I OSK 2168/24

I OSK 2168/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-11-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Iwona Bogucka /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Górska
Maciej Dybowski
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Gl 148/24 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2024-06-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 1214
art. 61 ust. 3, art. 104 ust. 3
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 148/24 w sprawie ze skargi J.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 11 grudnia 2023 r., znak SKO.4106.1254.2023 w przedmiocie zwrotu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 26 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 148/24 oddalił skargę J.J. (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z 11 grudnia 2023 r., nr SKO.4106.1254.2023, którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Częstochowy z 20 września 2023 r., nr SUŚ.5123.1.2023.1.AP w przedmiocie ustalenia wysokości zwrotu opłaty zastępczo poniesionej przez gminę za pobyt matki skarżącej w domu pomocy społecznej za okres od 18 sierpnia 2017 r. do 31 grudnia 2020 r. w łącznej kwocie 34 990,31 zł oraz odmowy udzielenia ulgi w spłacie w postaci odstąpienia od żądania zwrotu powyższej należności.
Przed wydaniem wyroku, postanowieniem z dnia 18 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 148/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 11 grudnia 2023 r., w przedmiocie zwrotu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, podając w podstawie prawnej art. 61 § 3 i § 5 p.p.s.a.
Skarżąca zaskarżając wyrok w całości wniosła alternatywnie o jego uchylenie i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia lub o uchylenie wyroku i przekazanie prawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca zrzekła się przeprowadzenia rozprawy.
Sądowi I instancji zarzucono:
I. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572; dalej: k.p.a.) przez niezastosowanie tej regulacji i oddalenie skargi, a tym samym nieuchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie, a to mimo iż Kolegium bezpodstawnie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Częstochowy w sytuacji, gdy zasadne było jej uchylenie i umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie tejże decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez odstąpienie od żądania zwrotu należności za pobyt matki skarżącej w domu pomocy społecznej;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. i w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przez niezastosowanie tej regulacji i oddalenie skargi, a tym samym nieuchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie, a to mimo iż zawierała ona lakoniczne i ogólnikowe uzasadnienie, w którym to uzasadnieniu organ odwoławczy ograniczył się niejako do przywołania podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia, co stanowiło całkowite zaniechanie przez organ uwzględnienia zasady przekonywania i wyjaśniania stronom okoliczności, którymi organ kierował się wydając zaskarżone rozstrzygnięcie;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 10 § 1, art. 11 k.p.a. i w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przez niezastosowanie tej regulacji i oddalenie skargi, a tym samym nieuchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie, mimo dopuszczenia się przez ten organ odwoławczy, a także ówcześnie przez Prezydenta Miasta Częstochowy, naruszenia podstawowych zasad ogólnych obowiązujących w procesie administracyjnym, a w szczególności naruszenia zasady uwzględniania słusznego interesu obywateli, zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej i zasady wysłuchania stron i zapewnienia im czynnego udziału w całym toku postępowania, w tym w szczególności na etapie wydania aktu administracyjnego.
II. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 104 ust. 1, 3 i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1214; dalej: u.p.s.) przez niezastosowanie tej regulacji i nie orzeczenie o uchyleniu zaskarżonej decyzji, a to mimo niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego przez oba organy administracji publicznej i orzeczenia o obowiązku zwrotu opłaty, w sytuacji gdy organy nie wykazały w żaden sposób faktu uprzedniego poniesienia przez Miejski Ośrodek Pomoc Społecznej w Częstochowie kosztów pobytu matki skarżącej w domu pomocy społecznej, ani też poniesienia ich w wysokości wskazanej w decyzji, a nadto organy nie wykazały faktu, iż zadłużenie z tytułu tejże odpłatności w dalszym ciągu istnieje i jest wymagalne, co skutkować powinno uchyleniem decyzji Kolegium przez Wojewódzki Sąd Administracyjny,
- zaś, nawet w przypadku uznania, iż wykazano istnienie i wysokość zadłużenia, to naruszenie to nastąpiło przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, gdyż organ I instancji nie ustalił wszystkich osób zobowiązanych do zwrotu opłaty i wydał rozstrzygnięcie wyłącznie wobec skarżącej, mimo że wbrew stanowiskom obu organów decyzja obejmować winna jednocześnie wszystkie osoby zobowiązane do przedmiotowej odpłatności, a w konsekwencji organ I instancji dokonał niedopuszczalnego arbitralnego wyboru jednego spośród zstępnych i obciążył go obowiązkiem zwrotu odpłatności, co skutkować powinno uchyleniem decyzji Kolegium przez Wojewódzki Sąd Administracyjny,
- zaś nawet gdyby uznać, iż organ I instancji prawidłowo ustalił fakt istnienia i wysokości "zadłużenia" z tytułu odpłatności i jednocześnie właściwie ustalił podmiot zobowiązany do jej zwrotu, to naruszenie to nastąpiło przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, mimo iż należność z tytułu odpłatności uległa przedawnieniu (art. 104 ust. 5 u.p.s.), a tym samym wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu było niedopuszczalne, co skutkować powinno uchyleniem decyzji Kolegium przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Na wypadek uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, że ustalenie zwrotu należności za pobyt matki skarżącej w domu pomocy społecznej było zasadne, w skardze kasacyjnej zarzucono:
- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 104 ust. 4 u.p.s. w zw. z art. 104 § 1 k.p.a. przez niezastosowanie tej regulacji i nie orzeczenie o uchyleniu zaskarżonej decyzji Kolegium, mimo, iż odmowa odstąpienia od żądania zwrotu należności za pobyt matki skarżącej w domu pomocy społecznej była całkowicie bezpodstawna, a to w związku ze ziszczeniem się przesłanek uzasadniających orzeczenie o przedmiotowym odstąpieniu, albowiem w niniejszej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w przywołanym przepisie, a to z uwagi na fakt, iż żądanie zwrotu stanowi nadmierne obciążenie gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącą, a także z uwagi na negatywne relacje łączące skarżącą z matką, brak zainteresowania skarżącą ze strony matki w przeszłości (matka skarżącej zmarła [..] 10.2022 r.).
W skardze kasacyjnej zawarto wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji Prezydenta Miasta Częstochowy z dnia 20 września 2023 r. nr SUŚ.5123.1.793.2023.1.AP oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 11 grudnia 2023 r. nr SKOS4106.1254.2023, z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody po stronie skarżącej oraz spowodowania po jej stronie trudnych do odwrócenia skutków.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołano argumentację na poparcie postawionych zarzutów.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.
Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji Prezydenta Miasta Częstochowy z 20 września 2023 r. oraz zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z 11 grudnia 2023 r. należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 61 § 6 p.p.s.a., wstrzymanie wykonania aktu lub czynności traci moc z dniem wydania przez sąd orzeczenia uwzględniającego skargę lub uprawomocnienia się orzeczenia oddalającego skargę. Ponieważ w niniejszej sprawie postanowieniem z 18 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 148/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z 11 grudnia 2023 r. w przedmiocie zwrotu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, a od wyroku oddalającego skargę na tę decyzję została wniesiona skarga kasacyjna, to nie było podstaw do składania wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji do czasu prawomocnego zakończenia sprawy. Wstrzymanie wykonania orzeczone przez Sąd I instancji pozostawało w mocy do czasu uprawomocnienia się wyroku.
Przechodząc do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie są one zasadne.
Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a., przy czym poszczególne zarzuty dotyczą łącznie szeregu przepisów wymienionych w powiązaniu. Obowiązek wskazania w skardze kasacyjnej naruszonych przepisów oczywiście nie wyłącza możliwości objęcia jednym zarzutem kilku przepisów, takie wyliczenie musi jednak być połączone w wykazaniem, że wymienione przepisy tworzą pewną normę zachowania, której naruszenie jest zarzucane. Przyjmowane w doktrynie i orzecznictwie rozróżnienie między przepisem i normą prawną każe uznać taką praktykę za dopuszczalną, wymienione przepisy muszą jednak pozostawać ze sobą właśnie w takim związku normatywnym, a jego wykazanie obciąża sporządzającego skargę kasacyjną, który powinien przedstawić treść naruszonej normy, czyli wskazać, jaka reguła zachowania ustanowiona tymi przepisami została naruszona. Zarzut pozbawiony takiego sprecyzowania nie poddaje się rozpoznaniu, albowiem Sąd II instancji nie może samodzielnie budować zarzutów, a taki byłby skutek ustalania przez NSA we własnym zakresie treści normy prawnej objętej zarzutem. Z podanych względów zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty oparte na wyliczeniu wielu przepisów poddawały się rozpoznaniu wyłącznie w takim zakresie, jaki został wyznaczony w samej skardze kasacyjnej, a nie w odniesieniu odrębnie do każdego ze wskazanych przepisów.
Nie znajdują potwierdzenia zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 104 ust. 1, 3 i 5 u.p.s.
Podstawą obowiązku ponoszenia opłat w określonej wysokości za pobyt w domu pomocy społecznej może być decyzja administracyjna, jeżeli osoby zobowiązane do ponoszenia tych opłat nie zawrą umowy w tym przedmiocie. W przypadku skarżącej decyzją z 18 sierpnia 2017 r. ustalona została odpłatność za pobyt jej matki w DPS. Decyzja ta jest ostateczna. Kwestia rozstrzygnięta tą decyzją nie podlega weryfikacji w postępowaniu niniejszym. Z tego powodu nie podlega rozważaniu prawidłowość nałożenia tego obowiązku wyłącznie na skarżącą, z pominięciem innych zstępnych osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, jak też ustalona w tej decyzji wysokość odpłatności.
Nie podważono w skardze kasacyjnej ustalenia, że skarżąca opłat ustalonych decyzją z 18 sierpnia 2017 r. nie uiściła. W takiej sytuacji zastosowanie znajduje przepis art. 61 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którym opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi zastępczo gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki te podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 61 ust. 3 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji). Zawarte w art. 61 ust. 3 u.p.s. odesłani do odpowiedniego stosowania art. 104 ust. 3-8 u.p.s. skutkuje koniecznością wydania decyzji ustalającej wysokość należności podlegającej ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w której określa się ich wysokość oraz termin zwrotu (art. 104 ust. 3 u.p.s.). Nie znajduje potwierdzenia w brzmieniu przepisów objętych skargą kasacyjna wymóg uprzedniego wykazania przez gminę faktu zastępczego poniesienia opłat i udokumentowania wydatków z tego tytułu. Obowiązek ten ciąży na gminie z mocy prawa, zaś pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, nie ma zatem podstaw do weryfikowania faktu poniesienia wydatków. Nie ulega też wątpliwości, że osobą zobowiązaną do ponoszenia opłat, zgodnie z decyzją z 18 sierpnia 2017 r. była wyłącznie skarżąca, nie ma wobec tego uzasadnienia teza skargi kasacyjnej, że organy dokonały arbitralnego wyboru osoby zobowiązanej do zwrotu poniesionych wydatków. Wydatki poniesione zastępczo przez gminę podlegają zwrotowi przez osobę, która była zobowiązana, na podstawie umowy bądź decyzji, do ich ponoszenia, jak stanowi art. 61 ust. 3 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji.
Nie jest w końcu trafny zarzut przedawnienia należności objętych decyzją i naruszenia art. 104 ust. 5 u.p.s. Przepis ten stanowi, że należności, o których mowa w ust. 1, ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Początkiem biegu tego terminu nie jest jednak data wydania decyzji ustalającej wysokość opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej dla którejś z osób zobowiązanych do ponoszenia takiej opłaty, co w przypadku skarżącej nastąpiło decyzją z 18 sierpnia 2017 r.
Należy dostrzec różnicę między opłatami za pobyt w domu pomocy społecznej, wnoszonymi przez osoby do tych opłat zobowiązane a kategorią wydatków na świadczenia z pomocy społecznej. Ustawodawca na gruncie ustawy o pomocy społecznej wyraźnie dokonał rozróżnienia na opłaty określone przepisami ustawy oraz wydatki na świadczenia z pomocy społecznej. Sprawa bezpośrednio nie dotyczy opłat wnoszonych na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, ale zwrotu należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej. Przykładem takich wydatków są w szczególności kwoty, które gmina poniosła zastępczo, tj. w przypadku niewywiązywania się osób z obowiązku ponoszenia opłat, doprecyzowanego na mocy skierowanej do nich decyzji. Wydatki te podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji, po uprzednim wydaniu decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s. określającej wysokość należności z tego tytułu i termin zwrotu.
Przepis art. 104 ust. 5 u.p.s. dotyczy należności, o których mowa w ust. 1 tego artykułu, czyli m. in. z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej. Opłaty ponoszone zastępczo przez gminę stanowią wydatki podlegające ściągnięciu w trybie postępowania egzekucyjnego. Dopiero zatem wydanie ostatecznej decyzji określającej wysokość należności podlegającej zwrotowi z tytułu poniesionych przez gminę wydatków i termin tego zwrotu otwiera bieg terminu 3 letniego, skutkującego przedawnieniem należności z tytułu tych wydatków.
Nie uzasadnia uwzględnienia skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 104 ust. 4 u.p.s. i art. 104 § 1 k.p.a. Zgodnie art. 104 ust. 4 u.p.s., w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.
Przytoczony przepis dotyczy udzielania ulg osobom zobowiązanym do zwrotu należności. W rozpatrywanym przypadku skarżąca zwróciła się o odstąpienie od żądania zwrotu, przez co należy rozumieć rezygnację organu administracji z domagania się zwrotu poniesionych wydatków, przy czym rezygnacja ta ma charakter bezwzględny, w tym znaczeniu, że skutkuje niedochodzeniem zwrotu już poniesionych wydatków, czyli o najdalej idącą ulgę. Postępowanie zostało wszczęte na wniosek, wobec czego organ był nim związany. Ocena zasadności tego wniosku została przeprowadzona z uwzględnieniem stanu faktycznego istniejącego w dacie orzekania o żądaniu. Należy przy tym podkreślić, że stanowisko zajęte przez organy w sprawie zastosowania tej ulgi nie pozbawia skarżącą możliwości ubiegania się o inną postać pomocy, o czym została pouczona w decyzji organu odwoławczego.
Zastosowania ulg przewidzianych w art. 104 ust. 4 u.p.s. ograniczone jest w dwojaki sposób. Po pierwsze, może mieć miejsce tylko w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po drugie zaś pozostawione zostało do uznania organu, wobec czego decyzję wydawaną w tym przedmiocie należy uznać za decyzję o charakterze uznaniowym. Przypadki szczególnie uzasadnione obejmują w szczególności sytuacje, gdy zwrot wydatków stanowiłby dla danego podmiotu nadmierne obciążenie, ponieważ w sprawie nie udzielano skarżącej pomocy, nie ma zastosowania druga z okoliczności, związana ze zniweczeniem skutków udzielonej pomocy.
Nadmierne obciążenie związane jest zwykle z trudną sytuacją materialną zobowiązanego. Należy jednak pamiętać, że w naturze każdego ciężaru leży to, że jego wykonanie wywołuje dolegliwości, a więc samo jej powstanie nie jest wystarczającą przesłanką do zastosowania ulg. Zastosowanie ust. 4 może mieć miejsce wyłącznie w sytuacjach nadzwyczajnych, a nie może być traktowane jako coś standardowego i możliwego do zastosowania w każdej – co do zasady – sprawie. "Szczególnie uzasadniony przypadek" to przede wszystkim taka sytuacja osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń niecodziennych, nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (zob. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, art. 104).
Ze względu na ocenny charakter przesłanki i uznaniowy charakter decyzji, rozpoznanie wniosku obliguje organy do starannego zbadania sytuacji osoby ubiegającej się o ulgę, w szczególności porównania jej dochodów i wydatków. Zasadnie Sąd I instancji uznał, że organy dokonały ustaleń w wymaganym zakresie i prawidłowo oceniły sytuację skarżącej, a stanowisko organów zostało poparte rzeczowymi argumentami i nie ma charakteru arbitralnego. Nie znajduje potwierdzenia zarzut skargi kasacyjnej, że żądanie zwrotu stanowi nadmierne obciążenie gospodarstwa domowego skarżącej. Jak ustalono, skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Ich dochody są stałe, ówcześnie wynosiły 5.920,38 zł miesięcznie, zaś stałe wydatki na gospodarstwo domowe i leczenie ok. 1.009,87 zł. Ten poziom dochodów i relacja stałych wydatków nie może w całości uwalniać od zobowiązań z tytułu ponoszenia kosztów pobytu matki w domu pomocy społecznej, względem której na skarżącej ciążył obowiązek alimentacyjny.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu I instancji, że przypadki szczególnie uzasadnione mogą dotyczyć tylko sytuacji dochodowej i majątkowej. Użyty przez ustawodawcę zwrot ma charakter klauzuli generalnej, zaś przytoczone przykładowo przypadki uzasadniające zastosowanie ulgi nie wyczerpują katalogu przypadków szczególnie uzasadnionych, jak też nie determinują kryteriów, za pomocą których powinno się kwalifikować określony stan faktyczny w kategoriach przypadku "szczególnie uzasadnionego". Okoliczność ta nie ma jednak rozstrzygającego znaczenia w sprawie, skarżąca, powołując się na negatywne relacje z matką, nie dostarczyła żadnych dowodów pozwalających ustalić, jakie przyczyny stanowią, że mają one charakter szczególny. Nie powołano się na takie przykładowo okoliczności, jak porzucenie przez matkę w dzieciństwie skutkujące wychowaniem w placówce opiekuńczej, skazanie matki za znęcanie się nad skarżącą, pozbawienie matki praw rodzicielskich względem skarżącej, zaniechanie alimentacji.
Nie uzasadniają uwzględnienia skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Decyzja organu odwoławczego zawiera wymagane elementy i odnosi się zarówno do przesłanek wydania decyzji dotyczącej obowiązku zwrotu wydatków ponoszonych zastępczo przez gminę, jak i argumentów odwołania, zatem zarzut naruszenia art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a. nie znajduje potwierdzenia.
Nie doszło w sprawie do naruszenia art. 10 i art. 9 k.p.a. Skarżąca w postępowaniu była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, zostało też do niego wystosowane zawiadomienie w trybie art. 10 k.p.a. Nie może natomiast podlegać rozpoznaniu zarzut naruszenia art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a., albowiem nie sprecyzowano w skardze kasacyjnej, która z wymienionych w nich zasad została naruszona i w jaki sposób, jak też co miałoby świadczyć o stronniczości organów czy o nierównym traktowaniu skarżącej i względem kogo, jakich koniecznych dowodów nie przeprowadzono. Należy podkreślić, że dla rozpoznawanej sprawy nie mogą mieć znaczenia zarzuty podnoszone względem decyzji z 2017 r., która jest ostateczna i nie była przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu. Tymczasem argumentacja uzasadnienia skargi kasacyjnej w zakresie tych zarzutów odwołuje się właśnie do kwestii związanych z doręczeniem decyzji z 2017 r. o ustaleniu odpłatności za pobyt matki skarżącej w DPS.
Wobec niestwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd I instancji nie miał podstaw do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i przepisu tego nie naruszył.
Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej.
Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.