I OSK 2039/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną B.N. i Z.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który utrzymał w mocy decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii. Decyzja ta stwierdzała nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Gminę prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę gminną. Skarżący zarzucili naruszenie przepisów postępowania, w tym zasad dotyczących oceny dowodów (mapy geodezyjne, operaty, zeznania świadków, dokumenty planistyczne, zdjęcia lotnicze, decyzje ZRID) oraz brak przeprowadzenia dowodów z opinii biegłego i oględzin. Podnosili również naruszenie prawa materialnego, w tym art. 1 Pierwszego Protokołu do EKPC i art. 21 Konstytucji RP, wskazując na wywłaszczenie bez odszkodowania. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że zarzuty procesowe były niezasadne, a część z nich niepoprawnie sformułowana (naruszenie przepisów procesowych jako materialnoprawnych, brak wskazania aktu prawnego). Sąd uznał, że ustalenia sądów niższych instancji dotyczące zajęcia nieruchomości pod drogę gminną na dzień 31 grudnia 1998 r. były prawidłowe, opierając się m.in. na mapach geodezyjnych przyjętych do zasobu oraz oświadczeniach pracowników dawnego Zakładu Komunalnego i sołtysa, które potwierdzały faktyczne władanie nieruchomością przez zarządcę drogi. Sąd wyjaśnił, że w przypadku ustalania stanu sprzed ponad trzydziestu lat, dowody z oświadczeń, złożone pod odpowiedzialnością karną, mogą być dopuszczalne. Odnosząc się do zarzutów materialnoprawnych, NSA stwierdził, że art. 73 ustawy wprowadzającej reformę administracyjną, mimo charakteru nacjonalizacyjnego, jest zgodny z Konstytucją RP i EKPC, a kwestia odszkodowania jest odrębnym postępowaniem, które mogło być wszczęte przez byłych właścicieli w odpowiednim terminie. Sąd powołał się na wielokrotne orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego potwierdzające zgodność tego przepisu z prawem.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie stanu faktycznego zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną na dzień 31 grudnia 1998 r. na podstawie dowodów z okresu sprzed ponad 30 lat, dopuszczalność dowodów z map geodezyjnych i oświadczeń, interpretacja art. 73 ustawy wprowadzającej reformę administracyjną oraz zgodność tego przepisu z Konstytucją i EKPC.
Sprawa dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z przejściem własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne na mocy przepisów przejściowych z 1998 r. Ograniczone zastosowanie do spraw sprzed tej daty.
Zagadnienia prawne (3)
Czy ustalenie stanu faktycznego zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną na dzień 31 grudnia 1998 r. może opierać się na dowodach z map geodezyjnych sporządzonych na podstawie operatu z 1992 r. oraz oświadczeniach byłych pracowników jednostki komunalnej i sołtysa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ustalenia te mogą być podstawą do stwierdzenia nabycia nieruchomości z mocy prawa, jeśli są wystarczające do wyjaśnienia sprawy i nie są sprzeczne z prawem, a inne dowody nie podważają ich wiarygodności.
Uzasadnienie
Sąd uznał mapy geodezyjne przyjęte do zasobu za dokumenty urzędowe, a oświadczenia złożone pod odpowiedzialnością karną za zbliżone do zeznań świadków, dopuszczalne w sytuacji braku innych, bardziej bezpośrednich dowodów z okresu sprzed ponad 30 lat.
Czy stwierdzenie nabycia z mocy prawa nieruchomości zajętej pod drogę gminną na podstawie art. 73 ustawy wprowadzającej reformę administracyjną narusza prawo własności i prawo do odszkodowania gwarantowane przez Konstytucję RP i EKPC?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis ten jest zgodny z Konstytucją RP i EKPC, a możliwość uzyskania odszkodowania jest odrębnym postępowaniem, które nie wykracza poza ramy sprawy o stwierdzenie nabycia własności.
Uzasadnienie
NSA powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, które wielokrotnie potwierdzało zgodność art. 73 ustawy wprowadzającej reformę administracyjną z przepisami Konstytucji i EKPC, a także wskazał, że kwestia odszkodowania jest regulowana odrębnymi przepisami i mogła być dochodzona przez byłych właścicieli w odpowiednim terminie.
Czy naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść orzeczenia, może być skuteczną podstawą skargi kasacyjnej, jeśli zarzuty są niepoprawnie sformułowane lub stanowią powtórzenie argumentów z I instancji?
Odpowiedź sądu
Nie, zarzuty muszą być poprawnie sformułowane zgodnie z wymogami ustawy, a sąd kasacyjny bada sprawę w granicach skargi, nie mając kompetencji do poprawiania jej treści.
Uzasadnienie
NSA wskazał na błędy formalne w skardze kasacyjnej, takie jak kwalifikowanie przepisów procesowych jako materialnoprawnych oraz brak wskazania aktu prawnego dla jednego z przepisów, co uniemożliwiło jego rozpoznanie.
Przepisy (20)
Główne
Dz.U. 1998 nr 133 poz 872 art. 73
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną
Przepis ten umożliwia stwierdzenie nabycia z mocy prawa przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, pod warunkiem, że nie stanowiła ona własności Skarbu Państwa ani jednostki samorządowej na dzień 31 grudnia 1998 r. i pozostawała we władaniu publicznoprawnym. Sąd podkreślił, że dla spełnienia przesłanki władania istotne jest faktyczne wykonywanie czynności związanych z zarządem drogą, a nie posiadanie w rozumieniu k.c. W przypadku urządzenia drogi na gruncie prywatnym, jeśli właściciel nie zagospodarował go w sposób uniemożliwiający zarząd drogą, istnieje domniemanie władztwa publicznoprawnego.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 174 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy zarzutów naruszenia prawa materialnego.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 182 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy obiektywnej.
k.p.a. art. 77 § § 1 - 3
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 84 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 78 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada zaufania do organów.
k.p.a. art. 11
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 84 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 75 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.
k.p.a. art. 86
Kodeks postępowania administracyjnego
Zeznania strony jako dowód posiłkowy.
Ustawa z dnia 25 marca 1985 r. o drogach publicznych art. 4 ust. 1 pkt 1
Definicja pasa drogowego.
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne art. 42 § ust. 3
Mapy jako dokumenty urzędowe w zakresie ustalenia zakresu przestrzennego władania.
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną art. 103 § ust. 3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną art. 73 § ust. 4
Tryb orzekania o odszkodowaniu za przejęte nieruchomości.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów postępowania, w tym błędna ocena dowodów (mapy, operaty, zeznania, dokumenty planistyczne, zdjęcia lotnicze, decyzje ZRID) i brak przeprowadzenia dowodów z opinii biegłego i oględzin. • Naruszenie prawa materialnego, w tym art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC i art. 21 Konstytucji RP, poprzez wywłaszczenie bez odszkodowania.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Wojewódzki przyjął, że ustalenia te były prawidłowe. Stan faktyczny został bowiem wyjaśniony zgodnie z uregulowaną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej w sposób umożliwiający zastosowanie norm prawa materialnego. • W orzecznictwie utrwalony natomiast jest pogląd, zgodnie z którym mapy i szkice sporządzone przez uprawnionego geodetę, przyjęte do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego są dokumentami urzędowymi, których moc dowodowa nie może być kwestionowana przez organ (art. 76 k.p.a.). • W przypadku urządzenia drogi na gruncie prywatnym a który to grunt nie został jednocześnie zagospodarowany przez właściciela w sposób uniemożliwiający realizację czynności związanych z zarządem drogi, istnieje domniemanie, że zarządca drogi wykonywał nad nią władztwo w formach określonych w ustawie o drogach publicznych. • Stan faktyczny natomiast, który podlegał ustaleniu w zaskarżonej decyzji, dotyczył końca 1989 r a zatem odnosił się do stanu sprzed ponad trzydziestu lat. W takiej sytuacji trudno było więc wymagać by przez tak długi okres czasu organy administracji publicznej przechowywały tego rodzaju dokumenty jak: rachunki, umowy, potwierdzenia wypłat czy przelewów. • Ostatecznie więc ponieważ - zgodnie z orzecznictwem sądowo administracyjnym – o przestrzennych granicach zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną rozstrzygał stan jej urządzenia w dacie 31 grudnia 1998 r. […]
Skład orzekający
Monika Nowicka
przewodniczący sprawozdawca
Karol Kiczka
sędzia
Jakub Zieliński
sędzia del. WSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie stanu faktycznego zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną na dzień 31 grudnia 1998 r. na podstawie dowodów z okresu sprzed ponad 30 lat, dopuszczalność dowodów z map geodezyjnych i oświadczeń, interpretacja art. 73 ustawy wprowadzającej reformę administracyjną oraz zgodność tego przepisu z Konstytucją i EKPC."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z przejściem własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne na mocy przepisów przejściowych z 1998 r. Ograniczone zastosowanie do spraw sprzed tej daty.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia nabycia własności nieruchomości przez gminę z mocy prawa, co ma istotne implikacje dla właścicieli. Interpretacja dowodów sprzed kilkudziesięciu lat jest interesująca z perspektywy praktyki prawniczej.
“Nieruchomość zajęta pod drogę gminną? Jak udowodnić stan sprzed 30 lat i czy można liczyć na odszkodowanie?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.