I OSK 2057/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną E.Ś. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej z 1948 r. Skarżąca podnosiła zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego, w tym błąd w subsumpcji, naruszenie zasady informowania stron (art. 9 KPA), błędną interpretację nowelizacji KPA, naruszenie art. 158 § 3 KPA, odmowę zastosowania art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz niezgodność nowelizacji z prawem UE (art. 17 Karty Praw Podstawowych). NSA oddalił skargę kasacyjną, podzielając w pełni stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że skarga kasacyjna jest środkiem o wysokim stopniu sformalizowania i zarzuty muszą być prawidłowo sformułowane. Wskazał, że zarzut naruszenia art. 9 KPA miał charakter procesowy i wymagał wykazania istotnego wpływu na wynik sprawy, czego skarżąca nie uczyniła. Sąd uznał, że przepisy wprowadzające 30-letni termin do stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 2 KPA w nowym brzmieniu oraz art. 158 § 3 KPA) są zgodne z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą państwa prawnego (art. 2 Konstytucji), bezpieczeństwa prawnego i ochrony zaufania do państwa. Odwołał się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, który wskazywał na potrzebę stabilizacji stosunków prawnych i ograniczenia czasowego możliwości wzruszania decyzji administracyjnych, zwłaszcza gdy od ich wydania minął znaczny czas, a decyzje te były podstawą nabycia praw. NSA odrzucił argumentację skarżącej o braku dowodów doręczenia decyzji nacjonalizacyjnej, uznając, że decyzja weszła do obrotu prawnego najpóźniej w grudniu 1948 r. Sąd wyjaśnił również, że procedura administracyjna nie przewiduje odrębnego postępowania o stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa – takie rozstrzygnięcie zapada w ramach postępowania o stwierdzenie nieważności lub wznowienie postępowania. Zarzut naruszenia Karty Praw Podstawowych UE został odrzucony, gdyż postępowanie dotyczyło oceny prawidłowości decyzji, a nie pozbawienia praw.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowanie wykładni przepisów ograniczających czasowo możliwość stwierdzania nieważności decyzji administracyjnych, zgodności tych przepisów z Konstytucją RP i prawem UE, a także zasad formalnych skargi kasacyjnej.
Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z reformą rolną i długim okresem od wydania decyzji nacjonalizacyjnej. Interpretacja przepisów KPA i ich zgodność z Konstytucją ma szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (4)
Czy przepisy wprowadzające ograniczenie czasowe (30 lat) do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej są zgodne z Konstytucją RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepisy te są zgodne z Konstytucją RP, ponieważ zapewniają stabilność stosunków prawnych i ochronę zaufania obywatela do państwa, równoważąc potrzebę eliminowania wadliwych decyzji z zasadą pewności prawa.
Uzasadnienie
NSA, powołując się na orzecznictwo TK, uznał, że stabilność stosunków prawnych i ochrona zaufania do państwa są wartościami konstytucyjnymi, które uzasadniają wprowadzenie ograniczeń czasowych w możliwości wzruszania ostatecznych decyzji administracyjnych, zwłaszcza po znacznym upływie czasu.
Czy zarzut naruszenia zasady informowania stron (art. 9 KPA) przez organ administracji może stanowić samodzielną podstawę skargi kasacyjnej bez wykazania istotnego wpływu na wynik sprawy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzut naruszenia art. 9 KPA ma charakter procesowy i wymaga wykazania, w jaki sposób uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zgodnie z art. 174 pkt 2 KPA.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że skarżąca nie wykazała, w jaki sposób naruszenie art. 9 KPA przez organ mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co jest wymogiem formalnym skargi kasacyjnej opartym na naruszeniu przepisów postępowania.
Czy nowelizacja KPA wprowadzająca ograniczenia czasowe w stwierdzaniu nieważności decyzji jest zgodna z prawem Unii Europejskiej (art. 17 Karty Praw Podstawowych UE)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, nowelizacja jest zgodna z prawem UE, ponieważ postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie dotyczy pozbawienia praw, a jedynie oceny prawidłowości decyzji, a wprowadzone ograniczenia czasowe służą stabilizacji prawnej.
Uzasadnienie
NSA uznał, że art. 17 Karty Praw Podstawowych UE chroni przed pozbawieniem aktywów bez rekompensaty, ale nie zakazuje wprowadzania rozsądnych norm czasowych dla dochodzenia roszczeń, a postępowanie nieważnościowe nie jest postępowaniem o pozbawienie praw.
Czy brak dowodów doręczenia decyzji nacjonalizacyjnej z 1948 r. uniemożliwia stwierdzenie, że decyzja ta weszła do obrotu prawnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, brak formalnych dowodów doręczenia nie podważa faktu, że decyzja weszła do obrotu prawnego, jeśli inne okoliczności (np. wpisy do ksiąg wieczystych, akta sprawy) wskazują na jej skuteczność.
Uzasadnienie
NSA zaakceptował ustalenia WSA i organu, że decyzja nacjonalizacyjna z 1948 r. niewątpliwie weszła do obrotu prawnego najpóźniej w grudniu 1948 r., co potwierdzały dokumenty znajdujące się w aktach sprawy.
Przepisy (30)
Główne
Dz.U. 2021 poz. 1491 art. 2 § ust. 2
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego
Przepis ten wprowadza ograniczenie czasowe (30 lat) do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.
k.p.a. art. 156 § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Określa przesłanki, po których nie stwierdza się nieważności decyzji (upływ 10 lat, nieodwracalne skutki prawne).
k.p.a. art. 158 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Stanowi, że jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 174 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 176 § § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
dekret PKWN art. 2 § ust. 1 lit. e)
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego
Pomocnicze
k.p.a. art. 9
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada informowania stron.
k.p.a. art. 158 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada a contrario, że strona może domagać się stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa nawet po upływie 30 lat.
Konstytucja RP art. 77 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada państwa prawnego, bezpieczeństwa prawnego, ochrony zaufania do państwa.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada proporcjonalności ograniczeń praw i wolności.
p.p.s.a. art. 175 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.c. art. 172 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 243
Kodeks cywilny
k.c. art. 4421 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
k.p.a. art. 189g § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.k. art. 101 § § 1 pkt 1 i 2
Kodeks karny
Dz. U. Nr 107, poz. 464 art. 63 § ust. 2
Ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
t. j. Dz.U. z 2021 r. poz. 795
Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich wydanych z naruszeniem prawa
Dz. U. z 2023 r. poz. 1689 ze zm. art. 82 § ust. 1
Ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów
Dz.U. z 1996 r. Nr 143, poz. 661 ze zm. art. 7
Ustawa z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego
k.c. art. 417 (1) § § 2 zd. 1
Kodeks cywilny
k.p.a. art. 151 § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 146
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2 in fine
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 156 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 158 § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepisy wprowadzające 30-letni termin do stwierdzenia nieważności decyzji są zgodne z Konstytucją RP. • Stabilność stosunków prawnych i ochrona zaufania do państwa uzasadniają ograniczenia czasowe w wzruszaniu decyzji administracyjnych. • Brak dowodów doręczenia decyzji nacjonalizacyjnej nie wyklucza jej wejścia do obrotu prawnego, jeśli inne dowody to potwierdzają. • Procedura administracyjna nie zna odrębnego postępowania o stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa.
Odrzucone argumenty
Naruszenie prawa materialnego (art. 174 § 1 k.p.a.) poprzez błąd w subsumpcji i pominięcie braku dowodów doręczenia decyzji nacjonalizacyjnej. • Naruszenie zasady informowania stron (art. 9 k.p.a.). • Błędna interpretacja art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej k.p.a. • Naruszenie art. 158 § 3 k.p.a. a contrario. • Odmowa zastosowania art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. • Niezgodność noweli k.p.a. z prawem Unii Europejskiej (art. 17 Karty Praw Podstawowych UE).
Godne uwagi sformułowania
ustawodawca ustanowił przymus adwokacko-radcowski (...) aby zapewnić m. in. formalną poprawność konstrukcji tego rodzaju pisma procesowego. • skarga kasacyjna jest bowiem środkiem odwoławczym, który cechuje wysoki stopień sformalizowania • nieograniczona w czasie wzruszalność ostatecznych decyzji administracyjnych (...) nie stanowi zasady konstytucyjnej podczas, gdy wartością konstytucyjną jest stabilność stosunków prawnych. • trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być pozorna.
Skład orzekający
Monika Nowicka
przewodniczący sprawozdawca
Jolanta Rudnicka
sędzia
Joanna Skiba
sędzia del. WSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie wykładni przepisów ograniczających czasowo możliwość stwierdzania nieważności decyzji administracyjnych, zgodności tych przepisów z Konstytucją RP i prawem UE, a także zasad formalnych skargi kasacyjnej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z reformą rolną i długim okresem od wydania decyzji nacjonalizacyjnej. Interpretacja przepisów KPA i ich zgodność z Konstytucją ma szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy historycznych decyzji nacjonalizacyjnych i ich wpływu na współczesne prawo, a także interpretacji przepisów ograniczających możliwość ich wzruszenia po latach. Pokazuje, jak prawo dąży do stabilizacji stosunków prawnych.
“Czy po 70 latach można jeszcze podważyć decyzję o reformie rolnej? NSA wyjaśnia granice czasowe.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.