I OSK 2115/23

I OSK 2115/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka
Karol Kiczka
Monika Nowicka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2576/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-02-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 24 ust. 2a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 22 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2576/22 w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 16 sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 lutego 2023 r. (sygn. akt I SA/Wa 2576/22) - – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") - oddalił skargę M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 16 sierpnia 2022 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta [...] z 17 czerwca 2022 r. nr [...] o przyznaniu M. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną córką A.B. na okres od dnia 1 maja 2022 r. (bezterminowo).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M. B.. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:
1) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisu prawa materialnego:, tj.
art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022, poz. 615 z późń. zm.) - poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że złożenie przez skarżącą wniosku o świadczenie pielęgnacyjne wraz z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w terminie 3 miesięcy od dnia prawomocnego zakończenia sprawy z odwołania od decyzji Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] ustalającej stopień niepełnosprawności córki A.B. prowadzonej przed Sądem Rejonowym dla [...] VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 grudnia 2021 r. sygn. akt [...] nie skutkowało uznaniem za złożenie w/w orzeczenia lekarza orzecznika ZUS w terminie 3 miesięcy w rozumieniu art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
2) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. oraz art. 9 k.p.a. - poprzez wydanie wyroku oddalającego skargę pomimo braku należytego poinformowania skarżącej przez organ administracji I stopnia o okolicznościach faktycznych i prawnych przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną córkę, a w szczególności o tym, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o uznaniu córki za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji jest traktowane na równi z orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności o znacznym stopniu niepełnosprawności, co miało istotny wpływ na datę, od jakiej przyznano skarżącej w/w świadczenie.
Stawiając powyższe zarzuty, skarżąca wnosiła o (cyt.): "uwzględnienie skargi kasacyjnej poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji w całości
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania"; rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz przyznanie wynagrodzenia reprezentującemu ją pełnomocnikowi
z urzędu.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie, ponieważ żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczała się wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów.
Przedstawione wyżej zarzuty kasacyjne zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 p.p.s.a.: tj. na obrazie prawa materialnego (pkt 1) w postaci art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022, poz. 615 z późń. zm., dalej jako "u.ś.r.") oraz na istotnym naruszeniu przepisów postępowania (pkt 2) - tj. art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. oraz art. 9 k.p.a. Ze względu natomiast na istotę sporu, determinowaną powyższymi zarzutami, celowym jest w pierwszej kolejności odniesienie się do kwestii materialnoprawnych.
Przypomnieć zatem na wstępie wypada, iż w rozpoznawanej sprawie zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z 17 czerwca 2022 r., o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną córką A. B. na okres od 1 maja 2022 r. do bezterminowo. Za datę początkową przyznania świadczenia przyjęto bowiem - zgodnie z dyspozycją art. 24 ust. 2 u.ś.r. – pierwszy dzień miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie świadczenia wraz z dokumentami (data wpływu wniosku: 11 maja 2022 r.). Tym samym Kolegium nie podzieliło stanowiska skarżącej, iż świadczenie powinno zostać jej przyznane - stosownie do treści art. 24 ust. 2a u.ś.r. - od 1 marca 2022 r., tj. od daty uprawomocnienia się wyroku Sądu Rejonowego dla [...] z 6 grudnia 2021 r., sygn. akt [...] mocą którego zmieniono orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 14 maja 2020 r. oraz orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 11 marca 2020 r. w ten sposób, że zaliczono A.B. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe. Organ odwoławczy wyjaśnił bowiem, że, co prawda córka skarżącej legitymuje się dwoma rodzajami orzeczeń, tj. orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w brzmieniu sformułowanym w prawomocnym wyroku Sądu Rejonowego dla [...] z 6 grudnia 2021 r. oraz orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 19 marca 2020 r., jednak tylko to ostanie mogło stanowić - po myśli art. 17 ust. 1 u.ś.r. - podstawę przyznania świadczenia, tylko ono zaliczało bowiem A. B. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe (orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania, w brzmieniu ustalonym wyrokiem Sądu z 6 grudnia 2021 r., zaliczało ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności). W związku z tym, zdaniem organu, nie można było w sprawie zastosować art. 24 ust. 2a u.ś.r., gdyż wniosek o przyznanie świadczenia został złożony po upływie ponad dwóch lat od daty wydania orzeczenia.
Pogląd ten podzielił następnie Sąd Wojewódzki, oddalając skargę na w/w decyzję Kolegium.
W skardze kasacyjnej skarżąca podtrzymała dotychczas prezentowane stanowisko, że złożenie przez nią wniosku o świadczenie pielęgnacyjne wraz
z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w terminie 3 miesięcy od dnia prawomocnego zakończenia sprawy z odwołania od orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania
o Niepełnosprawności w [...] ustalającej stopień niepełnosprawności córki prowadzonej przed Sądem Rejonowym dla [...] VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych winno skutkować uznaniem za złożenie w/w orzeczenia lekarza orzecznika ZUS w terminie 3 miesięcy w rozumieniu art. 24 ust. 2a u.ś.r.. Skarżąc wywodziła bowiem, że wyrok Sądu z dnia 6 grudnia 2021 r. oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 19 marca 2020 r. łącznie ustalają znaczny stopień niepełnosprawności jej córki.
W związku z powyższym skład orzekający pragnie wskazać, że w myśl art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z cytowanego przepisu jednoznacznie wynika, że jedną z obligatoryjnych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to aby osoba wymagająca opieki legitymowała się albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie z dwoma wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Dodatkowo, należy mieć na uwadze, że - zgodnie z treścią art. 5 pkt 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności traktowane jest również orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2, i niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Z kolei okresy, na jakie przyznawane jest świadczenie pielęgnacyjne uregulowano w art. 24 i następnych u.ś.r. I tak w myśl art. 24 ust. 2 ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Natomiast zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
Z ustalonego w niniejszej sprawie stanu faktycznego sprawy wynikało, że córka skarżącej legitymuje się dwoma rodzajami orzeczeń: tj. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 19 marca 2020 r., którym ustalono, że A. B. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji oraz trwale całkowicie niezdolna do pracy a także orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, zgodnie z którym - w brzmieniu sformułowanym w prawomocnym wyroku Sądu Rejonowego dla [...] z 6 grudnia 2021 r., sygn. akt [...] – A.B. zaliczono do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.
Mając zatem na uwadze, iż zgodnie z cytowanymi wyżej przepisami, tylko orzeczenie
o znacznym stopniu niepełnosprawności (ew. albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie z dwoma wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) może stanowić podstawę do przyznania osobie wymagającej opieki świadczenia pielęgnacyjnego, zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego, że jedynie wcześniejsze z orzeczeń, którym legitymowała się córka skarżącej (tj. orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 19 marca 2020 r.) uprawniało skarżącą do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Natomiast, ponieważ orzeczenia te były ze sobą sprzeczne (orzeczenie wydane przez lekarza orzecznika ZUS zaliczało A. B. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, podczas gdy orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania - w brzmieniu ustalonym wyrokiem Sądu z 6 grudnia 2021 r. - zaliczało ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności) a jednocześnie organy nie miały kompetencji do oceny czy podważania wskazanych orzeczeń, to nie można przyjąć poglądu - jak chce tego autor skargi kasacyjnej – że ustalały one łącznie znaczny stopień niepełnosprawności córki skarżącej.
W konsekwencji słusznie Sąd Wojewódzki przyjął, że skoro podstawą do przyznania wnioskowanego świadczenia mogło być wyłącznie orzeczenie lekarza ZUS z 19 marca 2020 r., to brak było podstaw do zastosowania art. 24 ust. 2a u.ś.r. Przepis ten umożliwia bowiem przyznanie świadczenia z mocą wsteczną od daty wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, ale wyłącznie w sytuacji gdy wniosek zostanie złożony w ciągu trzech miesięcy od daty wydania tego orzeczenia. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca. Wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został bowiem złożony 11 maja 2022 r. a zatem po upływie ponad dwóch lat od daty wydania orzeczenia ZUS z 19 marca 2020 r., które stanowiło podstawę przyznania świadczenia.
Z tych też przyczyn zarzut naruszania art. 24 ust. 2a u.ś.r. był chybiony.
Nie był również zasadny zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. oraz art. 9 k.p.a., którego autor skargi kasacyjnej upatruje w niedostrzeżeniu przez Sąd Wojewódzki, iż organy nienależycie informowały skarżącą o okolicznościach faktycznych i prawnych przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, co spowodowało, że pozostawała ona w błędnym przekonaniu, iż tylko orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania
o Niepełnosprawności może jej zagwarantować przyznanie tego świadczenia na niepełnosprawną córkę. Należy bowiem zauważyć, iż postępowanie w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego jest postępowaniem wszczynanym na wniosek strony, która sama decyduje, w którym momencie chce taki wniosek złożyć. Wniosek składany jest zaś na stosownym formularzu zawierającym obszerne pouczenie co do przesłanek
i trybu przyznawania świadczenia (w tym co do wymogu legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności). Składając zatem taki wniosek do organu pomocy społecznej, skarżąca została pouczona m in.
o tym, jaki rodzaj orzeczenia umożliwia ubieganie się o przyznanie świadczenia. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca występowała do organu z prośbą
o wyjaśnienie tej kwestii. Organ nie miał natomiast obowiązku domyślać się intencji strony w tym zakresie, a co za tym idzie formułować pouczeń, o jakich mowa w skardze kasacyjnej.
W tym stanie rzeczy, uznając skargę kasacyjną za niezasadną, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej w ramach prawa pomocy orzeka wojewódzki sąd administracyjny ( art. 254 § 1 p.p.s.a.).