I OSK 2079/23

I OSK 2079/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik
Karol Kiczka /sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2381/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-02-13
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 158 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2381/22 w sprawie ze skargi [...] S.A. w Warszawie na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 lipca 2022 r. nr DAP-WN-727-50/2022/ACh w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 13 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2381/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 lipca 2022 r. nr DAP-WN-727-50/2022/ACh w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zaskarżonym do Sądu postanowieniem Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej też Minister) po rozpoznaniu wniosku Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie, utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 27 maja 2022 r., odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Zamojskiego z 5 sierpnia 1991 r., (stwierdzającej nabycie przez Gminę Sitno z mocy prawa nieodpłatnie własności szeregu nieruchomości (w tym działki nr [...]) oznaczonych w ewidencji gruntów obręb Horyszów Polski, gmina Sitno) w części dotyczącej działki nr [...]. W uzasadnieniu postanowienia Minister wyjaśnił, że wniosek z dnia 23 maja 2022 r. nie został złożony w terminie. Organ odwoławczy wskazał m.in. na przepis art. 158 § 3 k.p.a., zgodnie z którym - jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Mając na uwadze realia niniejszej sprawy organ uznał, że skoro pomiędzy doręczeniem decyzji komunalizacyjnej a doręczeniem żądania właściwemu organowi upłynęło 30 lat 9 miesięcy i 18 dni, to oznacza to w sposób bezsporny, iż w przedmiotowej sprawie nastąpił upływ trzydziestu lat, w związku z czym na podstawie powyższego przepisu postępowanie nie mogło być wszczęte.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie wniosła Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie.
Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że organ prawidłowo ocenił, że w sprawie istnieje podstawa do odmowy wszczęcia postępowania nadzorczego dotyczącego decyzji Wojewody Zamojskiego z dnia 5 sierpnia 1991 r., z uwagi na brzmienie art. 158 § 3 k.p.a. Nie ma także racji Skarżąca twierdząc, że termin 30 lat należy liczyć od dnia, w którym dowiedziała się o decyzji Wojewody Zamojskiego z dnia 5 sierpnia 1991 r., czyli od dnia 7 grudnia 2021 r.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie przepisu art. 158 § 3 kpa poprzez dokonanie jego błędnej wykładni i w konsekwencji zastosowanie, w sytuacji kiedy w realiach przedmiotowej sprawy nie zachodzą przesłanki do jego zastosowania.
W konsekwencji przedstawionego zarzutu wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonych postanowień, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania, oraz zrzeczono się rozprawy.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
W doktrynie (patrz: W. Chróścielewski, Wątpliwości dotyczące rozwiązań przyjętych w nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego z 2021 r. odnoszących się do przedawnienia stwierdzenia nieważności decyzji, ZNSA 5(98)/2021) zauważa się, że w obecnym stanie prawnym, obowiązującym od dnia 16 września 2021 r. (dzień wejścia w życie ustawy nowelizującej k.p.a. z dnia 11 sierpnia 2021 r.) wobec treści art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej k.p.a., możliwe są następujące rodzaje procesowego zakończenia postępowania nieważnościowego:
1. odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło trzydzieści lat (art. 158 § 3 k.p.a.);
2. umorzenie wszczętego wcześniej postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., jeżeli w trakcie tego postępowania upłynie trzydziestoletni termin od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji;
3. umorzenie z mocy prawa będącego w toku w dniu 16 września 2021 r. postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczętego po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji (art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej k.p.a.).
Odwołując się zatem do wypracowanego w teorii prawa administracyjnego podziału indywidualnych aktów prawnych na konstytutywne i deklaratoryjne, wskazuje się następnie, że toczące się 16 września 2021 r. postępowania administracyjne niezakończone ostateczną decyzją lub postanowieniem, które w myśl art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej k.p.a. zostały umorzone z mocy prawa, organ prowadzący postępowanie musi formalnie "zamknąć" wydaniem "orzeczenia", czyli musi wydać w tej materii deklaratoryjną decyzję administracyjną.
W niniejszej sprawie postępowanie wcześniej się nie toczyło. Wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Zamojskiego z dnia 5 sierpnia 1991 r., opatrzony był datą 23 grudnia 2021 r. Organy orzekające zasadnie wskazały zatem na treść art. 158 § 3 k.p.a., zgodnie z którym - jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Przedmiotowa decyzja została doręczona Zarządowi Gminy Sitno w dniu 12 sierpnia 1991 r., o czym świadczy zwrotne potwierdzenie odbioru, które zachowało się w aktach archiwalnych. Z kolei, biorąc pod uwagę moment złożenia przez Skarżącą wniosku o stwierdzenie nieważności kontrolowanej decyzji, czyli 23 grudnia 2021 r. (data wpływu wniosku do Wojewody Lubelskiego - art. 61 § 3 w zw. z 65 § 2 k.p.a.), a nie jak błędnie przyjął organ 23 maja 2022 r. (data wpływu przekazanego Ministrowi wniosku), skutkuje uznaniem, że nie jest możliwe wszczęcie postępowania w sprawie i stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Zamojskiego z dnia 5 sierpnia 1991 r. z uwagi na upływ czasu, o którym mowa w art. 158 § 3 k.p.a. Mając na uwadze realia niniejszej sprawy zasadnie organy (mimo błędnego przyjęcia daty początkowej wniosku), a za nimi Sąd I instancji uznały, że skoro pomiędzy doręczeniem decyzji komunalizacyjnej a doręczeniem żądania właściwemu organowi upłynęło ponad 30 lat - to bezspornie wniosek nie został złożony w terminie określonym tym przepisem (art. 158 § 3).
Wyjaśnić trzeba, że w art. 61 a § 1 k.p.a. zawarto dwie odrębne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania: 1) wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną; oraz 2) istnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. W niniejszej sprawie zaistniała ta druga przesłanka (przedmiotowa). Jak już wyjaśniono przesłanki co do możliwości wszczęcia i prowadzenia postępowania nieważnościowego po wprowadzeniu zmian legislacyjnych podlegają odrębnej analizie, której dokonanie może skutkować odmową wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, na podstawie art. 158 § 3 w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. Podstawą odmowy wszczęcia postępowania, jest przyczyna przedmiotowa (tu stricte formalna wynikająca wprost z art. 158 § 3 kpa), jaką był upływ czasu – 30 lat, po którym złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności staje się niemożliwe w świetle prawa. Stanowisko to Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela.
Warunki formalne do wszczęcia postępowania muszą być bowiem badane w pierwszej kolejności. Wyrok Sądu I instancji odpowiada zatem prawu, bo skargę na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 lipca 2022 r. należało oddalić, co też Sąd w zaskarżonym wyroku prawidłowo uczynił.
Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione, Sąd wojewódzki zasadnie zastosował art. 151 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna, oparta na chybionym zarzucie, podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a.