I OSK 2109/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-01-22
NSAAdministracyjneWysokansa
bezczynność organuodszkodowanienieruchomościwywłaszczenieprawo administracyjnepostępowanie administracyjnesądy administracyjneskarga kasacyjnaNSA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając zasadność stwierdzenia bezczynności i przyznania sumy pieniężnej skarżącemu za wieloletnie zwlekanie organu z ustaleniem odszkodowania.

Skarżący złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA, który stwierdził rażącą bezczynność Starosty Legionowskiego w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i przyznał skarżącemu 18 000 zł. Organ zarzucał naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, wskazując na liczne przeszkody w prowadzeniu sprawy, w tym śmierć wnioskodawcy i konieczność ustalenia następców prawnych. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty za niezasadne i potwierdzając, że organ dopuścił się rażącej bezczynności przez blisko 18 lat.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Starosty Legionowskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który stwierdził rażącą bezczynność Starosty w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. WSA przyznał skarżącemu K.N. kwotę 18 000 zł tytułem zadośćuczynienia za bezczynność oraz nałożył na organ grzywnę w wysokości 5 000 zł. Starosta Legionowski w skardze kasacyjnej zarzucił WSA naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 149 § 1a p.p.s.a. poprzez błędne uznanie bezczynności za rażące naruszenie prawa, nieuwzględnienie przeszkód prawnych i faktycznych (śmierć wnioskodawcy, konieczność ustalenia następców prawnych, zagadnienia wstępne dotyczące nabycia nieruchomości przez zarządcę drogi) oraz naruszenie art. 149 § 2 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione przyznanie sumy pieniężnej i grzywny. Zarzucono również naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym art. 35 i 36 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że uchybienie terminowi nie było usprawiedliwione przyczynami niezależnymi od organu. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty za niezasadne. Sąd podkreślił, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania są źle skonstruowane, a przepisy art. 149 § 1a i § 2 p.p.s.a. mają charakter wynikowy i nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. NSA stwierdził, że WSA prawidłowo zrealizował ocenę prawną zawartą w poprzednim orzeczeniu NSA i WSA. Sąd wskazał, że ocena, czy postępowanie trwało dłużej niż to konieczne, musi być dokonywana indywidualnie, a w tym przypadku organ przekroczył maksymalny termin przewidziany na rozpoznanie wniosku z 2005 roku, wydając decyzję dopiero w 2023 roku, co uzasadnia stwierdzenie rażącej bezczynności.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, stwierdzenie rażącego naruszenia prawa przez organ uzasadnia przyznanie skarżącemu sumy pieniężnej jako funkcji kompensacyjnej oraz wymierzenie grzywny jako środka represyjnego i prewencyjnego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że bezczynność organu trwająca blisko 18 lat, mimo licznych przeszkód i konieczności podejmowania działań, miała charakter rażącego naruszenia prawa. W związku z tym, przyznanie sumy pieniężnej i grzywny było zasadne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (9)

Główne

p.p.s.a. art. 149 § 1a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis określający przesłanki stwierdzenia rażącego naruszenia prawa przez organ w przypadku bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

p.p.s.a. art. 149 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis określający możliwość orzeczenia o wymierzeniu organowi grzywny lub przyznaniu sumy pieniężnej na rzecz skarżącego w przypadku stwierdzenia bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

k.p.a. art. 35 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis określający terminy załatwiania spraw administracyjnych.

k.p.a. art. 36 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis nakładający na organ obowiązek zawiadomienia stron o przyczynach zwłoki w załatwieniu sprawy i wskazania nowego terminu.

k.p.a. art. 36 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis nakładający na organ obowiązek zawiadomienia stron o przyczynach zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis określający podstawę prawną oddalenia skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis określający związanie sądu oraz organu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu.

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis określający zakres rozpoznania sprawy przez NSA w granicach skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 193

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis określający zakres uzasadnienia wyroku oddalającego skargę kasacyjną.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Bezczynność organu trwająca blisko 18 lat stanowi rażące naruszenie prawa. Przeszkody faktyczne i prawne nie usprawiedliwiają całkowitego zaniechania działań przez organ przez tak długi okres. Przyznanie sumy pieniężnej i grzywny jest uzasadnione w przypadku rażącej bezczynności organu.

Odrzucone argumenty

Bezczynność organu nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa z uwagi na liczne przeszkody (śmierć wnioskodawcy, ustalanie następców prawnych, zagadnienia wstępne). Przyznanie sumy pieniężnej i grzywny było nieuzasadnione. Organ zawiadamiał strony o przyczynach zwłoki i wskazywał nowe terminy załatwienia sprawy, co powinno być uwzględnione.

Godne uwagi sformułowania

Okres ten jest nad wyraz długi. Grzywna jest środkiem o charakterze represyjnym i prewencyjnym mającym zdyscyplinować organ, natomiast suma pieniężna pełni przede wszystkim funkcję kompensacyjną. NSA nie jest uprawniony do uzupełniania, czy innego korygowania wadliwie postawionych zarzutów kasacyjnych.

Skład orzekający

Elżbieta Kremer

sędzia

Joanna Skiba

sprawozdawca

Krzysztof Sobieralski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasad odpowiedzialności organów za rażącą bezczynność w sprawach odszkodowawczych oraz interpretacja przepisów dotyczących sankcji procesowych (art. 149 p.p.s.a.). Wskazanie na obowiązki organów w długotrwałych postępowaniach."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji bezczynności organu w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, jednak zasady dotyczące rażącej bezczynności i sankcji procesowych mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak długo organ administracji może zwlekać z załatwieniem sprawy, nawet przez prawie 18 lat, i jakie konsekwencje prawne to za sobą pociąga. Jest to przykład ważnej lekcji dla organów administracji i przypomnienie o prawach obywateli.

Prawie 18 lat bezczynności organu. NSA potwierdza: to rażące naruszenie prawa i nakłada sankcje.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 2109/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer
Joanna Skiba /sprawozdawca/
Krzysztof Sobieralski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
IV SAB/Wa 209/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-06-20
Skarżony organ
Starosta
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 149
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Starosty Legionowskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2024 r. sygn. akt IV SAB/Wa 209/24 w sprawie ze skargi K.N. na bezczynność Starosty Legionowskiego w przedmiocie ustalenia odszkodowania oddala skargę kasacyjną. Sygn. akt I OSK 1961/24 Sygn. akt I OSK 2109/24 oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 czerwca 2024r. sygn. akt IV SAB/Wa 209/24, po rozpoznaniu skargi K.N. na bezczynność Starosty Legionowskiego w przedmiocie ustalenia odszkodowania:
1. stwierdził, że bezczynność, o której mowa w pkt 2 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 lipca 2023 r. sygn. akt IV SAB/Wa 137/23, miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
2. przyznał od Starosty Legionowskiego na rzecz skarżącego K.N. sumę pieniężną w wysokości 18 000 złotych.
3. wymierzył Staroście Legionowskiemu grzywnę w wysokości 5 000 złotych.
Zdaniem Sądu I instancji organ pozostawał w niczym nieusprawiedliwionej bezczynności w okresie od 28 października 2005r. do 10 kwietnia 2006r. – ok. 6 miesięcy; od 30 marca 2007r. (data wpływu do organu akt wraz z wyrokiem tutejszego sądu z 7 grudnia 2006r. sygn. I SA/Wa 1396/06, którym uchylono postanowienie Wojewody Mazowieckiego w przedmiocie zawieszenia postępowania i w którym wskazano na konieczność ustalenia stron postępowania) do 1 sierpnia 2022r. (data wystąpienia przez Starostę Legionowskiego do Prezydenta Miasta Legionowa z wnioskiem o udostępnienie danych adresowych stron postępowania) – tj. ok. 15 lat i 4 miesiące.
Wobec rażącego charakteru naruszenia prawa – zasadnym, w ocenie Sądu I instancji, było przyznanie od organu, wobec wniosku strony, stosownej kwoty pieniężnej, w myśl art. 149 § 2 in fine p.p.s.a. Sąd uznał, że adekwatną będzie kwota 18 000 zł (o czym orzeczono w pkt 2 wyroku). Jak słusznie bowiem wskazał NSA w wyroku z 16 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 2421/23, grzywna jest środkiem o charakterze represyjnym i prewencyjnym mającym zdyscyplinować organ, natomiast suma pieniężna pełni przede wszystkim funkcję kompensacyjną.
Jednocześnie Sąd Wojewódzki uznał za naganny sposób prowadzenia postępowania przez organ (brak podjęcia po wyroku tutejszego Sądu z 7 grudnia 2006r. jakichkolwiek czynności celem prawidłowego ustalenia stron na co wskazano w tym wyroku, brak zawieszenia postępowania ze względu na zagadnienie wstępne, nie podejmowanie w sposób sprawny niezbędnych czynności celem szybkiego załatwienia sprawy) i doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie zasadnym jest oprócz zasądzenia sumy pieniężnej na rzecz skarżącego, również nałożenie na organ grzywny w wys. 5 000 zł jako środka represyjnego i prewencyjnego, którego zadaniem będzie na przyszłość zdyscyplinowanie organu tak aby w przyszłości nie dochodziło do tak rażącego naruszenia terminów załatwiania spraw.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Starosta Legionowski zaskarżając go w całości. Orzeczeniu zarzucono:
I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a) art. 149 § 1a p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że bezczynność, o której mowa w pkt 2 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lipca 2023 r. sygn. akt IV SAB/Wa 137/23 miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa w wyniku :
- błędnego ustalenia, że brak wydania przez Starostę Legionowskiego ponownego postanowienia o zawieszeniu postępowania z uwagi na występujące zagadnienie wstępne tj. konieczność wydania decyzji przez Wojewodę Mazowieckiego o stwierdzeniu nabycia przez zarządcę drogi własności działek zajętych pod drogę publiczną, miało wpływ na termin merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku poprzednika prawnego skarżącego o ustalenie odszkodowania za utratę własności tych działek,
- nieuwzględnienie faktu, że przed dniem zakończenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nabycia działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...] w Legionowie, ostatecznymi decyzjami Wojewody Mazowieckiego, nie było możliwe merytoryczne rozpatrzenie wniosku, przy czym decyzje te były prawomocne przed dniem 28 października 2020 r.,
- nieuwzględnienie faktu, że postępowanie nie mogło być prowadzone w czasie od dnia śmierci wnioskodawcy W.N. w dniu 14 grudnia 2020 r. do dnia uprawomocnienia się postanowienia spadkowego po wnioskodawcy w dniu 28 grudnia 2021 r., przy czym skarżący K.N. jako następca prawny wnioskodawcy zgłosił swój udział w postępowaniu z przedłożeniem postanowienia spadkowego w dniu 21 lipca 2022 r..
- nieuwzględnienie, że organ stosownie do wymogu art. 36 § 2 k.p.a. zawiadamiał strony o braku możliwości załatwienia sprawy w terminie z przyczyn niezależnych od organu, wskazując nowy termin załatwienia sprawy w piśmie z dnia 11 sierpnia 2022r. do dnia 31 grudnia 2022 r., zaś w piśmie z dnia 27 grudnia 2022 r. do dnia 31 marca 2023 r. przy czym Wojewoda Mazowiecki postanowieniem nr [...] r. z dnia [...] lutego 2023 r. uznał za nieuzasadnione ponaglenie K.N. z dnia 3 stycznia 2023 r. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość zajętą pod część ulicy [...] w Legionowie oraz część ulicy [...] w Legionowie, zaś postępowanie w sprawie rozpatrzenia ponaglenia K.N. z dnia 17 listopada 2023 r. na bezczynność Starosty Legionowskiego na czynność materialno-techniczną przesłania odwołania od decyzji merytoryczne rozstrzygającej wniosek o odszkodowanie umorzył postanowieniem nr [...] z dnia [...] grudnia 2023 r.,
- nieuwzględnienie, że po ustaniu przeszkód w prowadzeniu postępowania tj. rozstrzygnięciu zagadnienie wstępnego w wyniku uprawomocnienia się dwóch decyzji Wojewody Mazowieckiego o stwierdzeniu nabycia przez zarządcę drogi własności działek zajętych pod drogę publiczną oraz zgłoszenie się skarżącego do udziału w postępowaniu po uprawomocnieniu się postanowienia postępowania spadkowego po wnioskodawcy, czasochłonność i skomplikowanie postępowanie wynikało z konieczności zasięgnięcia wiadomości specjalnych, w zakresie ustalenia wysokości odszkodowania, konieczności ustalenia aktualnych strony postępowania i ich adresów z uwagi na śmierć kolejnych osób z kręgu dotychczasowych stron postępowania, a mianowicie K.N., H.N., W.K. oraz J.R., niezbędne było także zgromadzenie dokumentów potwierdzających następstwo prawna w postaci prawomocnych postanowień spadkowych, poświadczeń dziedziczenia oraz aktów notarialnych zbycia nieruchomości, przy czym w świetle oceny prawej zawartej w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2006 r., sygn. I SA/Wa 1396/06, organ, stosownie do art. 153 p.p.s.a., był zobowiązany do wezwania do udziału w sprawie wszystkich współwłaścicieli nieruchomości drogowej, którzy utracili jej własność ze względu na zajęcie pod drogę publiczną, zaś w razie ich śmierci ich następców prawnych;
b) art. 149 § 2 ustawy p.p.s.a. poprzez ustalenie wysokości sumy pieniężnej od Starosty Legionowskiego na rzecz skarżącego K.N. w kwocie 18 000 złotych oraz wymierzenie Staroście Legionowskiemu grzywny w wysokości 5 000,00 zł w wyniku nieuzasadnionego przyjęcia, że bezczynność, o której mowa w pkt 2 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lipca 2023 r. sygn. akt IV SAB/Wa 137/23 miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, co było konsekwencją zastosowania wyrażonej w niniejszej sprawie oceny prawnej NSA, o tym, że w razie gdy bezczynność organu, która wypełnia znamiona rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a., odstąpienie od przyznania na
rzecz skarżącego, przy jego wniosku, sumy pieniężnej, może nastąpić tylko w wyjątkowo uzasadnionych przypadkach;
c) art. 149 § 2 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, gdyż WSA w zaskarżonym wyroku orzekł o nałożeniu środków dyscyplinująco-represyjnych z art. 149 § 2 p.p.s.a., tj. środków o charakterze dodatkowym, bez stosowanej rozwagi, co nakazuje ich stosowanie w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy oraz w sytuacji gdy przy ocenie całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że działania te noszą znamiona celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, co stanowi zaprzeczenie zasady demokratycznego państwa prawnego, a jednocześnie nadal pozostaje obawa, że bez tej dodatkowej sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa;
d) art. 149 § 2 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie w wyniku uznania, że suma pieniężna, która w myśl poglądów utrwalonych w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz zgodnie z oceną prawną NSA wyrażoną w niniejszej sprawie winna stanowić rekompensatę dla strony za doznane negatywne przeżycia psychiczne i moralne związane z nieterminowym rozpatrzeniem sprawy lub przewlekłością postępowania administracyjnego może być przyznana skarżącemu za działania lub zaniechania organu w czasie, w którym nie bvł stroną postępowania. przy czym skarżący stał się stroną postępowania administracyjnego w wyniku zgłoszenie się do postępowania w dniu 21 lipca 2022 r. po uprawomocnieniu się w dniu 28 grudnia 2021 r. postanowienia spadkowego po wnioskodawcy W.N.;
e) art. 153 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się WSA w zaskarżonym wyroku, do zawartej w orzeczeniu NSA, która została wyrażona w niniejszej sprawie, oceny prawnej, iż sprawę majątkową, a taka była przedmiotem postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, należy oceniać jako sprawę o mniejsze znaczeniu dla skarżącego, przy przyznaniu sumy pieniężnej w wysokości przenoszącej połowę górnej granicy sumy jaką może sąd przyznać zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 154 § 6 p.p.s.a.
II. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, to jest art. 35 § 3 w zw. z art. 36 § 2, art. 36 § 1 k.p.a. oraz w związku art. 149 § 2 p.p.s.a. polegające na przyjęciu, że uchybienie terminowi rozstrzygnięcia sprawy nie usprawiedliwia wystąpienie przyczyn niezależnych od organu, zwłaszcza w sytuacji gdy organ powiadomił strony o ich wystąpieniu oraz wskazał nowy termin zakończenia sprawy.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o:
1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi poprzez stwierdzenie, że bezczynność, o której mowa w pkt 2 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lipca 2023 r. sygn. akt IV SAB/Wa 137/23, nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa oraz oddalenie skargi w pozostałym zakresie,
względnie
2. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania,
a ponadto:
3. zasądzenie od skarżącego K.N. na rzecz Starosty Legionowskiego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa przez radcę prawnego, według norm przepisanych,
4. rozpatrzenie skargi kasacyjnej poza rozprawą, co oznacza, że skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) - zwanej dalej: P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w tej sprawie nie zaistniała, z tego też względu przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 P.p.s.a. I tak przepis art. 174 pkt 1 P.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie: dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący kasacyjnie powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
W orzecznictwie NSA zarysowała się w tym zakresie jednoznaczna teza, że to na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek konkretnego wskazania, które przepisy prawa materialnego zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.). Podobnie zresztą przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa, które zostały naruszone przez sąd i wpływ naruszenia na wynik sprawy tj. treść orzeczenia (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do uzupełniania, czy innego korygowania wadliwie postawionych zarzutów kasacyjnych. Nie może też samodzielnie ustalać podstaw, kierunków jak i zakresu zaskarżenia (por. wyrok NSA z dnia 26 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 1047/12, oraz wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1560/11, publik. CBOSA).
Odnosząc powyższe uwagi do badanej sprawy wskazać należy, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania są źle skonstruowane. Przepisy art. 149 § 1 pkt 1-3 i § 1a i 2 są przepisami wynikowymi i kompetencyjnymi, na ich podstawie sąd administracyjny, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 P.p.s.a. albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a P.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1), zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2), stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.). Zaś w przypadku, o którym mowa w § 1, sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 P.p.s.a.).
Powyższe przepisy o charakterze ogólnym nie mogą zatem stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Autor skargi kasacyjnej chcąc powołać się na zarzut naruszenia tego przepisu, jest zobowiązany bezpośrednio powiązać ten zarzut z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym – jego zdaniem – uchybił Sąd pierwszej instancji w toku rozpoznania sprawy. W przypadku, gdy z wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji stwierdził, że bezczynność organu miała charakter rażącego naruszenia prawa oraz orzekł o wymierzeniu sumy pieniężnej oraz grzywny, nie można Sądowi zarzucić naruszenia art. 149 § 1a i art. 149 § 2 P.p.s.a., gdyż tego rodzaju rozstrzygnięcie jest zgodne z dyspozycją zastosowanej przez Sąd pierwszej instancji normy prawnej. Naruszenie wymienionego przepisu jest następstwem uchybienia innym przepisom, czy to procesowym, czy też materialnym, których w skardze kasacyjnej w niniejszej sprawie bezpośrednio w powiązaniu ze stawianym zarzutem naruszenia art. 149 §1a i art. 149 § 2 P.p.s.a. nie powołano. Nieprawidłowe rozstrzygnięcie jest zawsze następstwem błędu zasadniczego, polegającego na wadliwym wykonaniu funkcji kontrolnej. Należało zatem te przepisy powiązać z właściwymi przepisami prawa materialnego lub procesowego, którym Sąd – zdaniem strony skarżącej kasacyjnie – miał uchybić, wykazując jednocześnie, jaki wpływ na treść rozstrzygnięcia miało zarzucane naruszenie. Te jednak w skardze kasacyjnej nie uczyniono, co czyni tym samym niezasadnym zarzut ich naruszenia.
Zarzut obrazy art. 153 P.p.s.a. jest też niezasadny. Przypomnieć należy, że wedle tego przepisu ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia (zarzut naruszenia tego przepisu nie został postawiony w skardze kasacyjnej). Wskazać należy, że WSA w Warszawie prawidłowo zrealizował ocenę prawną i wskazania zawarte w wyroku NSA z 16 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 2421/23. W orzeczeniu tym Sąd uchylając zaskarżony wcześniejszy wyrok WSA wskazał w istocie, że okoliczności sprawy przemawiają za przyznaniem sumy pieniężnej skarżącemu, co prawidłowo zrealizował następnie Sąd Wojewódzki.
Odnosząc się kolejno do zarzutów opisanych w pkt II petitum skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia prawa materialnego (mimo że wskazane tam przepisy mają w istocie charakter procesowy), to należy zauważyć, że zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 k.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.).
Ocena, czy postępowanie przed organem administracji publicznej trwa dłużej niż to konieczne dokonywana musi być na podstawie zarówno charakteru dokonywanych czynności, jak i stanu faktycznego sprawy. To zatem, czy do przekroczenia terminu doszło z przyczyn niezależnych od organu, ma istotne znaczenie dla stwierdzenia przewlekłości. Okoliczności dotyczące realnej możliwości działań organu, w tym także kwestia braku odpowiedniej obsady etatowej i znaczna ilość spraw podlegających rozpoznaniu, podlegają ocenie w każdej indywidualnej sprawie (por.m.in. wyrok NSA z 23 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1181/13). Podobnie, indywidualnej ocenie podlega zaangażowanie organu polegające na zapoznaniu się z zebranym materiałem wyjaśniającym, analizie tego materiału, rozważeniu twierdzeń stron, pojawiającej się w określonej fazie postępowania ewentualnej potrzebie uzupełniania materiału dowodowego. Należy także brać pod uwagę to, jaki jest stopień skomplikowania występującej w sprawie problematyki prawnej. Z tych powodów przewidziana została, poprzez unormowanie art. 36 § 1 k.p.a., instytucja przedłużenia terminu załatwienia sprawy (wyrok NSA z 11 lutego 2021 r. sygn. akt II OSK 2906/20).
Z ustalonego w sprawie, niespornego stanu faktycznego wynika, że w rozpatrywanym przypadku organ przekroczył maksymalny termin przewidziany na rozpoznanie wniosku W.N. z 28 września 2005 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogi publiczne, tj. ul. [...] i ul. [...] w Legionowie. Ocena ta musi być bowiem dokonywana przy uwzględnieniu wskazań NSA zawartych w wyżej cyt. wyroku z dnia 16 stycznia 2024 r. oraz wyroku WSA z dnia 14 lipca 2023r., gdzie w pkt 2 Sąd uznał, iż organ dopuścił się bezczynności. Poprzednik prawny skarżącego wniosek, którego dotyczy rozpatrywana sprawa, złożył w dniu 28 września 2005 r., a dopiero 30 czerwca 2023 r. – Starosta wydał stosowną decyzję w sprawie, czyli po około 18 latach i 9 miesiącach, zatem okres ten jest nad wyraz długi.
Sąd Wojewódzki dostrzegł, że mając na względzie termin określony w art. 35 § 3 k.p.a. na załatwienie sprawy, tj. 1 miesiąc w przypadku sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz 2 miesiące w przypadku sprawy szczególnie skomplikowanej, to w niniejszej sprawie stan bezczynności organu zaistniał już po upływie 2 miesięcy od wpłynięcia wniosku W.N. do organu, jeśli uznać sprawę za szczególnie skomplikowaną. A zatem od 28 listopada 2005 r. organ pozostawał już w zwłoce, gdyż do 10 kwietnia 2006 r. nie podejmował żadnych czynności w sprawie, a we wskazanej dacie postanowieniem zawiesił postępowanie. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewody z dnia [...] czerwca 2006r. nr [...], a następnie na skutek wniesionej skargi, wskazanym już wyżej wyrokiem z dnia 7 grudnia 2006r. WSA obydwa postanowienia uchylił. Kolejne postanowienie w przedmiocie zawieszenia nie zostało przez organ podjęte mimo, że następna czynność w sprawie została podjęta dopiero 1 sierpnia 2022 r., kiedy to organ wystąpił do Prezydenta Miasta Legionowa o udostępnienie danych osobowych z rejestru PESEL w zakresie adresu zameldowania A.N., P.N. i M.N. Przy czym żądane informacje zostały organowi przekazane przy pismach z 5 sierpnia 2022r. (wpływ: 8 i 9 sierpnia 2022r.). Tym samym, bezsprzecznie organ naruszył terminy wskazane w art. 35 k.p.a. i ogólnych przepisach k.p.a. dotyczących szybkości postępowania. Zasadnie zatem Sąd I instancji orzekł o tym, że bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania miały w niniejszej sprawie charakter rażący, co czyni niezasadnym zarzut naruszenia art. 149 § 2 P.p.s.a.
W tym stanie rzeczy nie można przyznać racji skarżącemu kasacyjnie, że Sąd I instancji dopuścił się zarzucanego w skardze kasacyjnej naruszenia wskazanych przepisów.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a. skargę kasacyjną należało oddalić.
Należy wyjaśnić, że NSA odstąpił od szczegółowego przedstawienia stanu sprawy, ograniczając uzasadnienie tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionego w skardze kasacyjnej zarzutu. Zgodnie bowiem z art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca szczególny charakter, wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed NSA wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI