I OSK 2143/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną Ministra Rozwoju i Technologii, potwierdzając stanowisko WSA, że umorzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wymaga formy decyzji administracyjnej, a nie tylko pisma informacyjnego.
Minister Rozwoju i Technologii wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie, który zobowiązał go do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z 1972 r. i stwierdził bezczynność oraz przewlekłość postępowania. Minister zarzucił naruszenie prawa materialnego i procesowego, twierdząc, że postępowanie umorzyło się z mocy prawa na podstawie nowelizacji KPA z 2021 r. i nie wymagało wydania decyzji deklaratoryjnej. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że umorzenie postępowania z mocy prawa wymaga potwierdzenia decyzją administracyjną, a WSA prawidłowo stwierdził bezczynność organu.
Sprawa dotyczyła skargi R. S. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z 1972 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 31 sierpnia 2022 r. zobowiązał Ministra do rozpatrzenia wniosku w terminie miesiąca, stwierdził bezczynność i przewlekłość organu z rażącym naruszeniem prawa oraz przyznał R. S. sumę pieniężną i zwrot kosztów. Minister Rozwoju i Technologii wniósł skargę kasacyjną, zarzucając błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów KPA dotyczących umorzenia postępowania z mocy prawa na podstawie nowelizacji z 2021 r. Minister argumentował, że umorzenie nastąpiło z mocy prawa i nie wymagało wydania decyzji deklaratoryjnej. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że zgodnie z dominującym orzecznictwem i doktryną, umorzenie postępowania z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA wymaga potwierdzenia decyzją administracyjną, aby zapewnić stronom prawo do kontroli instancyjnej i sądowej. Skoro organ ograniczył się jedynie do pisma informacyjnego, WSA prawidłowo stwierdził bezczynność organu i zobowiązał go do rozpoznania wniosku. NSA uznał również zarzuty procesowe za niezasadne, podkreślając, że uzasadnienie WSA spełnia wymogi formalne, a ocena rażącej bezczynności organu była uzasadniona długim okresem zwłoki.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, umorzenie postępowania z mocy prawa wymaga potwierdzenia decyzją administracyjną, aby zapewnić stronom prawo do kontroli instancyjnej i sądowej.
Uzasadnienie
Zasada pewności prawa i bezpieczeństwa prawnego wymaga, aby stwierdzenie umorzenia postępowania nieważnościowego z mocy prawa zostało potwierdzone odpowiednim aktem administracyjnym, a nie tylko pismem informacyjnym.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (11)
Główne
ustawa nowelizująca k.p.a. art. 2 § ust. 2
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego
Postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie noweli ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.
k.p.a. art. 105 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Organ administracji publicznej umorzy postępowanie, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się uzasadnione.
k.p.a. art. 104 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Sprawy należące do właściwości organu administracji publicznej kończą się wydaniem decyzji, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.
p.p.s.a. art. 149 § § 1 pkt 1 i 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ, zobowiązuje organ do wydania aktu lub dokonania czynności w określonym terminie, stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłość miała miejsce z naruszeniem prawa, a w przypadkach określonych w § 1a może orzec o przyznaniu sumy pieniężnej.
k.p.a. art. 156 § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.
k.p.a. art. 158 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu albo jeżeli naruszenie prawa nie jest istotne.
p.p.s.a. art. 149 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd, w przypadku, o którym mowa w §1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy prawnej orzeczenia z przytoczeniem przepisów prawa.
p.p.s.a. art. 133 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy.
p.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego jest wiążąca dla sądu oraz organu, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem orzeczenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umorzenie postępowania administracyjnego z mocy prawa wymaga potwierdzenia decyzją administracyjną. Brak wydania decyzji potwierdzającej umorzenie postępowania skutkuje bezczynnością organu. Przyznanie sumy pieniężnej jest uzasadnione jako rekompensata za naruszenie prawa przez organ.
Odrzucone argumenty
Umorzenie postępowania z mocy prawa nie wymaga wydania decyzji deklaratoryjnej. WSA wadliwie ocenił bezczynność organu i zobowiązał go do wydania decyzji. Przyznanie sumy pieniężnej było niezasadne, gdyż organ rozpoznał wniosek i stwierdził umorzenie postępowania.
Godne uwagi sformułowania
umorzenie postępowania administracyjnego (...) umarza się z mocy prawa wymaga potwierdzenia odpowiednim aktem – decyzją administracyjną lub wyrokiem sądu zasada pewności prawa i bezpieczeństwa prawnego organ ograniczył swoje działania do skierowania do stron pisma informującego o umorzeniu postępowania
Skład orzekający
Piotr Niczyporuk
przewodniczący
Karol Kiczka
członek
Joanna Skiba
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie konieczności wydawania decyzji administracyjnych w celu formalnego zakończenia postępowań umorzonych z mocy prawa, nawet po nowelizacji KPA z 2021 r."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji umorzenia postępowania na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA z 2021 r.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej związanej z nowelizacją KPA i interpretacją przepisów o umorzeniu postępowania, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego.
“Czy pismo informujące o umorzeniu postępowania wystarczy? NSA wyjaśnia, kiedy potrzebna jest decyzja administracyjna.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 2143/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2023-11-14 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-11-22 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Joanna Skiba /sprawozdawca/ Karol Kiczka Piotr Niczyporuk /przewodniczący/ Symbol z opisem 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę 658 Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Sygn. powiązane IV SAB/Wa 311/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-08-31 Skarżony organ Minister Rozwoju Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2021 poz 1491 art. 2 ust. 2 Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego Dz.U. 2023 poz 1634 art. 133 § 1, art. 141 § 4, art. 149 § 1 pkt 1 i 3, art. 153 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2023 poz 775 art. 35 § 3 i § 5, art. 104 § 1, art. 105 § 1 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Artur Dral po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rozwoju i Technologii od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2022 r., sygn. akt IV SAB/Wa 311/22 w sprawie ze skargi R. S. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2022 r., sygn. akt IV SAB/Wa 311/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi R. S. na bezczynność Ministra Rozwoju i Technologii orzekł o: zobowiązaniu Ministra Rozwoju i Technologii do rozpatrzenia wniosku z dnia 6 marca 2020 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej- Urząd Spraw Wewnętrznych w Białymstoku z 8 stycznia 1972 r. nr USw.IV-60/104A/71 w terminie jednego miesiąca od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1 sentencji wyroku); stwierdził, że Minister Rozwoju i Technologii dopuścił się bezczynności i przewlekłości w rozpoznaniu wniosku, o którym mowa w pkt 1 (pkt 2 sentencji wyroku); stwierdził, że bezczynność i przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3 sentencji wyroku); przyznał na rzecz R. S. sumę pieniężną w wysokości 2500 zł (pkt 4 sentencji wyroku); zasądził od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz R. S. kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 5 sentencji wyroku). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Rozwoju i Technologii (dalej: Minister), zaskarżając wyrok w całości. Minister zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), naruszenie prawa materialnego: a) art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491, dalej: "ustawa nowelizująca k.p.a.") w zw. z art. 105 § 1 w zw. z art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, z późn. zm., dalej: "k.p.a."), przez błędną wykładnię polegającą na błędnym uznaniu, iż umorzenie postępowania na mocy ww. przepisu wymaga potwierdzenia w drodze decyzji deklaratoryjnej, podczas gdy z treści ww. przepisu wynika jednoznacznie, że skutek ten następuje z mocy prawa, a zarazem brak jest podstawy prawnej w nowelizacji k.p.a., jak i w samym k.p.a. do wydania decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej umorzenie postępowania; b) art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 nowelizacji k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że organ powinien umorzyć postępowanie (w formie decyzji), które wcześniej uległo umorzeniu z mocy samego prawa; 3. art. 104 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 nowelizacji k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że wystarczającą podstawę do wydania przez organ decyzji administracyjnej potwierdzającej umorzenie postępowania z mocy prawa stanowi potrzeba zapewnienia stronom postępowania możliwości domagania się kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, podczas gdy brak jest przepisu mogącego stanowić podstawę wydania takiej decyzji, co jest wynikiem celowego działania ustawodawcy, natomiast organy administracji zobowiązane są do działania na podstawie przepisów prawa, a ponadto strony posiadają możliwość domagania się kontroli działalności administracji publicznej poprzez składanie skarg na bezczynność organu; II. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 141 §4 w zw. z art. 133 §1 p.p.s.a. poprzez sformułowanie lakonicznego i nieprzekonywującego uzasadnienia (kluczowej dla sprawy) oceny o koniczności wydania decyzji administracyjnej potwierdzającej umorzenie postępowania na mocy art. 2 ust. 2 nowelizacji k.p.a. i nie odniesienie się do obszernego uzasadnienia stanowiska organu zawartego w odpowiedzi na skargę; b) art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 2 nowelizacji k.p.a. przez: - wadliwą kontrolę działania Ministra i niedostrzeżenie, że postępowanie zostało umorzone z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 nowelizacji k.p.a., o czym poinformowano strony w piśmie z 18 października 2021 r.; - uchylenie się przez Sąd I instancji od rozpoznania istoty sprawy, tj. od oceny, na podstawie akt sprawy i stanowiska organu zawartego w odpowiedzi na skargę, czy zaistniały okoliczności wskazane w art. 2 ust. 2 nowelizacji k.p.a., powodujące skutek w postaci umorzenia postępowania nadzorczego z mocy prawa; c) art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 2 nowelizacji k.p.a. przez niezasadne zobowiązanie organu do wydania decyzji kończącej postępowanie w sytuacji, gdy postępowanie w sprawie objętej skargą na bezczynność uległo umorzeniu z mocy prawa, z dniem 16 września 2021 r. a więc w dacie orzekania przez Sąd było już zakończone; d) art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. przez sformułowanie w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia wiążącej organ oceny prawnej o koniczności wydania decyzji administracyjnej w sprawie, która uległa umorzeniu z mocy prawa na skutek ziszczenia się przesłanek wskazanych w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej k.p.a., która to ocena powoduje wydanie przez organ decyzji administracyjnej bez istniejącej w obowiązujących przepisach podsatwy prawnej; e) art. 149 § 1a w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. i art. 35 § 3 i § 5 k.p.a. poprzez uznanie, że bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, która to ocena dokonana została z pominięciem całości okoliczności indywidualnych sprawy oraz występujących w sprawie przyczyn usprawiedliwiających bezczynność i przewlekłość organu, a które miały wpływ na długość postępowania; f) art. 149 § 2 w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez przyznanie na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w kwocie 2 500 zł, która jest środkiem dyscyplinująco-represyjnym o charakterze dodatkowym, stosowanym w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, gdy jednocześnie istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ nadal nie załatwi sprawy w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie organ rozpoznał wniosek skarżącego i dokonał ustaleń, że przedmiotowe postępowanie nieważnościowe uległo umorzeniu z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r., na skutek ziszczenia się przesłanek o których mowa w art. 2 ust. 2 nowelizacji k.p.a., zaś nie wydanie przez organ deklaratoryjnej decyzji administracyjnej potwierdzającej umorzenie postępowania z mocy prawa wynika wyłącznie z przyjęcia odmiennego od Sądu stanowiska, że w przepisach prawa brak jest podstawy prawnej do wydania takiej decyzji. Wobec powyższego Minister wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi R. S. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji. Jednocześnie wniósł o zasądzenie kosztów postępowania oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Odpowiedzi na skargę kasacyjna nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych. Przed przystąpieniem do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji. Zarzuty skargi kasacyjnej zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., ze względu jednak na ich ścisłe powiązanie, uzasadnione było ich łączne rozpoznanie. Zarzuty te, pomimo ich multiplikacji, koncentrują się wokół następujących zagadnień: I) braku podstaw do uwzględnienia skargi na bezczynność organu; II) wadliwości uzasadnienia zaskarżonego wyroku; III) braku podstaw do zobowiązania organu do wydania decyzji o umorzeniu postępowania. Zasadniczy problem w niniejszej sprawie sprowadzał się do oceny skutków nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego, dokonanej ustawą z dnia 11 sierpnia 2021 r. Sąd I instancji przesądził bowiem o bezczynności i przewlekłości Ministra w prowadzonym postępowaniu, upatrując jej przyczyn w niewłaściwej interpretacji przepisu art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej k.p.a., skutkującej tym, że organ ograniczył swoje działania do skierowania do stron pisma informującego o umorzeniu postępowania w związku z wejściem w życie ww. ustawy nowelizującej, podczas gdy umorzenie postępowania w warunkach objętych działaniem wskazanego przepisu wymagało wydania decyzji deklaratoryjnej na podstawie art. 105 k.p.a. Przystępując do rozstrzygnięcia tej kwestii wskazać należy, że na mocy nowelizacji k.p.a. z 11 sierpnia 2021 r., która weszła w życie 16 września 2021 r., art. 156 § 2 k.p.a. nadano następujące brzmienie: nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. W art. 158 dodano § 3 o treści: jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Zgodnie z przepisami intertemporalnymi, do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie noweli ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy k.p.a. w brzmieniu nadanym nowelizacją (art. 2 ust. 1 noweli), natomiast postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie noweli ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa (art. 2 ust. 2 noweli). Ten ostatni przepis wprowadza zatem unormowanie, zgodnie z którym w określonej w nim sytuacji - z mocy prawa - dochodzi do umorzenia prowadzonego postępowania administracyjnego z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, czyli z dniem 16 września 2021 r. Wprawdzie przy tym w ww. przepisie nie jest powiedziane expressis verbis, że umorzenie postępowania winna w tym przypadku potwierdzać decyzja administracyjna, ale – jak podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 14 grudnia 2022 r. (sygn. akt I OSK 1979/22, LEX nr 3444824) – przepis ten w żadnej części swej dyspozycji nie zwalnia też organu z obowiązku wydania aktu o mocy deklaratoryjnej. Umorzenie postępowania, w oparciu o art. 105 k.p.a. każdorazowo, bez względu na przyczynę, o ile zaistnieją przesłanki prawem przewidziane, winno nastąpić w formie decyzji administracyjnej. Podobnie, jak rozpatrzenie wniosku o stwierdzenie nieważności, każdorazowo winno zakończyć się wydaniem decyzji. Dla przyjęcia, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia uległo umorzeniu z mocy prawa, wymagane jest poczynienie przez organ istotnych ustaleń faktycznych w kontekście spełnienia materialnoprawnej przesłanki dopuszczalności umorzenia postępowania administracyjnego określonej w art. 2 ust. 2 noweli - w postaci niewątpliwego ustalenia daty doręczenia lub ogłoszenia, poddanego ocenie w procedurze nadzorczej, orzeczenia administracyjnego. Ustalenia te muszą być przy tym dokonane w sposób umożliwiający przeprowadzenie kontroli instancyjnej i kontroli sądów administracyjnych, w razie przejawienia takiej inicjatywy przez strony postępowania nadzorczego, szczególnie gdy są kwestionowane przez te strony – jak w niniejszej sprawie, co wynika z odpowiedzi na skargę kasacyjną. Strony postępowania powinny mieć bowiem zagwarantowane prawo do oceny prawidłowości ustalenia przez organ administracji zaistnienia wskazanych przesłanek zwłaszcza ze względu na ich skutek prawny w postaci umorzenia postępowania nadzorczego i w ten sposób pozbawienia przez ustawodawcę prawa do uzyskania oceny legalności aktu administracyjnego wobec którego toczyło się dotychczas postępowanie nadzorcze na podstawie art. 156 i nast. k.p.a. Względy pewności prawa i bezpieczeństwa prawnego wymagają zatem, by stwierdzenie umorzenia postępowania nieważnościowego z mocy prawa zostało potwierdzone odpowiednim aktem administracyjnym. Jeżeli organ administracji uzna, że w danej sprawie spełnione zostały przesłanki określone w art. 2 ust. 2 noweli, powinien wydać decyzję potwierdzającą umorzenie postępowania nadzorczego odwołując się do konkretnych ustaleń faktycznych, będących wyrazem dokonania analizy przesłanek dopuszczalności zaistnienia takiego umorzenia. Tylko w takim przypadku strony postępowania będą miały zapewnione prawo poddania stanowiska organu ocenie w drodze środka odwoławczego oraz kontroli sądowoadministracyjnej. Ograniczenie się przez organ tylko do pisemnego poinformowania stron o tym, że postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa – tak jak uczyniono w niniejszej sprawie – pozbawia strony tego prawa. Tego rodzaju pogląd jest przyjmowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym w zdecydowanie przeważającej mierze i podziela go również skład orzekający. Uzasadnieniem bowiem stanowiska, w myśl którego zwrot: "Postępowanie administracyjne (...) umarza się z mocy prawa", jakim posługuje się ww. art. 2 pkt 2 ustawy nowelizującej k.p.a., wymaga potwierdzenia odpowiednim aktem – decyzją administracyjną lub wyrokiem sądu opartym na art. 145 § 3 p.p.s.a., jest konieczność dochowania pewności prawa i bezpieczeństwa prawnego (vide np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 10 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 716/22, z dnia 4 października 2022 r. sygn. akt I OSK 1250/22, z dnia 11 października 2022 r. sygn. akt I OSK 1602/2021, z dnia 19 października 2022 r. sygn. akt I OSK 1546/22, dnia 8 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 1548/22, z dnia 9 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 1284/22, z dnia 17 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 1845/22, z dnia 18 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 1862/22, z dnia 24 listopada 2022 r. I OSK 1869/22 oraz z dnia 1 grudnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1995/22 i z dnia 14 grudnia 2022 r. I OSK 1979/22 – orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako: "CBOSA"). Analogiczny zresztą pogląd jest wyrażany w doktrynie, w której akcentuje się, że "Postępowania administracyjne niezakończone ostateczną decyzją lub postanowieniem, które w myśl art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. zostały umorzone z mocy prawa, organ prowadzący postępowanie musi formalnie "zamknąć" wydaniem "orzeczenia" (...), czyli musi wydać w tej materii deklaratoryjną decyzję administracyjną". (vide np.: W. Chróścielewski, "Wątpliwości dotyczące rozwiązań przyjętych w nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego z 2021 r. odnoszących się do przedawnienia stwierdzenia nieważności decyzji", ZNSA 2021, nr 5, s. 9-26). W świetle powyższego stwierdzić należy, że Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej k.p.a., słusznie przyjmując, że postępowanie w sprawie nie zostało zakończone w związku ze skierowaniem do Skarżącego informacji zawartej w piśmie z 18 października 2021 r. W konsekwencji zasadnie Sąd I instancji stwierdził bezczynność Ministra przy rozpoznawaniu wniosku z dnia z dnia 6 marca 2020 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej- Urząd Spraw Wewnętrznych w Białymstoku z 8 stycznia 1972 r. W dniu orzekania przez Sąd I instancji (31 sierpnia 2022 r.) sprawa nie została bowiem zakończona wydaniem aktu lub dokonaniem czynności kończących postępowanie, dlatego też w pkt 1 zaskarżonego wyroku Sąd I instancji prawidłowo zastosował art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i zobowiązał organ do rozpoznania wniosku w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Mając powyższe na uwadze zarzuty naruszenia art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej k.p.a. w zw. z art. 104 § 1 k.p.a., art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej k.p.a., należało uznać za niezasadne. Niezasadne też okazały się zarzuty procesowe wskazujące na naruszenie art. art. 3 § 1 w zw. z art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis ten zatem ma wyłącznie charakter ustrojowy, a wydanie wyroku, niezgodnego z oczekiwaniem skarżącego kasacyjnie organu, nie mogło być utożsamiane z uchybieniem powołanej normie. Nie ma bowiem żadnych podstaw do przyjęcia, iż Sąd I instancji - nie dokonał w niniejszym przypadku takiej kontroli. Na podstawie art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (...). Również i w tym przypadku skład orzekający nie dostrzegł wystąpienia istotnego uchybienia ww. normie. Nic nie wskazuje na to, że Sąd I instancji oparł swoje orzeczenie na innym materiale dowodowym, niż ten który wynikał z akt przedmiotowej sprawy, albo, ze nie uwzględnił dowodów, mających w niej znaczenie dla rozstrzygnięcia. Należy również stwierdzić, że uzasadnienie Sądu I instancji spełnia wymogi art. 141 § 4 p.p.s.a., w tym zawiera prawidłowe wskazania co do dalszego postępowania przez organ w tej sprawie. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd I instancji jest odmienne od prezentowanego przez autora skargi kasacyjnej nie oznacza, że takie uzasadnienie nie odpowiada wymogom ustawowym określonym w art. 141 § 4 p.p.s.a. Jak wynika zatem z powyższego, akcentowany w skardze kasacyjnej brak szczegółowego omówienia przez Sąd Wojewódzki treści, zawartych w odpowiedzi na skargę, nie wpływał na treść wyroku. Zasadnicza część argumentacji skarżącego kasacyjnie organu sprowadza się do wykładni art. 2 ust. 2 ustawy o zmianie k.p.a., której nie podzielił Sąd I instancji ani Naczelny Sąd Administracyjny. W ocenie składu orzekającego, ocena postępowania Ministra, dokonana przez Sąd Wojewódzki, a sprowadzająca się do przyjęcia, że bezczynność i przewlekłość Ministra w prowadzeniu postępowania nadzorczego miała w tym przypadku charakter rażący, również nie budzi zastrzeżeń. W szczególności o powyższym świadczy bowiem fakt, że pomimo że wniosek o stwierdzenie nieważności wpłynął do organu w marcu 2020 r., to pierwszą czynność w sprawie podjął dopiero 27 stycznia 2021 r. i była to informacja o przedłużeniu terminu do załatwienia sprawy do 31 marca 2021 r. Z tych powodów niezasadne okazały się także zarzuty oparte na art. 149 § 1a i § 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a., sąd, w przypadku, o którym mowa w §1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Zasądzając od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz R. S. sumę pieniężną w wysokości 2.500 zł, w związku ze stwierdzoną rażącą bezczynnością i przewlekłością prowadzonego przez ten organ postępowania, Sąd Wojewódzki wskazał na funkcję kompensacyjną ww. świadczenia oraz wyjaśnił, że przyznanie tego rodzaju sumy pieniężnej jest oparte na uznaniu sędziowskim. W ocenie zaś Sądu I instancji, okoliczności rozpoznawanej sprawy uzasadniały jej przyznanie, choć w wysokości zweryfikowanej w stosunku do pierwotnego żądania (2.500 zł). Przyznana suma winna być bowiem traktowana jako pewnego rodzaju rekompensata za rozpoznawanie sprawy w postępowaniu administracyjnym z naruszeniem prawa. Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI