II SA/Bd 1043/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BydgoszczyBydgoszcz2023-11-08
NSAinneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymustawa o świadczeniach rodzinnychzwiązek przyczynowo-skutkowyrezygnacja z zatrudnienianiepełnosprawnośćorzecznictwosąd administracyjny

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że organy błędnie oceniły związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z pracy a opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Skarżąca E. D. domagała się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem. Organy administracji dwukrotnie odmówiły, argumentując, że niepełnosprawność męża nie powstała w wymaganym terminie oraz że brak jest związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją skarżącej z pracy a opieką nad mężem, którego znaczny stopień niepełnosprawności stwierdzono niedawno. WSA uchylił decyzje, stwierdzając, że organy błędnie zinterpretowały przepisy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego, nie oceniając aktualności przesłanek na dzień złożenia wniosku.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego E. D. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu opieki nad mężem T. D. Organy administracji argumentowały, że nie spełniono warunku dotyczącego momentu powstania niepełnosprawności (art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych) oraz że brak jest związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką, ponieważ znaczny stopień niepełnosprawności męża został orzeczony niedawno, podczas gdy skarżąca nie pracuje od wielu lat. WSA w Bydgoszczy uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organy błędnie zinterpretowały przepisy. Sąd podkreślił, że ocena spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinna być dokonywana na dzień złożenia wniosku, a przepis art. 17 ust. 1 ustawy nie zakreśla ram czasowych dla wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu opieki. Sąd wskazał na naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1, art. 80 k.p.a.) przez organy, które przedwcześnie oceniły brak spełnienia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego i błędnie zinterpretowały przepisy materialne.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organy administracji mają obowiązek stosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części art. 17 ust. 1b, która została uznana za niekonstytucyjną.

Uzasadnienie

Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z Konstytucją w zakresie różnicowania prawa do świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Po wejściu w życie wyroku TK, organy nie powinny stosować tej części przepisu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § 1b

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Część przepisu uznana za niezgodną z Konstytucją RP wyrokiem TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, i nie powinna być stosowana.

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej art. 9

k.r.o.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

p.u.s.a. art. 3

Ustawa – Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 135

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy błędnie stosują przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który został uznany za niezgodny z Konstytucją. Ocena spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinna być dokonana na dzień złożenia wniosku, a nie na podstawie wcześniejszej rezygnacji z pracy z innych przyczyn. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy nie zakreśla ram czasowych dla wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki.

Odrzucone argumenty

Niepełnosprawność męża skarżącej nie powstała przed ukończeniem przez niego 25. roku życia (argument organu I instancji, który został odrzucony). Brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką, ponieważ znaczny stopień niepełnosprawności męża datuje się od niedawna, a skarżąca nie pracuje od 20 lat (argument organu II instancji, uznany za niewystarczający).

Godne uwagi sformułowania

Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13., tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Nie można podważać prawa do uzyskania świadczenia w sytuacji, gdy strona wnioskująca wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) jest na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną.

Skład orzekający

Grzegorz Saniewski

przewodniczący

Joanna Janiszewska - Ziołek

członek

Renata Owczarzak

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności art. 17 ust. 1 i 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, oraz zasady oceny związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką nad niepełnosprawnym."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, ale jego wykładnia przepisów ma szersze zastosowanie. Kluczowe jest ustalenie aktualności przesłanek na dzień złożenia wniosku.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe stosowanie przepisów prawa, zwłaszcza po wyrokach Trybunału Konstytucyjnego, oraz jak sąd administracyjny koryguje błędy organów w indywidualnych sprawach obywateli.

Czy wieloletnia rezygnacja z pracy z innych powodów niż opieka dyskwalifikuje z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego? WSA odpowiada.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bd 1043/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-11-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski /przewodniczący/
Joanna Janiszewska - Ziołek
Renata Owczarzak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 08 listopada 2023 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2023r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2023 r. nr [...].
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2023 r., nr [...] Wójt Gminy S. orzekł o odmowie przyznania E. D. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną - mężem T. D. argumentując, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, natomiast ze zgromadzonej dokumentacji wynika, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki istnieje od [...].12.2015 r. W związku z powyższym, nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Po rozpoznaniu odwołania, Kolegium decyzją z dnia [...] maja 2023 r., [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Kolegium ustaliło, że w dniu [...] kwietnia 2023 r. E. D. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, dołączając orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z [...].01.2023 r., nr [...], z którego wynika, że T. D. ur. [...].07.1964 r. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe, przy czym niepełnosprawność istnieje od [...].02.2016 r., a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od [...].02.2016 r., natomiast wniosek złożono w dniu [...].01.2023 r. Strona dołączyła także orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z [...].03.2023 r., nr [...], z którego wynika, że T. D. został zaliczony na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności, przy czym niepełnosprawność istnieje od - nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od [...].01.2023 r. Z danych PESEL wynika, że małżonkowie mieszkają pod tym samym adresem w R. .
Strona podała również jakie czynności wykonuje przy mężu i jak często, natomiast z wywiadu środowiskowego wynika, że strona mieszka wraz z mężem i synem, który pracuje i przyjeżdża do domu raz w tygodniu. Drugi syn mieszka 8 km od rodziców, lecz pracuje. Wskazano, że mąż strony ma prawostronne niedowłady, co powoduje, że się nagle przewraca. Rodzina nie ma łazienki, toaleta jest na zewnątrz, a strona zaprowadza męża do toalety.
Kolegium wskazało, że właściwe odkodowanie normy prawnej, zawartej w art. 17 ust. 1 b u.ś.r., a następnie jego prawidłowe zastosowanie, wymaga uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, który wszedł w życie z dniem publikacji, tj. z dniem 23 października 2014 r., a powyższe zagadnienie było już wielokrotnie przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który - rozpoznając sprawy w analogicznych stanach faktycznych i prawnych - uznawał konieczność uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] października 2014 r., sygn. akt K 38/13, dla prawidłowej wykładni przepisu
art. 17 ust. 1b u.ś.r., co pozwala na przyjęcie, że w tym zakresie ukształtowała się jednolita linia orzecznicza (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 8/19, opubl. LEX nr 2676639).
Decyzją z dnia [...] maja 2023 r., nr [...] Wójt Gminy S. ponownie orzekł o odmowie przyznania E. D. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną - mężem T. D. argumentując ponownie, że nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 roku, sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) uznał przywołany wyżej przepis za niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polski w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Trybunał Konstytucyjny wskazał jednak w zapisach uzasadnienia wyroku, że skutkiem wejścia w życie tego wyroku nie jest, ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Wyraźnie również zaznaczył, że wykonanie wyroku należy wyłącznie do ustawodawcy, który powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki w celu przywrócenia stanu zgodnego z Konstytucją RP. Do dnia dzisiejszego ustawa o świadczeniach rodzinnych nie została zmieniona w części dotyczącej zapisu art. 17 ust. 1b ustawy, zatem Ograny muszą ten zapis uwzględnić, podejmując decyzje w sprawie ustalenia prawa do świadczeń pielęgnacyjnych.
W odwołaniu od powyższej decyzji E. D. oświadczyła, że nie zgadza się z decyzją organu I instancji z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., w którym orzeczono, że art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Ponadto odwołująca wskazała, że nie pracuje i nie może podjąć żadnego zatrudnienia z powodu stanu zdrowia męża Tomasza, który wymaga jej opieki.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2023 r., znak [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji, Kolegium w pełni podtrzymało ustalenia faktyczne poczynione w decyzji z [...] maja 2023 r., [...] jak i stanowisko w zakresie interpretacji art. 17 ust. 1b ustawy.
Kolegium zauważyło, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji uzyskał oświadczenie strony, z którego wynika, że nie pracuje i nie podejmuje zatrudnienia od kilku lat, gdyż mąż choruje od 2015 r. Wnioskodawczyni podała, że od 2016 r. mąż ma zasiłek stały, miał umiarkowany stopień niepełnosprawności, lecz strona opiekowała się mężem.
Wskazano, że z danych PUP wynika, iż od [...].03.2003r. strona jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna do chwili obecnej bez prawa do zasiłku. W tym czasie dwa razy tj. przez sześć dni maja 2019 r. i przez osiem dni października 2019 roku strona podjęła pracę lub inne zatrudnienie (art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy), a zatem przez ponad dwadzieścia lat - strona licząca 54 lata – pracowała przez 14 dni.
Kolegium zauważyło, że ustawodawca w art. 17 ust. 1 ustawy sformułował jedną z zasadniczych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z orzeczenia - niepełnosprawność męża strony w stopniu znacznym datuje się od [...] stycznia 2023 r.
W ocenie kolegium, brak jest zatem związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę, a sprawowaniem opieki nad mężem, którego niepełnosprawność w stopniu znacznym datowana jest od dnia
[...] stycznia 2023 r. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23.10.2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20, w pierwszej kolejności zauważyć należy, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (podobnie NSA w wyroku z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16).
Co prawda "rezygnacja z zatrudnienia" nie oznacza jedynie faktycznego zaprzestania wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy, czy rezygnacji z realnej propozycji takiej pracy, ale także oznacza niepodejmowanie zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki, to jednak w rozpoznawanej sprawie, w ocenie Kolegium, skarżąca nie zrezygnowała ani nie podejmowała pracy w związku z opieką nad mężem, którego niepełnosprawność w stopniu znacznym powstała dopiero [...].01.2023 r.
W skardze do Sądu E. D. zarzuciła decyzji organu odwoławczego:
. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynika sprawy, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., poprzez niedokonanie przez organ II instancji należytej oceny istotnych w sprawie okoliczności mających wpływ na wyjaśnienie, czy występuje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad mężem, w konsekwencji czego organ błędnie uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej wnioskowanego świadczenia,
. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że niepodejmowanie aktywności zawodowej przez skarżącą przed [...] stycznia 2023 roku, wyklucza możliwość stwierdzenia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad mężem, podczas gdy prawidłowa wykładania ww. przepisu powinna doprowadzić do wniosku, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym strona wystąpiła o przyznanie świadczenia, w konsekwencji czego istotne jest to, czy na dzień złożenia wniosku, a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia, strona spełniania przesłanki przyznania świadczenia, w tym przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki, tym bardziej, że przepis ten nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki.
W okolicznościach niniejszej sprawy, zdaniem skarżącej, nie ma istotnego znaczenia to, że skarżąca od 2003 r. do dnia [...] stycznia 2023 r. pracowała przez 14 dni. Czynienie rozważań na temat bierności zawodowej skarżącej uznać należy za całkowicie zbędne oraz noszące znamiona nieuprawnionego poszerzania katalogu przesłanek, od których zależy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w orzecznictwie wskazuje się, że przepis art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wskazuje wyraźnie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, dlatego niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania świadczenia.
W związku z powyższym, w ocenie skarżącej uznać należy, że nie można podważać prawa do uzyskania świadczenia w sytuacji, gdy strona wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania go jest na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ II instancji powinien oceniać spełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym również przesłankę niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą na dzień złożenia przez nią wniosku o przyznanie tego świadczenia.
Przeprowadzone w toku niniejszego postępowania dowody, w przekonaniu skarżącej wyraźnie wskazują, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia ma ścisły związek z opieką sprawowaną nad mężem. W dniu [...] kwietnia 2023 roku pracownik socjalny przeprowadził wywiad w miejscu zamieszkania osoby wymagającej opieki, z którego wynika, że skarżąca zapewnia tę opiekę.
Ponadto skarżąca zwróciła uwagę, że w toku postępowania administracyjnego nie podważono dowodami przeciwnymi, iż sprawowana przez skarżącą opieka stanowi przeszkodę do podjęcia przez nią zatrudnienia, podczas gdy w orzecznictwie przyjmuje się, że zanegowanie związku przyczynowo - skutkowego (...) musiałoby się opierać na w pełni miarodajnych przesłankach, jednoznacznie podważających ten związek w aspekcie subiektywnym (motywy niepodejmowania zatrudnienia) lub obiektywnym (uwarunkowana czynnikami zewnętrznymi możliwość znalezienia pracy).
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259; dalej jako "p.p.s.a.") wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2023 r., znak [...] utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] maja 2023 r., nr [...] o odmowie przyznania E. D. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną - mężem T. D. stwierdził, że narusza ona prawo.
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W niniejszej sprawie organ I instancji odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia stwierdzając, że przyczynę odmowy stanowi niespełnienie warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ niepełnosprawność męża skarżącej nie powstała przed ukończeniem przez niego 25. roku życia. Organ odwoławczy słusznie nie podzielił stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnych przesłanek, wynikających z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13., tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Kolegium uznało jednak, że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną przez nią opieką nad mężem, z uwagi na okoliczność, iż na podstawie dokumentów zebranych w niniejszej sprawie, trudno jest stwierdzić, aby rezygnacja i nie podejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą było ściśle związane z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Niepodejmowanie zatrudnienia, ani innej pracy zarobkowej od wielu lat ma charakter stały, a nie chwilowy, dlatego nie miało i nie ma bezpośredniego i ścisłego związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem, przy czym bezsporna jest zarówno okoliczność posiadania przez męża skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak i zaliczenie skarżącej, jako małżonki osoby wymagającej opieki, do kręgu podmiotów zobowiązanych do opieki i uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.
W ocenie Kolegium, nie została zatem spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż za takim stanowiskiem przemawia rozbieżność czasowa pomiędzy datą powstania niepełnosprawności męża skarżącej (niepełnosprawność w stopniu znacznym datowana jest od dnia [...] stycznia 2023 r.), a rezygnacją skarżącej z aktywności zawodowej, gdyż strona nie pracuje zawodowo od 20 lat.
Sąd uznaje tę argumentację jako niewystarczającą.
Wnioskowane świadczenie przysługuje w sytuacji rezygnacji/niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a nie za sam fakt jej sprawowania, gdyż opieka nad małżonkiem należy do obowiązków prawnych i moralnych.
Oceniając tę argumentację należy wskazać, że z przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowanie spowodowane koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przy czym rezygnację z czegokolwiek należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie (zob. wyrok NSA z 13 maja
2015 r., I OSK 2820/13, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Istotne jest to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku, istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Gdańsku z
28 maja 2020 r., III SA/Gd 408/20, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie ma przesądzającego znaczenia to, że skarżąca zaprzestała aktywności zawodowej. W tym kontekście należy bowiem zwrócić uwagę na utrwalony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, zgodnie z którym ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14 maja 2020 r., III SA/Gd 410/20, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 u.ś.r.), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, skarżąca spełniała przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym, przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie można również podważać prawa do uzyskania świadczenia w sytuacji, gdy strona wnioskująca wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) jest na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. Aktualnych ustaleń w tym przedmiocie zabrakło.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Kolegium dokonało przedwcześnie oceny o braku spełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. i jednocześnie i jednocześnie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. uznając, że sam fakt, iż skarżąca zaprzestała aktywności zawodowej, wyklucza możliwość stwierdzenia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem. Powyższy błąd spowodował zaś, że Kolegium nie oceniło należycie istotnych w tej sprawie okoliczności mających wpływ na wyjaśnienie, czy taki związek przyczynowy na dzień złożenia wniosku występuje, naruszając tym samym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
W niniejszej sprawie, orzekające w sprawie organy administracji nie sprostały wymaganiom wynikającym z powołanych przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i co uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Nieprzeprowadzenie prawidłowego postępowania wyjaśniającego i oceny we wskazanym powyżej zakresie świadczy o naruszeniu przez orzekające w sprawie organy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Jednocześnie Sąd nie może w zastępstwie organu dokonać ustaleń niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, jako że sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI