I OSK 2151/22

I OSK 2151/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-03-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Mariola Kowalska /sprawozdawca/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
IV SA/Wr 107/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2022-09-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 156 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 § 1 pkt 1  lit. a i c, art. 3 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 września 2022 r. sygn. akt IV SA/Wr 107/22 w sprawie ze skargi Y.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 19 października 2021 r., nr SKO 4316/316/21 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 9 września 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 107/22 po rozpoznaniu skargi Y.F. (dalej "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z 19 października 2021 r., nr SKO 4316/316/21 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchylił zaskarżoną decyzję.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu reprezentowane przez pełnomocnika – r.pr. K.S. Zaskarżając orzeczenie w całości zarzucono naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego, tj.:
– art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej "u.ś.r."), poprzez błędne przyjęcie, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, w którym zawarto tylko wskazanie co do konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji nie stanowi rażącego naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r., podczas gdy podjęte przez organ rozstrzygnięcie pozostaje w oczywistej sprzeczności pomiędzy treścią przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., który wymaga by orzeczenie o niepełnosprawności zawierało nie tylko wskazanie o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji ale również wskazanie o konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji
– art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez błędne przyjęcie, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest jasno skonstruowany i budzi wątpliwości w zakresie, w jakim należy rozumieć sformułowanie "orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ze wskazaniami dotyczącymi konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna osoby niepełnosprawnej w procesie jej leczenia", powodujące, że odkodowanie z niego normy prawnej wymaga dociekliwej analizy - sięgnięcia po inne niż językowa (gramatyczna) wykładnia, podczas gdy wykładnia gramatyczna tego przepisu nie budzi wątpliwości, a wykładania systemowa służy tylko potwierdzeniu rezultatów wykładni językowej, i w konsekwencji niezasadne przyjęcie, że brzmienie tego przepisu czyni niemożliwym wzruszenie ostatecznej decyzji przyznającej na jego podstawie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności - w trybie stwierdzenia jej nieważności jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa,
II. przepisów postępowania, tj.:
– art. 145 § 1 lit. a) i c) P.p.s.a. i art. 3 § 1 P.p.s.a., w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez wadliwe wykonanie kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, które skutkowało nieuzasadnionym wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji Kolegium z dnia 19 października 2021 r. (SKO 4316/316/21), choć Kolegium dokonało prawidłowej oceny decyzji organu pierwszej instancji z dnia 9 sierpnia 2018 r. (SP/P/617/17-18) pod kątem wystąpienia przy jej wydaniu przesłanki stwierdzenia nieważności określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., a swoje stanowisko należycie uzasadniło w podjętym rozstrzygnięciu.
Mając powyższe na względzie skarżący kasacyjnie organ wniósł o:
1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie,
2. zasądzenie na rzecz organu administracji kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
W myśl art. 176 § 2 in fine P.p.s.a. złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że decyzją z dnia 9 sierpnia 2018 r., organ I instancji przyznał skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad B.J.L., legitymującym się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na okres do dnia 31 maja 2021 r. ze wskazaniem w zakresie konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7) i bez konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 8) - orzeczenie Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności [...] z dnia [...] maja 2016 r., utrzymane w mocy orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lipca 2016 r., wyrok Sądu Rejonowego dla [...] [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2017, sygn. akt [...]. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustalono na okres od dnia 1 lipca 2018 r. do dnia 31 maja 2021 r.
Decyzją z dnia 19 października 2021 r. (SKO 4316/316/21) Kolegium, powołując się na przepis art. 156 § 1 pkt 2 in fine, w zw. z art. 157 § 1 i art. 158 § 1 k.p.a., stwierdziło nieważność ww. decyzji organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 1 ustawy wskazuje na dwie kategorie osób, których sytuacja zdrowotna może przesądzać o tytule do świadczenia pielęgnacyjnego: pierwszą grupę tworzą osoby legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności drugą zaś tworzą osoby legitymujące się o orzeczeniem o niepełnosprawności, jeżeli - obok stwierdzenia tej niepełnosprawności – orzeczono kumulatywnie wskazania: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Poza tym Kolegium przyjęło, że do osób legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami przynależą wyłącznie osoby przed ukończeniem 16 roku życia. Organ podkreślił, że ustawodawca celowo uwarunkował prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie jednym rodzajem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności - orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz, że jego intencją nie było przyznawanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, niezależnie od wskazań zawartych w treści tego orzeczenia, a nadto, że ustawodawca nie zamierzał nadać w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy określeniu "orzeczenie o niepełnosprawności" znaczenia innego niż wynikające z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Po rozpoznaniu skargi skarżącej, Sąd I instancji uchylił decyzję organu I instancji stwierdzając, że w sprawie zakończonej decyzją organu I instancji z dnia 9 sierpnia 2018 r. doszło do naruszenia prawa i to w stopniu rażącym.
W ocenie skarżącego kasacyjnie organu nie sposób zgodzić się z wyrokiem Sądu I instancji bowiem w dacie wydania decyzji ustalającej skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od dnia 1 lipca 2018 r. do dnia 31 maja 2021 r., tj. w dniu 9 sierpnia 2018 r., syn skarżącej legitymował się orzeczeniem zawierającym tylko jedno wskazanie, tj. wskazanie o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. O konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji przesądził dopiero sąd w wyroku z dnia [...] maja 2020 r., sygn. akt [...]. Tym samym podjęte przez organ pierwszej instancji w dniu 9 sierpnia 2018 r. rozstrzygnięcie pozostawało w oczywistej sprzeczności pomiędzy treścią przepisu art. 17 ust. 1 ustawy, który wymaga by orzeczenie o niepełnosprawności zawierało nie tylko wskazanie o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ale również wskazanie o konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Skarżący kasacyjnie uznał za chybione twierdzenie Sądu I instancji, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest jasno skonstruowany i budzi wątpliwości w zakresie, w jakim należy rozumieć sformułowanie "orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ze wskazaniami dotyczącymi konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna osoby niepełnosprawnej w procesie jej leczenia".
W ocenie Kolegium, brak jest podstaw do odrzucenia na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym na gruncie art. 17 ust. 1 tej ustawy, rozumienia sformułowania "orzeczenie o niepełnosprawności" jakie nadane zostało mu w ustawie, która wprowadziła je do polskiego systemu prawnego, i nadania mu znaczenia sprzecznego, z przepisami tej ustawy, do czego prowadzi wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy przyjęta przez WSA w zaskarżonym wyroku i przywołanych w nim judykatach wojewódzkich sądów administracyjnych. Stanowisko Sądu I instancji powoduje również konieczność przypisania w ramach ustawy (poszczególnych jej jednostek redakcyjnych) raz różnym zwrotom tego samego znaczenia, raz tym samym zwrotom różnego znaczenia. Przepisy ustawy jednoznacznie wskazują, że ustawodawca na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych, respektuje zróżnicowanie sposobu orzekania o stanie niepełnosprawności w zależności od wieku niepełnosprawnego wprowadzone ustawą o rehabilitacji zawodowej, społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. W ocenie skarżącego kasacyjnie, już wykładnia językowa przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych określa, że oba zwroty mają odmienne znaczenie oraz że ich zakresy nie krzyżują się. Argumentacja ta wskazuje, że racjonalny ustawodawca, nie chciał na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych przełamać odrębności kategorialnej orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i orzeczenia o niepełnosprawności.
Dlatego też, zdaniem Kolegium, organy dokonały właściwej wykładni i subsumcji przepisów art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyła Y.F., wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej organu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie, na podstawie art. 176 § 2 stawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej "P.p.s.a.") zrzekł się rozprawy, a żadna ze stron w ustawowym terminie nie wniosła o jej przeprowadzenie. W tej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a.
Zgodnie z brzmieniem art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.
Ocena zasadności zarzutów podniesionych w złożonej skardze kasacyjnej wymaga poczynienia kilku uwag wprowadzających.
Kontrola sądowa w rozpatrywanej sprawie dotyczy decyzji administracyjnej wydanej w jednym z nadzwyczajnych trybów wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, a mianowicie w trybie przewidzianym w art. 156 k.p.a. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 156-158 k.p.a. podlega takim samym regułom procesowym, jak postępowanie zwykłe z tym, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja i ustalenie, czy została ona wydana z wadami, o których stanowi art. 156 § 1 k.p.a. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji określone są enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a. W przypadku ich ustalenia organ ma obowiązek stwierdzić nieważność decyzji, chyba, że zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 156 § 2 k.p.a. Z uwagi jednak na fakt, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 § 1 k.p.a.), może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Z tego powodu wykładnia tych przesłanek winna mieć charakter ścieśniający. Instytucję stwierdzenia nieważności zalicza się do nadzwyczajnych trybów wzruszania decyzji i stanowi ona odstępstwo od ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnych określonej w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każdy (nawet uzasadniony) zarzut naruszenia prawa może być skuteczną podstawą wzruszenia decyzji w tym trybie. Inny jest bowiem przedmiot i zakres postępowania administracyjnego, które toczy się w trybie zwykłego postępowania, a inny w przypadku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. O ile w postępowaniu zwykłym organ rozpatrując odwołanie ponownie merytorycznie rozpoznaje sprawę, to w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, bada jedynie czy nie ziściła się żadna z przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. W postępowaniu tym organ nie rozpoznaje ponownie sprawy, która w postępowaniu zwykłym zakończyła się decyzją ostateczną. Zważywszy na przedstawione różnice pomiędzy trybem zwykłym, a postępowaniem w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, formułowanie zarzutów skargi kasacyjnej nie może następować w oderwaniu od tego, w jakim trybie zapadła decyzja administracyjna, która była przedmiotem kontroli przez Sąd pierwszej instancji.
Przyjmuje się, że nie każde naruszenie prawa może stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji. Stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją szczególną, godzącą w zasadę trwałości decyzji administracyjnych. Stąd, zaistnienie przesłanki powodującej stwierdzenie nieważności decyzji musi być oczywiste i nie budzić najmniejszej wątpliwości. O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decyduje łączne wystąpienie trzech przesłanek: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1994 r. III ARN 13/94, OSN 1994, nr 3, poz. 36; wyrok NSA z dnia 18 lipca 1994 r. SA 535/94, ONSA 1995, nr 2, poz. 91). Ponadto rażące naruszenie prawa może mieć miejsce wyłącznie w sytuacji, gdy w stanie prawnym nie budzącym wątpliwości co do jego zrozumienia zostaje wydana decyzja, która treścią swego rozstrzygnięcia stanowi negację całości lub części obowiązujących przepisów. Różnica poglądów w zakresie wykładni przepisów prawa materialnego, czy też wątpliwości interpretacyjne norm prawnych, nie uzasadniają stwierdzenia nieważności decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 13 grudnia 1988 r., II SA 981/88, ONSA 1988/2/96, z dnia 21 października 1992 r., sygn. akt V SA 86/92, ONSA 1993, z. 1, poz. 23, z dnia 28 listopada 1987 r., III SA 1134/96, ONSA 1998/3/101).
W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym naruszenie prawa - by mogło być kwalifikowane jako rażące - musi być oczywiste, zaś sam przepis jasny i nie nasuwający wątpliwości, przy czym chodzi o wątpliwości jakich nie można byłoby rozstrzygnąć w drodze prostej wykładni prawa (zob. np. wyrok WSA w Warszawie z 22 maja 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 2893/18).
Przechodząc do oceny zasadności złożonej w niniejszej sprawie skargi kasacyjnej należy zauważyć, że skarga kasacyjna zarzuca Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Postawiony zarzut nie mógł odnieść zamierzonego skutku.
Materialnoprawną podstawę kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji Starszego Specjalisty Koordynatora Działu Świadczeń Rodzinnych Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [..] działającego z upoważnienia Burmistrza [..] stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W myśl art. 17 ust.1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Podkreślić należy, o czym była mowa we wcześniejszych rozważaniach, że przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja SKO we Wrocławiu wydana w trybie nadzwyczajnym – stwierdzenia nieważności decyzji, mocą której stwierdzono nieważność ostatecznej decyzji organu I instancji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem legitymującym się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i bez konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji na okres od dnia 1 lipca 2018 r. do dnia 31 maja 2021 r. wydanym przez Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności [...].
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym naruszenie prawa ma charakter rażący, gdy jest ono oczywiste. Oznacza to, że sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem a konkretnym przepisem prawa jest wyraźna, rzucająca się w oczy. Rażąco naruszony może być wyłącznie przepis jednoznaczny, niepowodujący wątpliwości interpretacyjnych. Ponadto za rażące można uznać tylko takie naruszenie prawa, które powoduje, że wydane rozstrzygnięcie wywołuje skutki społeczno-ekonomiczne niemożliwe do zaakceptowania w praworządnym państwie. Nie jest dopuszczalne "podciąganie" wypadków zwykłego naruszenia prawa pod naruszenie kwalifikowane, rażące, ani - tym bardziej - uznawanie za naruszające prawo w sytuacji, gdy nie jest wyjaśnione, czy do naruszenia prawa w ogóle doszło. Oceny legalności decyzji ostatecznej dokonuje się tylko i wyłącznie na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym, a organ działający w trybie stwierdzenia nieważności nie miał żadnych podstaw do tego, aby zbierać materiał dowodowy w tak szerokim zakresie i na jego podstawie czynić nowe ustalenia faktyczne w sprawie.
Istotnym jest, że interpretacja przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. budzi poważne wątpliwości interpretacyjne w zakresie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zależnego od konkretnego stopnia niepełnosprawności w przypadku osób, które ukończyły 16 rok życia. Rozbieżność tę można już zauważyć w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, gdzie utrwaliły się dwie linie orzecznicze. Zgodnie z pierwszą z nich świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na dziecko, które ukończyło 16 rok życia w przypadku legitymowania się przez nie jakimkolwiek rodzajem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i bez konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (zob. np. wyroki WSA w Warszawie z dnia 17 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1502/15, WSA w Poznaniu z dnia 28 grudnia 2018 r., sygn. akt II SA/Po 770/18). Z kolei część składów orzekających podziela pogląd, wedle którego świadczenie pielęgnacyjne na dziecko, które ukończyło 16 rok życia przysługuje jedynie w przypadku legitymowania się przez nie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (zob. wyrok NSA z dnia 29 marca 2023 r, sygn. akt I OSK 2150/22 wydany w sprawie skarżącej).
W sprawie niniejszej bezsprzecznym jest, że u syna skarżącej stwierdzono od urodzenia niedowład czterokończynowy spastyczny lekkiego stopnia, upośledzenie umysłowe w stopniu umiarkowanym oraz niedoczynność tarczycy. Legitymuje się on orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nie ulega również wątpliwości, że świadczenie pielęgnacyjne na niepełnosprawnego syna skarżącej zostało jej już wypłacone. Skarżąca natomiast, otrzymując przyznane od dnia 1 lipca 2018 r. do dnia 31 maja 2021 r. świadczenie pielęgnacyjne, faktycznie sprawowała opiekę nad synem. Można zatem uznać, że na tle okoliczności rozpatrywanej sprawy do zaakceptowania są skutki społeczno-gospodarcze wydanej przez organ I instancji decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Brak jest natomiast przesłanek do skonstatowania, że doszło do rażącego naruszenia prawa w przedmiotowej sprawie, a tym samym zaaprobowania poglądu w zakresie stwierdzenia przez organ II instancji nieważności decyzji organu I instancji.
Z tych też względów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pomimo dokonania przez Sąd I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. wyrok odpowiada prawu. Jak już wspomniano we wcześniejszych rozważaniach, rażąco naruszony może być wyłącznie przepis jednoznaczny, niepowodujący wątpliwości interpretacyjnych, a taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Zaznaczyć również należy, że różna wykładnia przepisów prawa przez sądy administracyjne nie może stanowić o rażącym naruszeniu prawa. Za niezasadne należało uznać zatem zarzuty powołane w petitum skargi kasacyjnej.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną i z mocy art. 184 w zw. z. art. 182 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.