I OSK 2089/11

I OSK 2089/11 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2012-05-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-10-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Łukaszewska - Macioch /przewodniczący/
Małgorzata Pocztarek /sprawozdawca/
Maria Werpachowska
Symbol z opisem
6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne
Żołnierze zawodowi
Sygn. powiązane
II SA/Bd 441/11 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2011-07-04
Skarżony organ
Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 141 par. 4, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 105 par. 1 i art. 156 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) sędzia del. WSA Maria Werpachowska Protokolant st. asyst. sędz. Anna Pośpiech - Kłak po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2012 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 lipca 2011 r. sygn. akt II SA/Bd 441/11 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia 28 lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego wypłaty należności z tytułu uzupełnienia uposażenia oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 4 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 441/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę A. B. na decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia 28 lutego 2011r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego wypłaty należności z tytułu uzupełnienia uposażenia.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego decyzją nr [...] z 6 grudnia 2002 r. wypowiedział sierż. szt. A. B. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej z powodu likwidacji zajmowanego przez niego stanowiska służbowego i odmowy przyjęcia niższego stanowiska. Na wniosek wyżej wymienionego 9-miesięczny okres wypowiedzenia został skrócony do jednego miesiąca, w związku z czym Wojewódzki Sztab Wojskowy w Szczecinie wypłacił mu na podstawie art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 25 maja 2001 r. o przebudowie i modernizacji Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 76, poz. 804 ze zm.) jednorazowe odszkodowanie w wysokości jednomiesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkiem o charakterze stałym za każdy miesiąc skróconego okresu wypowiedzenia, to jest kwotę 12.976,98 zł.
W wyniku stwierdzenia przez Dowódcę Wojsk Lądowych w dniu 17 stycznia 2006 r. decyzją nr [...] nieważności decyzji nr [...] i przywrócenia A. B. do służby, wypłacono mu uposażenie wraz z dodatkami za okres od 1 marca 2003 r. do 31 marca 2006 r. pomniejszając kwotę należności o 12.976,98 zł tytułem wypłaconego wcześniej jednorazowego odszkodowania związanego ze skróceniem okresu wypowiedzenia.
W dniu 12 czerwca 2006 r. A. B. złożył wniosek o wypłatę wskazanej wyżej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami.
Decyzją z dnia 28 czerwca 2006 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie odmówił wypłaty żądanej sumy, zaś Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego decyzję tę uchylił i umorzył postępowanie w pierwszej instancji (decyzja nr [...] z dnia 15 września 2006 r.) uznając, że przepisy dotyczące służby wojskowej żołnierzy zawodowych nie zawierają podstaw do rozstrzygania w przedmiocie świadczeń nienależnych.
Następnie A. B. złożył pozew o zapłatę do Sądu Rejonowego w Szczecinie, który przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. Sąd administracyjny uznając pozew za wniesioną po terminie skargę na decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia 15 września 2006 r. nr 281, prawomocnym postanowieniem z dnia 1 września 2008 r. w sprawie II SA/Bd 516/08 orzekł o jej odrzuceniu.
W dniu 9 października 2008 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie oznaczony datą 30 września 2008 r. nowy wniosek A. B. o wydanie decyzji administracyjnej przyznającej mu część uposażenia za okres od 1 marca 2003 r. do 31 marca 2006 r. w wysokości 12.976,98 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia potrącenia tej kwoty do dnia zapłaty.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie wydał w dniu 11 maja 2009 r. decyzję nr [...] o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania stwierdzając, że wydanie w następstwie tego wniosku decyzji merytorycznej dotknięte byłoby – ze względu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy decyzją ostateczną Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego nr 281 z dnia 15 września 2006 r. – wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (sprawa dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną). Ponadto organ wskazał, że z przepisów ustawy pragmatycznej nie wynika, by stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby aktualizowało obowiązek wypłaty uposażenia za cały okres pozostawania poza służbą.
Odwołując się od powyższej decyzji do Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy A. B. wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Według odwołującego się dopuszczalne jest wszczęcie postępowania w sprawie, w której postępowanie uprzednio umorzono, gdyż nowej decyzji wydanej w trybie zwyczajnym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną o umorzeniu postępowania nie można zarzucić nieważności z przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.
Decyzją nr [...] z dnia 8 lipca 2009 r. Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ stwierdził, że brak było podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie określonej w art. 64 k.p.a. instytucji pozostawienia wniosku bez rozpoznania, bowiem wniosek strony z dnia 30 września 2008 r. odpowiadał określonym wymogom i nie wzywano jej o jego uzupełnienie. Natomiast zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji winien rozważyć, czy w świetle okoliczności faktycznych i prawnych rozpatrywanej sprawy nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji o umorzeniu postępowania w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. z powodu jego bezprzedmiotowości. Tym samym w ocenie organu II instancji celowe i uzasadnione stało się ponowne rozpatrzenie sprawy przez podległy organ w celu wydania decyzji zgodnej z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania administracyjnego.
A. B. zaskarżył w/w decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o jej uchylenie w części dotyczącej uzasadnienia prawnego uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy temu organowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż organy wojskowe będąc związane prawomocnym orzeczeniem Sądu Rejonowego w Szczecinie uznającym drogę sądową za niedopuszczalną i przekazującym sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy, mają obowiązek rozpatrzyć sprawę wywołaną wnioskiem skarżącego, zamiast zasłaniać się argumentami istnienia powagi rzeczy osądzonej. W niniejszej sprawie nie zachodzą podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego z uwagi na jego bezprzedmiotowość, wobec czego nie podziela stanowiska zajętego w uzasadnieniu decyzji organu II instancji. Jednocześnie skarżący zgodził się, iż brak było przesłanek do pozostawienia jego wniosku bez rozpoznania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 4 listopada 2009 r. w sprawie II SA/Bd 754/09 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że prawomocne odrzucenie postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 1 września 2008 r. skargi na decyzję nr [...] Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia 15 września 2006 r. nie ma skutku powagi rzeczy osądzonej i nie stanowi prawnej przeszkody w ponownym prowadzeniu w sprawie postępowania sądowoadministracyjnego (vide m.in. wyroki NSA z dnia 23 czerwca 2005 r., OSK 1708/04 i z dnia 9 maja 2008 r., I FZ 117/08).
Ponadto Sąd stwierdził, że organ II instancji naruszył art. 138 § 2 k.p.a. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika konieczność dokonywania przez organ I instancji jakichkolwiek czynności przed wydaniem rozstrzygnięcia. Skoro więc w istocie decyzja kasacyjna z dnia 8 lipca 2009 r. miała skutkować wyłącznie podjęciem przez organ I instancji nowej decyzji odmiennej od wydanej w dniu 11 maja 2009 r., nie zachodziły jakiekolwiek podstawy do zastosowania przez organ odwoławczy art. 138 § 2 k.p.a. i winien on wydać orzeczenie reformatoryjne kończące postępowanie w sprawie.
Ustosunkowując się do wywodów skargi w zakresie dotyczącym bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a. Sąd zauważył, że bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce wówczas, gdy brak jest z jakiejkolwiek przyczyny podstaw procesowych do rozpoznania sprawy w drodze postępowania administracyjnego, to jest gdy zachodzi brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkiem czego nie jest możliwe załatwienie sprawy poprzez rozstrzygnięcie co do istoty – pozytywne czy też negatywne. Bezprzedmiotowość postępowania może wynikać z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych, przy czym do tych ostatnich należy między innymi sytuacja, w której dana sprawa została już rozstrzygnięta decyzją ostateczną. Dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja rozstrzygająca sprawę w sposób ostateczny, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii staje się niedopuszczalne i to niezależnie od prawidłowości tejże decyzji. Ponowne rozpatrzenie sprawy opartej na tożsamej podstawie prawnej i faktycznej, dotyczącej tego samego przedmiotu rozumianego jako interes prawny, który po wydaniu decyzji staje się prawem nabytym (lub jego brakiem) danego podmiotu (vide treść żądania), a także dotyczącej tych samych podmiotów (stron), stanowi obejście regulacji prawnej przewidzianej w art. 16 § 1 k.p.a. statuującej zasadę trwałości decyzji administracyjnej.
W nawiązaniu do kwestionowania w skardze możliwości przyjęcia powagi rzeczy osądzonej w razie umorzenia postępowania administracyjnego Sąd stwierdził, że istotnie, ale tylko w przypadku, gdy przeszkoda uniemożliwiająca podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia ustanie, nie można mówić o rei iudicatae, gdyż wówczas mamy do czynienia z nową sprawą administracyjną, a nie tożsamą.
Na skutek skargi kasacyjnej złożonej przez A. B. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 lipca 2010 r. (sygn. akt I OSK 223/10) uchylił zaskarżony wyrok. W uzasadnieniu wyroku NSA wywodził, że dopuszczalne jest zaskarżenie do sądu administracyjnego uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. jako jej części oraz uchylenie decyzji w części dotyczącej jej uzasadnienia wówczas, gdy przesądza ono o treści przyszłej decyzji organu pierwszej. Uchylając decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w całości, jako naruszającą przepisy postępowania z powodu możliwości wpływu tego uchybienia na wynik sprawy, Sąd I instancji nie wziął pod uwagę zakresu zaskarżenia decyzji do sądu oraz tego, że w tej sprawie uchylenie przez organ odwoławczy sentencji decyzji organu pierwszej instancji "o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania" było zasadniczo zgodne z oczekiwaniem odwołującego się jak i zgodne z prawem, bowiem, jak to trafnie wskazał organ odwoławczy, przepis art. 64 k.p.a. nie miał w okolicznościach sprawy zastosowania oraz nie jest to prawidłowa forma decyzji.
Uszło uwadze Sądu, że pozostawienie wniosku A. B. o wypłatę uposażenia bez rozpoznania oznaczało w istocie, że wniosek ten nie został przez Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie w ogóle rozpoznany. Nie zmienia tego treść uzasadnienia decyzji organu I instancji, bowiem podniesiono w nim wyłącznie okoliczności związane z zupełnie innym sposobem załatwienia sprawy niż wskazany w sentencji decyzji – uzasadnienie dotyczy rozstrzygnięcia, które w tej sprawie nie zostało przez organ pierwszej instancji wydane. W tej sytuacji organ drugiej instancji, wbrew stanowisku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie mógł orzec reformatoryjnie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż w takich okolicznościach sprawy byłoby to orzeczenie jednoinstancyjne.
NSA stwierdził, że rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy powinien ocenić legalność jedynie zaskarżonego uzasadnienia decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego, uwzględniając zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego w obydwu płaszczyznach – wskazanej wyżej co do uprawnień reformacyjnych organu odwoławczego oraz drugiej – czy zaskarżone uzasadnienie rzeczywiście zawiera wiążące wskazania co do treści ponownej decyzji organu pierwszej instancji, czy zawiera jedynie abstrakcyjne rozważania co do kwestii bezprzedmiotowości postępowania, poddając organowi pierwszej instancji kwestię tę do samodzielnego rozważenia w okolicznościach faktycznych tej sprawy oraz pozostawiając mu do samodzielnego rozstrzygnięcia "w jakiej formie i poprzez rozstrzygnięcie o jakiej treści" załatwić sprawę, aby wydać decyzję "zgodną z przepisami tak pod względem prawa materialnego jak i przepisów postępowania administracyjnego".
Po ponownym rozpoznaniu sprawy wyrokiem z dnia 2 listopada 2010 r. w sprawie II SA/Bd 951/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę A. B. na decyzję nr [...] z dnia 8 lipca 2009 r. Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy.
Decyzją Nr [...] z dnia 10 stycznia 2011 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego postanowił umorzyć postępowanie w sprawie z wniosku A. B. o wypłacenie kwoty 12.976,98 zł wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu uzupełnienia uposażenia za okres od 1 marca 2003 r. do 31 października 2003 r. W uzasadnieniu organ wywodził, że dokonał oceny, czy nie występuje tożsamość tej sprawy, ze sprawą zakończoną ostateczną decyzją Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego Nr [...] z dnia 15 września 2006 r. Wyżej wskazaną decyzją organ II instancji, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie nr [...] z dnia 28.06.2006 r. o odmowie wypłaty kwoty 12.976,98 zł, uchylił tę decyzję w całości i umorzył postępowanie I instancji. Postępowanie objęte tymi decyzjami dotyczyło zaliczenia na poczet uposażenia za okres pozostawania strony poza służbą - kwoty 12.976,98 zł wypłaconej w 2003 r. z tytułu skróconego okresu wypowiedzenia stosunku służbowego.
Ostateczna decyzja Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego Nr [...] z dnia 15 września 2006 r. korzysta z tej samej ochrony stabilności, jak każda inna decyzja. Poza tym decyzja ta dotyczy tej samej sprawy, która objęta jest wnioskiem skarżącego z dnia 30 września 2008 r. W obydwu sprawach jest on stroną postępowania, jak również występuje ten sam stan faktyczny i to samo żądanie. Oznacza to, że dopóki orzeczenie Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia 15 września 2006 r. funkcjonuje w obrocie prawnym, kolejne postępowanie wywołane wnioskiem skarżącego z dnia 30 września 2008 r. dotyczącym tej samej materii jest bezprzedmiotowe. W takim przypadku brak jest bowiem przedmiotu postępowania administracyjnego, ponieważ sprawa została już wcześniej zakończona orzeczeniem ostatecznym (res iudicata).
Na skutek odwołania wniesionego przez A. B. Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego decyzją Nr [...] z dnia 28 lutego 2011 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wywodził, że umorzenie postępowania administracyjnego jest instytucją procesową stanowiącą wyjątek od tej zasady. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne podlega umorzeniu tylko wtedy, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Umorzenie postępowania określane jest jako jego zastój trwały i ostateczny, "środek ostateczny, niweczący dotychczasowe wyniki postępowania", "stosowany tam tylko, gdzie osiągnięcie celów procesu staje się nieaktualne" (M. Waligórski, Polskie prawo procesowe..., s. 247-248). Judykatura wskazuje na zaistnienie okoliczności stanowiących trwałe i nieusuwalne przeszkody do kontynuowania postępowania. Na uwadze należy mieć w tym względzie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10.03.2000 r., sygn. akt III SA 474/99 (niepubl.). Wobec powyższego stan faktyczny i prawny uznać należy, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia ze sprawą, która już uprzednio została zakończona decyzją ostateczną Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia 15 września 2006 r. Decyzja ta dotyczy tej samej sprawy, która objęta jest wnioskiem A. B. z dnia 30 września 2008 r. W obu sprawach jest on stroną postępowania, a w sprawie występuje ten sam stan faktyczny i to samo żądanie.
Dodatkowo należy mieć na uwadze również treść art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Dla stwierdzenia, że nastąpiło naruszenie rei iudicatae, istotne znaczenie ma stwierdzenie tożsamości obu spraw. Decyzja ostateczna ma bowiem powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Sprawa musi dotyczyć więc tych samych podmiotów. Tożsamość musi dotyczyć też przedmiotu, tj. podstawy prawnej, podstawy faktycznej i treści żądania strony.
Od powyższej decyzji A. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o uchylenie jej oraz poprzedzającej ją decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie.
W uzasadnieniu skargo skarżący wywodził, że w pełni podtrzymuje dotychczas prezentowane stanowisko. Zgadza się z poglądem (jedynym, jaki został wyrażony dotychczas ad meritum w postępowaniu przed sądami administracyjnymi) przedstawionym w uzasadnieniu uchylonego wprawdzie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Bd 754/09, zgodnie z którym, aby można było mówić o nowej, a nie tożsamej sprawie administracyjnej w przypadku wcześniejszego umorzenia postępowania administracyjnego, konieczne jest ustanie przeszkody wcześniej uniemożliwiającej podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia.
W wyniku skierowania sprawy na drogę postępowania cywilnego Sąd Rejonowy w Szczecinie uznał drogę sądową za niedopuszczalną i przekazał ją postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2008 r. do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. Spowodowało to zdaniem wnioskodawcy zasadniczą zmianę stanu faktycznego sprawy niniejszej w stosunku do tej, która rozstrzygnięta została decyzją ostateczną. Wbrew zatem zapatrywaniu organów administracji publicznej przedmiotowe postępowanie nie jest oparte na tożsamej podstawie faktycznej w stosunku do wskazanego przez nich, brak jest tożsamości przedmiotowej obu tych postępowań. W związku z tym brak jest zatem podstaw do przyjęcia, iż występuje w tym przypadku res iudicata, jak również związana z tym bezprzedmiotowość postępowania.
W wyroku z dnia 18 kwietnia 1995 r. (sygn. akt SA/Łd 2424/94, ONSA 1996/2 póz. 80) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł zasługującą na pełną aprobatę tezę, głoszącą iż "z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Oznacza to, że wszystkie elementy badanego stanu faktycznego i prawnego są tego rodzaju, że niepotrzebne jest postępowanie mające na celu wyjaśnienie wszystkich tych okoliczności w sprawie. Chodzi tu o kryterium bezprzedmiotowości odnoszące się do postępowania, ale w taki sposób, iż wynik tego postępowania nie powinien mieć charakteru merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, lecz jedynie być formalnym jego zakończeniem. Decyzja wydana na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron przyjmując, że nie ma przesłanek do merytorycznego rozstrzygania co do istoty sprawy".
Powyższe jednoznacznie przemawia za tym, że organy wojskowe, będąc związane prawomocnym orzeczeniem sądu, który uznał, iż istnieją przywołane przesłanki (prawne i faktyczne) do merytorycznego rozpatrzenia sprawy co do istoty w postępowaniu administracyjnym, mają obecnie obowiązek rozpoznać sprawę wywołaną wnioskiem zainteresowanego.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Sąd I instancji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności Sąd I instancji podniósł, iż w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych zostało przesądzone to, że decyzja ostateczna ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Istnienie tożsamości sprawy zachodzi więc w przypadku występowania tych samych podmiotów w sprawie, tego samego stanu prawnego w nie zmienionym stanie faktycznym sprawy oraz tego samego przedmiotu, rozumianego jako interesy prawne lub obowiązki, które następnie po wydaniu decyzji stają się prawem nabytym (jego brakiem) lub obowiązkami prawnymi określonych podmiotów (tak np. M. Jaśkowska, A. Wróbel "K.p.a. Komentarz" Zakamycze 2005, s. 970-971 i akceptowany przez komentatora wyrok NSA z 29 kwietnia 1998 r., IV SA 1061/96; wyroki NSA z: 28 listopada 2000 r., I SA/Ka 1458/99, POP 6/01/168; 15 września 1999 r., I SA/Ka 120/98; wyrok WSA w Warszawie z 23 września 2005 r., III SA/Wa 1911/05; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 23 stycznia 2008 r., II SA/Sz 908/07, LEX nr 471565).
Zdaniem Sądu I instancji, nie ulega wątpliwości to, że wniosek skarżącego z dnia 30 września 2008 r. dotyczy tej samej sprawy, która została zakończona ostateczną decyzją Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia 15 września 2006 r. Fakt, że sąd powszechny (Sąd Rejonowy w Szczecinie) uznał się za niewłaściwy do rozpoznania sprawy, nie ma żadnego związku z tym, że skarżący nie skorzystał z ustawowo zagwarantowanego prawa do wniesienia skargi na w/w decyzję, co skutkowało tym, że stała się ona ostateczna. W przypadku wniesienia skargi do sądu administracyjnego skarżący mógłby skutecznie podważyć prawidłowość tejże decyzji. Sąd wojewódzki stwierdził, że decyzja ta jest obarczona wadą merytoryczną polegającą na błędnym uznaniu, że sprawa będąca jej przedmiotem nie ma charakteru sprawy administracyjnej. Skutkuje to tym, że w obrocie istnieje decyzja wydana z naruszeniem przepisów prawa, tym niemniej mająca powagę rzecz osądzonej w zakresie wniosku złożonego przez skarżącego. Podkreślił, że, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie wystąpiły nowe okoliczności powodujące "zasadniczą zmianę stanu faktycznego sprawy niniejszej w stosunku do tej, która rozstrzygnięta została decyzją ostateczną", albowiem już w dniu wydania tej decyzji było wiadome, na podstawie prawidłowo zinterpretowanych przepisów, to, że sprawa winna być rozpoznana przez organ administracyjny, a nie przez sąd powszechny.
Dodał, że decyzja z dnia 15 września 2006 r. była błędna, co może jedynie powodować rozważenie złożenia przez skarżącego, w celu wyeliminowanie jej z obrotu prawnego, wniosku o stwierdzenie jej nieważności z uwagi na to, że "wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa" (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).
W ocenie Sądu I instancji, organ w prawidłowy sposób ustalił, że miała miejsce bezprzedmiotowość postępowania, co uzasadniało umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Bezprzedmiotowość postępowania występuje bowiem w przypadku, gdy dana sprawa została już rozstrzygnięta decyzją ostateczną. Dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja rozstrzygająca sprawę w sposób ostateczny, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii staje się niedopuszczalne i to niezależnie od prawidłowości tejże decyzji. Ponowne rozpatrzenie takiej sprawy stanowiłoby obejście regulacji prawnej przewidzianej w art. 16 § 1 k.p.a. statuującej zasadę trwałości decyzji administracyjnej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. B., zaskarżając wyrok w całości zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 oraz art. 156 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiły merytoryczne rozpoznanie wniosku z dnia 30 września 2008 r. i ocenę zasadności żądania wypłaty kwot bezprawnie potrąconych z uposażenia przysługującego skarżącemu;
2) art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutu dotyczącego naruszenia przez organ administracji II instancji przepisu art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego polegającego na braku pouczenia strony o dopuszczalności wniesienia skargi do sądu administracyjnego.
W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m in., że w niniejszej sprawie, po wydaniu przez Dowódcę Pomorskiego Okręgu Wojskowego decyzji Nr [...] z dnia 15 września 2006 r., nastąpiła zmiana stanu faktycznego sprawy, związana z wydaniem przez Sąd Rejonowy w Szczecinie postanowienia, w którym uznał drogę sądową za niedopuszczalną. Zdaniem skarżącego już sam fakt wydania takiego postanowienia, którego treść dotyczy bezpośrednio jego interesu prawnego, stanowiącego przedmiot wniosku z dnia 30 września 2008 r., stanowi nową okoliczność faktyczną, przemawiającą na rzecz twierdzenia, iż brak jest tożsamości przedmiotowej obu spraw.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga, której granicami stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr. 153, poz. 1270 ze zm. ) Naczelny Sąd Administracyjny pozostaje związany nie posiada usprawiedliwionych podstaw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy nie naruszył zaskarżonym wyrokiem art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c Ppsa w zw. z art. 105 § 1 pkt. 3 Kpa.
W sprawie bezsporne jest iż w obiegu prawnym pozostaje ostateczna decyzja Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia 15 września 2006r. , którą uchylona została decyzja o odmowie wypłaty skarżącemu kwoty 12.976,98 zł. i umorzono postępowanie w pierwszej instancji. Decyzja ta nie została, zgodnie z zawartym w niej pouczeniem zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, natomiast skarżący wystąpił z pozwem o zapłatę do sądu powszechnego. Sąd Rejonowy w Szczecinie uznając się niewłaściwym do załatwienia sprawy przekazał ją wg. właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy, który postanowieniem z dnia 1 września 2008r. skargę ( pozew ) odrzucił, z uwagi na złożenie jej po terminie.
Skarżący nie złożył do Sądu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Nie zaskarżył również w/wym. postanowienia do Naczelnego Sądu Administracyjnego, pozbawiając się w ten sposób prawa do oceny przez sądy administracyjne legalności decyzji w przedmiocie umorzenia postępowania.
W tej sytuacji wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej nie można skutecznie postawić Sądowi I instancji zarzutu błędnej oceny w przedmiocie niedopuszczalności ponownego rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 9 października 2008r. o wypłatę kwoty 12. 976, 98 zł.
Sąd I instancji prawidłowo uznał, że dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja z dnia 15 września 2006r., to ponowne załatwienie sprawy tożsamej przedmiotowo i podmiotowo ze sprawą rozstrzygniętą decyzją z dnia 15 września 2006r. prowadziłoby do nieważności kolejnej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt. 3 Kpa, co w okolicznościach niniejszej sprawy uzasadniało umorzenie postępowania w trybie art. 105 § 1 Kpa.
Decyzja z dnia 15 września 2006r. istnieje w obrocie prawnym i korzysta z domniemania legalności i trwałości. Wydanie ponownie decyzji we wskazanym przedmiocie możliwe byłoby tylko i wyłącznie po utracie jej mocy obowiązującej. Powyższe potwierdza treść art. 16 § 1 K.p.a. ustanawiającego ogólną zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. Zgodnie z nią decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne, a uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w wypadkach przewidzianych w Kodeksie lub ustawach szczególnych.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ulega wątpliwości, że zachodzi tożsamość zarówno podmiotowa, jak i przedmiotowa sprawy zakończonej decyzją z dnia 15 września 2006 r., umarzającej postępowanie w sprawie z wniosku skarżącego z dnia 12 czerwca 2006r. oraz w sprawie zakończonej decyzją z dnia 28 lutego 2011r., która w niniejszym postępowaniu poddana została kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Ustawodawca przewidział na gruncie K.p.a. możliwość zaistnienia opisanej powyżej sytuacji (tzn. gdy wydana zostaje decyzja w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną), i stąd jako rozwiązanie wprowadzone zostało w treści art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. stwierdzenie nieważności takiej decyzji. Przyjęte zaś sformułowanie w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. nie może być ograniczone przez zróżnicowanie zastosowania sankcji nieważności w zależności od sposobu rozstrzygnięcia sprawy decyzją.
Nie można podzielić stanowiska przedstawionego w skardze kasacyjnej odnośnie tego, że okoliczność, iż sąd powszechny uznał się niewłaściwy w sprawie doprowadziła do zmiany stanu faktycznego sprawy. Mając na uwadze opisane wcześniej okoliczności , z których wynika, że to sam skarżący pozbawił się prawa do kontroli decyzji z dnia 15 września 2006r. przez sąd administracyjny, nie można uznać, że po uznaniu się przez sąd powszechny niewłaściwym w sprawie interes skarżącego ucierpiał, a w szczególności że nastąpiła jakakolwiek zmiana stanu faktycznego sprawy. Tym samym Sąd I instancji prawidłowo oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa, nie mógł zatem naruszyć art. 145 § 1 1 pkt. 1 lit. c Ppsa, poprzez niezastosowanie tego przepisu.
Natomiast zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 Ppsa, poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do kwestii dotyczącej braku pouczenia skarżącego przez organ II instancji o prawie złożenia skargi do sądu administracyjnego, nie ma żadnego znaczenia w sprawie, skoro skarżący z prawa tego skorzystał , czego wyrazem jest wyrok zaskarżony obecnie skargą kasacyjną.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 Ppsa orzekł jak w sentencji.