach prawnych dotyczących wierzycieli i dłużników alimentacyjnych. (...) Dokonując zatem interpretacji art. 30 ust. 2 u.p.u.a. nieuprawnione byłoby poszerzenie katalogu podmiotów, którym ustawodawca przyznał w tym przepisie określone przywileje. Stanowiłoby to w rzeczywistości stworzenie nowej normy prawnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, użyte w art. 30 ust. 2 u.p.u.a. określenie charakteru zadłużenia przedstawionego przez ustawodawcę, jako pochodzącego z tytułu wypłaty wierzycielom alimentacyjnym świadczenia z "funduszu alimentacyjnego", należy rozumieć dosłownie. Przemawiają za takim punktem widzenia poniżej przedstawione argumenty. Bezsprzecznie treść przepisu prawnego jest wyznaczona nie tylko przez jego brzmienie, lecz także przez brzmienie innych przepisów prawnych mających wpływ na rozumienie interpretowanego przepisu (wykładnia systemowa). Dokonując zatem interpretacji art. 30 ust. 2 u.p.u.a., mając przy tym na uwadze zasadę domniemania, iż mamy do czynienia z rozsądnym ustawodawcą, nie można pominąć brzmienia art. 30 ust. 1 tej ustawy. Ustawodawca w sposób precyzyjny (poprzez odesłanie do art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 u.p.u.a.) określił w art. 30 ust. 1 u.p.u.a. kategorie podmiotów, którym przy spełnieniu wskazanych tam warunków, możliwe jest umorzenie długu. W art. 30 ust. 2 u.p.u.a. określił również kategorię podmiotów, w stosunku do których przepis ten ma zastosowanie. Jeżeli zatem w tym samym przepisie skonstruowanym z dwóch ustępów ustawodawca rozróżnia kategorie podmiotów, precyzyjnie określając w każdym z ustępów, kogo dotyczy dana norma, trudno zakładać, że nie jest to dokonane z określonym rozmysłem, a jest wynikiem błędu legislacyjnego". Naczelny Sąd Administracyjny w tym orzeczeniu wskazał również, że w samej ustawie zdefiniowano pojęcie "świadczeń z funduszu alimentacyjnego", zaś w ustawie o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej zdefiniowano odrębnie pojęcie "zaliczki alimentacyjnej".
W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę właściwe jest jednak stanowisko odmienne, zgodnie z którym zaliczki alimentacyjne również objęte zostały dyspozycją art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Interpretacja art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., w myśl której spod dyspozycji tego przepisu wyłączone są zaliczki alimentacyjne, w sposób nieuzasadniony i niezgodny z wolą ustawodawcy dyskryminuje dłużników ze względu na datę powstania zaległości alimentacyjnych. Zdaniem Sądu uprawnione jest stanowisko, że przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. pod pojęciem "z funduszu alimentacyjnego" nakazuje rozumieć również należności powstałe pod rządami ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r. Nr 86, poz. 732 ze zm.), czyli z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Brak prokonstytucyjnej wykładni art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. spowodowałby bowiem nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika, w sytuacji, w której pozostali dłużnicy alimentacyjni (których należności powstały pod rządami ustawy 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym oraz ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) nadal taką możliwość posiadają (por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. I OSK 1095/11; wyrok WSA w Łodzi z września 2023 r., sygn. II SA/Łd 290/23; wyrok WSA w Łodzi z 31 marca 2021 r. sygn. II SA/Łd 482/20; wyrok WSA w Białymstoku z 9 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Bk 158/20, publ. CBOSA).
Natomiast podkreślić należy, iż organy administracji, rozpoznając wniosek H.P., w żadnej mierze nie odniosły się do ewentualnej możliwości umorzenia zobowiązań skarżącego na mocy art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Natomiast H.P., zwracając się do Prezydenta Miasta Łodzi o umorzenie należności, wynikających z wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, podkreślał przede wszystkim swoją ciężką sytuację materialną i trudność w spłacaniu zobowiązań wywołaną bardzo niskimi dochodami.
Powyższe prowadzi do wniosku, że organy orzekające w niniejszej sprawie nie rozpoznały okoliczności sprawy w zakresie należytego i wyczerpującego ustalenia podstaw prawnych złożonego wniosku, czym naruszyły art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., co było skutkiem nieprawidłowej interpretacji art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Z powodu pominięcia przez organy prawidłowego znaczenia art. 30 ust. 1 i 2 u.p.o.u.a., w szczególności zaś niesprecyzowania podstawy prawnej złożonego przez skarżącego wniosku, mogło dojść do błędnego ustalenia wyniku sprawy w postaci rozstrzygnięcia sprawy wyłącznie na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Organy administracji dopuściły się zatem naruszenia zarówno prawa materialnego, jak i przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań Sądu oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę, organy wyjaśnią na jakiej podstawie materialnoprawnej ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów został złożony przez skarżącego wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych i stosownie do poczynionych ustaleń rozpoznają ten wniosek według swej właściwości określonej w art. 30 ust. 1 i 2 u.p.o.u.a., uwzględniając dokonaną niniejszym wyrokiem wykładnię art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.
Mając na uwadze wszystkie wskazane powyżej okoliczności, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.