I OSK 2081/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej skarżących O. D., M. M. i M. W. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił ich skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o umorzeniu postępowania. Postępowanie toczyło się w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 28 sierpnia 1951 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich. Organy administracji oraz WSA uznały, że postępowanie powinno zostać umorzone z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, ponieważ od daty doręczenia lub ogłoszenia orzeczenia z 1951 r. upłynęło ponad 30 lat. Skarżący zarzucali naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym Konstytucji RP i Konwencji o prawach człowieka, kwestionując ustalenie daty doręczenia orzeczenia oraz konstytucyjność art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego są niezasadne. Podkreślono, że stabilność stosunków prawnych i trudności dowodowe wynikające z upływu czasu przemawiają za ograniczeniem możliwości wzruszania ostatecznych decyzji administracyjnych. NSA przyjął, że organy administracji prawidłowo ustaliły, opierając się na całokształcie zgromadzonego materiału dowodowego i stosując domniemanie faktyczne, że orzeczenie z 1951 r. zostało doręczone (ogłoszone) najpóźniej w kwietniu 1965 r., co uzasadniało umorzenie postępowania na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej. Sąd odwołał się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, które potwierdza dopuszczalność wprowadzania ograniczeń czasowych w dochodzeniu praw, nawet jeśli dotyczy to spraw historycznych, w celu zapewnienia pewności prawa i stabilności stosunków prawnych. NSA stwierdził, że zarzut dotyczący naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej i przepisami Konstytucji RP oraz Konwencji o prawach człowieka jest niezasadny. Podobnie, zarzut dotyczący błędnego ustalenia daty doręczenia orzeczenia z 1951 r. został uznany za nieuzasadniony, gdyż organy prawidłowo ustaliły datę doręczenia na podstawie zgromadzonych dowodów i domniemania faktycznego, biorąc pod uwagę znaczny upływ czasu. Sąd zaznaczył, że w postępowaniu nieważnościowym muszą być bezspornie wykazane okoliczności istotne dla weryfikacji decyzji, a zasada trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 K.p.a.) wymaga ostrożności. NSA wskazał również, że w przypadku ewentualnego uznania przez TK art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej za niezgodny z Konstytucją, skarżący będą mogli żądać wznowienia postępowania na podstawie art. 145a K.p.a.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUmorzenie postępowania administracyjnego z mocy prawa z uwagi na upływ czasu (ponad 30 lat) od doręczenia/ogłoszenia decyzji, dopuszczalność stosowania domniemania faktycznego w ustalaniu dat doręczenia/ogłoszenia w sprawach historycznych, zgodność art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA z Konstytucją RP i Konwencją o prawach człowieka.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą nowelizującą KPA i sprawami o stwierdzenie nieważności decyzji wydanych wiele lat temu. Interpretacja domniemania faktycznego może być różnie stosowana w zależności od konkretnych dowodów.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umorzenie postępowania administracyjnego z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA, z uwagi na upływ ponad 30 lat od doręczenia/ogłoszenia decyzji, jest zgodne z Konstytucją RP i Konwencją o prawach człowieka?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umorzenie postępowania jest zgodne z prawem. Upływ czasu uzasadnia ograniczenie możliwości wzruszania ostatecznych decyzji administracyjnych w celu zapewnienia stabilności stosunków prawnych i pewności prawa.
Uzasadnienie
NSA uznał, że art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA jest zgodny z Konstytucją RP i Konwencją o prawach człowieka, powołując się na orzecznictwo TK dotyczące stabilności stosunków prawnych, trudności dowodowych wynikających z upływu czasu oraz dopuszczalność wprowadzania ograniczeń czasowych w dochodzeniu praw.
Czy organy administracji prawidłowo ustaliły datę doręczenia/ogłoszenia orzeczenia z 1951 r. o przejęciu nieruchomości rolnych, pomimo braku dokumentów potwierdzających jego publikację w dzienniku urzędowym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, organy prawidłowo ustaliły datę doręczenia/ogłoszenia orzeczenia, stosując domniemanie faktyczne i opierając się na całokształcie zgromadzonego materiału dowodowego.
Uzasadnienie
NSA uznał, że całokształt zebranej dokumentacji (adnotacje na orzeczeniu, postanowienie o aktualizacji, pismo sądu rejonowego, klauzula ostateczności) w dostateczny sposób potwierdza fakt ogłoszenia (doręczenia) orzeczenia, zwłaszcza w kontekście znacznego upływu czasu, który mógł spowodować zaginięcie dowodów.
Czy sąd administracyjny jest uprawniony do badania prawidłowości procesu legislacyjnego uchwalania ustawy?
Odpowiedź sądu
Nie, sąd administracyjny nie jest uprawniony do badania prawidłowości procesu legislacyjnego.
Uzasadnienie
Sąd administracyjny ma obowiązek rozpoznania sprawy i wydania decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa, a nie oceny procesu legislacyjnego, w którym te przepisy zostały uchwalone.
Przepisy (22)
Główne
Dz. U. 2021 poz. 1491 art. 2 § ust. 2
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego
Postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.
P.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
P.p.s.a. art. 174 § pkt 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawą skargi kasacyjnej może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.
P.p.s.a. art. 174 § pkt 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawą skargi kasacyjnej może być naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Dekret z dnia 28 sierpnia 1951 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach
Orzeczenie o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich.
Dekret z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R.
Dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego
Pomocnicze
K.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa.
Konstytucja RP art. 21
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 64
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 77 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
K.p.a. art. 156 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji, z uwzględnieniem upływu czasu.
K.p.a. art. 158 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy niedopuszczalności prowadzenia postępowania w obecnym stanie prawnym.
K.p.a. art. 75 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy dowodów w postępowaniu administracyjnym.
K.p.c. art. 231
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy domniemania faktycznego.
K.p.a. art. 61 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy daty wszczęcia postępowania.
K.p.a. art. 16
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada trwałości decyzji administracyjnej.
K.p.a. art. 105 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy umorzenia postępowania.
K.p.a. art. 145a
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy wznowienia postępowania po orzeczeniu TK.
Rozporządzenie Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15 lipca 1948 r.
W sprawie trybu orzekania o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R.
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r.
W sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umorzenie postępowania z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA jest zasadne z uwagi na upływ ponad 30 lat od doręczenia/ogłoszenia orzeczenia. • Ustalenie daty doręczenia/ogłoszenia orzeczenia z 1951 r. na podstawie domniemania faktycznego i całokształtu materiału dowodowego jest dopuszczalne i prawidłowe. • Art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA jest zgodny z Konstytucją RP i Konwencją o prawach człowieka.
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów postępowania (art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.) w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA oraz przepisami Konstytucji RP i Konwencji o prawach człowieka. • Błędne ustalenie, że od daty doręczenia orzeczenia z 1951 r. upłynęło ponad 30 lat, z uwagi na nieustalenie daty ogłoszenia w dzienniku urzędowym.
Godne uwagi sformułowania
nieograniczona w czasie wzruszalność ostatecznych decyzji administracyjnych [...] nie stanowi zasady konstytucyjnej podczas, gdy wartością konstytucyjną jest stabilność stosunków prawnych. • nie powinno zatem dziwić, że w niektórych rodzajach postępowań administracyjnych ustawodawca – już co do zasady - wyłączył możliwość wzruszania decyzji administracyjnej w jakimkolwiek postępowaniu nadzwyczajnym. • prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji nie jest samoistnym prawem konstytucyjnym, ale jednym ze środków ochrony tych praw (i wolności). • nie można abstrahować od faktu znacznego upływu czasu, tj. upływu ponad 54 lat od daty wydania kwestionowanego orzeczenia i wynikającej stąd racjonalności założenia, że dowody ogłoszenia orzeczenia uległy w międzyczasie zaginięciu lub rozproszeniu.
Skład orzekający
Maciej Dybowski
przewodniczący
Elżbieta Kremer
sprawozdawca
Agnieszka Miernik
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Umorzenie postępowania administracyjnego z mocy prawa z uwagi na upływ czasu (ponad 30 lat) od doręczenia/ogłoszenia decyzji, dopuszczalność stosowania domniemania faktycznego w ustalaniu dat doręczenia/ogłoszenia w sprawach historycznych, zgodność art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA z Konstytucją RP i Konwencją o prawach człowieka."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą nowelizującą KPA i sprawami o stwierdzenie nieważności decyzji wydanych wiele lat temu. Interpretacja domniemania faktycznego może być różnie stosowana w zależności od konkretnych dowodów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy historycznych decyzji o przejęciu mienia i ich konsekwencji po wielu latach, co może być interesujące ze względu na wymiar społeczny i prawny. Wyjaśnia też, jak prawo radzi sobie z upływem czasu i trudnościami dowodowymi.
“Czy po 70 latach można odzyskać ziemię przejętą przez państwo? NSA odpowiada.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.