I OSK 2157/22

I OSK 2157/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący/
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Maciej Dybowski
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1399/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-05-17
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Anna Wesołowska (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Ważny po rozpoznaniu w dniu 17 października 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E.J., J.J. i Z.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1399/21 w sprawie ze skargi E.J., J.J. i Z.J. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] grudnia 2020 r. nr [...]; 3. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz E.J., J.J. i Z.J. solidarnie kwotę 1240 (tysiąc dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 maja 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1399/21 oddalił skargę E.J., J.J. i Z.J. (Skarżący) na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (Minister) z [...] marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
Pismem z 15 stycznia 2016 r. Skarżący na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wnieśli o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Ministra Skarbu Państwa z [...] marca 2014 r. Powołali się na uzyskanie nowego dowodu, nieznanego prowadzącym sprawę organom administracji, tj. pisma architekta C. W.M. i inżyniera-budowniczego K.W. z 18 grudnia 2015 r. wraz z poświadczonym tłumaczeniem z języka ukraińskiego, poświadczającego, że powierzchnia nieruchomości położonej przy ul. [...] w miejscowości S., woj. lwowskie od momentu jej wybudowania (czyli od 1860 r.) nie uległa zmianie. Dokument ten potwierdzał ponadto, że nieruchomość położona przy ul. [...] miała większą powierzchnię, niż powierzchnia, jaką ustalił w trakcie postępowania Wojewoda Podkarpacki (potwierdzoną przez Ministra Skarbu Państwa ww. decyzją z [...] marca 2014 r.).
Minister Skarbu Państwa postanowieniem z [...] lutego 2016 r. wszczął postępowanie w sprawie wznowienia postępowania zakończonego ww. ostateczną decyzją, a postanowieniem z [...] marca 2016 r. zawiesił z urzędu to postępowanie do prawomocnego zakończenia postępowania sądowego toczącego się ze skargi Skarżących na decyzję z [...] marca 2014 r. Wyrokiem z 25 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 549/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Skarżących od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 października 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1462/14, oddalającego skargę na decyzję z [...] marca 2014 r.
W związku z powyższym Minister postanowieniem z [...] grudnia 2018 r. podjął z urzędu zawieszone postępowanie w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją z [...] marca 2014 r.
W piśmie z 21 grudnia 2018 r. Skarżący przedstawili stanowisko w sprawie i wnieśli o uzupełnienie materiału dowodowego. Do pisma załączono: wydruk zdjęcia lotniczego z 1944 r. ze strony internetowej National Archives at College Park, wydruk ze strony internetowej przedstawiający nieruchomość obecnie, kopię wniosku z dnia 18 grudnia 2018 r. do Dyrektora Wojskowego Biura Historycznego i kopię wniosku z dnia 18 grudnia 2018 r. do Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii.
Przy piśmie z 8 lipca 2020 r. Skarżący dołączyli do wniosku o wznowienie opinię w sprawie zdjęć lotniczych sporządzoną przez D.B. (AAA Research, LLC) z 25 maja 2019 r., tłumaczenie uwierzytelnione ww. opinii, poświadczone za zgodność z oryginałem dokumenty i mapy (5 sztuk) z Narodowego Archiwum Stanów Zjednoczonych z 21 maja 2019 r. wraz z tłumaczeniem oraz opinię dr inż. A.W. z 14 marca 2020 r., biegłego sądowego z zakresu fotogrametrii i fotointerpretacji przy Sądzie Okręgowym w Krakowie, dotyczącą interpretacji archiwalnych zdjęć lotniczych z roku 1944 z miejscowości S. na Ukrainie w okolicy budynku przy ulicy [...].
Decyzją z [...] grudnia 2020 r. wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Minister odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Ministra Skarbu Państwa z [...] marca 2014 r.
W wyniku wniosku Skarżących o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister decyzją z [...] marca 2021 r. utrzymał w mocy decyzję z [...] grudnia 2020 r.
W uzasadnieniu organ stwierdził, że pismo z 18 grudnia 2015 r. faktycznie stanowi nowy dowód w sprawie, który nie był znany organowi wydającemu decyzję w dniu [...] marca 2014 r. Ze względu jednak na to, że dowód ten nie istniał w dniu wydania tej decyzji, nie zachodzi przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Ponadto, sporządzenie tego dowodu miało miejsce na zamówienie strony postępowania – E.J. Nie jest to zatem dokument urzędowy.
Zdaniem organu, wszystkie przedłożone przez Skarżących do akt postępowania opinie zostały wydane po decyzji z [...] marca 2014 r., a więc nie istniały w dniu wydania decyzji ostatecznej. Ponadto opinie te nie stanowią dokumentów urzędowych.
W skardze na powyższą decyzję Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji z [...] grudnia 2020 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku podzielił stanowisko organu i wskazał, że ujawnione okoliczności i dokumenty, poza zdjęciami lotniczymi z 1944 r., nie istniały w dniu wydania zaskarżonej decyzji, nie są zatem nowe i nie były (bo nie mogły być znane) organowi, który wydawał decyzję z [...] marca 2014 r., skoro zostały sporządzone na zlecenie Skarżących po tej dacie. Ponadto Sąd Wojewódzki wskazał również, że w zakresie pisma z 18 grudnia 2015 r. organ mimo stwierdzenia, że dowód ten nie istniał w dniu wydania decyzji organu II instancji, (co świadczy o nieziszczeniu się przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.) prawidłowo ocenił, że sporządzenie tego dowodu miało miejsce na zamówienie E.J., nie jest to zatem dokument urzędowy.
Skarżący wywiedli od powyższego wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:
I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), a to:
I. 1. naruszenie art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 roku nr 153, poz. 1269 z póżn. zm., dalej również jako "p.u.s.a.") poprzez bezzasadne oddalenie skargi przez WSA w Warszawie, podczas gdy prawidłowa analiza sprawy i prawidłowe wykonanie przez WSA obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej powinny były doprowadzić do uwzględnienia przez WSA skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra z [...] marca 2021 roku zgodnie z wnioskami skargi, co odpowiada również tym samym zarzutowi naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. który błędnie nie został przez WSA zastosowany, mimo licznych naruszeń przepisów prawa procesowego, jak i materialnego, jakich dopuścił się Minister wydając decyzję z [...] marca 2021 roku;
I. 2. naruszenie art. 151 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 i art. 81a § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, będące skutkiem przyjęcia za prawidłowy stanu faktycznego sprawy, ustalonego przez orzekający w sprawie organ administracji i niedostrzeżenie przez Sąd I instancji istotnego naruszenia przez niego ww. przepisów k.p.a. przy jego ustalaniu, polegającego na tym, że:
(a) Minister błędnie zakwalifikował dokumenty (dowody w niniejszej sprawie) .jako dokumenty prywatne, a nie urzędowe, co w ocenie. Ministra pozbawia go możliwości wypełnienia przesłanki potrzebnej do wznowienia postępowania, podczas gdy kodeks postępowania administracyjnego dopuszcza jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, a przede wszystkim zmierza do ustalenia rzeczywistego stanu rzeczy, a tym samym do sprawiedliwego (w sensie materialnym) rozstrzygnięcia sprawy;
(b) Minister (podobnie WSA) odmówił wzięcia pod uwagę nowych dowodów z dokumentów przedłożonych przez skarżących, a przy tym sam nie przejawiał żadnej inicjatywy dowodowej w kierunku wyjaśnienia, jaka była rzeczywista powierzchnia nieruchomości pozostawionej w S. przez poprzedniczkę prawną skarżących, a także jaka jest przyczyna rozbieżności pomiędzy orzeczeniem PUR, a pozostałymi zgromadzonymi w sprawie dowodami (naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) pomimo tego, że skarżący nakładem własnych sił i finansów odnaleźli archiwalne dokumenty w Archiwach USA, które istniały już w dacie wydania decyzji odszkodowawczej, ale nie znane były skarżącym jak i organom administracji publicznej;
(c) nawet po zwróceniu przez skarżących uwagi organowi na okoliczności uzyskania przez Skarżących dodatkowych informacji potwierdzających większą powierzchnię nieruchomości pozostawionej w S., działania tego organu nie polegały na rzeczywistym i rzetelnym prowadzeniu postępowania dowodowego, lecz sprowadzały się do poszukiwania argumentów wyłącznie nie uwzględniających słusznego interesu wnioskodawców, z zmierzające wyłącznie do potwierdzenia błędnie i z góry założonej tezy o pozostawieniu w S. nieruchomości o powierzchni odpowiadającej orzeczeniu PUR, co Minister bezzasadnie uznał za prawidłowe (naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.);
(d) bezprawnie przerzucono na Skarżących obowiązek gromadzenia materiału dowodowego w sprawie, wskazując, iż nie udowodnili oni większej powierzchni nieruchomości, mimo iż zgodnie z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. to organ administracji ma obowiązek z urzędu przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.);
(e) Minister jako organ II instancji arbitralnie pominął jako dowody:
i. pismo architekta C. W.M. i inżyniera-budowniczego K.W. z 18 grudnia 2015 r.;
ii. wydruk zdjęcia lotniczego z 1944 r. oraz opinia sporządzona przez pracownika naukowo-badawczego National Archives at College Park (USA) w dniu 25 maja 2019 r.,
jako dowody rzekomo nieistniejące w dniu wydania decyzji Ministra Skarbu Państwa o sygn. [...] z [...] marca 2014 r., ale dotyczące okoliczności istotnych w sprawie nie mogły stanowić przesłanki do wznowienia postępowania, podczas gdy zgodnie z dominującą linią orzeczniczą samo pojawienie się dowodu po wydaniu decyzji, jeśli dotyczy okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy i istniejących w chwili wydania decyzji, może stanowić przesłankę do wznowienia postępowania, a Skarżący przedstawili nowe dowody na okoliczność jeszcze nic stwierdzoną innymi dowodami, a mianowicie dotyczącą rzeczywistej (innej -znacznie większej - niż dotychczas stwierdzona) powierzchni pozostawionej nieruchomości;
(f) Minister dokonał dowolnej oceny dowodu w postaci pisma architekta C. W.M. i inżyniera-budowniczego K.W. z 18 grudnia 2015 r. jako niewiarygodnego i błędnie przyjął, że nie jest możliwe wydanie opinii o braku zmian w obiekcie liczącym 150 lat, podczas gdy opinia została wydana przez specjalistów w tej dziedzinie - architekta i inżyniera-budowniczego;
(g) pominięto dowód z opinii dr inż. Pana A.W. z 14 marca 2020 r. uzasadniając to tym, iż jest do dokument prywatny (naruszenie art. 80 k.p.a.; dowolna, a nie swobodna ocena dowodów), mimo iż dotyczy on archiwalnych zdjęć lotniczych z archiwum w USA (istniejących w dacie wydania pierwotnej decyzji, ale nie znanej organom jak i Skarżącym) nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, tj. nieruchomości w S., przy ul. [...], stanowiącej poprzednio własność H.J. i odzwierciedla rzeczywistą powierzchnię tej nieruchomości, wyliczoną w oparciu o wszystkie zgromadzone w sprawie dowody (naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.);
(h) błędnie przeprowadzono ocenę dowodów i ustalono, że powierzchnia pozostawionej nieruchomości została udowodniona jedynie na podstawie wydruku zdjęcia lotniczego z 1944 r., opinii sporządzonej przez pracownika naukowo-badawczego National Archives at College Park (USA) 25 maja 2019 r. oraz opinii dr inż. Pana A.W. z 14 marca 2020 r., a zatem nie na podstawie całokształtu materiału dowodowego, jako że wspomniane zdjęcie i opinia miały na celu jedynie potwierdzenie okoliczności wynikających z innych zgromadzonych już w sprawie dowodów, w szczególności powierzchni nieruchomości, która znajduje została szczegółowo opisana w opinii rzeczoznawcy majątkowego J.Z. z 23 kwietnia 2013 r., co doprowadziło do tego, iż organ dokonał oceny powierzchni nieruchomości w sposób powierzchowny, pomimo, że organ dysponuje dowodami stwierdzającymi zdecydowanie większą powierzchnię niż dotychczas przyjmowaną przez organ;
podczas gdy prawidłowa analiza sprawy, uwzględniająca rozstrzyganie wszelkich wątpliwości co do stanu faktycznego (art. 81a § 1 k.p.a.) powinna była doprowadzić WSA w Warszawie do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zgodnie z wnioskami skargi, co uprawnia również tym samym do postawienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a., który błędnie nie został przez WSA zastosowany; a także odpowiada zarzutowi naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. poprzez nienależyte wykonanie przez WSA obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej.
Przedmiotowe naruszenia przepisów prawa procesowego miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż gdyby WSA w Warszawie dokonał prawidłowej analizy, to zauważyłby ww. błędy w prowadzeniu postępowania wyjaśniającego i ustalaniu stanu faktycznego, popełnione przez Ministra, w tym brak wszechstronnego wyjaśnienia wątpliwości co do rzeczywistej powierzchni nieruchomości pozostawionych w S., a wówczas nie mógłby uznać zaskarżonej decyzji z [...] marca 2021 toku za prawidłową, co przełożyłoby się na jej uchylenie zgodnie z wnioskami skargi.
I.3. naruszenie art. 151 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 75 § 1 k.p.a. i art. 81a § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, będące skutkiem przyjęcia za prawidłowy stanu faktycznego sprawy, ustalonego przez orzekający w sprawie organ administracji publicznej i niedostrzeżenia przez Sąd I instancji istotnego naruszenia przez nie ww. przepisu k.p.a. przy jego ustalaniu, polegającego na tym, że nie zostały wzięte pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku skarżących wszystkie zgromadzone w sprawie dowody , w tym w szczególności pismo architekta C. W.M. i inżyniera-budowniczego K.W. z 18 grudnia 2015 r., wydruk zdjęcia lotniczego z 1944 r. oraz opinia sporządzona przez pracownika naukowo-badawczego National Archives at College Park (USA) 25 maja 2019 r., jak i opinia dr inż. A.W. z 14 marca 2020 r przedstawione przez skarżących w toku postępowania wznowieniowego, mimo iż k.p.a. przewiduje równą moc dowodową wszystkich środków dowodowych, a ustawa zabużańska także nie uprzywilejowuje orzeczenia PUR wśród innych dowodów (naruszenie art. 75 § 1 k.p.a.);
podczas gdy prawidłowa analiza sprawy powinna była doprowadzić WSA w Warszawie do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra zgodnie z wnioskami skargi, co uprawnia tym samym do postawienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., który błędnie nie został przez WSA zastosowany; a także odpowiada zarzutowi naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. poprzez nienależyte wykonanie przez WSA obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej;
Powyższe naruszenie przepisów procesowych miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż gdyby WSA dostrzegł, że w toku postępowania administracyjnego nastąpiło arbitralne pozbawieniu przez Ministra jakiejkolwiek mocy dowodowej innych archiwalnych dokumentów i innych dowodów przedłożonych przez skarżących, mimo iż k.p.a. przyznaje im równą moc dowodową, wówczas z całą pewnością treść rozstrzygnięcia byłaby inna, gdyż organ musiałyby raz jeszcze zbadać, jaka była rzeczywista powierzchnia pozostawionej nieruchomości.
I. 4. naruszenie art. 151 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. i art. 81a § 1 k.p.a.
poprzez bezzasadne oddalenie skargi, będące skutkiem przyjęcia za prawidłowy stanu faktycznego sprawy ustalonego przez orzekające w sprawie organy administracji publicznej obu instancji i niedostrzeżenia przez Sąd I instancji istotnego naruszenia przez nie ww. przepisu k.p.a. przy jego ustalaniu, polegającego na tym, że:
(a) Minister nie odniósł się w ogóle w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z [...] marca 2021 roku, co do części zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a uzasadnienie decyzji sprowadza się wyłącznie do przytoczenia chronologii wymiany pism miedzy organem a skarżącymi;
(b) Minister wybiórczo jedynie odniósł się w uzasadnieniu decyzji do zarzutów skarżących, kwitując je jednozdaniowymi, niczym niepopartymi arbitralnymi stwierdzeniami, uniemożliwiając skarżącym poznanie motywów, jakimi kierował się przy wydawaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, wskutek czego uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów wynikających z art. 107 § 3 k.p.a.;
podczas gdy prawidłowa analiza sprawy powinna była doprowadzić WSA w Warszawie do dostrzeżenia ww. Minister zgodnie z wnioskami skargi, co uprawnia tym samym do postawienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., który błędnie nie został przez WSA zastosowany; a także odpowiada zarzutowi naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. poprzez nienależyte wykonanie przez WSA obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej;
Przedmiotowe naruszenia przepisów prawa procesowego miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż brak należytego uzasadnienia/lub brak uzasadnienia w ogóle co do części zarzutów skargi oznacza, że rozstrzygnięcie nie zostało prawidłowo (albo w ogóle) skontrolowane, bo gdyby było, wówczas z dużym prawdopodobieństwem taka kontrola doprowadziłyby do uznania w pełni do uchylenia decyzji i poszerzenia zakresu potwierdzonego prawa do rekompensaty.
Podsumowując:
Zarówno Minister jako organ II instancji, jak i WSA w Warszawie całkowicie błędnie dokonali oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Skarżący wskazali, że dokument urzędowy uzyskany z S. Międzymiastowego Biura Inwentaryzacji Technicznej z 12 maja 1948 r. zawiera dokładną inwentaryzację budynku w S. przy ul. [...] (dawniej ul. [...]). Pokazane są rzuty piwnic, parteru, I piętra, z wymiarami poszczególnych pomieszczeń, dodatkowo podana jest powierzchnia poszczególnych kondygnacji i całego budynku. Uzyskane na późniejszym etapie zdjęcia lotnicze z sierpnia 1944 r. (dokument urzędowy z National Archives at College Park - USA) i porównanie ich z wymiarami budynku z Google Maps (z marca 2017 r.) dowodzą, że budynek w niezmienionym kształcie stoi do dnia dzisiejszego od dnia wybudowania w 1860 r. Współczesne metody pozwalają na obliczenie wymiarów budynku ze zdjęć lotniczych (fotogrametria), co potwierdza opinia sporządzona przez biegłego sądowego dra inż. A.W. - wymiary budynku ze zdjęć lotniczych z sierpnia 1944 r. tożsame są z wymiarami podanymi w dokumencie urzędowym z S. Międzymiastowego Biura Inwentaryzacji Technicznej i z wymiarami budynku z marca 2017 r. (Google Maps). Okoliczności te są zaś istotne w sprawie wznowieniowej, gdyż wskazują, iż pierwotna decyzja przyznająca prawo do rekompensaty powinna być uchylona, a w jej miejsce wydana nowa potwierdzająca rzeczywistą - większą powierzchnię pozostawionej w S. nieruchomości.
II. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a to:
II.1. art. 6 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami - Rzeczypospolitej Polskiej poprzez błędną wykładnię i błędne przyjęcie, że:
- tylko dowody wymienione w tym przepisie mogą mieć moc dowodową w postępowaniu zabużańskim, gdy tymczasem przepis ten nie jest przepisem zawierającym w sobie katalog o charakterze numerus clausus
- pierwszeństwo dowodów wskazanych przez ustawodawcę w powołanym przepisie wyłącza inne dowody mogące świadczyć o faktach mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdy tymczasem żaden przepis powołanej ustawy nie wyłącza innych dowodów jako służących prawidłowemu rozpoznaniu istoty sprawy i wydaniu słusznego (sprawiedliwego) merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy odpowiadającego rzeczywistemu stanowi rzeczy;
II. 2. naruszenie art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez bezpodstawne uprzywilejowanie orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego (PUR) w stosunku do innych dowodów świadczących o rodzaju i powierzchni nieruchomości pozostawionych S. przez poprzedniczkę prawną skarżących H.J.
podczas gdy orzeczenia PUR nie stanowią wyłącznego dowodu na pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, art. 6 ust. 4 ustawy zabużańskiej wymienia je bowiem tylko jako jeden z możliwych dowodów, na co wskazuje zawarty w nim zwrot "w szczególności", a zgodnie z ogólna regułą zawartą w art. 75 § 1 k.p.a. fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP może być dowodzony wszelkimi dopuszczalnymi dowodami.
II. 3. naruszenie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej wykładni pojęcia "nowe okoliczności" i przyjęcie, że wiadomości specjalne wskazane w opinii sporządzonych przez biegłych nie stanowią nowej okoliczności w rozumieniu ww. przepisu oraz poprzez przyjęcie, że nową okolicznością, o której mowa w ww. przepisie nie może być okoliczność wpływająca wyłącznie na ocenę dowodu;
II.4. naruszenie art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż pismo architekta C. W.M. i inżyniera-budowniczego K.W. z 18 grudnia 2015 r., wydruk zdjęcia lotniczego z 1944 r. oraz opinia sporządzona przez pracownika naukowo-badawczego National Archives at College Park (USA) w 25 maja 2019 r., jako dowody nieistniejące w dniu wydania decyzji Ministra Skarbu Państwa o sygn. [...] z [...] marca 2014 r., ale dotyczące okoliczności istotnych w sprawie mogły stanowić przesłanki do wznowienia postępowania, podczas gdy zgodnie z dominującą linią orzeczniczą samo pojawienie się dowodu po wydaniu decyzji, jeśli dotyczy okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, może stanowić przesłankę do wznowienia postępowania, a Skarżący przedstawili nowe dowody na okoliczność jeszcze nie stwierdzoną innymi dowodami, a mianowicie dotyczącą rzeczywistej (innej -znacznie większej - niż dotychczas stwierdzona) powierzchni pozostawionej nieruchomości;
II. 5. naruszenie art. 21 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 do "Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności" w zw. z art. 2 w zw. z art. 1 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej oraz art. 3 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 2 ustawy zabużańskiej poprzez zaniechanie prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy zabużańskiej nakazującej takie ich rozumienie, które w maksymalny sposób ułatwiają efektywną realizację "prawa do pełnej rekompensaty zabużańskiej" stanowiącej majątkowe prawo o charakterze publicznoprawnym, które "korzysta z gwarantowanej konstytucyjnie ochrony praw majątkowych (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji).
Na podstawie ww. zarzutów Skarżący wnieśli o :
1) uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 maja 2022 roku, sygn. akt: I SA/Wa 1399/21 i uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] marca 2021 roku, znak: [...];
względnie
2) o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 maja 2022 roku, sygn. akt: I SA/Wa 1399/21 i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania z pozostawieniem mu orzeczenia również o kosztach postępowania ze skargi kasacyjnej, w tym kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu przed WSA i w postępowaniu ze skargi kasacyjnej przed NSA według norm przepisanych (art. 185 § 1 p.p.s.a);
a w każdym przypadku
3) o zasądzenie od organu odrębnie na rzecz każdego ze skarżących - skarżących kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów postępowania kasacyjnego, a w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
Jednocześnie Skarżący wnieśli o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Skarga kasacyjna ma częściowo usprawiedliwione podstawy.
Postępowanie zakończone kontrolowaną decyzją toczyło się na skutek wniosku o wznowienie postępowania z uwagi na zaistnienie – w ocenie Skarżących – przyczyn, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Stosownie do tego przepisu, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.
Skarżący uzasadniając zaistnienie przesłanek, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. przedłożyli do akt sprawy pismo architekta C. W.M. i inżyniera-budowniczego K.W. z 18 grudnia 2015 roku wraz z poświadczonym tłumaczeniem z języka ukraińskiego. Następnie już w toku postępowania wznowieniowego, Skarżący przedstawili wydruk zdjęcia lotniczego z 1944 r. ze strony internetowej National Archives at College Park oraz wydruk ze strony internetowej przedstawiający nieruchomość obecnie (przy piśmie z 21 grudnia 2018r.).
Do pisma z 8 lipca 2020 r. Skarżący dołączyli opinię dotyczącą zdjęć lotniczych sporządzoną przez D.B. (AAA Research, LLC) z 25 maja 2019 r., tłumaczenie uwierzytelnione ww. opinii z języka angielskiego sporządzone przez tłumacza przysięgłego 8 lipca 2019 r., poświadczone za zgodność z oryginałem dokumenty i mapy (5 sztuk) z Narodowego Archiwum Stanów Zjednoczonych z 21 maja 2019 r., tłumaczenie uwierzytelnione poświadczenia z języka angielskiego sporządzone przez tłumacza przysięgłego 8 lipca 2019 r., tłumaczenie uwierzytelnione dokumentów i map (5 sztuk) z języka rosyjskiego sporządzone przez tłumacza przysięgłego 7 maja 2019 r., opinię dr inż. A.W. z 14 marca 2020 r., biegłego sądowego z zakresu fotogrametrii i fotointerpretacji przy Sądzie Okręgowym w Krakowie, dotyczącą interpretacji archiwalnych zdjęć lotniczych z roku 1944 z miejscowości S. na Ukrainie w okolicy budynku przy ulicy [...] (dawnej [...]).
Organy obu instancji uznały, że jedynie przedstawione przez Skarżących zdjęcia lotnicze mogą być uznane za spełniające przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., to jest za dowód istniejący w dniu wydania decyzji ostatecznej, nieznany organowi, uznały jednak, że nie pozwala on na dokonanie ustaleń faktycznych w zakresie rzeczywistej powierzchni nieruchomości pozostawionej przez poprzedniczkę prawną Skarżących w S.
Pozostałe przedstawione przez Skarżących dowody uznane zostały za niespełniające wymogów wynikających z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. bowiem nie istniały one w dniu wydania decyzji a dodatkowo, uznane zostały za niewiarygodne. Ocenę tę podzielił Sąd Wojewódzki oddalając skargę.
W pierwszej kolejności wskazać należy że podstawą wznowieniową, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. jest ujawnienie się nie tylko nowych dowodów, ale i nowych okoliczności, nieznanych organowi, które istniały w dniu wydania decyzji. Skarżący w toku postępowania wznowieniowego podkreślali, że powierzchnia budynku pozostawionego przez ich poprzedniczkę prawną poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej była większa niż powierzchnia przyjęta w decyzji z [...] marca 2014 r. celem ustalenia prawa do rekompensaty. Powoływali się zatem na okoliczność faktyczną, która w ich ocenie istniała w dacie wydania decyzji objętej postępowaniem wznowieniowym.
Na odmienną powierzchnię budynku Skarżący powoływali się już w toku postępowania zakończonego wydaniem decyzji z [...] marca 2014 r. Organy w toku ówcześnie prowadzonego postępowania uznały jednak twierdzenia Skarżących w tym zakresie za niezasadne. W toku postępowania wznowieniowego Skarżący przedłożyli dokumenty które w ich ocenie potwierdzały ową odmienną powierzchnię budynku.
W ocenie Sądu kasacyjnego organy słusznie zwróciły uwagę, że przedłożone przez Skarżących przy piśmie z 20 lipca 2020 r. powstały już po dacie wydania decyzji ostatecznej. Opinie te jednak dotyczyły treści dowodu, istniejącego w dniu wydania tejże decyzji, to jest przedłożonych przez Skarżących zdjęć lotniczych. W konsekwencji, organy winny ocenić znaczenie tych dowodów dla ustalenia zaistnienia przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w powiązaniu z dowodem istniejącym w dniu wydania decyzji ostatecznej, nieznanym jednak organowi, to jest w powiązaniu z przedstawionymi przez Skarżących zdjęciami lotniczymi.
Następnie organy winny były przeprowadzić ocenę tychże dowodów z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W ocenie Sądu, ocena tychże dowodów przeprowadzona przez organy i zaakceptowana przez Sąd Wojewódzki naruszała zasady wynikające z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.
Stosownie do przywołanych przepisów organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona, uwzględniając całokształt materiału dowodowego.
Opinia sporządzona przez D.B. miała na celu odpowiedź na pytanie, czy budynek położony przy ul. [...] w S. wciąż stał pod koniec okresu wojny w S. czy też uległ ciężkim uszkodzeniom.
Sąd kasacyjny przypomina w tym miejscu, że kwestią sporną w toku postępowania zakończonego decyzją z [...] marca 2014 r. była powierzchnia budynku pozostawionego przez poprzedniczkę prawną Skarżących w S. przy ul. [...] (obecnie [...]). Organy, a za nimi sądy obu instancji uznały, że dokumenty przedstawiane przez Skarżących w toku postępowania zakończonego decyzją z [...] marca 2014 r. nie mogą być uznane za potwierdzające powierzchnię budynku z uwagi na upływ czasu pomiędzy ich sporządzeniem (1948 r.) a opuszczeniem byłego terytorium Polski przez H.J.
D.B. po przeanalizowaniu zdjęć lotniczych, sporządzonych 25 sierpnia 1944 r. oraz 6 listopada 1944 r. wskazał, że aczkolwiek jakość zdjęcia z 6 listopada 1944 r. nie pozwala na jego szczegółową analizę i porównanie, jednak dowodzi faktu, że dach budynku był na ten moment nienaruszony zatem można wykluczyć zniszczenia budynku podczas II Wojny Światowej.
W opinii sporządzonej przez A.W., wbrew stanowisku organów, nie dokonano wyłącznie pomiaru wysokości budynku poprzez odwołanie się do długości cienia. W opinii tej dokonano porównania wymiarów budynków przedstawionych na rzucie parteru i piętra budynku przy ul. [...] z wymiarami dachu budynku widocznymi na zdjęciach lotniczych. Zaznaczyć należy w tym miejscu, że plany zamieszczone w opinii A.W., udostępnione mu przez E.J., to plany, które Skarżący dołączyli do pisma z 5 czerwca 2012 r.
Na stronie 5 opinii wskazano, że wymiary budynku na wskazanych rzutach odpowiadają rozmiarowi dachu na zdjęciach lotniczych.
Przedstawiając powyższe dowody Skarżący dążyli zatem do wykazania, że budynek przy ul. [...] nie uległ zniszczeniom w okresie II Wojny Światowej jak również do wykazania, że jego powierzchnia była inna niż wskazana w zaświadczeniu PUR.
Organy uznając, że powyższe dokumenty nie mogą być uznane za potwierdzające zaistnienie nowej okoliczności faktycznej, to jest odmiennej od powierzchni ustalonej w toku postępowania zakończonego decyzją z [...] marca 2014 r. wskazywały, że trudno przyjąć, by biegli sporządzający dla Skarżących opinie posiadali większą wiedzę co do stanu faktycznego w zakresie nieruchomości pozostawionej przez poprzedniczkę prawną Skarżących niż ona sama czy jej syn. Wskazywały również na wątpliwą jakość zdjęć, oraz podkreślały, że ustalenia biegłych oparte były o dokonywanie pomiaru na podstawie długości cienia, który przy użytkowym poddaszu i niektórych rodzajach dachów może rodzić błędne przekonanie co do ilości kondygnacji w budynku.
Dokonując takiej oceny organy nie uwzględniły jednak wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie to jest planów budynku złożonych już przy piśmie z 5 czerwca 2012 r., treści opinii D.B., z której wynika, że budynek nie został zniszczony w okresie od sierpnia do listopada 1944 r. oraz tej część opinii A.W., w której odnosi on wymiary budynku widoczne na zdjęciach lotniczych do planów przedstawionych przez Skarżących.
Zaznaczenia wymaga, że zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ obowiązany jest zatem rozpatrzyć nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale wszystkie dowody we wzajemnej łączności. Takiej oceny w niniejszej sprawie zabrakło, czego nie dostrzegł Sąd Wojewódzki oddalając skargę. Co istotne, Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko organów, że z żadnego dowodu nie wynika inna powierzchnia nieruchomości pozostawionej przez poprzedniczkę prawną Skarżących. Tymczasem w opinii A.W. podane zostały wymiary dachu budynku. Organ tę część opinii biegłego pominął, nie odnosząc się ani do wiarygodności tychże informacji ani do tego, czy pozwalają one na obliczenie powierzchni budynku.
W rozpatrywanej sprawie stanowisko organu, przyjęte przez Sąd Wojewódzki, co do niezaistnienia w sprawie przesłanki wznowieniowej uznać należało za przedwczesne, co czyni zasadnym w tym zakresie zarzuty objęte punktami II.3 i 4 petitum skargi kasacyjnej w związku z zarzutami objętymi punktem I. 2 i 3 petitum skargi kasacyjnej w zakresie dotyczącym naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.
Sąd kasacyjny dostrzega, że jedną z przyczyn odmowy przyznania wiarygodności dowodom w postaci opinii była ich sprzeczność z treścią dokumentu urzędowego, to jest orzeczenia PUR, oraz z twierdzeniami poprzedniczki prawnej Skarżących i jej syna – L.J.
W tym zakresie konieczne jest odniesienie się do zarzutów objętych punktem II 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej, to jest zarzutów naruszenia art. 6 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2097, dalej "ustawa z 8 lipca 2005 r.").
Odnosząc się do tego zarzutu przypomnieć należy, że w świetle art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości.
Zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy z 8 lipca 2005 r. dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny; dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw.
Stosownie natomiast do ust. 5 cytowanego artykułu w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków odpowiadające wymogom wskazanym w analizowanym przepisie.
Zastrzeżenie zawarte w art. 6 ust. 4 ustawy z 8 lipca 2005 r., że wyliczenie środków dowodowych jest przykładowe należy zatem odczytywać z uwzględnieniem faktu, że regulacja ta rozszerza katalog dowodów, jeżeli chodzi o dowodzenie prawa własności do nieruchomości. Dowody z art. 6 ust. 4 i 5 ustawy mają pierwszeństwo przed innymi dowodami wymienionymi w art. 75 K.p.a. Owe inne dowody muszą być jednak ocenione w kontekście ich ewentualnej przydatności dla ustalenia stanu faktycznego sprawy.
Sąd kasacyjny dostrzega, że ze znajdującego się w aktach orzeczenia PUR, sporządzonego na skutek wniosku poprzedniczki prawnej Skarżących wynika określona powierzchnia pozostawionego przez nią w S. budynku. Uznanie jednak za wiarygodne informacji, co do powierzchni owego budynku wynikających ze zdjęć lotniczych i opinii z 25 maja 2019 r. i 14 marca 2020 r. oznaczałoby konieczność rozważenia ich znaczenia jako dowodów przydatnych dla ustalenia nie kwestii samego pozostawienia nieruchomości, ale powierzchni domu, jakim była ona zabudowana.
W tym tylko zakresie zarzuty objęte punktem II. 1 i 2 mogą być uznane za zasadne.
Zwrócić należy również uwagę, że w zakresie znaczenia i wiarygodności zaświadczenia PUR oraz oświadczenia L.J. wypowiadał się Sąd Wojewódzki i Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach dotyczących zgodności z prawem decyzji z [...] marca 2014 r. Wyroki te są prawomocne, zatem stosownie do art. 170 p.p.s.a. wiążą nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby Z mocy art. 171 p.p.s.a. wyroki te mają powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia.
W doktrynie akceptowany jest pogląd Sądu Najwyższego, w świetle którego z powagi rzeczy osądzonej korzysta jedynie sentencja wyroku, a jego motywy tylko w takich granicach, w jakich stanowią konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia, niezbędne do wyjaśnienia jego zakresu (wyrok Sądu Najwyższego z 15 marca 2002 r., II CKN 1415/00, cytat za B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 171.).
Jak jednak wskazano w cytowanym opracowaniu "istotą sądowej kontroli administracji publicznej jest ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego, przez które należy rozumieć zarówno jego sentencję, jak i uzasadnienie. Ocena prawna może bowiem dotyczyć stanu faktycznego i prawnego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, a więc tych wszystkich elementów, które są zawarte w uzasadnieniu orzeczenia sądu administracyjnego. Należy w związku z tym przyjąć, że powaga rzeczy osądzonej powinna być oceniania według istoty orzeczenia w związku ze stanem sprawy mającym swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu."
Zatem ewentualne ujawnienie się już po dacie wydania tychże wyroków innych dowodów, może prowadzić do odmiennej oceny dowodów zgromadzonych w toku postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie owych wyroków.
Dotyczy to również pisma W.M. C. i W.K. z 18 grudnia 2015 r., co do którego w wyroku NSA z 25 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 549/15 uznano, stanowi ono "dokument prywatny, a nie dokument urzędowy jak twierdzi strona. Ponadto z dokumentu tego nie wynika kiedy dokonano oględzin budynku mieszkalnego przy ul. [...] ani na podstawie jakich dokładnie czynności, z wyłączeniem przesłuchania mieszkańców, ustalono, że parametry budynków pozostają bez zmian od czasu wzniesienia. Same oględziny, w ocenie Sądu, nie są wystarczające do formułowania wniosku, że budynek nie był rozbudowywany od czasu jego wzniesienia.
Powoływanie się na informacje uzyskane od mieszkańców tego budynku nie może odnieść zamierzonego skutku, ponieważ z pisma tego nie wynika, kto takiej informacji udzielił oraz kiedy taka osoba wprowadziła się do budynku. Ponadto gdyby przyjąć, iż oświadczenie takie złożyły osoby, które zamieszkiwały w budynku od daty jego wzniesienia (1860 roku), to 18 grudnia 2015 r. (data pisma) musiałyby mieć 157 lat. Natomiast osoby obecnie żyjące i nawet zamieszkujące w przedmiotowym budynku nie mogą, z logicznego punktu widzenia, posiadać wiedzy bezpośredniej jak wyglądał budynek w 1860 roku, a nawet w latach następnych."
Organ a za nim Sąd Wojewódzki uznali dokument ten za niewiarygodny przywołując ocenę wyrażoną przez NSA w wyroku z 25 stycznia 2017 r. Dokonanie odmiennej oceny tego dowodu byłoby możliwe jedynie w razie ustalenia, że pozwalają na to dowody zebrane już po dacie wydania wyroku z 25 stycznia 2017 r.
Niezasadne są natomiast zarzuty skargi kasacyjnej w zakresie zmierzającym do wykazania, że organ naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie poszukiwania dowodów potwierdzających stanowisko Skarżących, którego to naruszenia miał nie dostrzec Sąd Wojewódzki. Sąd kasacyjny przypomina, że postępowanie toczyło się na skutek wniosku Skarżących o wznowienie postępowania, zatem to Skarżący zobligowani byli do wykazania, że zaistniały przesłanki wskazane przez nich we wniosku o wznowienie.
Nie mają również racji Skarżący zarzucając organowi, a za nim Sądowi Wojewódzkiemu, błędne uznanie przedstawionych przez nich opinii za dowody prywatne a nie urzędowe.
Definicja dokumentu urzędowego zawarta została w art. 76 § 1 k.p.a. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu "Dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone." Stosownie zaś do § 2 cytowanego artykułu "Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do dokumentów urzędowych sporządzanych przez organy jednostek organizacyjnych lub podmioty, w zakresie poruczonych im z mocy prawa lub porozumienia spraw wymienionych w art. 1 pkt 1 i 4."
Skarżący kasacyjnie nie przywołali art. 76 § 1 i § 2 k.p.a. jako wzorców kontroli, co również istotne, nie wyjaśnili na podstawie jakich regulacji prawnych przedstawione przez nich a sporządzone na ich zlecenie miałyby zostać uznane za dokumenty urzędowe.
Niezasadne były również zarzuty naruszenia przepisów postępowania w zakresie art. 81a § 1 k.p.a. Przepis ten wprowadzony został do k.p.a. na mocy ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935, dalej "ustawa nowelizująca"). Stosownie do art. 16 ustawy nowelizującej "Do postępowań administracyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, z tym że do tych postępowań stosuje się przepisy art. 96a-96n ustawy zmienianej w art. 1."
Postępowanie w niniejszej sprawie wszczęte zostało postanowieniem z 24 lutego 2016 r., zatem nie tylko przed wejściem w życie nowelizacji k.p.a. z 7 kwietnia 2017 r. ale nawet przed jej uchwaleniem. Na konieczność stosowania przepisów k.p.a. w dotychczasowym brzmieniu, to jest w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy nowelizującej zwrócił zresztą uwagę organ w decyzji z [...] marca 2021 r. jak i w poprzedzającej ją decyzji z [...] grudnia 2023 r.
Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., przywołanego w punkcie I.2, 3 i 4 petitum skargi kasacyjnej.
Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a wskazuje elementy konstrukcyjne uzasadnienia wyroku. Jak wynika zarówno ze sformułowania tychże zarzutów jak i z uzasadnienia skargi kasacyjnej, Skarżący nie kwestionują prawidłowości sporządzenia uzasadnienia ale prawidłowość oceny ustaleń faktycznych dokonanych przez organy i przyjętych przez Sąd Wojewódzki za podstawę orzekania. Prawidłowości tychże ustaleń i oceny Sądu Wojewódzkiego nie może jednak kwestionować poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
Odnosząc się do zarzutu objętego punktem 1.4 petitum skargi kasacyjnej w zakresie dotyczącym naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a., zwrócić należy uwagę, że nie zostało wskazane konkretnie, do jakich zarzutów odwołania (a w realiach niniejszej sprawy - wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy) organ się nie odniósł się i jaki miało to wpływ na wynik sprawy. Co istotne, w uzasadnieniu tego zarzutu w skardze kasacyjnej Skarżący odwołują się do innego przepisu niż wskazany w petitum bo do art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a., by następnie przywołać art. 8 i art. 11 k.p.a., również niepowołane w zarzutach. Tak sformułowany zarzut uchyla się spod kontroli kasacyjnej.
Zarzut objęty punktem II. 5 petitum skargi kasacyjnej to jest zarzut naruszenia art. 21 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 do "Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności" w zw. z art. 2 w zw. z art. 1 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 oraz art. 3 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez zaniechanie prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy zabużańskiej nakazującej takie ich rozumienie, które w maksymalny sposób ułatwiają efektywną realizację "prawa do pełnej rekompensaty zabużańskiej" stanowiącej majątkowe prawo o charakterze publicznoprawnym, które "korzysta z gwarantowanej konstytucyjnie ochrony praw majątkowych (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji)" sformułowany jest w sposób nieczytelny. Skarżący przywołują art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., który to przepis składa się z dwóch jednostek redakcyjnych, następnie przywołują art. 2 pkt 2 tejże ustawy – dotyczący przesłanki obywatelstwa, która w niniejszej sprawie nie była kwestionowana. Nie zostało wyjaśnione ani w petitum ani w uzasadnieniu skargi kasacyjnej na czym polegać miało naruszenie art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. Sąd kasacyjny przypomina, że przesłanka pozostawienia mienia poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej w związku z II Wojną Światową nie była przedmiotem sporu. Skarżący nie wyjaśnili również na czym konkretnie polegać miało naruszenie w niniejszej sprawie art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. przewidującego, że "W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej."
Sąd kasacyjny podkreśla, że w niniejszej sprawie Skarżący otrzymali już potwierdzenie prawa do rekompensaty ostateczną decyzją, której prawidłowość potwierdzona została wyrokami Sądu Wojewódzkiego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Spór dotyczy natomiast możliwości uznania, że zaistniały przesłanki uzasadniające wznowienie postępowania zakończonego decyzją z [...] marca 2014 r.
Zarzut objęty punktem I.1. petitum skargi kasacyjnej uznać należało za zasadny w zakresie naruszenia art. 151 p.p.s.a. Sąd Wojewódzki naruszył ten przepis oddalając skargę, nie dostrzegł bowiem, że organy naruszyły art. 145 § 1 pkt 5 p.p.s.a. w związku z art. 77 § 1 i 80 k.p.a. Stwierdzenie tego naruszenia, uzasadniało uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji organów obu instancji.
Niezasadny był natomiast zarzut objęty punktem I. 1 petitum skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy prawo o ustroju sądów administracyjnych. Sąd Wojewódzki dokonał kontroli zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem wskazanego w tych przepisach kryterium legalności, okoliczność, że dokonał jej błędnie, nie oznacza naruszenia tych przepisów.
Rozpoznając ponownie sprawę organy dokonają ponownej oceny dowodów przedłożonych przez Skarżących w toku postępowania wznowieniowego, z uwzględnieniem kryteriów wskazanych w uzasadnieniu niniejszego wyroku celem ustalenia, czy zaistniała przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i w zależności od wyniku tychże ustaleń ocenią, które rozstrzygnięcie spośród wskazanych w art. 151 § 1 i § 2 k.p.a. winno znaleźć zastosowanie w sprawie.
W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt lit. a i c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w pkt 1 wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a w związku z art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a i w związku z art. 193 p.p.s.a.