I OSK 213/06

Naczelny Sąd Administracyjny2006-05-17
NSAAdministracyjneWysokansa
drogi publiczneodszkodowanienieruchomościgminasamorząd terytorialnyustawa wprowadzająca reformę administracyjnądrogi gminnedrogi lokalne miejskieuwłaszczenie

NSA oddalił skargę kasacyjną gminy w sprawie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną, potwierdzając, że gminy miejskie są zobowiązane do wypłaty odszkodowania za drogi lokalne miejskie, które stały się drogami gminnymi.

Sprawa dotyczyła odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty ustalającą odszkodowanie dla J. B. za trzy działki zajęte pod drogi publiczne, wskazując Gminę [...] jako zobowiązaną do wypłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę Gminy, podzielając stanowisko organów. Gmina wniosła skargę kasacyjną, zarzucając błędną wykładnię art. 73 ust. 2 pkt 1 ustawy wprowadzającej reformę administracyjną, twierdząc, że obowiązek wypłaty odszkodowania dotyczy tylko dróg gminnych, a nie dróg lokalnych miejskich. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając wykładnię WSA za prawidłową.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Prezydenta Miasta [...] od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę Gminy na decyzję Wojewody Mazowieckiego w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną. Spór dotyczył obowiązku wypłaty odszkodowania przez Gminę za grunty zajęte pod drogi, które w dniu 31 grudnia 1998 r. były drogami lokalnymi miejskimi, a po reformie administracyjnej stały się drogami gminnymi. Gmina argumentowała, że przepis art. 73 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. nakłada obowiązek wypłaty odszkodowania tylko za drogi gminne, a nie za drogi lokalne miejskie, które stanowiły odrębną kategorię. Naczelny Sąd Administracyjny uznał tę argumentację za błędną. Sąd podkreślił, że wykładnia językowa przepisu jest niewystarczająca i należy ją uzupełnić wykładnią systemową i funkcjonalną. Zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy, nieruchomości zajęte pod drogi publiczne z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Obowiązek wypłaty odszkodowania spoczywa na gminach w odniesieniu do dróg gminnych i na Skarbie Państwa w odniesieniu do pozostałych dróg. NSA stwierdził, że art. 103 ust. 2 ustawy porządkował sytuację prawną, łącząc dotychczasowe drogi gminne i lokalne miejskie w jedną kategorię dróg gminnych. Dlatego też, jeśli gmina miejska władała nieruchomością zajętą pod drogę lokalną, to powinna wypłacić odszkodowanie, aby zapewnić równość wobec prawa i uniknąć sytuacji, w której Skarb Państwa wypłacałby odszkodowanie za grunty, które stały się własnością gminy. Sąd oddalił skargę kasacyjną, uznając wyrok WSA za prawidłowy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, obowiązek ten obejmuje również drogi lokalne miejskie.

Uzasadnienie

Wykładnia językowa przepisu jest niewystarczająca. Należy ją uzupełnić wykładnią systemową i funkcjonalną. Po reformie administracyjnej z 1990 r. i wejściu w życie ustawy z 13 października 1998 r., drogi lokalne miejskie stały się drogami gminnymi. Gmina, która stała się właścicielem gruntu zajętego pod drogę lokalną, powinna ponieść koszt odszkodowania, aby zapewnić równość wobec prawa i uniknąć obciążenia Skarbu Państwa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (6)

Główne

Dz.U. 1998 nr 133 poz. 872 art. 73 § ust. 1

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną

Nieruchomości zajęte pod drogi publiczne do 31 grudnia 1998 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.

Dz.U. 1998 nr 133 poz. 872 art. 73 § ust. 2

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną

Gminy wypłacają odszkodowanie za drogi będące w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi, a Skarb Państwa za pozostałe drogi.

Pomocnicze

Dz.U. 1998 nr 133 poz. 872 art. 103 § ust. 2

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną

Dotychczasowe drogi gminne oraz lokalne miejskie stają się z dniem 1 stycznia 1999 r. drogami gminnymi.

Dz.U. 1985 nr 14 poz. 60 art. 2 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych

W brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 1998 r. wymieniała kategorie dróg: krajowe, wojewódzkie, gminne oraz lokalne i zakładowe.

Dz.U. 2002 nr 153 poz. 1270 art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa oddalenia skargi.

Dz.U. 2002 nr 153 poz. 1270 art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania przez NSA.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wykładnia systemowa i funkcjonalna art. 73 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z 13.10.1998 r. prowadzi do wniosku, że gminy miejskie są zobowiązane do wypłaty odszkodowania za drogi lokalne miejskie, które stały się drogami gminnymi. Równość wobec prawa i uniknięcie sytuacji uprzywilejowania gmin miejskich. Cel ustawy, jakim było uregulowanie spraw własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne.

Odrzucone argumenty

Obowiązek wypłaty odszkodowania przez gminę dotyczy wyłącznie dróg gminnych w rozumieniu prawnym z dnia 31 grudnia 1998 r., a nie dróg lokalnych miejskich. Sąd administracyjny nie może dokonywać wykładni przepisów sprzecznych z ich literalną treścią, gdyż jest to zastrzeżone dla władzy ustawodawczej. Drogi lokalne miejskie i drogi gminne stanowiły odrębne kategorie dróg publicznych w dniu 31 grudnia 1998 r.

Godne uwagi sformułowania

Trafnie Wojewódzki Sąd Administracyjny uzupełnił ją o wnioski wynikające z wykładni systemowej i funkcjonalnej. Nie sposób wyjaśnić treści przepisu art. 73 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z 13.10.1998 r. w powiązaniu tylko z uregulowaniami z ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 1998 r. Odmienne traktowanie gmin miejskich, z obciążeniem Skarbu Państwa obowiązkiem wypłaty odszkodowania, pozostawałoby w sprzeczności z [...] naruszałoby konstytucyjną zasadę równości stwarzając sytuację uprzywilejowaną dla gmin miejskich.

Skład orzekający

Małgorzata Borowiec

przewodniczący

Janina Antosiewicz

sprawozdawca

Grażyna Pawlos - Janusz

członek

Elżbieta Stebnicka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odszkodowań za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne w kontekście reformy administracyjnej z 1998 r., w szczególności rozróżnienie między drogami gminnymi a lokalnymi miejskimi i obowiązek wypłaty odszkodowania przez gminy."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego związanego z reformą administracyjną z 1998 r. i przepisami przejściowymi. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do obecnego stanu prawnego dróg publicznych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z reformą administracyjną i odszkodowaniami za nieruchomości, co jest istotne dla samorządów i właścicieli nieruchomości. Wyjaśnia złożone kwestie interpretacji przepisów przejściowych.

Gmina zapłaci za drogę? NSA rozstrzyga spór o odszkodowanie za grunty przejęte po reformie administracyjnej.

Dane finansowe

WPS: 28 773 PLN

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 213/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-05-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-02-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Stebnicka
Grażyna Pawlos - Janusz
Janina Antosiewicz /sprawozdawca/
Małgorzata Borowiec /przewodniczący/
Symbol z opisem
6102 Nabycie mienia Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne
Drogi publiczne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1236/05 - Wyrok WSA w Warszawie z 2005-10-21
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędziowie NSA Janina Antosiewicz (spr.), Grażyna Pawlos - Janusz, Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezydenta Miasta [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 1236/05 w sprawie ze skargi Prezydenta Miasta [...] na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 października 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 1236/05 oddalił skargę Prezydenta Miasta [...] na decyzję Wojewody Mazowieckiego z [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną.
W uzasadnieniu wyroku Sąd powołał się na ustalenia organów, z których wynikało, że Starosta [...] decyzją nr [...] z [...] ustalił na rzecz J. B. odszkodowanie w wysokości łącznie 28.773 zł za trzy działki położone w [...] nr 66/6 o pow. 421 m2, nr 66/7 o pow. 42 m2 – zajęte pod drogę publiczną ul. [...] i dz. nr 63/6 o pow. 32 m2 zajętą pod drogę publiczną ul. [...], wskazując Gminę [...] jako zobowiązaną do wypłaty odszkodowania.
Utrzymując w mocy tę decyzję Wojewoda Mazowiecki powołał się na przepis art. 73 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.), w myśl którego odszkodowanie za przejęty grunt wypłaca gmina w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi, a Skarb Państwa w odniesieniu do pozostałych kategorii dróg. W uzasadnieniu decyzji organ przywołał wyrok NSA – Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi z 20 września 2002 r. sygn. akt II SA/Łd 2226/01, w którym wyrażono pogląd, że art. 73 ust. 1 i 2 ustawy z 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ... nakłada na wszystkie gminy władające nieruchomościami, niestanowiącymi ich własności, zajętymi pod gminne drogi publiczne w dniu 31 grudnia 1998 r. w tym drogi lokalne miejskie, obowiązek wypłaty odszkodowania. W wyroku tym zaznaczono, iż "wskazanie w art. 73 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, że gmina wypłaca odszkodowanie w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi, należy rozumieć jako wskazanie obowiązku odnoszonego do zbiorczej kategorii dróg gminnych: gminnych i lokalnych miejskich. Drogi lokalne miejskie, które 31 grudnia 1998 r. były we władaniu gmin (będących jednolitą kategorią ustrojową), stanowiły w istocie podgrupę dróg gminnych, wyróżnioną jedynie ze względu na zaszłości historyczne".
Jednocześnie Wojewoda podał, iż decyzjami z 13 i 14 grudnia 2004 r. stwierdził nabycie przez Gminę Miasto [...] własności wymienionych działek zajętych pod drogi publiczne.
Organ odwoławczy podzielił także stanowisko Starosty co do wielkości ustalonego odszkodowania.
W skardze na powyższą decyzję Prezydent Miasta [...] zarzucił naruszenie art. 73 ust. 1 i 2 powołanej ustawy przez błędną ich wykładnię i w konsekwencji obciążenie obowiązkiem wypłaty odszkodowania niewłaściwego podmiotu.
Oddalając skargę Gminy Wojewódzki Sąd Administracyjny powołał się na treść art. 73 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. wprowadzający zasadę uwłaszczenia Skarbu Państwa lub gmin gruntami zajętymi pod drogi w dniu 31 grudnia 1998 r. Stosownie do tego przepisu nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.
Sąd powołał się na przepis art. 103 ust. 2 tej ustawy stanowiący, że dotychczasowe drogi gminne oraz lokalne miejskie stają się z dniem 1 stycznia 1999 r. drogami gminnymi.
Celem art. 73 ustawy było uregulowanie spraw własności nieruchomości przejętych pod drogi publiczne, którymi władał Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego (były nimi wyłącznie gminy od dnia 27 maja 1990 r.). Inna interpretacja tego przepisu prowadziłaby do zróżnicowania sytuacji prawnej gmin: część z nich byłaby zobowiązania do wypłaty odszkodowań za grunty przejęte pod drogi, którymi władały (określone jako gminne), a część gmin (będących miastami), w których drogi publiczne, którymi władały, były określone jako lokalne miejskie, z obowiązku tego byłaby zwolniona.
Sąd przytoczył treść wyroku NSA z 20 września 2002 r. sygn. akt II SA/Łd 2226/01 (ONSA 2004 nr 1, poz. 17) powoływanego przez organ, którego argumentację podzielił.
Przepis ten wiąże uwłaszczenie gmin i Skarbu Państwa z obowiązkiem wypłaty odszkodowania. Z kolei art. 73 ust. 2 pkt 2 tej ustawy należy interpretować w nawiązaniu do art. 103 ust. 1 i 3 tej ustawy, jako nakładający na uwłaszczony Skarb Państwa obowiązek wypłaty odszkodowania za drogi niebędące w dniu 31 grudnia 1998 r., drogami gminnymi (gminnymi i lokalnymi miejskimi), które dopiero w związku z reformą samorządu terytorialnego i podziału terytorialnego staną się odpowiednio drogami powiatowymi, wojewódzkimi i krajowymi. Potwierdza to także przepis art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r., w myśl którego odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r., a zatem w czasie, gdy w wyniku uporządkowania nomenklatury wszystkie drogi, jakimi władają gminy, są już oznaczone jako drogi gminne, a pozostałe drogi są przypisane Skarbowi Państwa i nowo powstałym z dniem 1 stycznia 1999 r. jednostkom samorządu terytorialnego, które z oczywistych przyczyn wcześniej drogami nie władały.
Sąd wyjaśnił, że wcześniej kategorie dróg publicznych określał art. 2 ust. 1 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60 z późn. zm.), który wymieniał drogi krajowe, drogi wojewódzkie, drogi gminne oraz lokalne i drogi zakładowe. Podane rodzaje dróg były konsekwencją obowiązującej struktury władz lokalnych wynikającej z ustawy z 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego (Dz. U. z 1988 r. Nr 26, poz. 183 z późn. zm.), opartej na radach narodowych. Jednostkami podziału terytorialnego stopnia podstawowego według tej ustawy były gminy, miasta i dzielnice. Kategoryzacja podstawowych jednostek podziału terytorialnego, w których działały odpowiednie (gminne, miejskie, dzielnicowe) terenowe organy władzy i administracji państwowej musiała prowadzić do wyróżnienia w ustawie o drogach publicznych obok dróg gminnych – dróg lokalnych miejskich, w miastach i dzielnicach miast.
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz. U. Nr 16, poz. 95 z późn. zm.) wprowadziła na szczeblu podstawowym podziału terytorialnego samorząd terytorialny w postaci jednolitych gmin. Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.) – ilekroć w odrębnych przepisach jest mowa o radzie narodowej gminnej, miejskiej, dzielnicowej lub wspólnej dla miast i gminy bądź o terenowym organie administracji państwowej stopnia podstawowego – rozumie się przez to odpowiednie organy gminy, a w myśl art. 5 ust. 1 ustawy mienie należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się z mocy prawa mieniem właściwych gmin.
Za tą zmianą ustrojową nie poszły zmiany w ustawie o drogach publicznych. Porządkuje tę sytuację dopiero przepis art. 103 ust. 2 wyżej powołanej ustawy z dnia 13 października 1998 r.; zastępuje bowiem kategorię obejmującą drogi gminne i lokalne miejskie, zbiorczą kategorię dróg gminnych (podstawową jednostką podziału terytorialnego w dniu 31 grudnia 1998 r. była gmina).
Dopiero znowelizowany art. 2 ust. 1 ustawy o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 z późn. zm.) wyróżnia kategorie dróg, które przypisane są odpowiednim jednostkom właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy.
Z powyższych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezydent Miasta [...], prawidłowo reprezentowany i zaskarżając wyrok w całości zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 73 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną oraz w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60 z późn. zm.) o treści obowiązującej w dniu 31 grudnia 1998 r., polegające na uznaniu, iż drogami gminnymi w dniu 31 grudnia 1998 r. były także drogi lokalne miejskie, co ma wpływ na wynik rozstrzygnięcia.
Skarga kasacyjna domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona podnosi, iż z powołanych przepisów wynika, że pojęcie dróg gminnych na potrzeby art. 73 ust. 2 pkt 1 ustawy z 13 października 1998 r. zostało w tej ustawie precyzyjnie i jednoznacznie zdefiniowane, jako drogi publiczne o kategorii wyłącznie gminnej.
W zaskarżonym wyroku Sąd odrzucił wykładnię językową art. 73 ust. 2 pkt 1ustawy rozszerzając jego zakres także na drogi lokalne miejskie, które w świetle art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych (o treści obowiązującej 31 grudnia 1998 r.) w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. stanowiły ustawowo odrębną kategorię dróg publicznych od dróg gminnych. Wykładnia taka stanowi naruszenie prawa materialnego.
Wykładnia językowa może być odrzucona tylko wtedy, gdy nie jest wystarczająca do ustalenia normatywnej treści przepisu, a więc gdy po jej zastosowaniu nadal nie jest wiadome jakie treści z danego przepisu wynikają. Odrzucając tę wykładnię Sąd uznał, że prowadzi ona do zwolnienia gmin będących miastami z obowiązku płacenia odszkodowania gdy gminy niemiejskie zobowiązane będą do wypłacania.
Zdaniem strony z konstytucyjnej zasady trójpodziału władz wynika, że do sądu administracyjnego należy jedynie władza sądownicza.
Sąd administracyjny nie jest uprawniony w procesie oceny legalności działania administracji ustalać treści przepisów prawa sprzecznych z ich literalną treścią, a więc nadawać im innego kształtu normatywnego, co jest zastrzeżone dla władzy ustawodawczej. Sąd nie może bowiem, pod pozorem dokonywania wykładni przepisu prawa, ustalać w istocie treści normy prawnej o odmiennych skutkach prawnych, zwiększających obciążenia finansowe gmin, od tych, które wynikają jednoznacznie z art. 73 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r.
W art. 73 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. jednoznacznie wskazano, iż gmina płaci odszkodowanie za drogi będące w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi, a nie drogami gminnymi kiedykolwiek. Z niczego przy tym nie wynika, aby drogi gminne, jako wyodrębniona ustawowo kategoria dróg publicznych, do dnia 31 grudnia 1998 r. istniały tylko w gminach wiejskich, a w gminach miejskich (jak to przyjął Sąd w zaskarżonym wyroku) miałyby mieć jedynie drogi lokalne miejskie.
W tym względzie Sąd dokonał w zaskarżonym wyroku samodzielnych ustaleń, nie popartych jakimikolwiek dowodami. Praktyka wskazuje przy tym, iż ustawowa kategoria dróg gminnych, jako dróg publicznych, istniała do dnia 31 grudnia 1998 r. nie tylko w gminach wiejskich, ale także w gminach miejskich (w miastach), co w oczywisty sposób podważa uzasadnienie Sądu rozszerzenia zakresu stosowania art. 73 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. na drogi lokalne miejskie.
W zaskarżonym wyroku Sąd posługuje się przy tym pojęciem drogi publicznej gminnej na określenie tym mianem zarówno dróg gminnych, jak i dróg lokalnych miejskich, które w dniu 31 grudnia 1998 r. były jednak ustawowo rozdzielone w dwie odrębne kategorie dróg publicznych (por. art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych – o treści obowiązującej w dniu 31 grudnia 1998 r. – Dz. U. Nr 14, poz. 60 z późn. zm.). Stwarza to wrażenie jakoby drogi lokalne miejskie i drogi gminne były tym samym, co stoi w oczywistej sprzeczności z powołanym art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych, o treści obowiązującej w dniu 31 grudnia 1998 r., a tym samym stanowi naruszenie tego przepisu.
W oczywistej sprzeczności z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. pozostaje także pogląd Sądu (powołany za wyrokiem NSA z dnia 20 września 2002 r. sygn. akt SA/Łd 2226/01), w myśl którego Skarb Państwa zobowiązany jest do wypłaty odszkodowania za drogi niebędące w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi (gminnymi i lokalnymi miejskimi). O ile według art. 73 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. na Skarbie Państwa ciąży obowiązek wypłaty odszkodowania za pozostałe drogi, to według literalnej treści powołanego art. 73 ust. 2 Skarb Państwa płaci odszkodowanie za inne drogi publiczne, niż drogi, które były drogami gminnymi w dniu 31 grudnia 1998 r., co w kontekście powołanego art. 103 ust. 2 oznacza, że Skarb Państwa płaci odszkodowanie za wszystkie pozostałe drogi publiczne, z wyjątkiem dróg gminnych z dnia 31 grudnia 1998 r.
Zgodnie zaś z powołanym art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. drogi lokalne miejskie, jako wyodrębniona ustawowo dotychczas kategoria dróg publicznych, stały się drogami gminnymi dopiero w dniu 1 stycznia 1999 r., co dla art. 73 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy skutkuje uznaniem, iż przepis ten dotyczy tylko dróg gminnych, nie obejmując dróg lokalnych miejskich.
Nieskutecznie Sąd wiąże w zaskarżonym wyroku swój pogląd także z art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r., określającym termin ubiegania się o odszkodowanie, tj. po dniu 1 stycznia 2001 r., jako po dniu uporządkowania nomenklatury wszystkich dróg publicznych, jakimi władały gminy oraz Skarb Państwa, powiaty i województwa. O ile bowiem w powołanym art. 73 ust. 4 wskazano na dopuszczalność wnioskowania przez byłych właścicieli o odszkodowanie od dnia 1 stycznia 2001 r., to jednak ma to jedynie znaczenie procesowe w ustaleniu właściwości organu do orzekania o odszkodowaniu. O odszkodowanie za skutki wywołane art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. można było bowiem występować już od dnia 1 stycznia 1999 r., tyle tylko, iż organem właściwym do rozpatrzenia sprawy odszkodowania pozostawał sąd cywilny, co potwierdził także Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 22 maja 2002 r. sygn. akt I CKN 636/00. Natomiast treść art. 73 ust. 4 wskazywała jedynie (i nadal wskazuje), że od dnia 1 stycznia 2001 r. organem właściwym do orzekania o odszkodowaniu stał się organ administracji.
Treść art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r., w kontekście porządkowania nomenklatury dróg pozostających we władaniu gmin jako dróg jedynie gminnych i terminu ubiegania się o odszkodowanie nie ma zatem żadnego znaczenia dla wykładni art. 73 ust. 2. Drogi gminne już od dnia 1 stycznia 1999 r. obejmowały dotychczasowe drogi gminne i drogi lokalne miejskie, ale dla art. 73 ust. 2 pkt 1 pozostaje to bez znaczenia.
Sąd wskazał w zaskarżonym wyroku, iż za zmianą ustroju samorządu terytorialnego, dokonaną w 1990 r. nie poszły zmiany w ustawie o drogach publicznych, i dopiero uporządkowano tę sytuację w art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r., zastępując kategorię dróg gminnych i lokalnych miejskich zbiorczą kategorią dróg gminnych.
Sąd nie wyprowadził jednak z przedstawionej okoliczności oczywistego wniosku, iż właśnie ze względu na ujednolicenie kategorii dróg gminnych dopiero z dniem 1 stycznia 1999 r. (por. art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r.), w art. 73 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. ustawodawca literalnie wskazał na obowiązek płacenia przez gminy odszkodowania tylko za te drogi, które były drogami gminnymi dniu 31 grudnia 1998 r., a nie w dniu 1 stycznia 1999 r.
Brak jest zatem podstaw prawnych do kwestionowania istnienia związku normatywnego pomiędzy art. 103 ust. 2, a wskazaną datą 31 grudnia 1998 r. w art. 73 ust. 12 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r.
Sąd, przyjmując w zaskarżonym wyroku, iż art. 73 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. obejmuje drogi gminne oraz drogi lokalne miejskie, neguje tym samym istnienie normatywnego związku między art. 103 ust. 2, art. 73 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r., naruszył te przepisy, które to naruszenie ma wpływ na wynik rozstrzygnięcia, przyjęty w zaskarżonym wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, gdyż przedstawiona zaskarżonym wyroku wykładnia przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w tej sprawie jest prawidłowa.
W myśl art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.) zwaną dalej ustawą z 13.10.1998 r., nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich właściwości, a zajęte pod drogi publiczne z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.
Do wypłaty odszkodowania ustawodawca zobowiązał gminy – w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi a Skarb Państwa – w odniesieniu do pozostałych dróg (art. 73 ust. 2).
Przedstawiona w skardze kasacyjnej wykładnia, prowadząca do przyjęcia stanowiska, iż obowiązek wypłaty przez gminę odszkodowania, przewidziany w art. 73 ust. 2 pkt 1 ustawy z 13.10.1998 r. odnosi się tylko do dróg gminnych, zaliczonych do tej kategorii w dniu 31 grudnia 1998 r., a więc nie dotyczy dróg lokalnych miejskich, oparta na wykładni językowej jest błędna i przyjęcie jej prowadziłoby do wniosków sprzecznych z celami ustawy.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zastosowanie w tym przypadku wykładni językowej jest niewystarczające i trafnie Wojewódzki Sąd Administracyjny uzupełnił ją o wnioski wynikające z wykładni systemowej i funkcjonalnej. Nie sposób wyjaśnić treści przepisu art. 73 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z 13.10.1998 r. w powiązaniu tylko z uregulowaniami z ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 1998 r. Ustawa ta w art. 2 ust. 1 określała kategorie dróg publicznych wymieniając drogi krajowe, wojewódzkie, gminne oraz lokalne i drogi zakładowe.
Podział ten obowiązujący na gruncie poprzedniego stanu prawnego, określającego kategorie dróg w powiązaniu ze strukturą terenowych organów administracji państwowej został w art. 103 ustawy z 13.10.1998 r. zmodyfikowany i dostosowany do zmian wprowadzonych w wyniku reformy administracji publicznej, które weszły w życie z dniem 1 stycznia 1999 r.
Jednakże już reforma przeprowadzona w 1990 r. wprowadziła jednostki samorządu terytorialnego, które stanowiły gminy w tym także gminy miejskie.
Trafnie Wojewódzki Sąd Administracyjny z art. 103 ust. 2 omawianej ustawy wyciąga wniosek, iż miał on charakter porządkujący, a objęcie dotychczasowych dróg gminnych i lokalnych miejskich jedną kategorią dróg gminnych wiązało się także z obowiązkiem wypłaty odszkodowania przez jednostkę samorządową za grunty zajęte pod drogi lokale miejskie, stanowiące równorzędną z drogami gminnymi kategorię dróg, różniącą się tylko tym, iż władały nimi gminy o statusie miasta.
Jeśli więc jednostka samorządu terytorialnego (gmina miejska) istniała w dniu 31 grudnia 1998 r., zaś na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z 13.10.1998 r. stała się z mocy prawa właścicielem gruntu zajętego pod drogę lokalną to racjonalnym jest nałożenie na tę właśnie gminę obowiązku wypłaty odszkodowania, zwłaszcza że od dnia 1 stycznia 1999 r. przestała istnieć kategoria dróg lokalnych miejskich, gdyż te stały się drogami gminnymi.
Odmienne traktowanie gmin miejskich, z obciążeniem Skarbu Państwa obowiązkiem wypłaty odszkodowania, pozostawałoby w sprzeczności z art. 73 ust. 2 pkt 2 ustawy (nakładającym na Skarb Państwa obowiązek wypłaty odszkodowania za drogi pozostałe o kategorii ponadgminnej) a nadto naruszałoby konstytucyjną zasadę równości stwarzając sytuację uprzywilejowaną dla gmin miejskich, za które – pomimo uwłaszczenia ich – wypłacałby odszkodowanie Skarb Państwa, nie będąc do tego zobowiązanym na podstawie ustawy.
Z powyższych względów uznając zarzut skargi kasacyjnej i polemikę z uzasadnieniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego za chybione Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI