I OSK 2152/19

Naczelny Sąd Administracyjny2022-10-28
NSAAdministracyjneWysokansa
grunty warszawskiedekret warszawskiwłasność czasowawygaszenie decyzjibezprzedmiotowość decyzjiplan zagospodarowania przestrzennegonieruchomościpostępowanie administracyjneNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą odmowy wygaszenia orzeczenia z 1951 r. w sprawie gruntów warszawskich, uznając, że decyzja nie stała się bezprzedmiotowa.

Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy wygaszenia orzeczenia Prezydium Rady Narodowej z 1951 r. w przedmiocie prawa własności czasowej do gruntu warszawskiego. Skarżący argumentowali, że decyzja stała się bezprzedmiotowa z uwagi na niezgodność z aktualnym planem zagospodarowania przestrzennego i istnienie na gruncie przedwojennego budynku. Sąd administracyjny pierwszej instancji oddalił skargi, a NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że orzeczenie z 1951 r. nie stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a., a zmiana planu zagospodarowania przestrzennego nie powoduje bezprzedmiotowości decyzji wydanej na podstawie poprzedniego planu.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej M.T. i A.S. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił ich skargi na decyzję SKO utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta o odmowie wygaszenia orzeczenia Prezydium Rady Narodowej z 1951 r. w sprawie prawa własności czasowej do gruntu warszawskiego. Skarżący zarzucili Sądowi I instancji naruszenie przepisów proceduralnych, argumentując, że orzeczenie z 1951 r. stało się bezprzedmiotowe z uwagi na niezgodność z aktualnym planem zagospodarowania przestrzennego, istnienie na gruncie przedwojennego budynku oraz brak wypłaty odszkodowania. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, opierającej się wyłącznie na naruszeniu przepisów proceduralnych. NSA uznał zarzuty za nieuzasadnione, wskazując, że kwestie materialnoprawne, w tym przepisy dekretu warszawskiego czy Konstytucji RP, nie mogły stanowić podstawy zarzutu naruszenia przepisów proceduralnych. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie, czy orzeczenie z 1951 r. stało się bezprzedmiotowe. Sąd wyjaśnił, że bezprzedmiotowość decyzji wiąże się z brakiem podmiotu lub przedmiotu stosunku prawnego, czego w tej sprawie nie stwierdzono. Zmiana planu zagospodarowania przestrzennego nie powoduje bezprzedmiotowości decyzji wydanej na podstawie poprzedniego planu, a art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. nie może być narzędziem do weryfikacji decyzji administracyjnej tylko dlatego, że skarżący nie zgadzają się z jej rozstrzygnięciem. NSA przywołał również wcześniejsze orzecznictwo potwierdzające brak możliwości wygaszenia decyzji dekretowej w trybie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. z powodu zmiany planu zagospodarowania przestrzennego. Sąd uznał, że brak wystąpienia przesłanki bezprzedmiotowości decyzji uniemożliwiał jej wygaszenie, a tym samym oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, orzeczenie nie stało się bezprzedmiotowe. Zmiana planu zagospodarowania przestrzennego nie powoduje bezprzedmiotowości decyzji wydanej na podstawie poprzedniego planu, a brak podmiotu lub przedmiotu stosunku prawnego nie wystąpił.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że bezprzedmiotowość decyzji wiąże się z brakiem podmiotu lub przedmiotu stosunku prawnego, co nie miało miejsca. Zmiana planu zagospodarowania przestrzennego nie skutkuje bezprzedmiotowością decyzji wydanej na podstawie poprzedniego planu, a art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. nie może być narzędziem do weryfikacji decyzji administracyjnej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (14)

Główne

k.p.a. art. 162 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy art. 7 § ust. 2

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy art. 5

Konstytucja RP art. 64

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 77

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym art. 67 § ust. 1

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 15 zzs4 § ust. 3

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 156 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Orzeczenie z 1951 r. nie stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. mimo zmiany planu zagospodarowania przestrzennego i istnienia na gruncie przedwojennego budynku.

Odrzucone argumenty

Orzeczenie z 1951 r. stało się bezprzedmiotowe z powodu niezgodności z aktualnym planem zagospodarowania przestrzennego. Istnienie na gruncie przedwojennego budynku, który nie został rozebrany, stanowi podstawę do stwierdzenia bezprzedmiotowości orzeczenia. Niewypłacenie odszkodowania za nieruchomość uzasadnia stwierdzenie bezprzedmiotowości orzeczenia. Sąd I instancji naruszył przepisy postępowania, w tym art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie skargi.

Godne uwagi sformułowania

nie ma żadnych nawet aksjologicznych podstaw do odmowy jego zwrotu na pozostałej części spornej nieruchomości nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne skutkiem wydania zaskarżonego orzeczenia był obowiązek wypłaty odszkodowania, co do dnia dzisiejszego nie nastąpiło w demokratycznym państwie prawa wbrew twierdzeniom Sądu I instancji, wszystkie w/w okoliczności przemawiają za ustaleniem bezprzedmiotowości rzeczonego orzeczenia administracyjnego nieodwracalność skutków prawnych (...) albo wypłata odszkodowania uzasadniałaby prawo do dysponowania nieruchomością na inny cel niż przewidziany w planie zagospodarowania w interesie społecznym nie jest bezpodstawne wywłaszczanie na podstawie przepisów planistycznych nie można powiedzieć, iż była podstawa do odmowy przyznania prawa własności czasowej spornej nieruchomości nie mogły świadczyć kwestie materialnoprawne wnioskowanie o dokonanie ich wykładni w oparciu o art. 64 i art. 77 Konstytucji RP, było całkowicie niezrozumiałe nie mają zatem nic wspólnego z procedurą administracyjną ani procedurą sądowoadministracyjną Okoliczność bowiem, że Sąd I instancji nie podzielił stanowiska skarżących, nie mogła - tylko z tego powodu - uzasadniać poglądu, że dokonana przez ten Sąd kontrola (...) była wadliwa pojęcie bezprzedmiotowości decyzji należy wiązać z brakiem podmiotu lub przedmiotu stosunku prawnego Sam natomiast fakt, że jedna z działek (...) nie została wykorzystana na cel określony (...) planem zagospodarowania przestrzennego (...) i nadal była ona zabudowana przedwojennym budynkiem, nie powodowało, że orzeczenie administracyjne (...) stało się bezprzedmiotowe art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. nie przewiduje możliwości, aby na jego podstawie wygaszać stosunek materialnoprawny wywołany (potwierdzony) przez daną decyzję tylko po to, aby w tym samym przedmiocie można było na nowo rozpatrzeć sprawę i w dalszej kolejności wydać inną decyzję Okoliczność zaś, że obecnie stan ten na części nieruchomości nie uległ zmianie (...) nie uzasadnia jeszcze wydania - w tym trybie - decyzji o charakterze deklaratoryjnym zmiana przepisów prawa (...) w żadnym przypadku nie skutkuje bezprzedmiotowością decyzji, wydawanej w oparciu o postanowienia poprzedniego planu bezprzedmiotowość decyzji należy wiązać nie ze zmianą przepisów prawa a ze zdarzeniami, które powodują niemożliwość wykonania decyzji decyzja wygaszająca działanie innej decyzji ma charakter decyzji deklaratoryjnej (potwierdza fakt istniejący z mocy prawa). Wywołuje ona więc skutek ex tunc

Skład orzekający

Czesława Nowak-Kolczyńska

przewodniczący

Monika Nowicka

sprawozdawca

Maria Grzymisławska-Cybulska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia bezprzedmiotowości decyzji w kontekście zmian planistycznych i przepisów dekretu warszawskiego, a także stosowanie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z dekretami warszawskimi i specyficznym stanem faktycznym. Interpretacja art. 162 k.p.a. ma szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy historycznych przepisów dotyczących gruntów warszawskich i ich wpływu na współczesne prawa własności, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i administracyjnym.

Czy decyzja sprzed 70 lat nadal obowiązuje? NSA rozstrzyga spór o grunty warszawskie.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 2152/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-10-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-08-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Czesława Nowak-Kolczyńska /przewodniczący/
Maria Grzymisławska-Cybulska
Monika Nowicka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Grunty warszawskie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2223/18 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-03-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 162 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Dnia 28 października 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Czesława Nowak – Kolczyńska Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska - Cybulska po rozpoznaniu w dniu 28 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.T.i A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 2223/18 w sprawie ze skargi M.T.i A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wygaszenia orzeczenia oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 marca 2019 r. (sygn. akt I SA/WA 223/18), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") – oddalił skargi M.T. i A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 września 2018 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia 28 listopada 2017 r. nr [...] o odmowie wygaszenia orzeczenia Prezydium Rady Narodowej z dnia 9 maja 1951 r. nr [...].
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, M. T. i A. S. – na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - zarzucili Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy oraz art. 64 i art. 77 Konstytucji RP w zw. z art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (w pierwotnym brzmieniu) - poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I instancji skargi, w ten sposób powielając błędy organów administracyjnych w zakresie ustalenia braku bezprzedmiotowości orzeczenia Prezydium Rady Narodowej z dnia 9 maja 1951 r. (znak sprawy: [...]) oraz nierozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w ogóle przesłanki interesu społecznego lub interesu stron - zważywszy, że w czasie wydawania przedmiotowej decyzji odmownej w zakresie ustanowienia prawa własności czasowej sporny grunt był przeznaczony na użyteczność publiczną, tj. zieleń a w chwili obecnej na skutek wygaśnięcia planu zagospodarowania przestrzennego z dnia 12 października 1949 r. te nieruchomości są przeznaczone na inne cele niż przewidziane w pierwotnym planie zagospodarowania przestrzennego obowiązującym w dacie wydania kontrolowanego orzeczenia co jest wystarczającą okolicznością do uchylenia decyzji odmownych Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie oraz Prezydenta [...] - bowiem w rzeczywistości:
a) na skutek wydanego w/w orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...], wnioskodawcy utracili prawo własności budynku mieszkalnego (por. art. 5 dekretu warszawskiego), który do dnia dzisiejszego znajduje się na spornej części nieruchomości, tj. na działce o nr. ew. [...] a jak wynika z akt sprawy sporny budynek nawet w części nie zmienił właściciela - zatem nie ma żadnych nawet aksjologicznych podstaw do odmowy jego zwrotu w wyniku stwierdzenia wygaśnięcia rzeczonego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...],
b) na pozostałej części spornej nieruchomości nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, bowiem zagospodarowanie terenu (inne niż w planie ujętym w w/w orzeczeniu administracyjnym) nastąpiło na podstawie zawartych przez m. st. Warszawę umów dzierżawy a zatem wnioskodawcy mogą wstąpić w ich treść, bowiem nie stoi to w sprzeczności z dyspozycją art. 7 dekretu warszawskiego,
c) skutkiem wydania zaskarżonego orzeczenia był obowiązek wypłaty odszkodowania, co do dnia dzisiejszego nie nastąpiło,
w rezultacie w demokratycznym państwie prawa wbrew twierdzeniom Sądu I instancji, wszystkie w/w okoliczności przemawiają za ustaleniem bezprzedmiotowości rzeczonego orzeczenia administracyjnego, bowiem w interesie społecznym oraz stron postępowania nie jest utrzymywanie ("na siłę") decyzji mających charakter wywłaszczeniowy - w sytuacji, kiedy cele ich wydania odpadają z powodów braku ich realizacji, przy jednoczesnym braku wypłaty odszkodowania (pomimo istnienia takiego obowiązku wynikającego wprost z art. 9 dekretu warszawskiego) - zatem nieodwracalność skutków prawnych (np. sprzedaż, ustanowienie prawa użytkowania wieczystego) albo wypłata odszkodowania uzasadniałaby prawo do dysponowania nieruchomością na inny cel niż przewidziany w planie zagospodarowania: mogłyby mieć wpływ na utrzymanie w obrocie prawnym przedmiotowego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] - tylko w przypadku, gdyby takie zdarzenia wystąpiły przed wnioskiem o stwierdzenie wygaśnięcia, a to nie miało miejsca w niniejszym stanie faktycznym, czego Sąd I instancji nie zważył, co konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego wniosku o braku bezprzedmiotowości tego aktu administracyjnego i następnie oddalenia skargi skarżących;
2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz w zw. z art. 5 i w zw. z art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy - poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I instancji skargi, w ten sposób de facto zwiększając wagę błędów popełnionych przez organy administracyjne w zakresie całkowitego braku przeanalizowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przesłanki interesu społecznego lub interesu stron - co w rezultacie doprowadziło do niestwierdzenia wygaśnięcia orzeczenia Prezydium Rady Narodowej z dnia 9 maja 1951 r. (znak sprawy: [...]), a jest wręcz przeciwne, ponieważ w interesie społecznym nie jest bezpodstawne wywłaszczanie na podstawie przepisów planistycznych - w szczególności odrębnej własności budynków, które istniały jeszcze przed II wojną światową i aktualnie stoją do dziś (m.in. budynek na działce o nr. ew. [...]), bowiem te grunty nadal należą do jednostki samorządu terytorialnego, tj. m. st. Warszawy, a zatem bezsprzecznie jest w interesie społecznym aby Skarb Państwa czy inne publiczne podmioty nie były uprawnione do bezprawnego wywłaszczania nieznajdującego podstawy w przepisach prawa, jeśli zgodnie z aktualnym planem zagospodarowania przestrzennego m. st. Warszawa nie wykorzystało spornych gruntów przeznaczając je na obszary zielone i w rezultacie budynki, które stały w chwili wydawania orzeczenia administracyjnego odmawiającego poprzednikom prawnym skarżących istnieją do dnia dzisiejszego - co w konsekwencji doprowadziło Sąd I instancji do błędnego uznania, iż nie jest zobowiązany do ustalenia czy leżało w interesie społecznym lub interesie stron stwierdzenie wygaśnięcia w/w orzeczenia administracyjnego - zważywszy, że na gruncie tej sprawy zaskarżony akt stał się bezprzedmiotowy a więc Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie niesłusznie nie uwzględnił skargi;
3. art. 151 p.p.s.a. w z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. - poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I instancji skargi, w ten sposób powielając błędy organów administracyjnych w zakresie niewłaściwej oceny całości zebranego materiału dowodowego, co doprowadziło do nieuzasadnionej odmowy stwierdzenia wygaśnięcia orzeczenia Prezydium Rady Narodowej z dnia 9 maja 1951 r. (znak sprawy: [...]) - zważywszy, że z całości materiału dowodowego wynika, iż wskazana decyzja stała się bezprzedmiotowa z uwagi na fakt nieprzeznaczenia przedmiotowego gruntu pod tereny zielone i biorąc pod uwagę aktualny plan zagospodarowania przestrzennego tego obszaru, który przedstawia zabudowę tego gruntu budynkami mieszkalnymi a zatem w chwili obecnej odmowa przyznania poprzednikom prawnym skarżących jest bezprzedmiotowa - w szczególności, że na tych gruntach stoi budynek powstały przed II wojną światową, który nie został rozebrany (mimo, że był przeznaczony do rozbiórki), a więc nie można powiedzieć, iż była podstawa do odmowy przyznania prawa własności czasowej spornej nieruchomości - zatem na kanwie tej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie niesłusznie oddalił skargę M. T. i A. S..
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosili o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie – przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje.
Ponadto wnosili również o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej - wydanym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) – skarga kasacyjna została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2022, poz. 329), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.
Zarzuty te – jak zresztą podkreślił to sam autor skargi kasacyjnej – zostały oparte wyłącznie na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., to jest na istotnym naruszeniu przepisów proceduralnych. W tym zatem znaczeniu oceniając zasadność zarzutów opartych na przepisach proceduralny należało uznać, że nie były one uzasadnione. O zasadności w/w zarzutów nie mogły bowiem świadczyć kwestie materialnoprawne. Z tego zatem powodu wiązanie zarzutu naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 151 p.p.s.a. z art. 7 ust. 2 i art. 5 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy oraz art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (w pierwotnym brzmieniu) nie mogło wywołać żadnego skutku prawnego.
Ponadto podkreślić też trzeba, iż ze względu, że przepisy procedury – z uwagi na ich funkcję, która spełniają – już co do zasady - należy wykładać zawsze: ściśle, precyzyjnie i jednolicie, wnioskowanie o dokonanie ich wykładni w oparciu o art. 64 i art. 77 Konstytucji RP, było całkowicie niezrozumiałe. Wspomniane wyżej przepisy konstytucyjne odnoszą się bowiem do zagadnień dotyczących prawa własności i prawa do odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie władzy publicznej. Nie mają zatem nic wspólnego z procedurą administracyjną ani procedurą sądowoadministracyjną.
Niezasadnie również było twierdzenie, że Sąd Wojewódzki naruszył art. 151 p.p.s.a. w art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. – poprzez nieuwzględnienie, iż w toku postępowania administracyjnego organ nie dokonał właściwej oceny materiału dowodowego. Okoliczność bowiem, że Sąd I instancji nie podzielił stanowiska skarżących, nie mogła - tylko z tego powodu - uzasadniać poglądu, że dokonana przez ten Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 września 2018 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia 28 listopada 2017 r. nr [...] o odmowie wygaszenia orzeczenia Prezydium Rady Narodowej z dnia 9 maja 1951 r. nr [...], była wadliwa.
W niniejszej sprawie rozstrzygające znaczenie miała kwestia czy można było uznać, że wspomniane wyżej orzeczenie Prezydium Rady Narodowej z dnia 9 maja 1951 r. nr [...] było bezprzedmiotowe. W związku z tym wyjaśnić należy, że orzeczenie to dotyczyło dawnej nieruchomości warszawskiej, położonej przy ul. [...], oznaczonej nr hip. [...], stanowiącej poprzednio własność A.K.. Nieruchomość ta, z dniem 21 listopada 1945 r., została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Rozpoznając zaś wniosek dekretowy, złożony przez jej poprzedniego właściciela, orzeczeniem administracyjnym z dnia 9 maja 1951 r., Prezydium Rady Narodowej w [...] odmówiło przyznania wnioskodawcy prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu, stwierdzając jednocześnie, że budynki znajdujące się na w/w gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa. W uzasadnieniu omawianego orzeczenia podano, że zgodnie z prawomocnym planem zagospodarowania przestrzennego, ogłoszonym w Monitorze Polskim z 1949 r. Nr 73 poz. 925, teren nieruchomości został przeznaczony pod użyteczność publiczną - zieleń. Korzystanie zatem z tego gruntu przez dotychczasowego właściciela nie dawało się pogodzić z przeznaczeniem terenu według planu zagospodarowania przestrzennego. Powyższe orzeczenie, Ministerstwo Gospodarki Komunalnej, decyzją z dnia 30 czerwca 1951 r. nr [...], utrzymało zaś w mocy.
Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, kwestionowane w analizowanej sprawie stanowisko organów, które sprowadzało się do braku bezprzedmiotowości orzeczenia Prezydium Rady Narodowej z dnia 9 maja 1951 r. nr [...], było prawidłowe. Jak wyjaśnił bowiem Sąd Wojewódzki, pojęcie bezprzedmiotowości decyzji należy wiązać z brakiem podmiotu lub przedmiotu stosunku prawnego. Brak podmiotu stosunku administracyjnoprawnego wystąpi więc np. w razie śmierci strony w zakresie uprawnień lub obowiązków o charakterze osobistym, które nie przechodzą na następców prawnych, rozwiązania jednostki organizacyjnej będącej stroną (bez następstwa prawnego), jak również w razie utraty przez stronę kwalifikacji do wykonywania uprawnień. Z brakiem przedmiotu stosunku administracyjnoprawnego mamy natomiast wówczas do czynienia, gdy np. w decyzji rozstrzygnięto odnośnie do praw lub obowiązków dotyczących rzeczy, co do których w wyniku ich zniszczenia prawa te lub obowiązki nie mogą być dalej realizowane. Żadna zatem z takich sytuacji w niniejszej sprawie nie zachodziła. W rozpatrywanej sprawie istniały bowiem podmioty, które były stroną postępowania zakończonego, kwestionowanym orzeczeniem (były właściciel nieruchomości, w miejsce którego wstąpili jego następcy prawni oraz gmina m.st. Warszawa, a z chwilą likwidacji gmin - Skarb Państwa, czyli podmiot na rzecz którego przejęto nieruchomość). Istniał również przedmiot postępowania zakończonego kwestionowanym orzeczeniem, czyli nieruchomość położona w Warszawie przy ul. [...]. Sam natomiast fakt, że jedna z działek, należących do dawnej nieruchomości warszawskiej, nie została wykorzystana na cel określony (w obowiązującym w dniu wydania orzeczenia administracyjnego) planie zagospodarowania przestrzennego (czyli pod zieleń) i nadal była ona zabudowana przedwojennym budynkiem, nie powodowało, że orzeczenie administracyjne z dnia 9 maja 1951 r., stało się bezprzedmiotowe a w związku z tym organ mógłby stwierdzić jego wygaszenie.
Sąd pierwszej instancji podkreślił jednocześnie, że art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. nie przewiduje możliwości, aby na jego podstawie wygaszać stosunek materialnoprawny wywołany (potwierdzony) przez daną decyzję tylko po to, aby w tym samym przedmiocie można było na nowo rozpatrzeć sprawę i w dalszej kolejności wydać inną decyzję. Orzeczenie administracyjne z 1951 r. – jak wywodził Sąd wojewódzki – zostało bowiem wydane w oparciu o określony stan faktyczny i prawny, jaki istniał w dacie jego wydawania. Okoliczność zaś, że obecnie stan ten na części nieruchomości nie uległ zmianie, co w ocenie skarżących umożliwiałoby wydanie w tym zakresie orzeczenia korzystnego dla nich, nie uzasadnia jeszcze wydania - w tym trybie - decyzji o charakterze deklaratoryjnym. Także ewentualne późniejsze wykorzystanie nieruchomości na inne cele niż przewidziane w planie zagospodarowania przestrzennego, obowiązującym w dacie rozpoznania wniosku dekretowego, jak również ustanie jego mocy obowiązującej, nie spowodowało, że decyzja odmawiająca przyznania na rzecz dawnych właścicieli hipotecznych prawa własności czasowej do w/w nieruchomości stała się bezprzedmiotowa. W rezultacie zatem Sąd I instancji uznał, że stwierdzenie wygaśnięcia decyzji nie może być środkiem do jej weryfikacji pod kątem zgodności z prawem. Z tego więc względu zgłaszane przez skarżących roszczenia o zwrot lub odszkodowanie za nieruchomość (jej część) przejętą na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy nie mogły zostać zrealizowane w trybie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a.
Z tym stanowiskiem nie zgadzali się skarżący, którzy podnosili, iż przedmiotowa nieruchomość nie została w części zagospodarowana zgodnie z ówcześnie obowiązującym planem zabudowy (pod użyteczność publiczną – zieleń). Brak realizacji tego celu oznaczał zaś – ich zdaniem - że decyzja odmawiająca prawa własności czasowej była bezprzedmiotowa. Na spornym terenie nadal bowiem znajdował się przedwojenny budynek (mimo, że pierwotnie był przeznaczony do rozbiórki) a zatem, biorąc pod uwagę aktualny plan zagospodarowania przestrzennego tego obszaru, który przedstawiał zabudowę owego gruntu budynkami mieszkalnymi, w chwili obecnej nie można byłoby mówić, iż istniała podstawa do odmowy przyznania prawa własności czasowej (użytkowania wieczystego) do spornej nieruchomości.
Formułując więc przedstawione na wstępie zarzuty kasacyjne, skarżący uzasadniali je głównie poprzez nawiązywanie w nich do problematyki dotyczącej dekretu warszawskiego (dekretu z dnia 26 października 1945 r.) i akcentowali, iż w zaistniałej sytuacji (cyt.): "nie ma żadnych nawet aksjologicznych podstaw do odmowy jego (budynku) zwrotu", "na pozostałej części spornej nieruchomości nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne" oraz, że "skutkiem wydania zaskarżonego orzeczenia był obowiązek wypłaty odszkodowania, co do dnia dzisiejszego nie nastąpiło".
W związku z powyższym skład orzekający pragnie wyjaśnić, iż zgodnie z treścią art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a., organ administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli: 1) stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo leży to w interesie społecznym lub w interesie strony; 2) została wydana z zastrzeżeniem dopełnienia przez stronę określonego warunku, a strona nie dopełniła tego warunku.
Powyższa regulacja prawna jest zatem jednym z przypadków, które pozwalają na ograniczenie trwałości ostatecznych decyzji a w związku z tym, musi być interpretowana jako regulacja szczególna, którą należy wykładać ściśle.
Zdaniem skarżących, spośród trzech norm zawartych w art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. w niniejszej sprawie winna mieć zastosowanie ta, która przewiduje bezprzedmiotowość decyzji a jej wygaszenie wiąże z interesem strony.
Uszło jednak uwagi skarżących, że analizowanym przypadku nie można w ogóle mówić o bezprzedmiotowości orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie. z dnia 9 maja 1951 r. Jak słusznie bowiem zauważył to Sąd Wojewódzki, nie zachodziła w tym przypadku sytuacja, w której wystąpiłby brak podmiotu lub przedmiotu stosunku prawnego, które ta decyzja regulowała.
Wspomniane orzeczenie zostało wydane w oparciu o określony stan faktyczny i prawny, jaki istniał w dacie jego wydawania. Zmiana zaś przepisów prawa (wspominany w skardze kasacyjnej nowy plan zagospodarowania przestrzennego) w żadnym przypadku nie skutkuje bezprzedmiotowością decyzji, wydawanej w oparciu o postanowienia poprzedniego planu (vide: wyrok NSA z dnia 8 lipca 2015 r. sygn. akt II OSK 794/14, LEX Nr 1793968).
Podkreślić też trzeba, że bezprzedmiotowość decyzji należy wiązać nie ze zmianą przepisów prawa a ze zdarzeniami, które powodują niemożliwość wykonania decyzji. Unormowanie zatem zawarte w art. 162 § 1pkt 1 k.p.a. nie może być narzędziem prowadzącym do utraty mocy decyzji administracyjnej (w tym przypadku decyzji dekretowej) tylko z tego powodu, że skarżący nie zgadzają się zawartym w niej rozstrzygnięciem.
Dodać także trzeba, iż decyzja wygaszająca działanie innej decyzji ma charakter decyzji deklaratoryjnej (potwierdza fakt istniejący z mocy prawa). Wywołuje ona więc skutek ex tunc, tzn. od dnia, w którym powstała przesłanka wygaszająca decyzję. Idąc zaś tokiem myślowym skarżących, skutek ten miałby nastąpić już w dacie wydawania orzeczenia z 1951 r. W rezultacie zatem uwzględnienie stanowiska skarżących musiałoby prowadzić nie tylko do wyeliminowania z obrotu prawnego w/w orzeczenia, ale i - de facto - podważałoby prawomocną i ostateczną decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności dekretowej. Wspomnieć bowiem w tym miejscu trzeba, że wyrokiem z dnia 6 listopada 2001 r. ( sygn. akt I SA 2024/00) Naczelny Sąd administracyjny oddalił skargę L.S. i A. K.(następców prawnych byłego właściciela) na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 21 sierpnia 2000 r. utrzymującą w mocy decyzję Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 20 września 1996 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia 30 czerwca 1951 r. w trybie art. 156 § 1 k.p.a.
W takiej zatem sytuacji, zdaniem składu orzekającego, należało podzielić stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że wprawdzie obecnie stan faktyczny, istniejący na części przedmiotowej nieruchomości nie uległ zmianie oraz, że w części nieruchomość ta jest wykorzystywana na rożne cele (budynki: biurowe, mieszkalne oraz użyteczności publicznej oraz chodniki, ulica wewnętrzna, parking i właśnie zieleń) tym niemniej – w świetle tego co zostało wyżej powiedziane - nie można było przyjąć, że decyzja orzekająca w przedmiocie wniosku dekretowego była bezprzedmiotowa.
Skoro zaś bezprzedmiotowość decyzji jest jednym z koniecznych warunków, które muszą wystąpić by można było wydać decyzję administracyjną na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a., to brak wystąpienia tej przesłanki w odniesieniu do orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej z dnia 9 maja 1951 r., skutkował tym, że brak było w tym przypadku podstaw do wydania decyzji uwzględniającej wniosek skarżących. W takiej zatem sytuacji brak odniesienia się przez Sąd Wojewódzki do zagadnienia związanego z wystąpieniem w analizowanym stanie faktycznym kolejnej przesłanki, jaką zawiera przepis art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a., to jest pojęcia interesu strony, nie mógł być postrzegany jako istotne naruszenie prawa. Okoliczność ta - w realiach rozpoznawanej sprawy - nie wpływała bowiem na treść wyroku.
Uznając zatem skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI