I OSK 2111/23

I OSK 2111/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jakub Zieliński
Karol Kiczka
Monika Nowicka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1979/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-02-27
Skarżony organ
Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
art. 34 ust. 1
ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
Sentencja
Dnia 29 lipca 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr. Sędziowie Sędzia NSA Karol Kiczka Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1979/22 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 26 maja 2022 r. nr DO-II.7610.96.2022.AB w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 27 lutego 2023 r. (sygn. akt I SA/Wa 1979/22),Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu administracyjnych (dalej: "p.p.s.a.") – oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 26 maja 2022 r. nr DO-II.7610.96.2022.AB utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z 30 marca 2022 r., nr NWIV.752.200.2015 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia - z dniem 27 października 2000 r.- przez Polskie Koleje Państwowe w Warszawie prawa użytkowania wieczystego gruntu niezabudowanego, położonego w [...], obręb [...], obejmującego działki nr [...] o pow. [...] ha, ujawnionej w księdze wieczystej nr [...] oraz nr [...] o pow. [...] ha, ujawnionej w księdze wieczystej nr [...].
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Polskie Koleje Państwowe Spółka Akcyjna w Warszawie zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:
a) prawa materialnego - przez błędną jego wykładnię, w postaci: art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948; dalej jako: "u.PKP") - poprzez bezzasadne przyjęcie, iż Polskie Koleje Państwowe S.A. nie nabyły z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo że w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia,
b) przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 75 §1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. - polegające na ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, mimo że takie ograniczenie jest nieuzasadnione, nie wynika wprost z przepisu ustawy, przerzuca na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post - faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę; gdyby Sąd I instancji dostrzegł powyższe uchybienie, zaskarżone rozstrzygnięcie mogłoby być inne, tj. skarga mogłaby zostać uwzględniona.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Ponadto skarżąca wnosiła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2024, poz. ), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w w/w skardze.
Zarzuty te zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest na obrazie prawa materialnego, w postaci art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948) oraz na istotnym naruszeniu przepisów postępowania, takich jak: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie w powiązaniu z art. 75 § 1 ab initio, art. 7 w zw. z art. 77 §1 oraz art. 80 k.p.a.
Zarzuty te okazały się nieuzasadnione a przypadku zarzutów procesowych były w ogóle niezrozumiałe. Zwrócić bowiem w tym miejscu należy uwagę, że argumentacja towarzysząca zarzutom opartym na: art. 75 § 1 ab initio, art. 7 w zw. z art. 77 §1 oraz art. 80 k.p.a. sprowadzała się do stwierdzenia, iż ich naruszenie polegało na (cyt.): "ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, mimo że takie ograniczenie jest nieuzasadnione, nie wynika wprost z przepisu ustawy, przerzuca na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post - faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę". Tymczasem w przedmiotowej sprawie wniosek skarżącej z dnia 5 stycznia 2005 r. o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie - z dniem 27 października 2000 r.- przez Polskie Koleje Państwowe w Warszawie prawa użytkowania wieczystego opisanego na wstępie gruntu nie mógł zostać uwzględniony przede wszystkim z powodów prawnych związanych z treścią regulacji prawnych zawartych w innych ustawach. Tym samym niezrozumiałe w tej sytuacji było odwoływanie się przez skarżącą do jakichkolwiek ograniczeń w mocy dowodowej poszczególnych środków dowodowych i to wynikających z unormowań zawartych w rozporządzeniu wykonawczym.
Niezasadne też było twierdzenie zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, iż organ nie podjął w tej sprawie wszystkich koniecznych czynności niezbędnych dla jej załatwienia. Wręcz przeciwnie w toku prowadzonego postępowania administracyjnego organ podejmował szereg czynności i sprawę tę dokładnie wyjaśnił ( o czym niżej).
Z tych zatem powodów zarzuty kasacyjne procesowe oparte na art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie w powiązaniu z art. 75 § 1 ab initio, art. 7 w zw. z art. 77 §1 oraz art. 80 k.p.a. nie mogły zostać uznane za skuteczne.
Nie był też prawidłowym zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948; dalej jako: "u.PKP"). Zgodnie z tym przepisem, grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy (tj. z dniem 27 października 2000 r.), z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Natomiast budynki, inne urządzenia i lokale znajdujące się na tych gruntach stają się z mocy prawa, nieodpłatnie, własnością PKP. Nabycie ww. praw nie może naruszać praw osób trzecich.
Jak z powyższego więc wynika, przepis art. 34 ust. 1 omawianej ustawy określa trzy przesłanki, od których łącznego spełnienia uzależnione jest nabycie przez PKP - z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. - prawa użytkowania wieczystego gruntów i własności znajdujących się na nim naniesień. Są nimi: 1) przysługiwanie Skarbowi Państwa prawa własności do gruntu; 2) posiadanie przez PKP w dniu 5 grudnia 1990 r. tego gruntu oraz 3) brak po stronie PKP dokumentów o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej.
Odnosząc powyższe do stanu rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że o ile dwie przesłanki, które zawiera przepis 34 ust. 1 u.PKP. zostały w tym przypadku spełnione bo przedmiotowy grunt - zarówno w dniu 5 grudnia 1990 r. jak i w dniu 27 października 2000 r. - stanowił własność Skarbu Państwa, a PKP nie posiadało dokumentów, z których wynikałoby, że grunt ten został mu przekazany w formie prawem przewidzianej, o tyle nie można było przyjąć, że w tym dniu PKP posiadało ów grunt.
Z materiału dowodowego wynikało, że Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie przedłożyła wprawdzie do akt sprawy m.in. wyciąg z ewidencji środków trwałych grupy II wg stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. wskazujący, że na działce nr [...] znajdują się tory główne zasadnicze linii [...], tory główne dodatkowe, tory stacyjne, urządzenia srk okręg [...] oraz sieć trakcyjna, a z kolei na działce nr [...] - znajdują się tory stacyjne, ale w piśmie z dnia z dnia 3 marca 2022 r. nr NKa13.600.816.2014.JD/40, skorygowanym pismem z dnia 14 marca 2022 r., strona skarżąca wskazała, że na działce nr [...] nie znajdują się środki trwałe.
Poza tym w dziale II księgi wieczystej nr [...], prowadzonej dla nieruchomości obejmującej działkę nr [...], wpisane było prawo użytkowania tego gruntu na rzecz Wojewódzkiej Spółdzielni [...] w [...]. Podstawę tego wpisu stanowiła zaś decyzja Zarządu Gospodarki Terenami w [...] z dnia 31 maja 1984 r. nr ZGT.III.32/3/84 o przekazaniu w użytkowanie nieruchomości obejmującej m. in. w/w działkę oraz protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 16 czerwca 1984 r. Wygaszenie zaś wspomnianego prawa użytkowania ustanowionego na rzecz Spółdzielni nastąpiło dopiero uchwałą Zarządu Miasta [...] z dnia 21 czerwca 1996 r. nr GM-VII.680.2.7.2016.JL.
W rezultacie należało zgodzić się więc z organem, że w takiej sytuacji w stosunku do działki nr [...] nie można było mówić o jej posiadaniu przez Przedsiębiorstwo Państwowe PKP w dniu 5 grudnia 1990 r. – w rozumieniu art. 34 usta. 1 uPKP. Słusznie bowiem przyjął Sąd Wojewódzki, że ponieważ ustawa z dnia 8 września 2000 r. nakazuje badać stan posiadania gruntu, a sama nie definiuje pojęcia posiadania, to w takim przypadku konieczne jest sięgnięcie do definicji tego pojęcia zawartej w art. 366 kodeksu cywilnego. Skoro bowiem omawiana ustawa z dnia z dnia 8 września 2000 r. odnosi się do takich instytucji prawa cywilnego jak: prawo własności i prawo użytkowania wieczystego, to również instytucja posiadania – jako także instytucja cywilnoprawna - winna być wykładana zgodnie z jej rozumieniem wynikającym z przepisów kodeksu cywilnego. W myśl zaś art. 366 k.c., posiadaczem jest podmiot, który faktycznie włada rzeczą jak właściciel (posiadanie samoistne) jak i ten kto nią faktycznie włada jak użytkownik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo z którym łączy określone władztwo nad rzeczą.
W tych zatem warunkach istniejące w dniu 5 grudnia 1990 r. prawo użytkowania nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], przysługujące osobie trzeciej (spółdzielni ) stanowiło przeszkodę do przyjęcia, że w w/w dniu Przedsiębiorstwo Państwowe PKP działkę tę posiadało. Fakt ten zatem uzasadniał odmowę wydania decyzji uwłaszczeniowej na rzecz PKP w zakresie tej działki.
Odnosząc się natomiast do działki nr [...], podkreślić trzeba, że z kopii wypisu z kartoteki budynków dla budynku przemysłowego Id bud: [...], przekazanej przez PKP S.A. przy piśmie z dnia 21 kwietnia 2016 r. nr NKa13.600.816.2014.JD/33, wynikało, iż działka ta była zajęta przez część ww. budynku, podczas, gdy pozostała jego część posadowiona była na działkach niebędących przedmiotem niniejszego postępowania, a które stanowiły własność gminy [...] oraz współwłasność osób fizycznych. Trafnie zatem uznał Sąd Wojewódzki, że taki sposób usytuowania w/w budynku uniemożliwiał uwłaszczenie na tejże działce PKP. Zagadnienie to stanowiło bowiem zagadnienie cywilistyczne a zatem miarodajne w tym względzie było stanowisko Sądu Najwyższego, do którego Sąd I instancji się odwołał. Zgodnie natomiast np. z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2012 r. (sygn. akt I CSK 282/12, Lex nr 1288603), konstrukcja prawa własności budynku jako prawa związanego i podporządkowanego użytkowaniu wieczystemu wyklucza taką możliwość, by budynek mający być przedmiotem tego prawa w części stał na gruncie oddanym określonym osobom w użytkowanie wieczyste, a w części na gruncie będącym przedmiotem prawa własności gminy. Jeden i ten sam budynek nie może być zarazem częścią składową nieruchomości gruntowej i nieruchomością budynkową, której własność związana jest z użytkowaniem wieczystym. Odstępstwo od przytoczonej wyżej zasady może dotyczyć tylko budynków, które wraz z gruntem można podzielić wzdłuż płaszczyzn pionowych.
Dlatego też, skoro nic nie wskazywało w niniejszym przypadku by konstrukcja budynku posadowionego m. in. na działce nr [...] była tego rodzaju, że dopuszczalny byłby jego podział w wyżej opisany sposób ( wzdłuż granicy działki nr [...]) to zasadnie Sąd Wojewódzki uznał, że odmowa uwzględnienia wniosku skarżącej przez organy była także w stosunku do działki nr [...] uzasadniona.
Powyższe prowadziło więc do uznania, że przedmiotowa skarga kasacyjna nie była usprawiedliwiona a co uzasadniało wydanie przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a.