I OSK 2107/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie dotyczącą zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Sprawa wywodzi się z decyzji Wójta Gminy W., który przyznał K. K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie na każde z trojga dzieci. Następnie ustalono, że na mocy prawomocnych orzeczeń sądu zasądzono niższe alimenty (300 zł na dziecko), co skutkowało nadpłatą świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organy administracji uznały, że skarżąca pobrała nienależnie łącznie 7200 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, oddalając skargę, przyjął, że osoba uprawniona do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest zobowiązana do ich zwrotu, gdy zostały wypłacone w kwocie wyższej niż zasądzone alimenty za ten sam okres. Sąd podkreślił, że skarżąca otrzymała świadczenie w wyższej kwocie niż wynikało to z prawomocnego postanowienia sądu o zabezpieczeniu alimentów, a także z późniejszego wyroku zasądzającego alimenty. Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie może powoływać się na brak świadomości lub przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 409 k.c.), wskazując na datę wpływu tytułu wykonawczego do komornika jako obciążającą skarżącą. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, oddalił ją. Sąd podkreślił, że art. 29 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi odrębną instytucję prawną, a świadomość świadczeniobiorcy jest prawnie relewantna. NSA stwierdził, że skarżąca nie mogła skutecznie powoływać się na art. 409 k.c., gdyż nie istnieje norma prawna zezwalająca na stosowanie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym. Sąd wskazał również, że w odrębnym postępowaniu istnieje możliwość umorzenia należności z uwagi na szczególnie uzasadnione okoliczności.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 29 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wykluczająca możliwość stosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 409 k.c.) w sprawach zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w przypadku zmiany wysokości alimentów i nie wyłącza możliwości umorzenia należności na podstawie art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. w szczególnie uzasadnionych przypadkach.
Zagadnienia prawne (2)
Czy osoba, która pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie wyższej niż zasądzone alimenty za ten sam okres, jest zobowiązana do ich zwrotu na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nawet jeśli nie jest już wzbogacona?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, osoba taka jest zobowiązana do zwrotu świadczeń. Przepis art. 29 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi odrębną instytucję prawną, a świadomość świadczeniobiorcy jest prawnie relewantna. Nie można w tym przypadku stosować przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 409 k.c.).
Uzasadnienie
NSA uznał, że art. 29 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów reguluje specyficzną sytuację zwrotu świadczeń, która różni się od ogólnych zasad dotyczących nienależnego pobrania świadczeń. Sąd podkreślił, że świadomość świadczeniobiorcy co do zmiany wysokości alimentów jest istotna, a przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu nie mają zastosowania w tym postępowaniu administracyjnym.
Czy naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, takich jak art. 6, 7, 77 § 1 k.p.a., miało istotny wpływ na wynik sprawy dotyczącej zwrotu nienależnie pobranych świadczeń?
Odpowiedź sądu
Nie, zarzuty naruszenia przepisów postępowania okazały się niezasadne, ponieważ organy nie pominęły istotnych okoliczności, a skarżąca nie wykazała, aby uchybienia procesowe uniemożliwiły jej dokonanie konkretnych czynności lub wpłynęły na wynik sprawy.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i zastosowały prawo materialne. Skarżąca nie wykazała, w jaki sposób naruszenie przepisów postępowania wpłynęło na wynik sprawy, w szczególności nie udowodniła, że uniemożliwiło jej to dokonanie konkretnych czynności procesowych.
Przepisy (20)
Główne
u.p.o.u.a. art. 29 § ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
W przypadku gdy osoba uprawniona otrzymała w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek. Przepis art. 23 stosuje się odpowiednio.
Pomocnicze
u.p.o.u.a. art. 23
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Ogólna zasada zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Stosowany odpowiednio do art. 29 ust. 2.
u.p.o.u.a. art. 2 § pkt 7
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Definicja sytuacji, w których ma miejsce nienależne pobranie świadczeń.
u.p.o.u.a. art. 23 § ust. 8
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Możliwość umorzenia, odroczenia lub rozłożenia na raty należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w szczególnie uzasadnionych okolicznościach.
P.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi przez WSA.
P.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.
P.p.s.a. art. 183 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.
P.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzekanie przez NSA.
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek podejmowania czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek podejmowania czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 7a § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek uwzględniania wątpliwości prawnych.
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie.
k.p.a. art. 9
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek informowania stron.
k.p.a. art. 10 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Zapewnienie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Swobodna ocena materiału dowodowego.
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
k.p.a. art. 140
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek ustosunkowania się do zarzutów odwołania.
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi uzasadnienia decyzji.
k.c. art. 409
Kodeks cywilny
Wygaszenie obowiązku zwrotu korzyści lub jej wartości w przypadku zużycia lub utraty w sposób uniemożliwiający wzbogacenie.
Argumenty
Skuteczne argumenty
NSA uznał, że skarżąca nie może powoływać się na przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 409 k.c.) w kontekście zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 29 ust. 2 u.p.o.u.a. • NSA uznał, że skarżąca była świadoma zmiany wysokości alimentów i wiążącej się z tym konieczności ujawnienia tego faktu.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 29 ust. 2 u.p.o.u.a. poprzez błędne przyjęcie, że ziściły się przesłanki do uznania, iż skarżąca nienależnie pobierała świadczenia. • Zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 6, 7, 9, 77 § 1, 80 k.p.a., art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 409 k.c., art. 10 § 1 k.p.a., art. 7a § 1 k.p.a., art. 140 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.) poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej, pominięcie interesu społecznego, brak budowania zaufania, niezastosowanie art. 409 k.c., niezapewnienie czynnego udziału strony, pominięcie wątpliwości prawnych oraz brak ustosunkowania się do zarzutów odwołania.
Godne uwagi sformułowania
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. • Uzyskanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego w warunkach opisanych w art. 29 ust. 2 u.p.o.u.a. jest odrębną instytucją prawną, różną od tych opisanych w art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. • Nie ma racji autor kasacji, że w trakcie postępowania prowadzonego w warunkach art. 29 ust. 2 u.p.o.u.a. prawnie relewantne są przesłanki z art. 409 k.c. • Wiedzy o istnieniu takiej normy [zezwalającej na stosowanie art. 409 k.c. w postępowaniu administracyjnym] nie posiada także Naczelny Sąd Administracyjny.
Skład orzekający
Aleksandra Łaskarzewska
sprawozdawca
Maciej Dybowski
przewodniczący
Maria Grzymisławska-Cybulska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 29 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wykluczająca możliwość stosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 409 k.c.) w sprawach zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w przypadku zmiany wysokości alimentów i nie wyłącza możliwości umorzenia należności na podstawie art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. w szczególnie uzasadnionych przypadkach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu świadczeń alimentacyjnych i funduszu alimentacyjnego, a także interpretacji przepisów dotyczących zwrotu nienależnie pobranych środków. Wyjaśnia, dlaczego w pewnych sytuacjach nie można powoływać się na brak wzbogacenia.
“Czy można nie oddawać nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych, bo się je wydało? NSA odpowiada.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.