I OSK 2132/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-09-19
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenie "Za życiem"przywrócenie terminutermin procesowytermin materialnyprawo administracyjnepostępowanie administracyjnedobro dzieckadobro rodzinyKonstytucja RP

NSA oddalił skargę kasacyjną organu, uznając termin na złożenie wniosku o świadczenie "Za życiem" za procesowy, a nie materialny, co pozwala na jego przywrócenie w uzasadnionych przypadkach.

Sprawa dotyczyła odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o jednorazowe świadczenie z tytułu urodzenia dziecka z ciężkim upośledzeniem. Organ uznał termin 12 miesięcy od narodzin za materialny i niepodlegający przywróceniu. WSA pierwotnie oddalił skargę, ale następnie uchylił własny wyrok, uznając termin za procesowy. NSA potwierdził, że termin ten ma charakter procesowy, co umożliwia jego przywrócenie, zwłaszcza gdy trudności w uzyskaniu zaświadczenia uniemożliwiły złożenie wniosku w terminie.

Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu od wyroku WSA we Wrocławiu, który uchylił wcześniejsze postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o jednorazowe świadczenie z tytułu urodzenia dziecka z ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniem lub nieuleczalną chorobą zagrażającą życiu (świadczenie "Za życiem"). Pierwotnie organ administracji odmówił wszczęcia postępowania, uznając 12-miesięczny termin na złożenie wniosku od narodzin dziecka za materialny i niepodlegający przywróceniu. WSA we Wrocławiu początkowo podzielił to stanowisko, oddalając skargę. Następnie jednak, po zorientowaniu się w błędach proceduralnych (m.in. skierowanie pism do niewłaściwego SKO) i analizie zarzutów skargi kasacyjnej, WSA uchylił swój własny wyrok. Sąd I instancji uznał, że termin z art. 10 ust. 4 ustawy "Za życiem" ma charakter procesowy, a nie materialny, co pozwala na jego przywrócenie. Podkreślono potrzebę uwzględnienia wartości konstytucyjnych, takich jak sprawiedliwość społeczna i dobro rodziny, oraz fakt, że długotrwały proces diagnostyczny dziecka mógł uniemożliwić złożenie wniosku w terminie. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną organu, oddalił ją. Sąd potwierdził, że termin z art. 10 ust. 4 ustawy "Za życiem" ma charakter procesowy. Uzasadnienie opierało się na rozróżnieniu skutków uchybienia terminowi: materialny termin prowadzi do powstania, zmiany lub wygaśnięcia prawa, podczas gdy procesowy termin umożliwia dokonanie czynności w postępowaniu. NSA uznał, że zastrzeżona w przepisie reakcja na nieterminowe złożenie wniosku ma charakter procesowy i nie skutkuje pozbawieniem prawa do świadczenia, a jedynie utratą skuteczności wniosku. NSA podkreślił, że odmienna interpretacja uniemożliwiłaby skorzystanie ze świadczenia w sytuacjach, gdy diagnostyka dziecka jest długa, co byłoby sprzeczne z wartościami konstytucyjnymi. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów dotyczących postępowania dowodowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Termin ten ma charakter procesowy.

Uzasadnienie

Uchylenie się od skutków uchybienia terminowi procesowemu polega na niemożności dokonania czynności w postępowaniu, a nie na powstaniu, zmianie lub wygaśnięciu prawa podmiotowego. Reakcja na nieterminowe złożenie wniosku ma charakter czysto procesowy, nie skutkuje pozbawieniem prawa do świadczenia, lecz utratą skuteczności wniosku. Ponadto, wykładnia systemowa i konstytucyjna (sprawiedliwość społeczna, dobro rodziny) przemawia za uznaniem terminu za procesowy, aby umożliwić skorzystanie ze świadczenia w sytuacjach obiektywnych trudności z uzyskaniem wymaganego zaświadczenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

ustawa "Za życiem" art. 10 § ust. 4

Ustawa o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem"

Termin 12 miesięcy na złożenie wniosku o jednorazowe świadczenie z tytułu urodzenia dziecka z ciężkim upośledzeniem lub chorobą zagrażającą życiu ma charakter procesowy i podlega przywróceniu.

Pomocnicze

ustawa "Za życiem" art. 10 § ust. 1

Ustawa o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem"

ustawa "Za życiem" art. 4 § ust. 3

Ustawa o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem"

Wymaga zaświadczenia o ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniu albo nieuleczalnej chorobie zagrażającej życiu dziecka.

k.p.a. art. 61a § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do odmowy wszczęcia postępowania.

k.p.a. art. 58

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepisy dotyczące przywrócenia terminu.

k.p.a. art. 59

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepisy dotyczące przywrócenia terminu.

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

P.p.s.a. art. 183 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przesłanki nieważności postępowania.

P.p.s.a. art. 179a

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uwzględnienia skargi kasacyjnej z uwagi na nieważność postępowania.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonego orzeczenia.

P.p.s.a. art. 106 § § 3

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepisy dotyczące dowodów w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

P.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 204 § pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Termin z art. 10 ust. 4 ustawy "Za życiem" ma charakter procesowy, a nie materialny, co pozwala na jego przywrócenie. Wykładnia systemowa i konstytucyjna (sprawiedliwość społeczna, dobro rodziny) przemawia za uznaniem terminu za procesowy. Długotrwały proces diagnostyczny dziecka może uniemożliwić złożenie wniosku w terminie, co nie powinno pozbawiać prawa do świadczenia.

Odrzucone argumenty

Termin z art. 10 ust. 4 ustawy "Za życiem" ma charakter materialny i nie podlega przywróceniu. Przepisy k.p.a. o przywróceniu terminu nie mają zastosowania do terminów prawa materialnego. Brak podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania sądowoadministracyjnego z art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.

Godne uwagi sformułowania

"przepisy prawa nie mogą stanowić pułapki dla obywateli" "termin z art. 10 ust. 4 ustawy "Za życiem" należy traktować jako mający charakter procesowy a nie materialny" "odmienna interpretacja, w wielu stanach faktycznych gdy diagnostyka chorego dziecka jest długa, trwająca miesiące, a nawet jak w tym przypadku lata, uniemożliwiałaby osobom uprawnionym skorzystanie z jednorazowego świadczenia, co jest nie do pogodzenia także z systemowymi wartościami konstytucyjnymi"

Skład orzekający

Elżbieta Kremer

przewodniczący

Aleksandra Łaskarzewska

sprawozdawca

Agnieszka Miernik

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja charakteru terminu do złożenia wniosku o świadczenie \"Za życiem\" jako procesowego, dopuszczającego jego przywrócenie w uzasadnionych przypadkach, zwłaszcza gdy obiektywne trudności diagnostyczne uniemożliwiły jego dotrzymanie."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej ze świadczeniem "Za życiem" i koniecznością uzyskania zaświadczenia o ciężkim upośledzeniu lub chorobie dziecka.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego świadczenia socjalnego i pokazuje, jak sądy mogą interpretować przepisy w sposób uwzględniający dobro rodziny i konstytucyjne wartości, nawet jeśli wymaga to odejścia od ścisłej wykładni językowej.

Termin na świadczenie "Za życiem"? Sąd Najwyższy: można go przywrócić!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 2132/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik
Aleksandra Łaskarzewska /sprawozdawca/
Elżbieta Kremer /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
IV SA/Wr 451/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2023-02-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1329
art. 10 ust. 4
Ustawa z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" - t.j.
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 58 i art. 59
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Sentencja
Dnia 19 września 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 19 września 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 451/22 w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 25 maja 2022 r. nr SKO 4318/100/22 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia dziecka 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu na rzecz M. B. kwotę 480 ( czterysta osiemdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 27 czerwca 2023 r., po rozpoznaniu sprawy ze skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 14 lutego 2023 r. (sygn. akt IV SA/Wr 451/22) w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z 25 maja 2022 r. nr SKO 4318/100/22 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia dziecka - I. uchylił w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 14 lutego 2023 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 451/22; II. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie z 21 kwietnia 2022 r. (nr MOPS.ŚR.460.3.2022.AK); III. zasądził od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.
Postanowieniem z 21 kwietnia 2022 r., wydanym na podstawie m.in. art 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735; dalej: k.p.a.) oraz art. 10 ust. 13 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" (Dz. U. z 2020 r. poz. 1329; dalej: ustawa "Za życiem") odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia dziecka posiadającego zaświadczenie o ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniu albo nieuleczalnej chorobie zagrażającej życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu. W uzasadnieniu tego postanowienia organ wyraził pogląd o materialnym charakterze terminu z art. 10 ust. 4 ustawy "Za życiem" oraz braku możliwości jego przywrócenia, w sytuacji, gdy wniosek o wypłatę tego świadczenia nie zostanie złożony w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka.
W zażaleniu wywiedzionym od tego postanowienia strona wyraziła pogląd o procesowym, a nie materialnym charakterze terminu z art. 10 ust. 4 ustawy. Podniosła, że wniosek został przez nią złożony niezwłocznie po uzyskaniu zaświadczenia uprawniającego do wypłaty świadczenia.
Postanowieniem z 25 maja 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Organ drugiej instancji podzielił pogląd organu pierwszej instancji o materialnym a nie procesowym charakterze terminu z art. 10 ust. 4 ustawy "Za życiem". Następnie podniósł, że przepisy k.p.a. dotyczące przywrócenia terminu co do zasady nie mają zastosowania do terminów prawa materialnego, albowiem przywrócenie terminu prawa materialnego dopuszczalne jest wyłącznie w przypadku, gdy przepisy prawa przewidują taką możliwość. Zdaniem SKO, w sprawie, z uwagi na brak możliwości zastosowania przepisów k.p.a. dotyczących przywrócenia terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 10 ust. 4 zdanie pierwsze ustawy, zasadnie organ pierwszej instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia tego wniosku.
Postanowienie to stało się przedmiotem skargi, jaką strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.
Wyrokiem z 14 lutego 2023 r. (sygn. akt IV SA/Wr 451/22) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę w całości podzielając stanowisko organu, że termin z art.10 ust. 4 ustawy "Za życiem" ma charakter materialny i jako taki nie podlega przywróceniu.
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od w/w wyroku pełnomocnik strony skarżącej zarzucił:
1) naruszenie praw amaterialnego, tj. art. 10 ust. 4 ustawy "Za życiem", poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że termin 12 miesięcy na złożenie wniosku o jednorazowe świadczenie pieniężne liczony od momentu narodzin dziecka, u którego zdiagnozowane ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu, ma charakter materialny, podczas gdy jest on terminem procesowym, co oznacza możliwość złożenia wniosku o przywrócenie terminu;
2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 58 w zw. z art. 59 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie.
W opisanym na wstępie wyroku z 27 czerwca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazał, że już po wydaniu wyroku z 14 lutego 2023 r. Sąd zorientował się, że sprawa błędnie została zarejestrowana jako dotycząca skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze oraz że wszystkie pisma procesowe, a także zawiadomienie o rozprawie wyznaczonej na dzień 14 lutego 2022 r. zostały skierowane do SKO w Jeleniej Górze zamiast prawidłowo do SKO we Wrocławiu. Zdaniem Sądu I instancji, już ta okoliczność stanowiła podstawę do zastosowania normy z art. 179a P.p.s.a. albowiem wystąpiły przesłanki z art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. Po przeanalizowaniu zarzutów skargi kasacyjnej oraz uwzględniając stanowisko pełnomocnika strony skarżącej zaprezentowane na rozprawie w dniu 27 czerwca 2023 r., akcentujące konieczność respektowania wartości jaką jest jednolitość orzecznictwa sądowego w zakresie charakteru terminu z art. 10 ust. 4 zdanie pierwsze ustawy "Za życiem", nadto, wskazującego na aksjologię konstytucyjną, w tym art. 2 Konstytucji RP, Sąd I instancji odstąpił od zajętego wcześniej stanowiska i przychylił się do zarzutów skargi kasacyjnej wskazujących na to, że termin ten należy traktować jako termin prawa procesowego. Opowiadając się za wykładnią art. 10 ust. 4 ustawy "Za życiem", odmienną od tej przyjętej w wyroku z dnia 14 lutego 2023 r. a zgodną ze stanowiskiem zaprezentowanym w skardze kasacyjnej, Sąd miał na względzie akcentowaną przez pełnomocnika strony skarżącej powinność respektowania przez sądy administracyjne jednolitej wykładni przepisu art. 10 ust. 4 w/w ustawy, choć nie tylko. W tym kontekście przypomniał, że korzystną dla strony wykładnię art. 10 ust. 4 ustawy "Za życiem" zaprezentowały sądy administracyjne w - Rzeszowie, Gliwicach i Bydgoszczy, przyjmując w powołanych już wcześniej wyrokach, że termin z art. 10 ust. 4 zdanie pierwsze w/w ustawy należy traktować jako termin prawa procesowego. Przede wszystkim jednak Sąd I instancji uznał, że ograniczenie się w okolicznościach rozstrzyganej sprawy do językowej wykładni art. 10 ust. 4 ustawy "Za życiem" (co z kolei legło u podstaw przyjęcia w wyroku z dnia 14 lutego 2023 r., że termin z art. 10 ust. 4 tej ustawy ma charakter terminu prawa materialnego) nie jest zabiegiem wystarczającym a proces wykładni spornego przepisu wymaga uwzględnienia nie tylko dyrektyw wykładni językowej, lecz również i dyrektyw wykładni systemowej zewnętrznej, co z kolei uzasadniało przeprowadzenie wykładni spornego przepisu przy uwzględnieniu wartości wynikających z aktu nadrzędnego ustawie (tj. Konstytucji RP) takich jak - sprawiedliwość społeczna, równość wobec prawa, czy zasada uwzględniania dobra rodziny. Mowa tu o wartościach wynikających z art. 1, art. 18, art. 71, art. 32 Konstytucji RP, a nade wszystko - wartości wpisanych w zasadę demokratycznego państwa prawa, tj. art. 2 Konstytucji RP. Zdaniem Sądu I instancji, w realiach sprawy trzeba dostrzec, że przepisy prawa nie mogą stanowić pułapki dla obywateli, a tak w istocie należy ocenić sytuację faktyczną skarżącej, której odmówiono przyjęcia wniosku z uwagi na to, że wraz z wnioskiem strona nie przedłożyła zaświadczenia, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy "Za życiem". W momencie zgłoszenia się do organu celem złożenia wniosku o wypłatę jednorazowego świadczenia z art. 10 ust. 1 ustawy skarżąca nie dysponowała zaświadczeniem o treści jak wymagana przez art. 4 ust. 3 ustawy albowiem nie został ukończony proces diagnozy dziecka. Niezwłocznie po otrzymaniu diagnozy, strona otrzymała zaświadczenie, że u jej dziecka zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą jego życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu. Niezwłocznie również po tym fakcie złożyła wniosek o przyznanie jej jednorazowego świadczenia z art. 10 ust. 1 ustawy, dołączając do niego rzeczone zaświadczenie oraz wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wspomniane świadczenie. Skoro ustawodawca wprowadził 12 miesięczny termin licząc od dnia narodzin dziecka na złożenie wniosku o wypłatę jednorazowego świadczenia z art. 10 ust. 1 ustawy "Za życiem", nie obejmując normowaniem sytuacji faktycznych związanych z obiektywnymi trudnościami w uzyskaniu zaświadczenia z art. 4 ust. 3 ustawy w w/w terminie z uwagi na długotrwały proces diagnozy dziecka oraz nie zapewniając obywatelom narzędzi procesowych, które dawałyby im prawo do obiegania się o to świadczenie po upływie terminu 12 miesięcy z uwagi na obiektywne i niezależne od nikogo trudności w uzyskaniu zaświadczenia stanowiącego niezbędny warunek formalny wniosku (jak w sprawie), to tak jak to zostało przyjęte w orzecznictwie sądowym termin z art. 10 ust. 4 ustawy "Za życiem" należy traktować jako mający charakter procesowy a nie materialny. Tylko bowiem taki kierunek wykładni przepisu art. 10 ust. 4 ustawy daje stronie - w okolicznościach faktycznych rozstrzyganej sprawy – możliwość skutecznego ubiegania się o jednorazowe świadczenie z art. 10 ust. 1 ustawy "Za życiem" w związku z urodzeniem się dziecka, które uzyskało zaświadczenie, o jakim mowa w art. 4 ust. 3 tej ustawy, lecz z uwagi na długotrwały i trudny proces diagnozy medycznej, zaświadczenie to nie mogło zostać wydane w terminie wskazanym przez ustawodawcę jako termin na złożenie wniosku pod rygorem pozostawienia jego bez rozpoznania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonemu orzeczeniu Kolegium zarzuciło:
I. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:
a) art. 10 ust. 4 ustawy "Za życiem" poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że termin na złożenie wniosku o ustalenie prawa do jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia dziecka, u którego zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą jego życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu jest terminem prawa procesowego, a nie terminem prawa materialnego;
2) art. 58 § 1 i 2 k.p.a. poprzez błędną ich wykładnię polegającą na uznaniu, że instytucja przywrócenia terminu może znaleźć zastosowywanie w stosunku do terminu na złożenie wniosku o ustalenie prawa do jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia dziecka, u którego zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą jego życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu, choć jest to termin prawa materialnego i nie może być przywrócony w świetle obowiązujących przepisów prawa, i w konsekwencji, dopuszczenie ich zastosowania w odniesieniu do wniosku M. B. złożonego kilka lat po urodzeniu jej syna;
II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
1) art. 179a P.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że zaistniały podstawy do uwzględnienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu skargi kasacyjnej M. B., choć w okolicznościach sprawy o sygn. akt IV SA/Wr 451/22, zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 14 lutego 2023 r. (IV SA/Wr 451/22), brak podstaw do stwierdzenia, że:
a) w sprawie zachodzi nieważność postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wyrokiem z 14 lutego 2023 r., gdyż Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu nie zostało pozbawione możności obrony swych praw, jako że znało zarzuty i towarzyszącą im argumentacją zawartą w skardze M. B. na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia dziecka, u którego zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą jego życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu, a także ustosunkowało się do nich w odpowiedzi na skargę, zaś na rozprawie, która odbyła się 31 stycznia 2023 r., strona skarżąca akt administracyjny nie przedstawiała nowej argumentacji, a Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu nie przeprowadził dowodu,
b) podstawy skargi kasacyjnej M. B. od wyroku z 14 lutego 2023 r. są oczywiście usprawiedliwione (tj. pozwalające "na pierwszy rzut oka"/"od razu" ocenić je jako uzasadnione);
2) art. 179a oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a., w związku z art. 10 ust. 4 ustawy "Za życiem" oraz art. 61a § 1, w związku z art. 58 § 1 i 2 K.p.a., polegające na błędnym przyjęciu, że nie zaistniały podstawy do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia dziecka, u którego zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą jego życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu na wniosek M. B. złożony 29 marca 2022 r. (zaznaczyć trzeba, że termin na złożenie wniosku o przyznanie jednorazowego świadczenia przez M. B. minął już w roku 2017);
3) art. 106 § 3 P.p.s.a., poprzez przeprowadzenie w istocie przez Sąd I instancji dowodu z gołosłownego "twierdzenia" pełnomocnika M. B. "o zgłoszeniu się przez M. B. - przed upływem wymaganych 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka - do urzędu, celem złożenia wniosku o świadczenie, którego odmówiono jej przyjęcia" [zob. s. 8-9 uzasadnienia wyroku z dnia 27 czerwca 2023 r. (IV SA/Wr 451/22)], bez podjęcia stosownego postanowienia, mimo że sąd administracyjny może przeprowadzić dowód uzupełniający (wydając w tej sprawie postanowienie) jedynie z dokumentu i tylko wówczas, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, a kwestia, której dotyczy wskazane twierdzenie pełnomocnika M. B. nie ma wpływu na ocenę dopuszczalności przywrócenia terminu do złożenia wniosku M. B., który wpłynął do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. w dniu 29 marca 2022 r. (tj. kilka lat po urodzeniu się syna M. B.).
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik skarżącej wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako: P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a.
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej.
Jako pierwszy rozpoznaniu podlegał zarzut związany z wystąpieniem przesłanek z art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. Zgodzić należało się z kontrolowanym Sądem, że w niniejszej sprawie Sąd ten procedując w dniu 31 stycznia 2023 r. działał w warunkach tego przepisu.
Pozbawienie strony możności obrony praw w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. ma miejsce w przypadku, gdy na skutek uchybień procesowych sądu strona (wbrew swojej woli) nie mogła i nie brała udziału w istotnej części postępowania jaką była rozprawa. Nie miała ponadto możliwości usunięcia skutków tych uchybień przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że termin "pozbawienie możności obrony swych praw" należy rozumieć ściśle, a o uchybieniu tym można mówić, gdy godzi ono w istotę procesu i stawia pod znakiem zapytania spełnienie jego celu. Chodzi tu o kardynalne błędy dotyczące udziału strony w postępowaniu sądowym, stwarzające sytuację, w której sąd nie powinien w ogóle przystępować do ostatecznego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Niezawiadomienie organu (tu: SKO we Wrocławiu) o terminie rozprawy, do takich zaniechań niewątpliwie zaliczyć należy.
Nie ma racji autor kasacji, że w sprawie naruszono przepis art. 10 ust. 4 ustawy "Za życiem" poprzez jego błędną wykładnię. Naczelny Sąd Administracyjny za prawidłową uznaje interpretację charakteru terminu przedstawioną w zaskarżonym wyroku, który jak prawidłowo w nim wywiedziono nie ma charakteru materialnego, a procesowy.
Zgodzić należy się z kontrolowanym Sądem, że podstawowa cecha pozwalająca na zróżnicowanie terminu prawa materialnego od terminu prawa procesowego sprowadza się do odmiennych skutków uchybienia każdego z nich.
W istocie bowiem, jeżeli skutkiem upływu terminu jest powstanie, zmiana lub wygaśnięcie prawa podmiotowego, termin ma charakter materialny. Natomiast jeżeli ustawodawca łączy z upływem terminu możność dokonania czynności w postępowaniu, wówczas termin ma charakter procesowy. Brzmienie przepisu art. 10 ust. 4 ustawy "Za życiem" wskazuje, że określony w nim termin przewidziany został na dokonanie czynności procesowej, jaką jest złożenie żądania o ustalenie prawa do jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia dziecka z ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniem albo nieuleczalną chorobą zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu. Zastrzeżona w tym przepisie reakcja na nieterminowe złożenie podania ma charakter czysto procesowy, nie skutkuje pozbawieniem prawa do świadczenia, lecz pozbawieniem skuteczności wniosku o jego wypłatę, co potwierdza również tezę, iż termin z art. 10 ust. 4 ustawy "Za życiem" jest terminem prawa procesowego, w związku z czym może podlegać przywróceniu na podstawie art. 58 i art. 59 k.p.a., jak trafnie wywiódł Sąd I instancji
Odmienna interpretacja, w wielu stanach faktycznych gdy diagnostyka chorego dziecka jest długa, trwająca miesiące, a nawet jak w tym przypadku lata, uniemożliwiałaby osobom uprawnionym skorzystanie z jednorazowego świadczenia, co jest nie do pogodzenia także z systemowymi wartościami konstytucyjnymi, na co zasadnie zwrócono uwagę w kontrolowanym uzasadnieniu.
W świetle powyższych rozważań wątpliwości nie mogła również budzić prawidłowość zastosowania art. 179 a. P.p.s.a.
Sąd I instancji nie naruszył art. 106 § 3 P.p.s.a. Z przepisu art. 106 § 3 P.p.s.a. wynika, że dopuszczenie nowego dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, nie zaś obowiązkiem sądu. Zarzut naruszenia art. 106 § 3 P.p.s.a. może być skutecznie podniesiony tylko wówczas, gdy sąd administracyjny pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe, a zastosowane przez sąd kryteria oceny wiarygodności dopuszczonych dowodów były oczywiście błędne, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Za dowód przeprowadzony w sprawie nie mogło zostać uznane oświadczenie pełnomocnika M. B., który wskazał, że przed upływem 12 miesięcy od urodzenia dziecka odmówiono przyjęcia wniosku o świadczenie z uwagi na niezałączenie zaświadczenia lekarskiego. Oświadczenie to nie spełnia przesłanek z art. 106 § 3 P.p.s.a. Zawarta w nim treść nie mogła więc mieć żadnego wpływu na wynik sprawy.
Mając na względzie powyższe skargę kasacyjną należało oddalić na zasadzie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na zasadzie art. 204 pkt 2 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI