I OSK 2138/23

I OSK 2138/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jakub Zieliński /sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Łd 996/22 - Wyrok WSA w Łodzi z 2023-05-12
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 8 ust. 3, 4, 11
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędzia del. WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Zientala po rozpoznaniu w dniu 29 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.K., od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, z dnia 12 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 996/22, w sprawie ze skargi R.K., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, z dnia 5 października 2022 r. nr SKO.4115.231.2022, w przedmiocie decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 18 sierpnia 2022 r., znak: WPS.4137.84.2.2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz R.K. kwotę 1 040 (tysiąc czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 12 maja 2023 r. o sygn. akt II SA/Łd 996/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę R.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 5 października 2022 roku nr SKO.4115.231.2022 w przedmiocie zmiany decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej.
Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z 18 sierpnia 2022 r. Prezydent Miasta Łodzi zmienił decyzję z 13 października 2021 r., znak: WPS.4137.1538.2021.USTAL-NZ o ustaleniu opłaty za pobyt J.K., w Domu Pomocy Społecznej w Ł. przy ul. [...] w ten sposób, że: ustalił R.K. opłatę za pobyt matki J.K. w DPS w wysokości 957,69 zł miesięcznie od 1 stycznia 2022 r. do 31 maja 2022 r., w wysokości 4.301,17 zł miesięcznie od 1 czerwca 2022 r.
W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał na art. 8 ust. 3 i ust. 11, art. 60, art. 61 i art. 106 ust. 3b, ust. 5 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy spolaczej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm. - dalej: "u.p.s.") - oraz stwierdził, że kwota zmiany dochodu w rodzinie R.K. przekroczyła 10% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie w styczniu i czerwcu 2022 r. Z aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze stroną 26 lipca 2022 r., który wpłynął do MOPS w Ł. 12 sierpnia 2022 r. wynika, że R.K. prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe. W wywiadzie ustalono dochody jego rodziny za styczeń 2022 r. oraz czerwiec 2022 r. Na dochód rodziny składa się wynagrodzenie za pracę córki R.K.. Natomiast R.K. i jego małżonka prowadzą pozarolniczą działalność gospodarczą na zasadzie ryczałtu i zgodnie z oświadczeniami wysokość ich dochodu wynosi 0,00 zł. Z umowy o kredyt hipoteczny z 8 czerwca 2022 r. oraz z oświadczenia z 26 lipca 2022 r. wynika, że w czerwcu 2022 r. córka R.K. zaciągnęła kredyt wraz z drugim kredytobiorcą na łączną kwotę 712.000,00 zł. Biorąc pod uwagę powyższe, w dochodzie rodziny należy uwzględnić kwotę ½ kredytu w wysokości 356.000,00 zł. Kwota ta przekracza pięciokrotność kwoty kryterium dochodowego rodziny. W konsekwencji dochód z czerwca 2022 r. w wysokości 356.000,00 zł rozliczony w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy wynosi 29.666,67 zł i podlega uwzględnieniu w dochodzie rodziny strony w okresie od 01 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Zatem w okresie od 1.01.2022 r. do 31.05.2022 r, łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 8.273,07 zł, na który składa się wyłącznie wynagrodzenie za pracę córki R.K. w wysokości 8.273,07 zł (tj. brutto 13.183,20 zł pomniejszone o koszty uzyskania przychodu - 250,00 zł, zaliczkę na podatek dochodowy - 1.631,00 zł, składkę na ubezpieczenie zdrowotne - 1.095,38 zł, składkę na ubezpieczenie emerytalne - 1.376,62 zł, składkę na ubezpieczenie rentowe - 211,57 zł oraz składkę na ubezpieczenie chorobowe - 345,56 zł). Natomiast dochód na osobę w rodzinie wynosi 2.757,69 zł i jest o 957,69 zł wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (tj. 300% x 600,00 zł = 1.800,00 zł). Tym samym R.K. zobowiązany jest do wnoszenia opłaty za pobyt matki J.K. w DPS w wysokości 957,69 zł od 01 stycznia 2022 r. do 31 maj 2022 r. Natomiast od 1 czerwca 2022 r. łączny miesięczny dochód rodziny strony wynosi 40.946,90 zł, na który składają się: - wynagrodzenie za pracę córki R.K. w wysokości 11.280,23 zł (tj. brutto 18.037,27 zł pomniejszone o koszty uzyskania przychodu - 250,00 zł, zaliczkę na podatek dochodowy - 2.381,00 zł, składkę na ubezpieczenie zdrowotne - 1.492,04 zł, składkę na ubezpieczenie emerytalne - 1.875,12 zł, składkę na ubezpieczenie rentowe - 288,18 zł oraz składkę na ubezpieczenie chorobowe - 470,70 zł), - 1/12 dochodu jednorazowego z tytułu kredytu hipotecznego w wysokości 29.666,67 zł. Dochód na osobę w rodzinie wynosi 13.648,97 zł i jest o 11.848,97 zł wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (tj. 300% x 600,00 zł = 1.800,00 zł). Tym samym opłata strony za pobyt matki w domu pomocy społecznej winna wynosić 11.848,97 zł. Wskazując na art. 60 ust. 1 i 2 u.p.s. organ stwierdził, że zgodnie z zarządzeniem nr 620/2022 Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 30 marca 2022 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Miasto Łódź (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 31 marca 2022 r., poz. 1781) średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w Ł. przy ul. [...] wynosi 5.957,00 zł od 01 kwietnia 2022 r. Zatem z uwagi na fakt, że opłata w wysokości 11.848,97 zł przekraczałaby średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w wysokości 5.957,00 zł, opłatę R.K. ustala się do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s., czyli w wysokości różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania w placówce a opłatą J.K.. Z akt sprawy wynika, że J.K. jest obowiązana do wnoszenia opłaty w wysokości 1.547,50 zł miesięcznie od 1 stycznia 2022 r. do 28 lutego 2022 r. oraz w wysokości 1.655,83 zł miesięcznie od 1 marca 2022 r. Druga osoba zobowiązana - córka J.K., tj. M.P. (wspólnie gospodarująca z wnukami J.K.: K. i M.P.1) jest obowiązana do wnoszenia opłaty w wysokości 338,65 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 28 lutego 2022 r., natomiast od 1 marca 2022 r. nie wnosi opłaty z uwagi na fakt, że dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Tym samym R.K. jest obowiązany do wnoszenia opłaty za pobyt matki, J.K. w DPS w wysokości 4.301,17 zł miesięcznie od 1 czerwca 2022 r. (tj. 5.957,00 zł - 1.655,83 zł).
Postanowieniem z 16 września 2022 r. Prezydent Miasta Łodzi sprostował z urzędu omyłkę pisarską w w/w decyzji w zakresie numeru rachunku DPS.
Po rozpoznaniu odwołania R.K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi (dalej: "Kolegium" lub " SKO") decyzją z 5 października 2022 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z późn.zm.) – dalej w skrócie "k.p.a." - art. 8 ust. 3 i ust. 4, art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61, art. 62, art. 63, art. 106 ust. 5 u.p.s. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W ocenie Kolegium dokonane przez organ I instancji ustalenia dotyczące dochodu rodziny R.K. oraz wykonane obliczenia są prawidłowe. Organ odwoławczy zgodził się z organem I instancji, że zarówno w katalogu przychodów odliczanych od dochodu, jak też w katalogu obciążeń pomniejszających dochód ustawodawca nie wymienił kredytu hipotecznego. Ponadto w żadnym innym przepisie u.p.s. nie zawarto postanowienia, że kwota kredytu nie podlega wliczeniu do dochodu. Nie ma znaczenia tytuł i źródło uzyskiwania tych środków, albowiem kredyt, czy pożyczka - nieistotne na jaki cel przeznaczona, stanowi dochód, o którym mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s. Uzyskanie przez córkę R.K. jednorazowego dochodu niewątpliwie prowadziło do zmiany jego sytuacji dochodowej w świetle przepisów u.p.s., co uzasadniało zastosowanie art. 8 ust. 11 u.p.s. Z tego też powodu otrzymaną jednorazowo kwotę kredytu należało podzielić na 12 części, przypisując stronie w każdym miesiącu odpowiedni dochód. Zmianie uległa zatem sytuacja dochodowa strony i zasadnie została dokonana zmiana decyzji pierwotnie przyznającej świadczenie w zakresie i trybie przewidzianym przepisem art. 106 ust. 5 u.p.s.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi R.K. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") zakwestionował wyliczoną wysokość a w szczególności metodykę i sposób wyliczenia opłaty za pobyt przez organ administracyjny, kwalifikujący kredyt hipoteczny jako przychód. Podniesiono, że organ pierwszej instancji pomylił dochody z przychodami i nie uwzględnił faktu, że kredyt hipoteczny jest ciężarem, zobowiązaniem finansowym rozłożonym na 30 lat i nie stanowi ani przychodu ani dochodu rodziny, a tym bardziej w rozliczeniu rocznym.
W uzasadnieniu opisanego wyżej wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: "WSA" lub " Sąd I instancji") wskazał, że zasady ustalania wysokości dochodu na gruncie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej zostały jasno sprecyzowane w przez ustawodawcę w przepisach art. 8 ust. 3 i ust. 4 tej ustawy. Sąd I instancji przytoczył treść tych przepisów i zauważył, że katalog wyłączeń zamieszczony w art. 8 ust. 4 u.p.s. ma charakter zamknięty, o czym świadczy użyty przez ustawodawcę zwrot "nie wlicza się". Oznacza to, że niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu uwzględnianego przy ustalaniu wysokości świadczeń z pomocy społecznej. Dochodem na gruncie przepisów ustawy o pomocy społecznej są zatem wszelkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie w nim wymienionych. Przy ustalaniu dochodu na potrzeby ustawy o pomocy społecznej nie można odwoływać się do rozwiązań uregulowanych w przepisach innych ustaw w tym ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
WSA zauważył, że zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. dochodem jest każdy przychód bez względu na tytuł i źródło jego uzyskania, pomniejszony jedynie o obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne oraz kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Warunkiem uznania środków pieniężnych za dochód jest uzyskanie określonego przysporzenia finansowego. Ustawodawca definiując pojęcie dochodu nie łączy go z działalnością zarobkową, wręcz przeciwnie - traktuje go bardzo szeroko niezależnie od źródła i tytułu jego otrzymania. Takie ujęcie pozwala zaliczyć do dochodu różne przysporzenia, które na podstawie odrębnych przepisów nie są kwalifikowane jako dochód. Przykładowo można wymienić zwrot nadpłaconego podatku, przyznanie kredytu czy odszkodowanie z tytułu wypadku. Pożyczka, podobnie jak kredyt, jest przychodem mogącym stanowić źródło utrzymania w okresie dysponowania kwotą pożyczki (kredytu). Należy uznać, że kwoty uzyskane z tytułu pożyczek kreują dochód, nie zmniejszając go, a więc kwoty te organ administracji publicznej winien uwzględniać przy ustalaniu dochodu osoby ubiegającej się o przyznanie zasiłku z pomocy społecznej. Sąd I instancji stanął na stanowisku, że hipoteczny kredyt mieszkaniowy nie mieści się w katalogu obciążeń pomniejszających dochód jak i w katalogu przychodów odliczanych od dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. Tym samym, hipoteczny kredyt mieszkaniowy zaciągnięty przez córkę Skarżącego bezspornie kreuje dochód jego rodziny, nie zmniejszając go, co oznacza, że kwoty z tego tytułu organ winien uwzględnić przy ustalaniu dochodu osoby zobowiązanej do odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej.
Dalej Sąd I instancji przytoczył regulację z art. 60 ust. 1, ust. 2 pkt 1, art. 61 oraz art. 103 ust. 2 u.p.s. i stwierdził, że w dochodzie rodziny Skarżącego organy prawidłowo uwzględniły ½ kwoty kredytu - 356.000,00 zł, zaciągniętego przez P.K. uznając, że nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej rodziny uzasadniająca zmianę decyzji z 13 października 2021 r. Sąd podzielił prawidłowość wyliczeń dochodu uzyskiwanego przez rodzinę skarżącego oraz ustaloną kwotę opłaty R.K. za pobyt matki J.K. w DPS od dnia 1 stycznia 2022 r. do 31 maja 2022 r. i od dnia 1 czerwca 2022 r
R.K. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1. art. 8 ust 3 u.p.s. w związku z art. 61 ust.1 pkt 1 u.p.s. poprzez uznanie, że córka Skarżącego P.K., prowadząc wspólne gospodarstwo domowe ze Skarżącym, zaciągnęła kredyt hipoteczny udzielony przez B. S. A. z siedzibą w W. na kwotę 356.000 zł na okres 30 lat a tym samym uzyskała przychód w kwocie 356.000 zł, co powoduje zmianę decyzji z dnia 13 października 2021 roku ustalającej opłatę w wysokości 957,69 zł i ustalenie nowej opłaty od dnia 1 czerwca 2022 roku w kwocie 4.301,17 zł miesięcznie;
1. art. 8 ust 3 u.p.s. w związku z art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w związku z art. 7,8,11, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 – dalej: k.p.a.) poprzez uznanie, że córka skarżącego P.K., prowadząc wspólne gospodarstwo domowe ze skarżącym, zaciągnęła kredyt hipoteczny udzielony przez B. S.A. z siedzibą w W. na kwotę 356.000 zł na okres 30 lat stanowi dochód rodziny, a ustalona wysokość jest w całości nielegalna;
1. art. 41 ust. 1 i ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 326/391) poprzez całkowite pozbawienie Strony możliwości obrony swoich praw w tym przede wszystkim przez czynienie ustaleń wprost sprzecznych ze zgromadzonym przez organ materiałem, a powyższe implikuje twierdzenie, iż nie rozpoznano sprawy w sposób bezstronny i sprawiedliwy oraz, że strona nie została wysłuchana, zanim podjęto indywidualne środki mogące negatywnie wpływać na jego sytuację.
Mając powyższe na uwadze Skarżący wniósł o
1. uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi administracyjnemu w Łodzi "oraz poprzedzające decyzje I i II instancji tj Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi oraz Prezydenta Miasta Łodzi";
2. zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych;
3. rozpoznanie przez NSA w Warszawie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż hipoteczny kredyt mieszkaniowy, zaciągnięty przez córkę Skarżącego bezspornie kreuje dochód jego rodziny, nie zmniejszając go, co oznacza że kwoty z tego tytułu organ winien uwzględnić przy ustaleniu dochodu osoby zobowiązanej do odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Strona podkreśliła, że dochód należy rozumieć jedynie jako przysporzenie majątkowe, do których nie należy kredyt jako podlegający z istoty zwrotowi. Odmienne rozumowanie prowadziłoby bowiem do podwójnego naliczenia kwoty kredytu jako dochodu, gdyż spłata kredytu musi pochodzić z określonych środków stanowiących dochód. Przedstawione przez organy wyliczenie nie ma charakteru legalnego, sprzeczne jest z literą prawa i nie rozróżnia definicji przychodu i dochodu, a także narusza zaufanie do organów państwa. Kredyt hipoteczny jest zobowiązaniem finansowym a nie przychodem, a tym bardziej dochodem członka rodziny.
Podkreślono, że P.K. nie była w posiadaniu tych środków finansowych, gdyż one zostały bezpośrednio przelane na konto dewelopera. Nigdy nie dysponowała kwotą 356.000 zł. Dochód rodziny to dochody córki uzyskiwane z umowy o pracę i są jedynymi dochodami, które podlegają rozliczeniu i winny być brane pod uwagę przez MOPS przy ustaleniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt członka rodziny. Rozdźwięk między dochodami jakie wyliczył organ uwzględniając kredyt a rzeczywistymi dochodami uzyskiwanymi przez rodzinne jest rażąco wysoki. Córka Skarżącego nie osiąga dochodu, jak to wyliczył MOPS, w wysokości 40.946,90 zł miesięcznie. Ta kwota z niczego nie wynika, ani z rozliczenia rocznego, ani z umowy o pracę, ani z zaświadczenia z urzędu skarbowego.
Zaznaczono, że art. 8 ust. 12 u.p.s. nakazuje rozliczać kwotę dochodu jednorazowego - uzyskanego w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia - od miesiąca, w którym dochód został wypłacony przez kolejnych 12 miesięcy. W cytowanym przepisie mowa zatem o uzyskanym jednorazowym dochodzie wypłaconym przez kolejne 12 miesięcy. W przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia z żadnym wypłaconym dochodem na rzecz członka rodziny, a dokonanym przelewem w ramach umowy kredytu hipotecznego. Córka skarżącego nigdy nie otrzymała gotówki i nie mogą nią dysponować w sposób swobodny, a kredyt hipoteczny został przelany bezpośrednio na konto dewelopera. Kredyt ten jest spłacany zgodnie z harmonogramem i stanowi wydatek ze strony członka rodziny.
Zauważono, że pojęcie dochodu oraz jego składniki wymienione w art. 8 u.p.s. świadczą o tym, że powinien on mieć charakter przysparzający.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione zarzuty okazały się zasadne.
Tytułem wstępu zauważyć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 202 r. poz. 329; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to związanie tego Sądu przytoczonymi w skardze podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia ziszczenia się przesłanek nieważności postępowania, poddano ocenie wyrok Sądu I instancji, pod kątem zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować.
Odnotować też trzeba, iż przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd I instancji (por. postanowienia NSA z: 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; 1 września 2004r., sygn. akt FSK 161/04; 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04 – wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarga kasacyjna powinna również zawierać nie tylko przytoczenie podstaw kasacyjnych, ale i ich uzasadnienie - art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mimo że przepisy p.p.s.a. nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych. Autor skargi kasacyjnej winien zatem wskazać, które przepisy prawa zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, na czym polegała ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz wskazać ich prawidłową wykładnię lub właściwe zastosowanie.
Ponadto w przypadku podstawy wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarczy przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. O skuteczności zarzutów postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną, określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przez to rozumieć wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, iż miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny (zob. np. wyrok NSA z 5 listopada 2019 r., II FSK 3864/17).
Pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej lub odniesienie się do nich w sposób pobieżny skutkuje brakiem możliwości zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny czy działające w sprawie organy administracji. Jak już wskazano wyżej Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do uzupełniania, czy innego korygowania wadliwie postawionych zarzutów kasacyjnych. Nie może też samodzielnie ustalać podstaw, kierunków, jak i zakresu zaskarżenia.
Przytoczenie powyższych uwag było konieczne, gdyż z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika jednoznacznie z jakich przyczyn należy uznać, iż Sąd I instancji dopuścił się naruszania art. 41 ust. 1 i ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Autor skargi kasacyjnej nie doprecyzował na jakiem etapie postępowania - sądowego czy administracyjnego miało miejsce pozbawienie strony możliwości obrony swoich praw i w jaki sposób naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych też przyczyn zarzut ten nie może zostać uwzględniony.
Na uwzględnienie zasługują natomiast inne zarzuty skargi z tym zastrzeżeniem, iż do naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a., doszło w konsekwencji błędnej wykładni przepisów praw materialnego tj. art. 8 ust. 3 u.p.s.
Istotą tych zarzutów jest zakwestionowanie stanowiska organów oraz Sądu I instancji, iż kwota kredytu mieszkaniowego, zaciągniętego przez córkę Skarżącego – P.K. - w czerwcu 2022 r. stanowiła jednorazowy dochód rodziny Skarżącego, w rozumieniu art. 8 ust. 11 w zw. z art 8 ust. 3 u.p.s.
Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z kolei art 8. ust. 4 u.p.s. zawiera zamknięty katalog przychodów, które nie są wliczane do dochodu.
Zauważyć nadzy, iż pojęcie przychodu nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę w ustawie o pomocy społecznej, zatem należy posługiwać się językowym rozumieniem tego sformułowania, rozumianego jako wpływy środków pieniężnych niezależnie z jakiego źródła jak i tytułu.
W wielu orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego podniesiono, że pomoc społeczna jest instytucją publiczną mającą na celu zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, które nie dysponują środkami finansowymi na poziomie ustalonego kryterium dochodowego - w dacie ubiegania się o pomoc społeczną. Z tej przyczyny nie ma znaczenia tytuł i źródło uzyskiwania tych środków. Pożyczka, podobnie jak kredyt, jest przychodem mogącym stanowić źródło utrzymania w okresie dysponowania kwotą pożyczki (kredytu). Dlatego nawet kwoty pożyczek, kredytów, wydatkowanych na podstawowe utrzymanie stanowią z punktu widzenia ustawy o pomocy społecznej przychód podlegający wliczeniu do dochodu. Podkreśla się przy tym, iż w żadnym przepisie ustawy nie postanowiono, że kwota pożyczki lub kredytu nie podlega zaliczeniu do dochodu bądź że kwota ta podlega odliczeniu od dochodu (por. m.in. wyroki NSA z 8 grudnia 2006 r. I OSK 700/06, z 11 grudnia 2018 r. o sygn. akt I OSK 3622/18 i z 3 sierpnia 2022 r. o sygn. akt I OSK 321/21 - wszystkie przywołane w uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na: orzeczenia.nsa.gov.pl ).
Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie co do zasady podziela powyższe stanowisko. Z uwagi na cele ustawy o pomocy społecznej tj. umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości kwoty pieniężne uzyskane z tytułu pożyczki lub kredytu - mimo, że nie stanowią przysporzenia do charakterze definitywnym - które są lub mogą stanowić źródło podstawowego utrzymania w okresie dysponowania kwotą pożyczki (kredytu), winny być wliczane do dochodu o którym mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s. Kwoty te jeżeli zwiększają aktywa, uzupełniają budżet domowy osoby lub rodziny i mogą być swobodnie przeznaczane na konkretne cele, adekwatne do potrzeb rodziny, niewątpliwie stanowią dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s.
Trzeba jednak zauważyć, iż nie w każdym wypadku uzyskanie kredytu wiąże się z tego rodzaju przysporzeniem. Zgodnie z art 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1646) przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Kredyt udzielany jest zatem, co do zasady, na określony cel. W zależności od określonego w umowie kredytowej celu kredytu oraz sposobu pozostawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, może dojść do oddania osobie lub rodzinie kwoty pieniężnej, którą kredytobiorca może swobodnie przeznaczyć na swoje bieżące utrzymanie (np. w ramach tzw. kredytu konsumpcyjnego - gotówkowego, ratalnego, w rachunku bieżącym). Wówczas tak uzyskana kwota kredytu niewątpliwie winna zostać uznana z dochód w rozumieniu art. 8 ust.3 u.p.s. Natomiast umowa kredytu może przewidywać sytuację, iż środki pieniężne nie zasilą bezpośrednio budżetu domowego kredytobiorcy, nie zostaną mu wypłacone lecz przeznaczone bezpośrednio na cel udzielonego kredytu np. na rzecz zbywcy prawa majątkowego, którego nabycie określone zostało jako cel kredytu. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. P.K. nie otrzymała środków z przyznanego jej kredytu hipotecznego na zakup mieszkania, środki te nie zostały jej wypłacone (nie wpłynęły na jej rachunek) lecz wypłacono jej na rachunek zbywcy finansowanego tym kredytem mieszkania. Bezpośrednim skutkiem wypłaty kwoty kredytu było uzyskanie korzyści majątkowej w postaci prawa własności lokalu mieszkalnego. Można zatem mówić, iż wskutek uzyskania kredytu doszło do poprawy sytuacji materialnej (majątkowej) członka rodziny Skarżącego, ale nie doszło do zmiany, poprawy sytuacji dochodowej tej rodziny. Charakter otrzymanego przez P.K. kredytu - z uwagi na jego ściśle określone przeznaczenie - bliska jest w istocie "świadczeniu w naturze", o którym mowa w art. 8 ust. 4 pkt 4 u.p.s. i którego wartości nie wlicza się do dochodu. Chodzi tu o wszelkie wsparcie niepieniężne, które u jego beneficjenta nie wywołuje bezpośrednich zmian w sytuacji dochodowej. O pomocy w naturze można mówić, o ile nie dostarcza ona jej adresatowi środków pieniężnych, nawet jeżeli jej wartość można konkretnie wycenić (zob. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, art. 8.). Pomimo że środki kredytu uzyskane przez córkę Skarżącego nie stanowią świadczenia w naturze, niemniej nie wprowadziły u niej żadnych zmian w faktycznych dochodach i nie mogą stanowić jej źródła utrzymania, gdyż ze względu na ich ściśle określone przeznaczenie P.K. uzyskała z nich korzyści jedynie w sferze majątkowej (tak jak przy świadczeniach w naturze), a nie dochodowej. Konsekwencją uzyskania przez P.K. kredytu hipotecznego może być jedynie poprawa sytuacji majątkowej, nie może być nią jednak zapewnienie bieżącego utrzymania jej rodziny.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mimo że w art 8 ust. 4 u.p.s. nie wymieniono środków z kredytu, którego celem nie jest utrzymanie osoby lub rodziny, to jednak nie można przyjąć, że środki przyznanego kredytu lub też innego przysporzenia celowego, muszą być w każdym przypadku zaliczone do dochodu (podobne stanowisko wyrażono w wyroku NSA z 17 stycznia 2017 r. o sygn. akt I OSK 1313/15, w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 15 lutego 2018r. o sygn. akt II SA/Rz 1195/17 oraz w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 4 kwietnia 2024 r. o sygn. akt IV SA/Wr 488/23).
Wobec powyższego podzielić należy stanowisko skarżącego kasacyjnie, iż wyrok Sądu I instancji został wydany z naruszeniem art. 8 ust. 3 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, iż do dochodu rodziny Skarżącego należało zaliczyć kwotę kredytu hipotecznego uzyskanego przez córkę Skarżącego w czerwcu 2022 i przeznaczonego na zakup mieszkania. W konsekwencji doszło do błędnych ustaleń faktycznych tj. błędnego wyliczenia dochodu rodziny Skarżącego, co z kolei rzutowało na wysokość opłaty jaką ustalono Skarżącemu z tytułu pobytu jego matki J.K. w DPS.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art 188 p.p.s.a. , uchylił zaskarżony wyrok Sądu I instancji, a uznając jednocześnie, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, uchylił na podstawie art. 145 § 1 pkt lit. a i c .p.p.s.a. zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 18 sierpnia 2022 r. znak WPS.4137.84.2.2022.2.
Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji winien uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku w zakresie braku podstaw do uwzględnienia uzyskanego przez córkę Skarżącego kredytu hipotecznego jako dochodu rodziny Skarżącego.
Na koniec odnotować należy, iż Strona nie wykazała na czym polega naruszenie art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka. Skarżący w skardze kasacyjnej w żaden sposób nie zakwestionował ustalonej przez organy i zaaprobowanej przez WSA kolejności osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt J.K. w domu pomocy społecznej. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s.
W przedmiocie kosztów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 oraz art. 200 i art. 205 § 2 w zw. z art 209 p.p.s.a.