I OSK 2151/19

Naczelny Sąd Administracyjny2023-05-05
NSAnieruchomościŚredniansa
nieruchomościdekret warszawskiodszkodowaniegospodarka nieruchomościamiutrata władaniatermin granicznybudownictwo mieszkaniowesąd administracyjnyskarga kasacyjna

NSA oddalił skargi kasacyjne dotyczące odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość dekretową, uznając, że utrata władania nastąpiła przed 5 kwietnia 1958 r.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość objętą dekretem warszawskim. Skarżący domagali się odszkodowania, twierdząc, że utracili władanie nieruchomością po 5 kwietnia 1958 r. Sąd pierwszej instancji oraz Naczelny Sąd Administracyjny uznały, że budowa bloków mieszkalnych i zajęcie nieruchomości nastąpiło przed tą datą, co wyklucza przyznanie odszkodowania. NSA oddalił skargi kasacyjne.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargi kasacyjne O.B., T.S. i M.R. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił ich skargi na decyzję Wojewody odmawiającą przyznania odszkodowania za nieruchomość objętą dekretem warszawskim. Skarżący argumentowali, że utracili władanie nieruchomością po 5 kwietnia 1958 r., co zgodnie z art. 215 ugn powinno skutkować przyznaniem odszkodowania. NSA, związany granicami skarg kasacyjnych, uznał zarzuty naruszenia prawa materialnego za nieuzasadnione. Sąd podkreślił, że kluczowe jest ustalenie momentu utraty władania nieruchomością. W tej sprawie ustalono, że budowa bloków mieszkalnych na działkach sąsiednich oraz zajęcie spornej działki ewidencyjnej nr [...] nastąpiło przed 5 kwietnia 1958 r., co wyklucza przyznanie odszkodowania. NSA oddalił skargi kasacyjne, podzielając stanowisko WSA i organów administracji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, utrata władania po tej dacie nie jest wystarczająca, jeśli nieruchomość została zajęta na cele budowlane przed tą datą.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że zajęcie nieruchomości na cele budowlane, w tym budowę bloków mieszkalnych, nastąpiło przed 5 kwietnia 1958 r., co wyklucza przyznanie odszkodowania na podstawie art. 215 ugn, nawet jeśli późniejsze zagospodarowanie części nieruchomości (np. ciągi komunikacyjne) nastąpiło po tej dacie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (15)

Główne

u.g.n. art. 215 § 1 i 2

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Przepisy stosuje się do odszkodowania za nieruchomość dekretową, jeśli poprzedni właściciel został pozbawiony władania po 5 kwietnia 1958 r. Dotyczy to także działki przeznaczonej pod budownictwo jednorodzinne.

dekret warszawski

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy

Reguluje kwestie własności i użytkowania gruntów w Warszawie, w tym prawo do odszkodowania w określonych sytuacjach.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek dokładnego ustalenia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 7a § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Wątpliwości co do treści normy prawnej tłumaczy się na korzyść strony, ale tylko gdy przedmiotem postępowania jest nałożenie obowiązku lub ograniczenie uprawnienia.

k.p.a. art. 8

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów państwa.

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

k.p.a. art. 81a § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Wątpliwości co do stanu faktycznego tłumaczy się na korzyść strony, ale tylko gdy przedmiotem postępowania jest nałożenie obowiązku lub ograniczenie uprawnienia.

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Kontrola legalności decyzji administracyjnych.

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wymogi uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji z powodu naruszenia przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi, gdy brak podstaw do jej uwzględnienia.

p.p.s.a. art. 183 § § 1 i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA, związanie granicami skargi kasacyjnej, uwzględnianie nieważności z urzędu.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi kasacyjnej.

t.j. art. 15zzs4 § ust. 3

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Przepis proceduralny dotyczący rozpoznawania spraw w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zajęcie nieruchomości na cele budowlane (w tym budowa bloków mieszkalnych) nastąpiło przed 5 kwietnia 1958 r., co wyklucza prawo do odszkodowania na podstawie art. 215 ugn. Zarzuty naruszenia prawa materialnego nie mogą być wykorzystywane do kwestionowania ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji. Przepisy k.p.a. o wykładni wątpliwości na korzyść strony nie miały zastosowania w sprawie o przyznanie odszkodowania.

Odrzucone argumenty

Niewłaściwe zastosowanie art. 215 ust. 1 i 2 ugn przez przyjęcie, że skarżącym nie przysługuje odszkodowanie, mimo utraty władania po 5 kwietnia 1958 r. Niewłaściwe zastosowanie przepisów k.p.a. (art. 7, 8, 77 § 1, 80) i p.p.s.a. (art. 3 § 2 pkt 1) przez niewłaściwą kontrolę decyzji Wojewody. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z przepisami k.p.a. przez brak odniesienia się w uzasadnieniu do argumentów skargi, w tym kwestii, że nie cała działka została zajęta pod zabudowę.

Godne uwagi sformułowania

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania (a tylko w ramach zarzutu naruszenia przepisów postępowania możliwe jest skuteczne kwestionowanie ustaleń i ocen w zakresie stanu faktycznego sprawy) zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Budowa, jako przedsięwzięcie skomplikowane technicznie, wymaga bowiem zapewnienia odpowiedniego otoczenia, które może zostać przeznaczone na zaplecze socjalne pracowników, drogi dojazdowe czy podręczne magazyny narzędzi i materiałów budowlanych.

Skład orzekający

Zygmunt Zgierski

przewodniczący sprawozdawca

Piotr Przybysz

sędzia

Agnieszka Miernik

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odszkodowań za nieruchomości dekretowe, zwłaszcza w kontekście daty granicznej 5 kwietnia 1958 r. oraz definicji 'zajęcia' nieruchomości na cele budowlane."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z dekretem warszawskim i konkretnym stanem faktycznym. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do innych typów nieruchomości lub innych regulacji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii odszkodowań za nieruchomości z okresu powojennego, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i administracyjnym.

Kiedy utrata władzy nad gruntem dekretowym nie gwarantuje odszkodowania? NSA wyjaśnia kluczową datę.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 2151/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-05-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-08-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik
Piotr Przybysz
Zygmunt Zgierski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1217/18 - Wyrok WSA w Warszawie z 2018-11-23
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 2147
art. 215 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 7, art. 7a § 1, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 81a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2023 poz 259
art. 3 § 2 pkt 1, art. 141 § 4, art 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, art.183 § 1 i 2, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1842
art. 15zzs4 ust. 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Sędziowie: NSA Piotr Przybysz del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych O.B. i T.S. oraz M.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1217/18 w sprawie ze skarg O.B. i T.S. oraz M.R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania oddala skargi kasacyjne.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 23 listopada 2018 r. oddalił skargi O.B. i T.S. oraz M.R. na decyzje Wojewody [...] z [...] kwietnia 2018 r. w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli O.B. i T.S. Zaskarżyli to rozstrzygnięcie w całości, wnieśli o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucili naruszenie:
1) art. 215 ust 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2016 r. poz. 2147, z późn. zm.), dalej: ugn, przez jego niewłaściwe zastosowanie przez przyjęcie, że skarżącym nie przysługuje odszkodowanie, mimo że utracili możliwość władania nieruchomością stanowiącą obecnie działkę ewidencyjną nr [...] stanowiącą teren niezabudowany, po dniu 5 kwietnia 1958 r. przez przyjęcie przez Sąd, że utrata władania nastąpiła na początku lat pięćdziesiątych;
2) art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, przez ich niewłaściwe zastosowanie i dokonanie przez Sąd niewłaściwej kontroli zaskarżonej decyzji;
3) art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa przez brak należytego ustosunkowania się w treści uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia do argumentów podnoszonych w skardze, w szczególności bez odniesienia się do kwestii, że nie cała działka została zajęta do zabudowy blokami mieszkalnymi, a ciągi piesze powstały już po 1958 r.
Odrębną skargę kasacyjną złożyła M.R. Zaskarżyła wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości, wniosła o jego uchylenie i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:
1) art. 215 ust. 2 ugn przez błędne przyjęcie przez Sąd, że nie została spełniona przesłanka władania nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r.;
4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 ppsa przez oddalenie przez Sąd skargi w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7a § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81a § 1 kpa w zw. z art. 215 ust. 2 ugn uzasadniającym jej uchylenie ze względu na istotne naruszenie przepisów postępowania, w szczególności polegające na błędnym ustaleniu przez organy administracji stanu faktycznego w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skargi kasacyjne nie zawierają usprawiedliwionych podstaw.
Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów zawartych w skargach kasacyjnych należy wyjaśnić, że w rozpoznawanej sprawie Prezydent W. decyzją z [...] stycznia 2018 r. odmówił przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] hip. "[...]", działka nr [...] o pow. 1163,33 m2 [...]. Organ ustalił, że wskazana powyżej nieruchomość została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, dalej: dekret warszawski, a dawni właściciele nie złożyli w wyznaczonym dekretem terminie wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do ww. gruntu nieruchomości. Obecnie przedmiotowa nieruchomość stanowi własność W. i wchodzi w obrębie [...] w skład działki ewidencyjnej nr [...] - zabudowanej blokiem mieszkalnym o adresie [...], działki ewidencyjnej nr [...] - stanowiącej teren międzyosiedlowy, a częściowo zabudowany blokiem mieszkalnym o adresie [...] oraz działki ewidencyjnej nr [...] - stanowiącej teren międzyosiedlowy. Organ ustalił na podstawie danych meldunkowych, że wymienione powyżej bloki mieszkalne powstały na początku lat 50-tych XX w. W ocenie organu oznacza to, że nie została spełniona przesłanka przyznania odszkodowania za sporną nieruchomość w postaci zajęcia jej po 5 kwietnia 1958 r.
Po rozpatrzeniu odwołań skarżących Wojewoda [...] decyzją z [...] kwietnia 2018 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Przywołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi na powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że odszkodowanie za działki mogące służyć celom budownictwa jednorodzinnego podlegające działaniu przepisów dekretu warszawskiego może być przyznane wyłącznie w sytuacji, gdy poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Jednocześnie podkreślił, że jak wynika z materiału dowodowego, objęta postępowaniem kontrolnym działka, została przeznaczona pod budowę osiedla, a bloki na niej znajdujące się zostały wybudowane ok. 1950 r. W ocenie Sądu bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostaje okoliczność czy cała ww. działka została zajęta pod konkretnym budynkiem wielomieszkaniowym, skoro budynki zostały usytuowane w takiej konfiguracji, że korzystanie z nich bez odpowiedniego areału stanowiącego obszar niezbędny do prawidłowej eksploatacji oraz pod niezbędne ciągi komunikacyjne nie byłoby możliwe. Sąd odnotował, że konfiguracja usytuowania względem siebie bloków mieszkalnych wymagała zajęcia całej spornej nieruchomości pod ich budowę i zapewnienia do nich dostępu, co wskazuje na zajęcie niezabudowanej części dawnej nieruchomości przed dniem 5 kwietnia 1958 r.
Przechodząc do zbadania zarzutów skargi kasacyjnej, należy podnieść, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślano wielokrotnie, że systemowe odczytanie art. 176 i art. 183 p.p.s.a. prowadzi do wniosku, iż Naczelny Sąd Administracyjny nie może rozpoznać merytorycznie zarzutów skargi, które zostały wadliwie skonstruowane. Jest to zgodne z poglądem, według którego przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny tylko wtedy może uczynić zadość temu obowiązkowi, gdy wnoszący skargę kasacyjną poprawnie określi, jakie przepisy jego zdaniem naruszył wojewódzki sąd administracyjny i na czym owo naruszenie polegało (por. podobnie wyrok NSA: z dnia 7 stycznia 2010 r., II FSK 1289/08; wyrok NSA z dnia 22 września 2010 r., II FSK 764/09; wyrok NSA z dnia 16 lipca 2013 r., sygn. akt II FSK 2208/11). Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej, zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto w uzasadnieniu, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia bądź jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu - dlaczego powinien być zastosowany.
We wniesionych obu skargach kasacyjnych nie był skuteczny zarzut naruszenia prawa materialnego. W skardze kasacyjnej O.B. i T.S. sformułowano zarzut naruszenia "art. 215 ust. 1 i 2 ugn przez jego niewłaściwe zastosowanie przez przyjęcie, że skarżącym nie przysługuje odszkodowanie mimo, że skarżący utracili możliwość władania nieruchomością stanowiącą obecnie działkę ew. nr [...]-teren niezabudowany, po dniu 5 kwietnia 1958 r. i przyjęcie przez Sąd i instancji, że utrata władania nastąpiła na początku lat pięćdziesiątych".
Natomiast w skardze kasacyjnej M.R. sformułowano zarzut naruszenia prawa materialnego, mianowicie "art. 215 ust. 2 ugn poprzez błędne przyjęcie przez WSA, że nie została spełniona przesłanka władania nieruchomością przed 05 kwietnia 1958 r."
W istocie zatem strony skarżący kasacyjnie zarzucają niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 215 ugn upatrując tego naruszenia jako konsekwencji niewłaściwych ocen i ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy, tj. w zakresie oceny mocy dowodowej konkretnych przedłożonych przez nią dokumentów. W związku z tym należy podkreślić, że zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania (a tylko w ramach zarzutu naruszenia przepisów postępowania możliwe jest skuteczne kwestionowanie ustaleń i ocen w zakresie stanu faktycznego sprawy) zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137). Ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11, LEX nr 1340138; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Jeżeli skarżący uważają, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11, LEX nr 1296051). Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości.
W rozpoznawanej sprawie należy jednak wyjaśnić, że zgodnie z art. 215 ugn przepisy ustawy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do odszkodowania za gospodarstwo rolne na gruntach, które na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przeszły na własność państwa, jeżeli ich poprzedni właściciele lub następcy prawni tych właścicieli, prowadzący gospodarstwo, zostali pozbawieni faktycznego władania wspomnianym gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r. (ust. 1). Przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego (ust. 2).
Analiza zacytowanych przepisów wskazuje, że odszkodowanie za nieruchomość dekretową będącą działką niezabudowaną przysługuje – co prawidłowo wskazały orzekające w sprawie organy oraz Sąd pierwszej instancji – o ile spełnione są łącznie dwie przesłanki: możliwość przeznaczenia jej pod budownictwo rodzinne oraz pozbawienie poprzedniego właściciela albo jego następców prawnych władania tą nieruchomością po 5 kwietnia 1950 r. Niespełnienie którejkolwiek z tych przesłanek skutkuje zatem brakiem możliwości przyznania odszkodowania za zajętą nieruchomość.
W rozpoznawanej sprawie ustalono, że sporna nieruchomość dekretowa została zajęta na potrzeby budownictwa wielomieszkaniowego, przy czym doszło do podziału nieruchomości na trzy działki, z których dwie zostały przeznaczone bezpośrednio pod budownictwo mieszkaniowe (działki nr [...] i [...]), a trzecia, pozostała część pierwotnej nieruchomości (działka [...]), stanowi niezabudowaną działkę międzyblokową. Budowa bloków mieszkalnych została ukończona w terminie umożliwiającym lokatorom dokonanie meldunków w poszczególnych lokalach mieszkalnych w 1950 r., co niewątpliwie wskazuje na zajęcie tych działek przed dniem 5 kwietnia 1958 r.. Okoliczność ta nie jest sporna pomiędzy skarżącymi kasacyjnie a prowadzącymi postępowanie administracyjne organami. Sporne w sprawie jest natomiast ustalenie momentu zajęcia działki nr [...], która jak twierdzą skarżący kasacyjnie, została zagospodarowana przez wybudowanie ciągów komunikacyjnych już po wskazanej wyżej dacie granicznej. W ocenie organów oraz Sądu pierwszej instancji fakt ukończenia budowy i zameldowanie pierwszych mieszkańców bloków posadowionych na działkach nr [...] i [...] przed 5 kwietnia 1958 r. wskazuje, że do zajęcia w tym samym terminie doszło również w stosunku do działki nr [...].
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy podzielić zaprezentowane powyżej stanowisko. Przyjąć bowiem należy, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że zajęciu uległy tylko te fragmenty pierwotnej nieruchomości, na których posadowione zostały bloki mieszkalne. Budowa, jako przedsięwzięcie skomplikowane technicznie, wymaga bowiem zapewnienia odpowiedniego otoczenia, które może zostać przeznaczone na zaplecze socjalne pracowników, drogi dojazdowe czy podręczne magazyny narzędzi i materiałów budowlanych. Jako taka budowa wymaga zatem zajęcia większej powierzchni niż sama powierzchnia przeznaczona wyłącznie na budynek, czy budynki. Fakt, że w wyniku zakończenia budowy pozostaje część nieruchomości niezagospodarowana ściśle pod cele mieszkaniowe i do jej zagospodarowania w postaci posadowienia ciągów komunikacyjnych doszło w kilka lat po zakończeniu budowy, w tym również po dacie 5 kwietnia 1958 r. nie oznacza, że do samego zajęcia nieruchomości doszło już po tej dacie, tuż przed zagospodarowaniem tej nieruchomości. Dodatkowo należy zauważyć, że działki nr [...], [...] i [...] mają nietypowy przebieg. O ile bowiem działka [...] ma bezpośredni dostęp do dróg publicznych, co umożliwiało jej zabudowanie blokami mieszkalnymi bez konieczności zajmowania w tym celu sąsiednich działek ewidencyjnych, to działka nr [...] jest w całości otoczona działką nr [...]. Niemożliwe było zatem zabudowanie tej działki jakimkolwiek budynkiem bez jednoczesnego zajęcia stanowiącej przedmiot sporu w rozpoznawanej sprawie działki nr [...]. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego potwierdza to prawidłowość ustaleń organów, które uznały, że do zajęcia działki nr [...] doszło w tym samym czasie co działek nr [...] i [...]. Skoro zatem budowa bloków mieszkalnych na działkach nr [...] i [...] zakończyła się w terminie umożliwiającym pierwsze zameldowanie mieszkańców na początku 1950 r., to do zajęcia spornej działki nr [...] doszło przed dniem 5 kwietnia 1958 r., co uniemożliwia przyznanie skarżącym odszkodowania, o którym mowa w art. 215 ust. 2 ugn.
W świetle powyższych wywodów i z tych względów za niezasadne należało uznać zarzuty naruszenia art. 215 ust 1 i 2 ugn, a także związane z nimi zarzuty naruszenia art. 3 § 2 pkt 1 ppsa w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 ppsa w zw. z art. 7a § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81a § 1 kpa w zw. z art. 215 ust. 2 ugn.
Na marginesie powyższego zaznaczyć należy, że rozpoznawana sprawa dotyczy kwestii przyznania skarżącym odszkodowania za nieruchomość podlegającą przepisom dekretu warszawskiego, tj. przyznania im określonego uprawnienia. Tym samym w rozpoznawanej sprawie nie znajdowały zastosowania przepisy art. 7a § 1 i art. 81a § 1 kpa, które nakazują tłumaczyć na korzyść strony wątpliwości co do (odpowiednio) treści normy prawnej oraz stanu faktycznego wyłącznie w przypadku gdy przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku lub ograniczenie jej uprawnienia. Oznacza to, że przepisy te jako nieznajdujące zastosowania w sprawie nie mogły zostać naruszone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Analiza tego przepisu wskazuje, że może on zostać naruszony przez pominięcie któregokolwiek z elementów wymienionych w tym przepisie lub takie sformułowanie wywodów sądu, które powoduje, że kontrolowany przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej. Kontrolowany pod tym kątem wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie wykazuje wad przemawiających za koniecznością jego uchylenia. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wskazane w zacytowanym powyżej przepisie, a wywody składu orzekającego w sprawie są logiczne, wyczerpujące i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego. Brak też było podstaw do uznania, że w swych wywodach Sad pierwszej instancji nie odniósł się do całości sprawy i pominął zarzuty sformułowane przez skarżących kasacyjnie w skardze na decyzję Wojewody.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przedstawił bowiem swoje stanowisko w zakresie zajęcia spornej nieruchomości na cele budowy bloków mieszkalnych, wskazując, że niezabudowany obecnie pas gruntu znajdujący się pomiędzy powstałymi blokami jest na tyle wąski, że co do zasady niemożliwe było zajęcie wyłącznie części spornej nieruchomości, na której doszło do wzniesienia budynków mieszkalnych, przy jednoczesnym niezajęciu pozostałego terenu. Wskazał także, że w sytuacji zajęcia nieruchomości na cele budowlane, w tym budownictwa mieszkaniowego, zajęciu podlega nie tylko teren znajdujący się bezpośrednio pod planowanym budynkiem (grunt pod przyszłym budynkiem), ale także jego otoczenie.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 ppsa w zw. z art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI