I OSK 2139/16

I OSK 2139/16 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2016-12-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-09-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Rajewska
Marek Stojanowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
IV SA/Gl 1018/15 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2016-04-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 23
art. 58 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 1018/15 w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Gl 1018/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę J. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.
Decyzją Prezydenta K. z dnia [...] września 2013 r. odmówiono J. K. umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzja ta została doręczona stronie w dniu 9 października 2013 r.
W dniu 19 listopada 2013 r. strona wniosła odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Uzasadniając ten wniosek wskazała, że w okresie od 9 września do 15 listopada 2013 r. jej stan zdrowia znacznie się pogorszył, co uniemożliwiło jej dochowanie terminu. W międzyczasie była również hospitalizowana. Na dowód swojej niedyspozycji przedłożyła zaświadczenie lekarskie obejmujące okres w jakim upłynął termin wniesienia odwołania oraz zaświadczenie o pobycie w szpitalu. Zdaniem wnioskodawczyni, uchybiła zatem terminowi bez swojej winy.
Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 58 i 59 § 2 K.p.a., odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Kolegium uznało, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu. Na leczeniu szpitalnym przebywała bowiem od dnia [...] listopada 2013 r., czyli już po upływie terminu do wniesienia odwołania. Uchybienie terminu nie nastąpiło więc wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć (korzystając także z pomocy córki, jak to miało miejsce w dniu [...] września 2013 r.).
Na skutek skargi wnioskodawczyni wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 grudnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 324/14 powyższe postanowienie zostało uchylone. Sąd uznał, że kwestia winy strony w uchybieniu terminu nie została należycie wyjaśniona. M.in. organ odwoławczy nie dokonał oceny załączonego do wniosku zaświadczenia lekarza rodzinnego z dnia [...] listopada 2013 r. oraz dołączonej do skargi uzupełniającej dokumentacji lekarskiej. Sąd wyjaśnił przy tym, że w orzecznictwie za zasadną przyczynę uchybienia terminowi uznaje się obłożną chorobę, czy też nagły, nie przewidziany zły stan zdrowia uniemożliwiający obiektywne działanie strony. Natomiast nie stanowi takiej przyczyny długotrwała choroba lub długotrwałe złe samopoczucie strony, jako okoliczności jej znane, które powinna uwzględniać w toku podejmowanych działań. Ponieważ z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wystąpić w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, to konieczne jest też ustalenie kiedy te przyczyny ustały. W końcu Sąd zwrócił uwagę na brak w aktach potwierdzenia odbioru decyzji I instancji oraz dowodu wskazującego na datę złożenia wniosku o przywrócenie terminu, chociaż daty te nie były sporne.
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławczego w K. ponownie odmówiło przywrócenia przedmiotowego terminu. Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z wytycznymi poprzedniego wyroku przeprowadził postępowanie wyjaśniające. W jego toku skarżąca przedstawiła swoje stanowisko i szczegółowo opisała swój stan zdrowia. Wyjaśniła przy tym, że nie jest w stanie wskazać przeszkody uniemożliwiającej jej dochowanie terminu, ale złożyła odwołanie w jak najkrótszym terminie w chwili polepszenia stanu zdrowia. Następnie Kolegium poddało analizie zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym zwłaszcza dokumentację lekarską i na tej podstawie ustaliło, że skarżąca nie wskazała chwili ustania przyczyn uniemożliwiających jej terminowe wniesienie odwołania. Nawet gdyby hipotetycznie założyć, że przyczyny te ustały w dniu 12 listopada 2013 r., to skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Z dokumentacji medycznej oraz opinii lekarza wynika bowiem, że skarżąca cierpi na schorzenia uniemożliwiające jej samodzielne funkcjonowanie w środowisku już od dłuższego czasu, tj. przed prowadzonym przez organ I instancji postępowaniem w sprawie umorzenia niezależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Jednak jej stanu nie można traktować jako obłożnej choroby, przy czym stałą opiekę nad nią sprawuje jej córka A. K. Z kolei, za przeszkodę w terminowym złożeniu odwołania nie można uznać hospitalizacji skarżącej od [...] listopada do [...] listopada 2013 r., czyli już po upływie terminu do wniesienia odwołania. W tym okresie wystąpił u niej stan chorobowy nieprzewidywalny, natomiast pozostałe choroby (reumatologiczne i kardiologiczne) mają charakter przewlekły, co potwierdził lekarz prowadzący. Dokumentacja medyczna wskazuje także, że wymienione schorzenia trwają od kilku lat. Uznając, że długotrwała choroba, czy długotrwałe złe samopoczucie nie stanowią uzasadnionej przyczyny uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku w tym przedmiocie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. K. przedstawiła całokształt okoliczności dotyczących jej stanu chorobowego ograniczającego jej funkcjonowanie. Wywodziła, że przed hospitalizacją występowały już długotrwałe dolegliwości, o których lekarz rodzinny nie wiedział. Zarzuciła, że także Kolegium nie uwzględniło wszystkich schorzeń i dokumentacji lekarskiej. Nadto podniosła, że jej pełnomocnik nie udostępnił jej poprzedniego wyroku, co uniemożliwiło jej ustosunkowanie się do niego (np. odwołania się do NSA).
Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane po przeprowadzeniu postępowania, którego zakres został ściśle wyznaczony w poprzednim wyroku z dnia 11 grudnia 2014 r. Zgodnie z art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), ocena prawna i wskazania tego wyroku były wiążące dla organu odwoławczego. W zasadniczej kwestii Sąd nakazał przeprowadzić postępowanie umożliwiające skarżącej uprawdopodobnienie braku jej winy w uchybieniu terminu. Wyraził przy tym jednoznaczny pogląd prawny różnicujący sytuację osób obłożnie chorych lub dotkniętych nagłym atakiem choroby, od osób chorych długotrwale, zaznajomionych ze swoją sytuacją życiową, polecił także uzupełnienie akt w kwestiach formalnych. Sąd I instancji przyjął, że organ odwoławczy wywiązał się z powyższych zaleceń. W szczególności WSA podzielił ustalenie, że skarżąca nie uprawdopodobniła, by uchybienie terminu wiązało się z tego rodzaju sytuacją zdrowotną, która usprawiedliwiałyby spóźnione wniesienie odwołania. Przeciwnie, z dokumentów przedstawionych przez samą skarżącą wynika, że niemożność samodzielnej egzystencji istnieje u niej co najmniej od [...] września 2013 r., co stwierdza orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2013 r., a długotrwałość złego stanu zdrowia sięga 2007 r., co ustalił wyrok Sądu Rejonowego K. z dnia [...] maja 2008 r., zaliczający skarżącą do znacznego stopnia niepełnosprawności od [...] lutego 2007 r. na trwale. Także opis stanu zdrowia w wyjaśnieniach skarżącej jest zbieżny z tymi orzeczeniami. Żadne inne okoliczności nie wynikają z przedłożonych przez nią zaświadczeń lekarskich omówionych przez Kolegium.
Sąd I instancji za istotne uznał wyjaśnienie lekarza, który w zaświadczeniu z dnia [...] listopada 2013 r. wnioskował przedłużenie terminu do wniesienia odwołania. Potwierdza on przewlekły charakter schorzeń skarżącej, z wyjątkiem [...], z którym związana była hospitalizacja w okresie [...] listopad – [...] listopad 2013 r., a więc 10 dni po upływie terminu do złożenia odwołania. Skarżąca nie uprawdopodobniła występowania przeszkody uniemożliwiającej wniesienie odwołania zarówno w terminie ustawowym, jak i tego, by ta przeszkoda się utrzymywała po upływie 7 dni od zakończenia hospitalizacji (termin z art. 58 § 2 K.p.a.). W ocenie Sądu, okoliczność ta nie zmienia przy tym podstawowego ustalenia dotyczącego długotrwałego złego stanu zdrowia skarżącej, który był jej znany i w ramach wymaganej staranności w dbałości o własne interesy, również w kontekście terminowego dokonania czynności procesowych, winien był ją skłonić do zapewnienia sobie pomocy w realizacji praw i obowiązków strony postępowania administracyjnego. Sąd I instancji uznał, że wskazanie przez organ córki skarżącej było w pełni uprawnione, skoro jeszcze w dniu 11 września 2013 r. działała ona z upoważnienia skarżącej. Jeżeli w późniejszym okresie córka ta nie mogła udzielić wsparcia, to oczywiście należało przedsięwziąć inne działania umożliwiające zachowanie ustawowych terminów, do dochowania czynności procesowych, których skarżąca nie mogła sama realizować ze względu na swoja niepełnosprawność, co do której miała pełna wiedzę, skoro sama ubiegała się o zaliczenie do znacznego stopnia niepełnosprawności i o uznanie jej za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Sąd zaznaczył jednak, że skarżąca nie uprawdopodobniła, iż pomoc córki w okresie przewidzianym do wniesienia odwołania była niemożliwa (skierowanie córki na leczenie szpitalne pochodzi z późniejszego okresu).
Reasumując Sąd stwierdził, że długotrwała choroba skarżącej nie stanowi uzasadnionej przyczyny uchybienia przedmiotowego terminu, a pogląd ten odpowiada wiążącej ocenie prawnej zamieszczonej w poprzednim wyroku z dnia 11 grudnia 2014 r. Również kwestie formalne wytknięte w tamtym wyroku (brak potwierdzenia doręczenia decyzji i dowodu wskazującego na datę złożenia wniosku o przywrócenie terminu) zostały przez Kolegium uzupełnione. Z opisanych wyżej względów WSA w Gliwicach oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła J. K. wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego i przyznanie pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Wobec zaskarżonego wyroku skarżąca kasacyjnie sformułowała następujące zarzuty:
1. naruszenie przepisów procesowych, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi, w sytuacji gdy zaskarżone postanowienie Kolegium z dnia 10 sierpnia 2015 r. wydane zostało z naruszeniem art. 7, art. 58 § 1 i 2, art. 77 § 1 K.p.a. i w rezultacie nieustalenie, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez winy skarżącej,
2. naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie i oddalenie skargi, w sytuacji gdy zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 7, art. 58 § 1 i 2 oraz art. 77 § 1 K.p.a. i w rezultacie nieustalenie, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez winy skarżącej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., należało zatem odnieść się do zasadniczych zarzutów stanowiących istotę podstaw kasacji.
Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.
Warunkiem przywrócenia terminu do wniesienia odwołania jest - zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a.-uprawdopodobnienie braku winy w niedochowaniu terminu. Uprawdopodobnienie, o którym mowa w powołanym przepisie, jest środkiem dowodowym nie dającym pewności, lecz jedynie czyniącym wiarygodne twierdzenia o danym fakcie.
Ustalone w art. 58 k.p.a. kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oznacza to, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy można bowiem mówić tylko w przypadku, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia w danych warunkach.
Podstawą przywrócenia terminu może być nagła, nieprzewidziana choroba, nie zaś trwające przewlekle schorzenie, które jednocześnie nie umożliwia w sposób trwały stronie funkcjonowania w społeczeństwie i załatwiania własnych spraw.
Tylko choroba, która uniemożliwia osobiste działanie, przy braku możliwości skorzystania z pomocy lub zastępstwa innych osób, usprawiedliwia niedochowanie terminu do dokonania tej czynności. Sam fakt choroby, nawet poświadczony zaświadczeniem lekarskim, nie jest wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu.
W okolicznościach niniejszej sprawy przeprowadzone postępowanie nie wykazało, by w okresie terminu do złożenia odwołania u J. K. wystąpiła nagła i nieprzewidziana choroba. Wprawdzie jak wynika z zaświadczenia lekarza medycyny B. O. z dnia [...] czerwca 2015r. nieprzewidywalny stan chorobowy dotknął Wymienioną w roku 2013, miało to jednak miejsce w dniach od [...] do [...] listopada w związku z pozostawaniem na leczeniu [...] w szpitalu. Stwierdzona wówczas choroba miała jednak miejsce poza 14 dniowym okresem na złożenie odwołania.
Z tego też względu nie mogła skutkować przyjęciem istnienia przesłanek do przywrócenia terminu do złożenia tego środka zaskarżenia.
Wbrew stanowisku skarżącej kasacyjnie znajdujące się w aktach dokumenty lekarskie nie potwierdziły nagłości rozpoznanej u pacjentki choroby reumatologicznej i kardiologicznej. Lekarz medycyny B. O. zdiagnozowała je jako przewlekłe. Tego rodzaju stany chorobowe nie mogły zaś stanowić o braku winy w uchybieniu terminu, skoro jak wywiedziono wyżej tylko nagłość choroby może ekskulpować zobowiązanego w sposób jaki jest wymagany przepisem art. 58§1 kpa.
Wprawdzie rodzaj schorzeń uniemożliwia skarżącej samodzielne funkcjonowanie, jednak w sytuacji gdy istniała możliwość skorzystania z pomocy córki, która nad matką sprawowała stałą opiekę nie sposób usprawiedliwić niedochowania terminu.
Przeprowadzone postępowanie nie wykazało by pomoc ta w analizowanym okresie była niemożliwa. Jak słusznie wywiódł sąd I instancji skierowanie na leczenie szpitalne córki skarżącej kasacyjnie pochodzi z późniejszego okresu.
W tym stanie rzeczy za niezasadne uznać należało zarzuty naruszenia prawa procesowego, w tym odnoszące się do oceny przez kontrolowany sąd kompletności materiału dowodowego. W konsekwencji zaś nie budziła wątpliwości prawidłowość odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania w świetle postanowień z art. 58§1 i 2 kpa, co słusznie stwierdzono w zaskarżonym wyroku.
Mając na względzie powyższe na zasadzie art. 184 P.p.s.a. orzeczono jak w wyroku.
-----------------------
6