I OSK 2096/22

Naczelny Sąd Administracyjny2023-12-28
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenie pielęgnacyjnespecjalny zasiłek opiekuńczyzbieg uprawnieńprawo do wyboru świadczeniaustawa o świadczeniach rodzinnychtermin przyznania świadczeniaNSApostępowanie administracyjne

NSA uchylił wyrok WSA i decyzję SKO w części odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku, uznając prawo do wyboru świadczenia.

Sprawa dotyczyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku (1 czerwca 2021 r.) zamiast od daty ustania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego (1 września 2021 r.). Sąd I instancji oddalił skargę, uznając, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane, gdy wnioskodawca pobierał inny zasiłek. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok, stwierdzając, że prawo do wyboru świadczenia, zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku, nawet jeśli wcześniej pobierano inny zasiłek, pod warunkiem braku kumulacji świadczeń.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną T. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku. Spór dotyczył daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – skarżący domagał się przyznania go od 1 czerwca 2021 r. (data złożenia wniosku), podczas gdy organy i WSA uznały, że świadczenie powinno być przyznane od 1 września 2021 r., ponieważ do 31 sierpnia 2021 r. skarżący pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy. NSA uznał, że błędna jest wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych przez WSA. Zgodnie z art. 27 ust. 5 tej ustawy, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, osobie uprawnionej przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez nią. NSA podkreślił, że orzecznictwo NSA dopuszcza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku, nawet jeśli wcześniej pobierano inny zasiłek, pod warunkiem, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu świadczeń za ten sam okres. W tej sprawie skarżący złożył wraz z wnioskiem oświadczenie o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, co zostało pominięte przez organy. NSA uchylił zaskarżony wyrok i decyzję SKO w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 sierpnia 2021 r., zasądzając jednocześnie koszty postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku, nawet jeśli wnioskodawca pobierał wcześniej specjalny zasiłek opiekuńczy, pod warunkiem, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu świadczeń za ten sam okres, a wnioskodawca wyraził wolę wyboru korzystniejszego świadczenia.

Uzasadnienie

Zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. NSA uznał, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy nie powinien być interpretowany w oderwaniu od art. 27 ust. 5 i art. 24 ust. 2, co oznacza, że wybór świadczenia nie wymaga wcześniejszej rezygnacji z już przyznanego zasiłku, a świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane od daty złożenia wniosku.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 1 lit. b

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Interpretacja NSA: przepis ten nie wyklucza możliwości wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, gdy osoba pobiera już specjalny zasiłek opiekuńczy, pod warunkiem braku kumulacji.

u.ś.r. art. 24 § ust. 2

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

u.ś.r. art. 27 § ust. 5

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

W przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.

Pomocnicze

ppsa art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 182 § § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 188

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 193

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 203 § pkt 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 205 § § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § ust. 1 pkt 2 lit. b

Argumenty

Skuteczne argumenty

Prawo do wyboru świadczenia pielęgnacyjnego zamiast specjalnego zasiłku opiekuńczego od daty złożenia wniosku. Interpretacja art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych dopuszcza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty wniosku, nawet jeśli wcześniej pobierano inny zasiłek.

Odrzucone argumenty

Świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane, gdy wnioskodawca pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy do daty ustania prawa do tego zasiłku.

Godne uwagi sformułowania

istota sporu dotyczyła kwestii powstania uprawnienia skarżącego do świadczenia –począwszy od miesiąca, w którym złożył on wniosek tj. od 1 czerwca 2021 r., bądź - jak ustaliło Kolegium - od 1 września 2021 r. tak skonstruowany wniosek nie wywołał skutku prawnego w postaci "automatycznego" wyeliminowania z obrotu prawnego ostatecznej decyzji o przyznaniu skarżącemu konkurencyjnego świadczenia - specjalnego zasiłku opiekuńczego. dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne było, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego (w wyższej wysokości) ustało prawo do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr, poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego norma ta otwiera uprawnionemu możliwość dokonania wyboru przysługującego mu świadczenia. Ugruntowane już orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wyraża stanowisko, że wymaganie przez organ, aby strona wnioskująca w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego (korzystniejszego), stawia ją w trudnej sytuacji...

Skład orzekający

Marek Stojanowski

przewodniczący sprawozdawca

Marian Wolanin

sędzia

Jakub Zieliński

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie prawa do wyboru świadczenia pielęgnacyjnego zamiast specjalnego zasiłku opiekuńczego od daty złożenia wniosku, nawet w sytuacji pobierania innego zasiłku."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawo do wyboru świadczenia i jak sądy administracyjne interpretują przepisy, aby chronić prawa obywateli w trudnych sytuacjach życiowych.

Czy możesz wybrać świadczenie pielęgnacyjne, nawet jeśli już pobierasz inny zasiłek? NSA wyjaśnia!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 2096/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-12-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jakub Zieliński
Marek Stojanowski /przewodniczący sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Bd 44/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2022-03-23
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art.17 ust 5 pkt 1 lit b. art 24 ust 2 art 27 ust 5 pkt 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art 188 w zw z art 193 i art 145 § 1 pkt 1 lit a oraz art 182 § 2 art 200 art 205 § 2 art 203 pkt 1 w zw z art 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 44/22 w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia 8 listopada 2021 r., nr KO.411.1809.2021 w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z 8 listopada 2021 r., nr KO.411.1809.2021 w części dotyczącej odmowy przyznania T. W. świadczenia pielęgnacyjnego od 1 czerwca 2021 r. do 31 sierpnia 2021 r.; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku na rzecz T. W. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 23 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 44/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę T. W. (dalej również: "wnioskodawca", "skarżący", "skarżący kasacyjnie", "strona") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku (dalej również: "organ odwoławczy", "organ II instancji", "SKO", "Kolegium") z 8 listopada 2021 r., nr KO.411.1809.2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Kolegium decyzją z 8 listopada 2021 r., nr KO.411.1809.2021 uchyliło w całości kwestionowaną przez T. W. decyzję Burmistrza Miasta A. (dalej również: "Burmistrz", "organ I instancji") z 22 września 2021 r. i przyznało mu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką J. W. od 1 września 2021 r. na czas nieokreślony.
Skargę na ww. decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy T. W., nie zgadzając się z nią w części dotyczącej daty początkowej przyznania świadczenia – od 1 września 2021 r. w sytuacji, gdy powinno być ono przyznane począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, czyli od 1 czerwca 2021 r.
Sąd I instancji oddalił skargę uznając, że odmowa przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w powyższym okresie czasu była prawidłowa. Wskazał, że istota sporu dotyczyła kwestii powstania uprawnienia skarżącego do świadczenia –począwszy od miesiąca, w którym złożył on wniosek tj. od 1 czerwca 2021 r., bądź - jak ustaliło Kolegium - od 1 września 2021 r.
W ocenie Sądu Wojewódzkiego, SKO prawidłowo przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na okres od 1 września 2021 r., dopiero bowiem od tego miesiąca brak było przesłanek negatywnych do przyznania tego rodzaju pomocy. Przyczyną takiego stanu rzeczy był fakt, że do 31 sierpnia 2021 r. skarżący posiadał prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. WSA wskazał tu na decyzję Burmistrza z 2 października 2020 r., nr ŚR.5231.17.2020, przyznającą skarżącemu ww. zasiłek na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r., która pozostawała w obrocie prawnym w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd I instancji podkreślił, że w okresie obowiązywania ww. decyzji - 9 czerwca 2021 r. (data wpływu do organu 14 czerwca 2021 r.) - skarżący złożył do MOPS w A. wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego. WSA stwierdził przy tym, że tak skonstruowany wniosek nie wywołał skutku prawnego w postaci "automatycznego" wyeliminowania z obrotu prawnego ostatecznej decyzji o przyznaniu skarżącemu konkurencyjnego świadczenia - specjalnego zasiłku opiekuńczego. W ocenie Sądu I instancji, dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne było, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego (w wyższej wysokości) ustało prawo do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Taki skutek nastąpił zaś na podstawie decyzji organu I instancji z 3 września 2021 r., nr ŚR.5231.13.2021, uchylającej z 1 września 2021 r. decyzję tego organu z 2 października 2020 r. Decyzja ta, jako ostateczna, pozostawała w obrocie prawnym i determinowała moment ustania przeszkody opisanej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: "uśr").
W ocenie Sądu Wojewódzkiego, organ odwoławczy nie uchybił obowiązującym przepisom prawa przyznając wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne od 1 września 2021 r., a nie – jak postulował skarżący – począwszy od miesiąca złożenia wniosku (1 czerwca 2021 r.). W uzasadnieniu wyroku WSA zauważył, że niezakwestionowana decyzja z 3 września 2021 r. dopiero od 1 września 2021 r. eliminowała z obrotu prawnego decyzję przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy i jak przyjęło SKO, dopiero od 1 września 2021 r. możliwym było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd I instancji ocenił, że oświadczenie skarżącego złożone w toku postępowania (3 września 2021 r.) wprost wskazywało, że domaga się on uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego z 1 września 2021 r.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł T. W. zaskarżając go w całości i zarzucając Sądowi I instancji, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "ppsa"): 1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr, poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego; 2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 25 ust. 5 uśr, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.
Podnosząc powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania, a także poniesionych przed sądem pierwszej instancji. Złożono również oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
Jak podkreślono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, już we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący złożył oświadczenie o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia. Wybór ten był przez wnioskodawcę wyrażony w dniu złożenia wniosku do organu I instancji. Wskazano, że zgodnie z dyspozycją art. 24 ust. 2 uśr, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Skoro zaś strona dokonała wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 uśr, to nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku, wyłącznie na skutek działania organu. Jak podkreślił skarżący kasacyjnie, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym uznano, że istnieje możliwość wyrównania różnicy między już wypłaconym świadczeniem, a świadczeniem korzystniejszym dla strony przyznanym zgodnie z jej wyborem. Zauważył też, że w przypadku, gdy na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) specjalny zasiłek opiekuńczy, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ppsa, ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Stosownie do art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W ocenianej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane enumeratywnie w art. 183 § 2 ppsa, nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa).
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty oparte na podstawie z art. 174 pkt 1 ppsa.
Istota sporu w sprawie dotyczy terminu, od którego skarżącemu należało przyznać świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. Czy prawidłowym było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 września 2021 r., jak uczyniło to orzekające w sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku i co aprobował Sąd I instancji, czy też przyznanie tego świadczenia powinno nastąpić od daty złożenia wniosku, co nastąpiło 9 czerwca 2021 r. Poza sporem pozostaje zaś okoliczność, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust.1 uśr. Różnica stanowisk prezentowanych przez skarżącego kasacyjnie i Sąd Wojewódzki, który nie uwzględnił skargi na decyzję Kolegium, dotyczy tego, czy istnieje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy strona pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy, funkcjonujący w obrocie prawnym do 31 sierpnia 2021 r.
W tym miejscu przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stosownie zaś do art. 27 ust. 5 uśr, "w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną...". Norma ta otwiera uprawnionemu możliwość dokonania wyboru przysługującego mu świadczenia.
Ugruntowane już orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wyraża stanowisko, że wymaganie przez organ, aby strona wnioskująca w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego (korzystniejszego), stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już ustalonego i aktualnie otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają wybór świadczenia (art. 27 ust. 5 uśr), to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (vide wyroki NSA z: 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2852/20; 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20; 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20; 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 i sygn. akt I OSK 2006/20; 17 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2010/20; 24 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 2631/20; 22 października 2021 r., sygn. akt I OSK 690/21).
Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w sprawie podziela powyższe stanowisko dotyczące wykładni art. 27 ust. 5 uśr.
Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku odwołał się do przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr i przyjął, że dopiero wyeliminowanie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego otwiera możliwość pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji, przyznanie tego świadczenia osobie, która ma ustalone prawo do ww. zasiłku, nie może nastąpić od daty, o której stanowi art. 24 ust 2 uśr.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 oraz art. 24 ust. 2 uśr, wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Rozbieżność między ww. normami wykładać należy w ten sposób, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z konkurencyjnych świadczeń jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Dokonanie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 uśr nie oznacza konieczności rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem decyzji organu przyznającej drugie z tych świadczeń (vide: wyrok NSA z 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18). Problem ten był już przedmiotem rozważań sądów administracyjnych i w konsekwencji przyjęto, że sam fakt przyznania wcześniej (bądź pobrania) na dany okres świadczenia z art. 27 ust. 5 uśr, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten sam okres świadczenia pielęgnacyjnego. Ma to miejsce w sytuacji, gdy nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń, za ten sam okres, zwłaszcza wtedy, gdy strona deklaruje gotowość zrzeczenia się wcześniej ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że wraz z wnioskiem skarżącego z 9 czerwca 2021 r. o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego strona przedstawiła oświadczenie o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego jej decyzją Burmistrza. Skarżący podał, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja o przyznaniu mu ww. zasiłku i w jego miejsce wnosi o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczność ta została pominięta przez organ odwoławczy, a Sąd I instancji nie dostrzegł tego uchybienia, przyjmując, że strona dopiero w piśmie z 3 września 2021 r. złożyła oświadczenie o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. WSA nie wziął pod uwagę, że tak w złożonym wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z 9 czerwca 2021 r., jak i w dodatkowym oświadczeniu stanowiącym załącznik do tego pisma, strona wyraźnie wskazała, że rezygnuje z zasiłku na rzecz korzystniejszego dla niej świadczenia.
Powyższe okoliczności oznaczają, że wola skarżącego co do tego, jakie świadczenie chce pobierać (świadczenie pielęgnacyjne) i które jest dla niego bardziej korzystne, została wyrażona we wniosku z 9 czerwca 2021 r., w sposób wystarczający. Treść sformułowanych przez skarżącego oświadczeń świadczy o woli wstecznego zrezygnowania ze specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to zatem równoznaczne z warunkową zgodą na uchylenie albo zmianę decyzji odnoszącej się do pierwszego z wymienionych świadczeń. Zatem sam fakt pobierania przez stronę ww. zasiłku, w świetle oświadczenia o wyborze świadczenia korzystniejszego, nie mógł stanowić przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych – w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do konkurencyjnego świadczenia, wykluczającego możliwość przyznania świadczenia wnioskowanego, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Brak jest bowiem norm prawa umożliwiających zmodyfikowanie tego przepisu, w tym w szczególności zmianę terminu początkowego ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Bezspornie decyzje z zakresu świadczeń rodzinnych mają charakter aktów konstytutywnych, które co do zasady mają moc na przyszłość, nie wyklucza to jednak, że mogą one mieć również moc wsteczną. Każdy bowiem akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Można zatem uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej zaś sytuacji decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (vide: wyrok NSA z 28 października 2009 r., sygn. akt II GSK 153/09). W konsekwencji powyższego, decyzja skracająca okres, na który przyznano świadczenie uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a wydana wskutek dokonania przez stronę wyboru, opisanego w art. 27 ust. 5 uśr, może posiadać moc wsteczną, co w konsekwencji umożliwi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 uśr).
Wobec powyższego uznać należy, że Sąd Wojewódzki nieprawidłowo ocenił, jako zgodny z normami prawa, przedstawiony przez organ odwoławczy pogląd, że przeszkoda prawna do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego ustała dopiero na skutek uchylenia decyzji Burmistrza z 2 października 2020 r.
Zarzut materialnoprawny oparty na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 w związku z art. 24 ust. 2 uśr był trafny. To na organie spoczywa bowiem główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który zagwarantuje realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale również przyznania go na taki okres, jaki wynika z momentu złożenia stosownego wniosku.
Zauważenia wymaga, że kwestionowana decyzja SKO w sentencji nie zawiera odrębnego rozstrzygnięcia o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od wniesienia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (9 czerwca 2021 r.) do 31 sierpnia 2021 r. Dopiero z jej uzasadnienia można wywieść, że świadczenie nie przysługuje skarżącemu w ww. okresie czasu. Organ odwoławczy uznał więc, że należało je przyznać od 1 września 2021 r., to jest od daty, w której ustała kolizja pomiędzy tym uprawnieniem a ustalonym prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego na czas nieokreślony - stosownie do przedłożonego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki skarżącego. Kolegium wywiodło, że brak kolizji nie zachodził dopiero od uchylenia decyzji o przyznaniu ww. zasiłku (decyzją z 3 września 2021 r.), a zatem do dnia 31 sierpnia 2021 r. włącznie skarżący miał ustalone prawo do świadczenia konkurencyjnego, co wykluczało przyznanie do tej daty świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu kasacyjnego, zawarte w uzasadnieniu decyzji stanowisko organu odwoławczego uprawnia przyjęcie, że kwestionowana decyzja zawiera rozstrzygnięcie w zakresie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pomimo braku jego jednoznacznego sformułowania.
Orzekając ponownie SKO winno wziąć pod uwagę ocenę prawną zaprezentowaną w uzasadnieniu niniejszego wyroku, a następnie wydać stosowne rozstrzygnięcie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 182 § 2 ppsa uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z 8 listopada 2021 r., nr KO.411.1809.2021, w części dotyczącej odmowy przyznania T. W. świadczenia pielęgnacyjnego od 1 czerwca 2021 r. do 31 sierpnia 2021 r.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed sądem I instancji i art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI