I OSK 2148/21

I OSK 2148/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-10-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Chaciński /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Karol Kiczka
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
IV SA/Po 434/21 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2021-06-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze~Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok w części oraz decyzję II instancji w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 5 pkt 1, art. 27 ust. 5 pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 2, art. 7, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 zdanie drugie i ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Artur Dral po rozpoznaniu w dniu 10 października 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 czerwca 2021 r. sygn. akt IV SA/Po 434/21 w sprawie ze skargi A.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia 19 marca 2021 roku nr SKO.442.78.15.2021 w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok w części oraz zaskarżoną decyzję w części odmawiającej przyznania A. T. świadczenia pielęgnacyjnego od 17 listopada 2020 r. do 23 maja 2021 r.; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie na rzecz A. T. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 30 czerwca 2021 r. IV SA/Po 434/21, oddalił skargę A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia 19 marca 2021 r. nr SKO.442.78.15.2021 w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
A. T., pismem z 10 września 2020 r., wstąpiła z żądaniem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym synem J.M., urodzonym 25 maja 2020 r.
Prezydent Miasta Leszna, decyzją z dnia 15 września 2020 r. (nr MOPR.ŚWR.4602.2157.2020.19711.5), odmówił przyznania świadczenia.
Organ ustalił, że wnioskodawczyni z dniem 25 maja 2020 r. uzyskała prawo do zasiłku macierzyńskiego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ uznał, że w sytuacji pobierania zasiłku macierzyńskiego niespełniona pozostaje przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. W ocenie organu nie można jednocześnie pobierać zasiłku macierzyńskiego oraz świadczenia pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lesznie, decyzją z 2 listopada 2020 r. (nr SKO.442.1024.417.2020) uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawczyni z dniem 9 kwietnia 2018 roku rozpoczęła prowadzenia działalności gospodarczej. W złożonym do akt sprawy wydruku z CEIDG nie ma wzmianki o zawieszeniu, bądź zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej. W sprawie nie zostało wyjaśnione czy wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy zarobkowej.
Prezydent Miasta Leszna, decyzją z 21 grudnia 2020 r. (nr MOPR.ŚWR.4602.2157.2020.19711.6), po ponownym rozpoznaniu sprawy w pierwszej instancji, odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ wyjaśnił, że zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Zasiłek macierzyński jest świadczeniem pieniężnym mającym na celu zapewnienie środków utrzymania w czasie kiedy osoba go otrzymująca nie wykonuje pracy w związku z urodzeniem dziecka i koniecznością opieki nad nim. Zasiłek macierzyński jest świadczeniem okresowym przyznawanym osobom pozostającym w zatrudnieniu, które powrócą do pracy, ale przysługuje także tym osobom, którym umowa o pracę wygasła. Natomiast świadczenie pielęgnacyjne ma na celu zrekompensować utracony zarobek osobie, która rezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Strona skorzystała z prawa do odwołania, w którym wskazała, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej opłacała składki na ubezpieczenie chorobowe. W dniu 25 maja 2020 r. urodziła niepełnosprawnego syna i został przyznany jej zasiłek macierzyński. Strona wyjaśniła, że nie pracuje w ramach prowadzonej działalności. Nie pozwala jej na to stała opieka nad niepełnosprawnym dzieckiem.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lesznie, decyzją z 19 marca 2021 r. (nr SKO.442.78.15.2021), po ponownym rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało A. T. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem od 24 maja 2021 r. do 31 sierpnia 2023 r.
Organ odwoławczy uznał, ze wnioskodawczyni zrezygnowała z prowadzenia działalności gospodarczej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem i jednocześnie pobiera zasiłek macierzyński. Zasiłek macierzyński jest świadczeniem pieniężnym mającym na celu zapewnienie środków utrzymania w czasie kiedy osoba go otrzymująca nie wykonuje pracy w związku z urodzeniem dziecka i koniecznością opieki nad nim.
W okresie otrzymywania zasiłku macierzyńskiego, nawet po ustaniu stosunku pracy, nie można pobierać świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia. W takiej sytuacji nie może zaistnieć przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w związku z konieczności opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. W okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego pracownica z mocy prawa zwolniona jest z obowiązku świadczenia pracy w celu realizacji opieki nad dzieckiem. Zasiłek macierzyński przysługuje wnioskodawczyni do dnia 23 maja 2021 r. Świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane na okres od następnego dnia po upływie okresu na jaki został przyznany zasiłek macierzyński do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności syna, tj. do dnia 31 sierpnia 2023 roku.
Na powyższą decyzję A. T. wniosła skargę do sądu administracyjnego. Zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w części, w jakiej utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta Leszna z dnia 21 grudnia 2020 r.
Wspomnianym na wstępie wyrokiem z 30 czerwca 2021 r. IV SA/Po 434/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę.
W uzasadnieniu Sąd I instancji zwrócił uwagę, że organ trafnie przyjął, że zasiłek macierzyński to świadczenie pieniężne mające na celu zapewnienie środków utrzymania w czasie kiedy osoba go otrzymująca nie wykonuje pracy w związku z urodzeniem dziecka i koniecznością opieki nad nim. Zasiłek ten zastępuje dochód z pracy (wynagrodzenie za pracę) mając na względzie to, że osoba taka jest zwolniona w tym okresie z wykonywania pracy zarobkowej. Zasiłek macierzyński jest świadczeniem okresowym dla osób pozostających w zatrudnieniu (które powrócą do pracy), ale przysługuje także tym osobom, którym umowa o pracę wygasła. Natomiast instytucja, jaką jest świadczenie pielęgnacyjne to pomoc dla podmiotu opiekującego się osobą niepełnosprawną. Warunkiem jego przyznania jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę szans zarobkowych na skutek poświęcenia czasu wyłącznie na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną.
Z kolei urlop macierzyński jest uprawnieniem pracownicy, która w trakcie trwania stosunku pracy urodziła dziecko i ma służyć przygotowaniu się do porodu, odnowie organizmu po porodzie oraz umożliwia matce nawiązania więzi psychicznej z nowo narodzonym dzieckiem oraz roztoczeniu nad nim opieki w pierwszych miesiącach jego życia.
W konsekwencji Sąd I instancji uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego prawidłowo usunęło z obrotu prawnego decyzję Prezydenta Miasta Leszna i orzekło o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego na okres przypadający po zakończeniu okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego do ostatniego dnia aktualności orzeczenia o niepełnosprawności syna J. M..
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła A. T. zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzuciła w ramach podstawy skargi kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.1634 t.j., dalej "p.p.s.a."):
a) naruszenie przepisu postępowania, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj. art 141 § 4 p.p.s.a., poprzez wadliwe uzasadnienie wyroku, polegające na niewłaściwym zaprezentowaniu stanu sprawy oraz niewłaściwym wyjaśnieniu podstaw prawnych rozstrzygnięcia, co w szczególności polegało na tym, że uzasadnienie wyroku przy przedstawianiu podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnianiu sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarga podlega oddaleniu, gdyż w ocenie Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu, nie odnosząc się jednocześnie w żaden sposób do zarzutów, w szczególności naruszenia:
(i) art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 n poz. 111 ze zm.; dalej "u.ś.r.") poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie i w konsekwencji tego błędne przyjęcie, że pobieranie przez Skarżącą zasiłku macierzyńskiego wyklucza możliwość przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego;
(ii) art. 27 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że sytuację jednoczesnego pobierania zasiłku macierzyńskiego i świadczenia pielęgnacyjnego można porównać do zbiegu uprawnień do wskazanych w tym przepisie świadczeń rodzinnych, do których należy między innymi świadczenie rodzicielskie będące odpowiednikiem zasiłku macierzyńskiego; co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż brak należytego wyjaśnienia w uzasadnieniu wyroku podstawy prawnej rozstrzygnięcia nie pozwala stwierdzić, dlaczego Sąd uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem, w tym w szczególności dlaczego uznał za niezasadne zarzuty podniesione w skardze, co w konsekwencji uniemożliwia poddanie zaskarżonego wyroku pełnej kontroli kasacyjnej; oraz z ostrożności na wypadek nieuwzględnienia w/w zarzutu:
- w ramach podstawy skargi kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a.
b) naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że pobieranie przez Skarżącą zasiłku macierzyńskiego oznacza, że nie została przez Skarżącą spełniona przesłanka rezygnacji z innej pracy zarobkowej, o której mowa w tym przepisie, i tym samym Skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy według prawidłowej wykładni pobieranie zasiłku macierzyńskiego nie wyklucza rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej powodowanej koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, która to błędna wykładnia miała wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziła Sąd do uznania, że Organ drugiej instancji słusznie przyjął, iż pomimo tego, że Skarżąca była zmuszona do rezygnacji z innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym synem, nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na pobieranie zasiłku macierzyńskiego w tym samym okresie;
c) naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 17 ust 5 pkt 1 u.ś.r., przez jego błędną wykładnię, polegające na niezastosowaniu w niniejszej sprawie w/w przepisu i w konsekwencji tego błędne przyjęcie, że pobieranie przez Skarżącą zasiłku macierzyńskiego wyklucza możliwość przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy ustawodawca nie wskazał, aby świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało, w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym pobiera zasiłek macierzyński;
d) naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 27 ust 5 pkt 1 u.ś.r., przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu za Organem II instancji, że sytuację jednoczesnego pobierania zasiłku macierzyńskiego i świadczenia pielęgnacyjnego można porównać do zbiegu uprawnień do wskazanych w tym przepisie świadczeń rodzinnych, do których należy między innymi świadczenie rodzicielskie będące odpowiednikiem zasiłku macierzyńskiego, podczas gdy ustawodawca nie wskazał, aby świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało w sytuacji zbiegu z zasiłkiem macierzyńskim, co doprowadziło Sąd do niezasadnego uznania, że organ drugiej instancji słusznie przyjął, iż pobieranie przez skarżącą zasiłku macierzyńskiego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w tym samym okresie;
e) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art 2, art. 7, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 69, art. 71 ust. 1 zdanie drugie i ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez ich błędną wykładnię, i w konsekwencji bezpodstawną odmowę przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jako osobie rezygnującej z innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego, co ograniczając uprawnienia Skarżącej sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, naruszało zasadę równości, podczas gdy ustawodawca zagwarantował szczególną pomoc władz publicznych po urodzeniu dziecka niepełnosprawnego od urodzenia, wychowywanego w rodzinie poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego;
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o:
- uchylenie w całości zaskarżonego wyroku na podstawie art. 188 p.p.s.a. i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny poprzez jej uwzględnienie i uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia 19 marca 2021 r., nr sprawy: SK0.442.78.15.2021, w części utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Leszna z dnia 21 grudnia 2020 r., znak sprawy: MOPR.ŚWR.4602.2157.2020.19711.6 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz o uchylenie decyzji Organu I instancji w części, w której Organ odwoławczy utrzymał tę decyzję w mocy;
na wypadek nieuwzględnienia powyższego alternatywnie wniesiono o:
- uchylenie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a, w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi, który go wydał;
- zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego;
Skarżąca kasacyjnie wniosła o przeprowadzenie rozprawy.
Zarzuty skargi kasacyjnej zostały obszernie uzasadnione.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna okazała się zasadna.
Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.
W sytuacji, gdy skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 p.p.s.a., zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutem naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do istoty problemu w niniejszej sprawie, czyli ustalenia, czy możliwe jest jednoczesne pobieranie dwóch świadczeń tj. zasiłku macierzyńskiego oraz świadczenia pielęgnacyjnego.
Z niekwestionowanych okoliczności faktycznych sprawy wynika, iż skarżąca po urodzeniu niepełnosprawnego dziecka (25 maja 2020 r.) prowadziła działalność gospodarczą oraz opłacała składki na ubezpieczenie chorobowe, w ramach której został przyznany zasiłek macierzyński. Przepisy u.ś.r. definiują pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wskazując, iż oznaczają one wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 u.ś.r.). Z okoliczności sprawy wynika, iż skarżąca w dniu 17 listopada 2020 r. zawiesiła działalność gospodarczą (wypis z CEIDG). W myśl art. 3 pkt 23 lit f) u.ś.r. zawieszenie działalności gospodarczej (tak jak wykreślenie z rejestru tej działalności gospodarczej) jest równoznaczne z utratą dochodu z tej działalności. Trudno więc w takiej sytuacji uznać, że skarżąca kasacyjnie pozostawała po tej dacie w zatrudnieniu, a zawieszenie świadczy o rezygnacji z zatrudnienia.
Dla uznania, że spełniona została kluczowa przesłanka świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, istotne jest to, aby osoba starająca się o świadczenie pielęgnacyjne nie pozostawała w zatrudnieniu lub nie wykonywała innej pracy zarobkowej w rozumieniu definicji z art. 3 pkt 22 u.ś.r., czyli nie pozostawała w jednym ze stosunków prawnych wskazanych w tym przepisie. Stwierdzenie istnienia takiego stosunku prawnego, niezależnie od jego zakresu, powoduje, że przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zostaje wypełniona. Ustawodawca nie dopuszcza zatem możliwości pozostawania opiekuna osoby niepełnosprawnej w jakimkolwiek stosunku zatrudnienia, czy stosunku prawnym dotyczącym innej pracy zarobkowej (vide: wyrok NSA z dnia 25 listopada 2020 r., I OSK 1472/20). W tej sprawie rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła na skutek zawieszenia działalności gospodarczej.
Z okoliczności sprawy wynika także, iż skarżąca po urodzeniu niepełnosprawnego dziecka od dnia 25 maja 2020 r. pobierała zasiłek macierzyński. W ocenie Sądu I instancji fakt, że skarżąca pobierała ów zasiłek oznacza, że nie zrezygnowała z zatrudnienia, jak tego wymaga art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ze stanowiskiem tym w okolicznościach niniejszej sprawy nie można się zgodzić. "Jakkolwiek prawo do zasiłku macierzyńskiego przysługuje m. in. za okres urlopu macierzyńskiego i jest ono ustalane na zasadach określonych w przepisach u.ś.p.u.s. (art. 184 k.p.), to trafnie Sąd I instancji dostrzega, że zasiłek macierzyński może być także ustalony w wypadkach urodzenia dziecka po ustaniu ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia lub innej prawy zarobkowej (art. 29 ust. 1 i 5 i art. 30 ust. 1, 3 i 4 u.ś.p.u.s.). W takiej sytuacji nie może budzić wątpliwości, że zasiłek macierzyński może być wypłacany także po ustaniu stosunku, na podstawie którego wykonywana była praca, co jednak nie oznacza, że dalsze jego wypłacanie następuje w warunkach trwającego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r." (zob. wyrok NSA z 2.03.2022 r. I OSK 1638/21, LEX nr 3333925). Dodać jedynie można, że świadoma rezygnacja matki z prowadzenia działalności gospodarczej w celu roztoczenia opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem zasługuje na społeczny szacunek i nie może być deprecjonowana.
Nie jest także zasadne stanowisko Sądu I instancji w kwestii tego, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Trafnie przy tym w toku dotychczasowego postępowania wskazywano, że wynik wykładni językowej prowadzi do wniosku, iż zasiłek macierzyński nie jest wymieniony w przepisach u.ś.r. jako świadczenie, którego pobieranie ma wpływ na możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wniosek taki wypływa zarówno z art. 17 ust. 1 i 5 u.ś.r., kształtującego przesłanki nabycia prawa do tegoż świadczenia, ale także z art. 27 ust. 5 u.ś.r., stanowiącego podstawę prawną wyboru jednego ze zbiegających się świadczeń. Rzecz jasna dotyczy to sytuacji pobierania zasiłku macierzyńskiego po rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Pobieranie bowiem zasiłku macierzyńskiego w czasie trwania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Wówczas jednak przyczyną braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego będzie pozostawanie w zatrudnieniu lub wykonywanie innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.s.r., a zatem niespełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie zaś pobieranie zasiłku macierzyńskiego jako świadczenia uniemożliwiającego przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd I instancji pomijając powyższe wyniki wykładni gramatycznej przepisów u.ś.r. zaaprobował stanowisko, wedle którego nie jest możliwa kumulacja wielu rodzajów świadczeń finansowanych z budżetu państwa, które związane są z brakiem aktywności zawodowej spowodowanej opieką nad dzieckiem, a wobec braku jednoznacznej regulacji ustawowej wyłączającej możliwość kumulacji zasiłku macierzyńskiego i świadczenia pielęgnacyjnego wskazał, że decydujące znaczenie w tym przypadku mają argumenty wykładni systemowej oraz celowościowo-funkcjonalnej. Odnosząc się do powyższego zapatrywania wypada skonstatować, że przepisy u.ś.r. nie zawierają generalnego zakazu kumulacji świadczeń rodzinnych, także ze świadczeniami wypłacanymi na gruncie systemu zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. statuuje zasadę wskazującą, iż osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego jest ten, kto ma określone cechy podmiotowe, wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 1) – 4) u.ś.r., a nadto nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o określonej niepełnosprawności. Przepisy art. 17 ust. 5 i art. 27 ust. 5 u.ś.r. stanowią natomiast regulacje prawne przełamujące ww. zasadę. Mają zatem charakter wyjątku od zasady. Wyjątków nie należy natomiast interpretować rozszerzająco (exceptiones non sunt extendendae). Przepisy art. 17 ust. 5 i art. 27 ust. 5 u.ś.r. określając wyjątki od możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie wskazują na ich przykładowy charakter, a zatem należy uznać, że wyjątki te zostały umieszczone w zamkniętych katalogach. Jakkolwiek przebieg procesu interpretacji prawa w zakresie regulacji o charakterze wyjątkowym nie wyklucza odwoływania się do wyników wykładni celowościowej i systemowej, to jednak nakazuje odrzucić te wyniki, które będą prowadziły do rozszerzenia rozumienia przepisu wyjątkowego. W takiej sytuacji najczęściej wypada opowiedzieć się za koniecznością wyższego wartościowania wyników literalnej wykładni przepisów prawa i dania im pierwszeństwa w procesie dekodowania normy prawnej.
W związku z powyższym należało uznać zarzuty naruszenia art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 oraz art. 27 ust 5 pkt 1 za zasadne.
Za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a.: "Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania." Przepis ten, jak wynika z przytoczonego wyżej brzmienia, wskazuje na obligatoryjne elementy uzasadnienia wyroku. Zatem zarzut naruszenia tego przepisu może być skuteczny tylko wtedy, gdy uzasadnienie wyroku jest sporządzone w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną, a w szczególności, gdy nie zawiera któregoś z elementów konstrukcyjnych wymienionych w omawianym przepisie. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie wymagane elementy, a zatem zostało sporządzone zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. i w stopniu dostatecznym pozwala na weryfikację orzeczenia.
Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia przepisów konstytucji. Sama przypadkowa zbitka powyższych przepisów, bez wyjaśnienia, jaką normę zachowania one tworzą razem i w jaki sposób norma taka została naruszona, czyni taki zarzut nieusprawiedliwionym. Nie było zresztą konieczności odwoływania się do norm konstytucyjnych, które miałyby być wsparciem argumentacji systemowej, jeżeli sprawę można było rozstrzygnąć pozytywnie już na gruncie wykładni gramatycznej przepisów.
Uznając, iż skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w części, a uznając, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę orzekając o uchyleniu zaskarżonego wyroku jak i poprzedzającej ją decyzji w części odmawiającej przyznania A. T.świadczenia pielęgnacyjnego od 17 listopada 2020 r. do 23 maja 2021 r. (art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135 p.p.s.a.).
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.