I OSK 2098/21

I OSK 2098/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-10-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Czesława Nowak-Kolczyńska /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Grzymisławska-Cybulska
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Mienie zabużańskie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 48/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-09-03
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Czesława Nowak - Kolczyńska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska - Cybulska po rozpoznaniu w dniu 28 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. N od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 września 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 48/20 w sprawie ze skargi M.N, E.G i A.D na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od M.N na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 września 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 48/20, oddalił skargę M. N., E. G. i A. D. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2019 r., nr [...] odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Wnioskiem z dnia 26 listopada 1990 r. małżonkowie K. D. i J. D. zwrócili się do Urzędu Miejskiego w T. o przyznanie im rekompensaty za pozostawienie poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości C., pow. s., woj. [...], nieruchomości stanowiących ich własność.
Wojewoda Śląski decyzją z dnia [...] maja 2018 r., nr [...], odmówił spadkobiercom K. i J. małż. D. tj. M. N., E. G. oraz A. D., uwzględnienia wniosku z dnia 26 listopada 1990 r.
Powyższe orzeczenie zostało uchylone przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...].
Wojewoda Śląski decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] ponownie odmówił M.N., E. G. i A. D. uwzględnienia wniosku o rekompensatę. W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, że zarówno wnioskodawcy jaki i ich następcy prawni nie złożyli dokumentów, które potwierdzałyby, iż K. i J. małż. D., czy wcześniej ojciec J. D. – W. D., byli właścicielami nieruchomości położonej na Kresach Wschodnich w miejscowości C. Tytułu prawnego tych osób, nie dało się również wywieść z dokumentacji pozyskanej przez organ w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpoznając odwołanie M. N.decyzją z dnia [...] października 2019 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] lipca 2019 r. Minister potwierdził, że zebrane przez organ oraz dostarczone przez skarżących w toku prowadzonego postępowania dokumenty nie pozwalają na stwierdzenie, że w niniejszym postępowaniu zostały spełnione przesłanki pozwalające na uznanie zasadności wniosku o rekompensatę.
Uzasadniając swoje stanowisko organ przywołał:
- postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] lutego 2006 r., sygn. akt Ns [...], według którego spadek po J. D. na podstawie ustawy nabyli: jego żona K. D.oraz dzieci, tj.: córki M. N. i E.G. oraz syn A.D,
- postanowienie Sądu Rejonowego w [...] Wydział IX Cywilny, z dnia [...] września 2016 r., sygn. akt [...], według którego spadek po K. D.na podstawie ustawy nabyły jej dzieci, tj.: syn A. D. oraz córki M. N.i E. G.
- uwierzytelnioną kopię akt sprawy z powództwa K. D. przeciwko Skarbowi Państwa, o ustalenie, sygn. akt [...], toczącej się w Sądzie Okręgowym w K.
- oświadczenie świadka K. W. z dnia 23 września 2013 r. z podpisem poświadczonym notarialnie,
- oświadczenie świadka A. S. z dnia 23 września 2013 r. z podpisem poświadczonym notarialnie,
- oświadczenie świadka A. S. z dnia 22 grudnia 2017 r., złożone przed organem administracji publicznej,
- oświadczenie świadka W. K. z dnia 28 grudnia 2017 r. złożone przed organem administracji publicznej,
- oświadczenie świadka K. W. z dnia 3 stycznia 2018 r. złożone przed organem administracji publicznej,
- uwierzytelnioną kopię karty repatriacyjnej nr [...] wystawionej dla K. D,
- uwierzytelnioną kopię karty repatriacyjnej nr [...] wystawionej dla J. D,
- przetłumaczone na język polski, dokumenty przesłane przez Konsula Generalnego RP w [...], wystawione przez C. Radę Wsi w Rejonie [...] Obwodu [...] zawierające informacje o zapisach znajdujących się w księdze gospodarstw nr 3, tom 2, z lat 1948 -1949 wsi C.
Skargę na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 października 2019 r. wnieśli M. N., E. G. i A. D. wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wojewody Śląskiego z dnia [...] lipca 2019 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 2097 – dalej "ustawa zabużańska"). Prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione na dawnych kresach wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej, w świetle przepisów tej ustawy, przysługuje właścicielowi pozostawionych nieruchomości, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu wymienionych przez ustawodawcę enumeratywnie przedwojennych przepisów oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (w wyniku wypędzenia z tego terytorium lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie tzw. układów republikańskich; w związku z regulacją granicy wschodniej, na podstawie umowy granicznej pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a ZSRR z [...] lutego 1951 r.; a także na skutek innych okoliczności związanych z wojną), lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; posiada obywatelstwo polskie (art. 2). W przypadku śmierci właściciela prawo to, w myśl art. 3 ust. 2 ustawy, przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo polskie). Niespełnienie natomiast wymogów, o których mowa m.in. w art. 2, stosownie do art. 7 ust. 2 powołanej ustawy obliguje właściwego wojewodę do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Zdaniem WSA, organy obu instancji słusznie uznały, że w sprawie brak jest dowodów, przewidzianych w przepisach ustawy zabużańskiej, które są niezbędne do ustalenia istnienia przesłanek warunkujących potwierdzenie tego prawa.
Sąd wskazał, przede wszystkim, na dokumenty archiwalne nadesłane z Ukrainy uzyskane z C. Rady Wsi wskazujące na strukturę rodzinną W. D. i jej zamieszkiwanie na terenie wsi C., obwód drohobycki, rejon [...]. Dokumenty te nie zawierały jednak informacji o prawie własności do pozostawionych nieruchomości, tym samym, nie mogły stać się podstawą do wydania decyzji pozytywnej.
Również przedłożone oświadczenia świadków nie mogły stanowić potwierdzenia żądań strony. Oświadczenie K. W. z 23 września 2013 r. z podpisem poświadczonym notarialnie oraz oświadczenie A. S. z 23 września 2013 r. z podpisem poświadczonym notarialnie nie spełniały wymogów formalnych nałożonych przez ustawę zabużańską.
K. W. pomimo złożenia kolejnego – prawidłowego już - oświadczenia z 3 stycznia 2018 r. nie mógł zostać uznany za świadka w tej sprawie, gdyż był bratem (czyli osobą bliską) K. D.
Kolejne oświadczenie A. S. z 22 grudnia 2017 r. (złożone już w prawidłowej formie), również nie mogło być wzięte pod uwagę, gdyż na dzień rozpoczęcia II Wojny Światowej A. S. jeszcze się nie urodziła.
Podobnie Sąd odniósł się do oświadczenia W. K. z dnia [...] grudnia 2017 r., które choć prawidłowo złożone, nie mogło być uwzględnione, gdyż na dzień rozpoczęcia II Wojny Światowej świadek miał 4 lata.
Zatem, zdaniem Sądu, trudno było przyjąć, by oświadczenia świadków mogły stanowić dowód potwierdzający prawo własności do nieruchomości. Jednocześnie Sąd podkreślił, że nie sposób pominąć okoliczności, że w chwili wybuchu II Wojny Światowej K. D. (wnioskodawczyni) miała 11 lat, co wynika z karty repatriacyjnej, zaś J.D. (wnioskodawca) 12 lat, co potwierdza świadectwo urodzenia.
Sąd zwrócił uwagę, że w aktach znajdują się dokumenty prowadzonej przed Sądem Wojewódzkim w K. sprawy sygn. akt [...] o ustalenie, że rodzice zmarłego wnioskodawcy pozostawili poza obecnymi granicami RP majątek, co miało prowadzić do wykazania, że właścicielem nieruchomości był ojciec J. D. – W. D., jednak po zmarłym W. D. nie zostało złożone postanowienie spadkowe, do czego strony były zobowiązane.
W ocenie Sądu, nawet gdyby zostało wykazane, że W. D. - ojciec J. D., był właścicielem nieruchomości, to fakt, że zmarł [...] września 1957 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej powoduje, że nie zostały spełnione przesłanki ustawowe. Prawo do rekompensaty wiąże się bowiem z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego majątku nieruchomego, który w momencie wybuchu II Wojny Światowej był jego własnością.
Od wyroku tego skargę kasacyjną wywiodła M. N., zaskarżając go w całości.
Powołując się na art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej "p.p.s.a.") zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, to jest:
1) art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazując, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzuty podniesione w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Obowiązkiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego było zatem przyjąć określony stan faktyczny i go przedstawić, nie chodzi jednak o przedstawienie jakiegokolwiek stanu faktycznego, lecz stanu rzeczywistego, ustalonego i przyjętego zgodnie z obowiązującym prawem (por. wyrok NSA z 12 maja 2005 r., FSK 2123/04). Zdaniem autora skargi kasacyjnej Sąd Wojewódzki stwierdził, że podziela ustalenia faktyczne Ministra zawarte w zaskarżonej decyzji, jednakże nie przedstawił w zwięzły sposób tych ustaleń, przez co nie wiadomo jaki stan faktyczny przyjął do wyrokowania. Wobec tego, zastosowanie ma uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, ponieważ uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia.
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 80 k.p.a. w związku z art. 6 ust. 1 ustawy zabużańskiej,
3) art. 145 § 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 2 pkt 1 i 2, art. 3 ust 2 ustawy zabużańskiej, przez oddalenie skargi w sytuacji, kiedy organ administracji publicznej naruszył prawo materialne, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy,
4) art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez pominięcie w ustaleniach faktycznych sprawy B. D., żony W.D.
Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono zaś naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj.
1) art. 2 ustawy zabużańskiej poprzez błędne uznanie, że J. i K. D. nie spełniali przesłanki z art. 2 tej ustawy bez wskazania, o którą przesłankę chodzi: o tę z art. 2 pkt 1, czy też o tę z art. 2 pkt 2, czy też o obie przesłanki oraz w sytuacji, kiedy to badanie istnienia przesłanki odniesiono do W. D., a nie do J. D.. Ponadto wymaganie by przedwojenny właściciel nieruchomości położonej na Kresach, w celu otrzymania rekompensaty legitymował się w stosunku do niej tytułem własności, w dacie repatriacji, stanowi nieuzasadnioną nadinterpretację przepisów ustawy,
2)art. 1 ust. 2 ustawy o zabużańskiej poprzez nieuznanie, że K. i J. D. na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. byli zmuszeni opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Tymczasem po śmierci W. D. w 1957 r. K. i J. D. dysponowali nieruchomością, jak właściciele, chociaż prawo własności prywatnej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Rad nie istniało od nacjonalizacji z 1940 r.
3) art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej poprzez pozbawienie prawa do rekompensaty spadkobiercy właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, który spełnia wymóg z art. 2 pkt 2, ponieważ posiada obywatelstwo polskie.
Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd pierwszej instancji nie ustalił właściwie stanu faktycznego, który przedstawiał się tak, że "w chwili wybuchu wojny W. D. był właścicielem nieruchomości w myśl obowiązujących wówczas przepisów prawa polskiego. W 1939 roku K. D. miała 11 lat, zaś J. D. lat 12. W 1957 roku W. D.został zamordowany przez nacjonalistów ukraińskich. Od śmierci ojca J. D. wraz z żoną K. oraz dziećmi zamieszkiwali w nieruchomości, którą J. nabył po ojcu według zasad obowiązujących wówczas na terytorium poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto zamieszkiwała z nimi B. D., wdowa po W. Rodzina D. była szykanowana, w konsekwencji w 1958 r. przybyła na obecne terytorium RP. B. D. zmarła w Polsce w 1967 r. Repatrianci K. i J. D. w 1958 r. pozostawili nieruchomość poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a w 1990 r. złożyli we własnym imieniu i na swoją rzecz wniosek o przyznanie rekompensaty. W toku postępowania administracyjnego wnioskodawcy zmarli, prawo do rekompensaty nabyły ich dzieci". W art. 6 ust. 1 ustawy zabużańskiej posłużono się pojęciem: "dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości", a nie pojęciem: dowody, które świadczą o własności pozostawionej nieruchomości. W art. 6 ust. 2 wskazano, że w razie śmierci właściciela nieruchomości do wniosku należy dołączyć postanowienie o nabyciu spadku. Posłużenie się w tej jednostce redakcyjnej pojęciem: "właściciela nieruchomości", nie może być utożsamiane z zakresem pojęcia własność na gruncie obowiązującego od 1 stycznia 1965 r. Kodeksu cywilnego z którą to własnością, jeśli chodzi o nieruchomości, nierozerwalnie wiąże się jej ustalanie na podstawie zapisu w księdze wieczystej.
Autor skargi kasacyjnej zwrócił również uwagę, iż nie wzięto pod uwagę problemu natury technicznej i prawnej tj., w jaki sposób, w jakim sądzie ukraińskim i po co J. D. miałby przeprowadzać postępowanie spadkowe po zamordowanym w 1957 r. W. D., w sytuacji kiedy na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - w miejscowości C., nie istniała własność prywatna.
Skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi zbędne rozważania dotyczące W. D., jako ewentualnego właściciela pozostawionej nieruchomości. Tymczasem W. D. nie pozostawił nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., ponieważ został zamordowany w 1957 r., a ponadto w 1940 r. nieruchomość została znacjonalizowana. Od 1957 r. do chwili repatriacji w 1958 r. K. i J. D. władali nieruchomością jak właściciele w rozumieniu prawa polskiego.
Na zakończenie, Strona wskazała, że Sąd I instancji, zobowiązany był do zbadania w pełnym zakresie zgodności z prawem decyzji ostatecznej, natomiast zaakceptował wadliwie ustalony stan faktyczny sprawy, w którym pominięto B. D., żonę zamordowanego W., która mogła być współwłaścicielem pozostawionej nieruchomości, tak w 1939 r., jak i w 1958 roku, kiedy to została zmuszona do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skoro B. D. zmarła w 1967 r., to nie mogła złożyć wniosku o przyznanie rekompensaty, ponieważ brak było ku temu podstawy prawnej. Sąd I instancji całkowicie pominął ten istotny element stanu faktycznego sprawy naruszając art. 134 § 1 p.p.s.a.
Skarżąca kasacyjnie złożyła oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.
W przedmiotowej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych wynikających z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.
WSA w Warszawie oddalając skargę ocenił, iż organy obu instancji zasadnie odmówiły potwierdzenia prawa do rekompensaty, powołując się na okoliczność, niedołączenia do wniosku dokumentacji potwierdzającej uprawnienie (tytułu własności) K. D. i J. D. do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP, na terenie wsi C., obwód drohobycki, rejon S.. Jako bezsporne, Sąd wskazał, iż K. i J. małż. D. byli w dniu 1 września 1939 r. obywatelami polskimi i mieli miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP w rozumieniu przepisów wymienionych w art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej oraz opuścili terytorium ZSRR (Ukrainy) w 1958 r. z przyczyn określonych w art. 1 ustawy, a także posiadali obywatelstwo polskie, w myśl art. 2 pkt 2 ustawy. Mogli zatem ubiegać się o rekompensatę za pozostawione poza obecnymi granicami RP mienie nieruchome, gdyby tylko legitymowali się do niego tytułem prawnym.
Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że żaden ze zgromadzonych w sprawie dokumentów nie potwierdza aby wnioskodawcy K. i J. małż. D. na dzień wybuchu II Wojny Światowej, byli właścicielami nieruchomości we wsi C., na terenie obecnej Ukrainy.
Wskazać należy, że ustawa zabużańska przewiduje obowiązek udokumentowania przez wnioskodawcę przesłanek warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty za pomocą szczególnych środków dowodowych, zobowiązując do dołączenia do wniosku dowodów wskazanych w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy, w tym przede wszystkim dowodów, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy dowodami takimi mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia, 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białorusi, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw, (...). W przypadku braku takich dokumentów, zgodnie z art. 6 ust. 5 ustawy – dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi – w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 i Nr 281, poz. 2782 oraz z 2005 r. Nr 130, poz. 1087) – właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.
W rozpoznawanej sprawie żaden ze zgromadzonych dowodów nie spełnia powyższych warunków, co prawidłowo ocenił Sąd pierwszej instancji. W szczególności otrzymana za pośrednictwem Konsula Generalnego RP w [...], dokumentacja wystawiona przez C. Radę Wsi w Rejonie [...] Obwodu [...], zawierająca informacje o zapisach znajdujących się w księdze gospodarstw nr 3, tom 2, z lat 1948 -1949 wsi C., nie potwierdziła by wnioskodawcy K. i J. małżonkowie D. lub ojciec J., W. D., byli właścicielami nieruchomości pozostawionej na Kresach Wschodnich. Powyższe dokumenty wskazywały jedynie miejsce zamieszkania oraz skład osobowy rodziny W. D., opisując go jako "głowę rodziny".
Zasadnie również Sąd I instancji ocenił oświadczenia świadków, które nie mogły stanowić miarodajnego źródła dowodowego ze względu na wiek świadków i wobec tego nie mogły przemawiać za uwzględnieniem żądania strony wnioskującej.
Wbrew stanowisku Skarżącej kasacyjnie istotne znaczenie dla skutecznego ubiegania się o potwierdzenie prawa do rekompensaty mają dowody wykazujące tytuł własności do pozostawionego mienia. Pogląd taki znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 11/13 (cbois.nsa.gov.pl), w której wskazano, że prawo do rekompensaty winno wiązać się z faktem pozostawienia przez obywatela (...) swojego majątku nieruchomego - stanowiącego w momencie wybuchu II wojny światowej jego własność - a który to majątek w związku z wojną obywatel (...) zmuszony był opuścić. W uchwale tej NSA podkreślił również, że dla posiadania własności nieruchomości nie ma znaczenia fakt, czy w dacie opuszczenia mienia osobom tym przysługiwał jeszcze tytuł prawny do pozostawionego majątku, czy też tytuł ten został już przez nich utracony na skutek działań władzy radzieckiej (majątek został przejęty przez kołchoz lub w inny sposób znacjonalizowany).
Powyższe oznacza, że wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd I instancji wyraźnie wskazał, że odmowa przyznania rekompensaty nie nastąpiła z powodu braku przesłanek określonych w art. 1 ust. 2, art. 2 pkt 1 lub art. 2 pkt 2 ustawy zabużańskiej, ale z uwagi na zapis in principio art. 2 wyraźnie mówiącego, że "Prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:", czyli przesłanki określone w art. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy zabużańskiej. Zarówno bowiem K. D. jak i jej mąż J. D. na dzień 1 września 1939 r. nie wykazali by byli właścicielami spornych nieruchomości.
Z tych powodów zarzuty obrazy prawa materialnego, oparte na art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy zabużańskiej, należało uznać za nieusprawiedliwione.
Niezasadny też okazał się zarzut naruszenia 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej, który stanowi, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Odnosząc się do tego zarzutu, w pierwszej kolejności przypomnieć należy , że zgodnie z art. 5 ustawy zabużańskiej "potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa". W przedmiotowej sprawie wniosek z 1990 r. dotyczył prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez K. i J. małż. D. Jednak w toku postępowania administracyjnego organy analizowały również możliwość przyznania stronie rekompensaty na podstawie art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej, czyli jako spadkobiercom W. D.. Końcowo organy uznały, a zaakceptował to WSA w Warszawie, że również na tej podstawie nie może być przyznane wnioskodawcom prawo do rekompensaty. Nie zostało bowiem wykazane, by W. D. był właścicielem spornych nieruchomości położonych w miejscowości C., pow. [...], woj. [...].
Skutkiem tego, następcom prawnym W. D. nie przysługiwało prawo do rekompensaty, ponieważ ich poprzednik prawny prawa tego nie nabył. Ponadto Sąd zwrócił uwagę, na brak przeprowadzonego postępowania spadkowego po zmarłym w 30 września 1957 r. na terenie obecnej Ukrainy – W.D.
Nie można było zatem uznać wnioskodawców za spadkobierców W. D., a jego zaś samego za właściciela nieruchomości, co automatycznie wyłączało możliwość zastosowania wobec nich art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej. Tym samym, zarzut skargi kasacyjnej, pozbawienia prawa do rekompensaty właściciela nieruchomości, nie mógł zostać uznany za uprawniony.
W konsekwencji, nieusprawiedliwione okazały się również zarzuty powołane w obrębie podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 2 pkt 1 i 2, art. 3 ust. 2 jak i art. 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 80 k.p.a. w związku z art. 6 ust. 1 ustawy zabużańskiej. Nie doszło też do obrazy regulacji art. 141 § 4 p.p.s.a. przez brak przedstawienia ustaleń, jakie przyjął Sąd Wojewódzki do wyrokowania. Z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika kazuistyczne przedstawienie stanu faktycznego sprawy i to w zakresie znacznie szerszym niż wymagane przepisem "zwięzłe przedstawienie stanu sprawy". Sąd I instancji podkreślając iż podziela ustalenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zawarte w zaskarżonej decyzji w istocie dokonał ich pozytywnej weryfikacji, przyjmując jako własne. Stąd wątpliwości wyrażone w skardze kasacyjnej, iż nie wiadomo jaki stan faktyczny przyjął sąd do wyrokowania są bezpodstawne, a co za tym idzie zarzut naruszenia powołanego przepisu nieskuteczny. Podobnie jak zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a.. gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekając w graniach sprawy, nie mógł uczynić przedmiotem rozpoznania innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Tym samym, sprawa B. D., żony W. D. nie mogła być przedmiotem rozpoznania w tej sprawie, a żądanie autora skargi kasacyjnej przedstawione w tym względzie nie mogło zostać zaspokojone.
Mając powyższe na uwadze uznać należało, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł jak punkcie 1 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego postanowiono w punkcie 2, zgodnie z art. 204 pkt 1 p.p.s.a.