I OSK 2028/23

I OSK 2028/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Karol Kiczka /przewodniczący/
Krzysztof Sobieralski
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Gospodarka gruntami
Sygn. powiązane
I SA/Po 251/23 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2023-06-20
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 141 § 4, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 12, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Wielkopolskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Po 251/23 w sprawie ze skargi A. C. i B. C. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 27 stycznia 2023 r. nr SN-III.7534.54.2022.6 w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od A. C. i B. C. solidarnie na rzecz Wojewody Wielkopolskiego kwotę 5 050 (pięć tysięcy pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 20 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Po 251/23 uchylił zaskarżoną przez A. C. i B. C. decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 27 stycznia 2023 r. nr SN-III.7534.54.2022.6 w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Starosta Kaliski decyzją z 30 czerwca 2022 r. nr GM.6821.19.2016 ustalił na rzecz A. i B. C. odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...], oznaczoną w ewidencji gruntów i budynków miasta [...], obręb [...] [...], jako działka nr [1] o pow. 0,1071 ha i nr [2] o pow. 0,6710 ha, dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi KW nr [3] oraz za nieruchomość oznaczoną w ewidencji gruntów i budynków miasta [...], obręb [...] [...], jako działka nr [4] o pow. 0,0074 ha, dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [5], na łączną kwotę 428 979,00 zł. Ustalone odszkodowanie pomniejszono o wypłacone wcześniej odszkodowanie w kwocie 347 978,00 zł.
Wojewoda Wielkopolski decyzją z 27 stycznia 2023 r. nr SN-II 1.7534.54.2022.6 utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z 30 czerwca 2022 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uwzględnił skargę A. C. i B. C. na decyzję organu II instancji.
Sąd I instancji wskazał, że orzeka z uwzględnieniem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.".
Sąd I instancji uznał, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu, gdyż organy nie uwzględniły oceny prawnej wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 22 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 962/19. Wyrokiem tym Sąd uchylił decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 30 sierpnia 2019 r. utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] z 29 marca 2019 r. nr GM.6821.19.2016 o ustaleniu na rzecz A. i B. C. odszkodowania w łącznej wysokości 313 185,00 zł za nieruchomości, wywłaszczone na rzecz Miasta [...] decyzją Starosty [...] z 2 września 2015 r. Skarga kasacyjna od tego wyroku została oddalona wyrokiem NSA z 8 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1320/20. Następnie Wojewoda Wielkopolski decyzją z 14 czerwca 2021 r. uchylił decyzję Starosty [...] z 29 marca 2019 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Sąd I instancji - powtarzając pogląd zawarty w wyroku z 22 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 962/19 - wskazał, że należy odróżnić ocenę wiarygodności dowodowej operatu szacunkowego od oceny prawidłowości tego operatu, a więc kompetencji przypisanych organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych. Podważenie metody wyceny, prawidłowości zastosowanych w operacie szacunkowym współczynników korygujących czy przyjętych nieruchomości do porównania, mogłoby nastąpić w ramach oceny dokonywanej przez organizację zawodową rzeczoznawców majątkowych na podstawie art. 157 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.g.n.". Wiąże się to bowiem z wiedzą fachową z zakresu wyceny nieruchomości. Organ prowadzący postępowanie jest zobligowany ocenić wartość dowodową operatu szacunkowego. Przy czym, operat szacunkowy może być w procedurze administracyjnej poddany ocenie organu orzekającego jedynie w zakresie jego wartości dowodowej w myśl art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.". Jeżeli strona postępowania administracyjnego kwestionuje założenia, ustalenia i oceny zawarte w operacie szacunkowym, właściwy organ orzekający zobowiązany jest w pierwszej kolejności ustalić, które ze zgłoszonych zarzutów może ocenić w ramach art. 80 K.p.a., a które z nich wymagają wiadomości specjalnych, aby w wyniku takiego ustalenia uzyskać stosowne wyjaśnienia autora operatu szacunkowego.
Sąd I instancji uznał, że z uwagi na związanie opisaną wyżej oceną prawną, obowiązkiem organu było jasne i niebudzące wątpliwości ustalenie, które z zarzutów dotyczących operatu mogą stanowić przedmiot rozważań organu w trybie art. 80 K.p.a., a które z nich, dla ich rozwiania, wymagają wiadomości specjalnych. Obowiązkiem organów było również dokonanie oceny wybranego przez biegłego podejścia wraz z metodą oraz techniką wyceny.
Sąd I instancji zaznaczył, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie poczyniono jasnego rozróżnienia na okoliczności mogące stanowić przedmiot oceny w trybie wskazanego ostatnio przepisu od okoliczności objętych strefą wiadomości specjalnych rzeczoznawcy. Co więcej, organ stanął na stanowisku, że weryfikacji prawidłowości dokonanego przez rzeczoznawcę majątkowego wyboru, zarówno podejścia jak i metody wyceny, dokonać może wyłącznie organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych na podstawie art. 157 u.g.n. Założenie to jest sprzeczne z oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku z 22 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 962/19.
W ocenie Sądu I instancji, sama treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie pozwala również na przyjęcie, że w sprawie dokonano kompleksowej oceny wartości dowodowej operatu szacunkowego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, że przyjęte przez biegłego parametry wycenianych działek odpowiadają rzeczywistości. Zaznaczono przy tym, że "Wojewoda Wielkopolski sprawdził także wyrywkowo, czy inne elementy operatu szacunkowego opierają się na prawidłowych ustaleniach faktycznych". Obowiązkiem organu administracji publicznej jest podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak i wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Tymczasem, jak podkreślił Sąd I instancji, organ sam przyznał, że w sprawie dokonano jedynie "wyrywkowego" sprawdzenia, czy elementy operatu szacunkowego opierają się na prawidłowych ustaleniach faktycznych.
Sąd I instancji zauważył też, że zarzuty skargi dotyczą operatu szacunkowego z 29 października 2021 r. Tymczasem, ustalenie wartości wywłaszczonych nieruchomości nastąpiło na podstawie operatu szacunkowego z 29 marca 2022 r.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Wojewoda Wielkopolski zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji, na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. przez:
a. błędne uznanie, że Wojewoda Wielkopolski nie ustalił w sposób jasny i niebudzący wątpliwości, które z zarzutów skierowanych pod adresem operatu szacunkowego autorstwa D. D. mogą stanowić przedmiot rozważań organu w trybie art. 80 K.p.a., a które z nich wymagają wiadomości specjalnych, podczas gdy oceniając wartość dowodową operatu szacunkowego, nie uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego;
b. błędne zastosowanie przepisów będących źródłem norm dopełnienia i bezpodstawne uznanie, że Wojewoda Wielkopolski nie dokonał kompleksowej oceny wartości dowodowej operatu szacunkowego z 29 marca 2022 r., podczas gdy organ II instancji poddał wnikliwej ocenie i szczegółowo omówił ten dowód w treści zaskarżonej decyzji;
c. błędne uznanie, że rozumowanie organu nie znajduje precyzyjnego odzwierciedlenia w uzasadnieniu decyzji, podczas gdy w ocenie Wojewody Wielkopolskiego, uzasadnienie to nie zawiera wady wskazanej w wyroku;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. i art. 12 K.p.a. przez niewykazanie, że ewentualne naruszenie przez organ II instancji przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co godzi również w zasadę szybkości i prostoty postępowania;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 153 P.p.s.a. przez uznanie, że organ II instancji nie uwzględnił wytycznych zawartych w prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu z 22 czerwca 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 962/19, podczas gdy utraciły one aktualność.
Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez jej oddalenie. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania, według norm przepisanych oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że skuteczne zarzucenie naruszenia art. 80 K.p.a. wymaga wykazania, iż uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich ocenie odmiennej niż przeprowadzona przez organy administracji publicznej. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, a uzasadnienie decyzji spełnia wszystkie określone w art. 107 § 3 K.p.a. wymogi.
Wnoszący skargę kasacyjną wskazał, że prześledził cały proces wyceny przedmiotowych nieruchomości i ocenił, na podstawie art. 80 K.p.a., opinię z punktu widzenia prawidłowości formalnej (w tym zastosowania prawnie określonej metodologii sporządzania operatu), logiki, spójności i zgodności z doświadczeniem życiowym. Ponadto uznał, że operat szacunkowy nie zawiera znaczących omyłek, niejasności lub błędów, mogących rzutować na nieprawidłowość sporządzonej oceny, a wnioski końcowe znajdują pokrycie w ustaleniach biegłego oraz w materiale dowodowym, zgromadzonym w toku postępowania.
Jak zaznaczył wnoszący skargę kasacyjną, Sąd I instancji nie wykazał, że przy sporządzaniu operatu szacunkowego doszło do naruszenia prawa, jak też nie wskazał na ewidentne błędy rzeczoznawcy majątkowego, wskazując jedynie na brak dokonania kompleksowej oceny wartości dowodowej operatu szacunkowego i rozdzielenia zarzutów zawartych w odwołaniu (do których wyczerpująco odniósł się rzeczoznawca majątkowy) na formalne i wymagające wiadomości specjalnych.
Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, Sąd I instancji nie wykazał "jakiegokolwiek ubytku w opinii z 29 marca 2022 r., który mógłby mieć, chociażby potencjalny wpływ, na wysokość ustalonego przez rzeczoznawcę majątkowego odszkodowania". Uchylając decyzję, Sąd I instancji nie wykazał, że gdyby nie stwierdzone naruszenie przepisów postępowania, rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej byłoby inne.
Wnoszący skargę kasacyjną organ zauważył, że działanie Sądu I instancji godzi również w zasadę szybkości i prostoty postępowania. Pierwsze rozstrzygnięcie organów w przedmiocie ustalenia odszkodowania zostało wydane 4 października 2017 r. Opinia biegłego, względem której Sąd I instancji nie sformułował żadnych zarzutów, a zarzuty skarżących względem operatu uznał za niezasadne (stąd wniosek, że ta opinia została sporządzona prawidłowo), utraciła ważność 29 marca 2023 r. Zatem, w sprawie zajdzie potrzeba sporządzenia kolejnego operatu szacunkowego.
Wnoszący skargę kasacyjną wyjaśnił, odnosząc się do zarzutu zawartego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku o braku uwzględnienia przez organ II instancji oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania, sformułowanych w prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu z 22 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 962/19, że naruszenie art. 153 P.p.s.a. należy przypisać Sądowi orzekającemu w sprawie, który niedokładnie przeanalizował zapadłe w sprawie rozstrzygnięcia sądów obu instancji. Sąd I instancji nie wziął bowiem pod uwagę, że wskazania zawarte w wyroku z 22 stycznia 2020 r., na skutek zdezaktualizowania się operatu, jak i kontroperatu, a więc istotnej zmiany stanu faktycznego, powodują utratę aktualności zawartych w tym wyroku wskazań co do dalszego postępowania w sprawie, co skutkuje ustaniem mocy wiążącej wskazań w nim zawartych.
Wskazania te mogłyby stać się dla organu wskazówką umożliwiającą prawidłowe pokierowanie przebiegiem postępowania, gdyby doszło do powtórnego wystąpienia istotnych rozbieżności w wycenie dokonanej przez dwóch różnych biegłych. W aktualnym stanie sprawy taka sytuacja nie ma miejsca, ponieważ został sporządzony tylko jeden operat szacunkowy. Zatem, Wojewoda Wielkopolski nie był związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w tym orzeczeniu.
Wnoszący skargę kasacyjną zaznaczył również, że Sąd I instancji pominął uzasadnienie wyroku NSA z "22 stycznia 2020 r." (powinno być "8 grudnia 2020 r." – przypis NSA), w którym wskazano "Nie zmienia to jednak konstatacji, że nieaktualne już wskazania mogą w przyszłości, gdyby doszło do powtórnego wystąpienia istotnych rozbieżności w wycenie dokonanej przez dwóch różnych biegłych, stać się dla organów wskazówką umożliwiającą prawidłowe pokierowanie przebiegiem postępowania dowodowego w tej sprawie.". Ponieważ w ponownie rozpoznawanej przez organy sprawie został sporządzony jeden operat szacunkowy, bezpodstawne jest stawianie przez Sąd I instancji zarzutu nieuwzględnienia wytycznych zawartych w wyroku z 22 stycznia 2020 r., które zdezaktualizowały się wobec wskazań zawartych w wyroku NSA, a także wobec istotnej zmiany stanu faktycznego, która powoduje dezaktualizację wskazań zawartych w obu wyżej przytoczonych orzeczeniach.
A. C. i B. C. w odpowiedzi wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej, o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
W ocenie skarżących, Wojewoda Wielkopolski próbuje bagatelizować wskazaną przez Sąd I instancji konieczność właściwej oceny zarzutów skierowanych pod adresem operatu szacunkowego. Brak rzeczywistej i należytej weryfikacji operatu szacunkowego powoduje, że doszło do naruszeń przepisów postępowania w zakresie oceny materiału dowodowego, które, wbrew twierdzeniom Wojewody, mają wpływ na treść wydanej decyzji, a w szczególności na wysokość ustalonego przez rzeczoznawcę świadczenia majątkowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
Istota sprawy – uwzględniając przywołane podstawy skargi kasacyjnej – sprowadza się do rozstrzygnięcia przede wszystkim o zasadności zarzutu naruszenia przepisu art. 153 P.p.s.a., skoro w granicach sprawy orzekał już Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z 8 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1320/20 oddalił skargę kasacyjną Wojewody Wielkopolskiego od wyroku WSA w Poznaniu z 22 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 962/19 WSA w Warszawie.
Zgodnie art. 153 P.p.s.a.: "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie". Przepis ten formułuje zasadę związania wyrokiem, a w zakresie związania nim samego sądu administracyjnego oznacza, że sąd nie może formułować nowych ocen prawnych, które byłyby sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu. Zarówno organ administracji, jak i sąd administracyjny, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku.
Z uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1320/20 wynika, że sporna była jedynie ocena prawidłowości ustalenia słusznego odszkodowania na rzecz A. C. i B. C. w sytuacji, gdy zostały sporządzone rozbieżne operaty szacunkowe, a za podstawę ustalenia odszkodowania przyjęto wyłącznie operat rzeczoznawcy majątkowego wskazanego przez Starostę, pomijając kontroperat sporządzony na zlecenie skarżących. Jak dalej uznał NSA, rację miał Sąd Wojewódzki stwierdzając, że z uwagi na istotne rozbieżności w wycenie dokonanej przez różnych biegłych, obowiązkiem organów było dokonanie rzetelnej oceny obu przedłożonych operatów szacunkowych. NSA wskazał też, że w sytuacji gdyby doszło do prawidłowego potwierdzenia przez rzeczoznawcę majątkowego E. E. aktualności do 10 września 2019 r. jej operatu szacunkowego z 11 września 2017 r., to nie ulega wątpliwości, że powinien on być przedmiotem wnikliwej analizy organu I instancji, a w przypadku wniesienia odwołania - także organu odwoławczego, pod kątem czy stawiane wobec niego zarzuty mogą być samodzielnie ocenione przez organ, czy też powinny zostać rozstrzygnięta na zasadach określonych w art. 157 u.g.n., skoro operat ten pozostawał aktualny na dzień wydania decyzji organów obu instancji. Przy czym NSA zastrzegł w wyroku, że: "(...) na dzień orzekania Sądu kasacyjnego zdezaktualizował się również, będący podstawą ustalenia odszkodowania przez Starostę, operat szacunkowy z dnia 30 sierpnia 2018 r., sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego P. L. W sytuacji tak oczywistej i istotnej zmiany stanu faktycznego mamy do czynienia z nieaktualnością, zawartych w wyroku z dnia 22 stycznia 2020 r., wskazań co do dalszego postępowania w sprawie, a co za tym idzie również ustaniem mocy wiążącej wskazań zawartych w tym orzeczeniu. Bezprzedmiotowe staje się zatem zarówno konieczność potwierdzenia aktualności operatu zamiennego 2 do operatu szacunkowego z dnia 30 czerwca 2017 r., a następnie dokonanie oceny, czy stawiane wobec tego operatu zarzuty mogły być samodzielnie ocenione przez organ, czy też powinny zostać rozstrzygnięte na zasadach określonych w art. 157 u.g.n. Nie zmienia to jednak konstatacji, że nieaktualne już wskazania mogą w przyszłości, gdyby doszło do powtórnego wystąpienia istotnych rozbieżności w wycenie dokonanej przez dwóch różnych biegłych, stać się dla organów wskazówką umożliwiającą prawidłowe pokierowanie przebiegiem postępowania dowodowego w tej sprawie. Na chwilę obecną brak jest aktualnego operatu szacunkowego, dlatego też koniecznym stanie się zwrócenie do rzeczoznawcy majątkowego o sporządzenie nowego operatu szacunkowego.".
W niniejszej sprawie nie jest sporne, że po ww. wyroku NSA, w ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym, odszkodowanie na rzecz skarżących zostało ustalane na podstawie operatu szacunkowego z 29 marca 2022 r. sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego D. D. Na tym etapie postępowania skarżący nie przedstawili kontroperatu.
Wobec powyższego, zasadnie Wojewoda Wielkopolski zakwestionował ocenę Sądu I instancji w zakresie braku uwzględnienia wytycznych zawartych w prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu z 22 czerwca 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 962/19, skoro zostało jednoznacznie ustalone w cyt. wyroku NSA, że wytyczne co do oceny operatów utraciły aktualność.
Zresztą Sąd I instancji również to przyznał wskazując, że organy nie miały obowiązku konfrontowania ustaleń przyjętych za podstawę wyceny operatu szacunkowego z innymi operatami szacunkowymi sporządzonymi na wcześniejszym etapie postępowania. Sąd I instancji rozwinął tę myśl stwierdzając, że w wyroku NSA z 8 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1320/20 zaakcentowano, że warunkiem dokonania rzetelnej oceny operatów szacunkowych. jest aktualność badanych operatów szacunkowych. Jak podkreślił Sąd I instancji, na moment wydawania zaskarżonej decyzji, jedynym aktualnym operatem szacunkowym był operat z 29 marca 2022 r., sporządzony przez D. D. Operaty szacunkowe sporządzone na wcześniejszym etapie postępowania utraciły wszelką wartość dowodową. Sąd powtórzył za NSA, że skoro WSA w Poznaniu orzekał według stanu prawnego i faktycznie istniejącego 30 sierpnia 2018 r., nie zaś stanu istniejącego na dzień orzekania, to nie mógł we wskazaniach co do dalszego postępowania uwzględnić okoliczności zdezaktualizowania się kontroperatu z 11 września 2017 r., sporządzonego przez E. E. Ponadto, na dzień orzekania przez NSA zdezaktualizował się, będący podstawą ustalenia odszkodowania przez Starostę, operat szacunkowy z 30 sierpnia 2018 r., sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego P. L. W sytuacji tak oczywistej i istotnej zmiany stanu faktycznego, mamy do czynienia z nieaktualnością, zawartych w wyroku z 22 stycznia 2020 r., wskazań co do dalszego postępowania w sprawie, a co za tym idzie również ustaniem mocy wiążącej wskazań zawartych w tym orzeczeniu.
Sąd I instancji uznał natomiast, że z uwagi na związanie oceną prawną zawartą w wyroku WSA w Poznaniu z 22 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 962/19, obowiązkiem organu było jasne i niebudzące wątpliwości ustalenie, które z zarzutów dotyczących operatu szacunkowego z 29 marca 2022 r. mogą stanowić przedmiot rozważań organu w trybie art. 80 K.p.a., a które z nich dla ich rozwiania wymagają wiadomości specjalnych. Obowiązkiem organów było również dokonanie oceny wybranego przez biegłego podejścia wraz z metodą oraz techniką wyceny. W odniesieniu do tego, w ocenie Sądu I instancji, organ nie poczynił jasnego rozróżnienia na okoliczności mogące stanowić przedmiot oceny w trybie art. 80 K.p.a. od okoliczności objętych strefą wiadomości specjalnych rzeczoznawcy. Co więcej – jak wskazał Sąd I instancji - organ w zaskarżonej decyzji, odwołując się do orzecznictwa, stanął na stanowisku, że weryfikacja prawidłowości dokonanego przez rzeczoznawcę majątkowego wyboru, zarówno podejścia jak i metody wyceny dokonać może wyłącznie organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych - na podstawie art. 157 u.g.n. Sąd I instancji uznał wobec tego, że założenie to jest sprzeczne z oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu.
Niewątpliwie należy zgodzić się z Sądem I instancji, że prawidłowa ocena operatu szacunkowego musi w pierwszej kolejności dotyczyć oceny dokonywanej w trybie art. 80 K.p.a., a kolejno z uwzględnieniem treści art. 157 ust. 1 u.g.n., przewidującego dokonywanie oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego przez organizację zawodową rzeczoznawców majątkowych. W zakresie oceny okoliczności wymagających wiadomości specjalnych, organ może bowiem co najwyżej uzyskać stosowne wyjaśnienia autora operatu szacunkowego. Dodać można, że rzeczoznawca majątkowy występujący w postępowaniu administracyjnym w roli biegłego zobowiązany jest nie tylko do sporządzenia opinii o wartości nieruchomości, ale również do wyjaśnienia organowi prowadzącemu postępowanie wszystkich zarzutów i wątpliwości zgłoszonych w postępowaniu do tej opinii, o których wyjaśnienie organ wystąpi do rzeczoznawcy. Jeżeli wyjaśnienia rzeczoznawcy majątkowego organ orzekający uzna za wystarczające w ramach art. 80 K.p.a., to dopiero wtedy może oczekiwać od strony postępowania, kwestionującej opinię o wartości nieruchomości, poparcia swoich zarzutów dodatkowymi dowodami, np. oceną prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego dokonaną przez organizację zawodową rzeczoznawców majątkowych w trybie art. 157 ust. 1 u.g.n.
Niewątpliwie należy również zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że obowiązkiem organów było dokonanie oceny wybranego przez biegłego podejścia wraz z metodą oraz techniką wyceny.
Stanowisko powyższe jest powszechnie przyjęte w orzecznictwie sądów administracyjnych. Podkreśla się w nim, że operat podlega ocenie przez decydenta procesowego, tj. organ w postępowaniu administracyjnym i sąd w postępowaniu sądowoadministracyjnym (wyrok NSA z 15 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 1421/20 i cytowane tam: T. Widła, Ocena dowodu z opinii biegłego, Wyd. U. Śl. 1992 s. 84-89; T. Ereciński w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Wolters Kluwer 2016 t. II s. 408-409 uw. 19, 21; E. Wengerek w: Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem, W. Pr. 1989 t. 2 s. 461 uw. 12, 13). Dowód z opinii biegłego, jako jedyny, nie jest oceniany z punktu widzenia wiarygodności, lecz podlega uznaniu - bądź nie - przez decydenta procesowego (organ administracji publicznej, sąd). Konieczność oceny operatu nie zwalnia organu administracji publicznej od zweryfikowania podejścia rzeczoznawcy majątkowego do wyceny oraz metody i techniki szacowania przyjętych przez niego (wyrok NSA z 31 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 2085/11). Choć ich wybór należy do rzeczoznawcy, nie oznacza to, że może on działać dowolnie. Na organie spoczywa obowiązek dokonania oceny podobieństwa nieruchomości przyjętych w operacie do nieruchomości podlegającej wycenie (odpowiednio art. 4 pkt 16 u.g.n.; wyrok NSA z 3 marca 2010 r. sygn. akt II OSK 481/09). Operat powinien zawierać precyzyjne informacje na temat powodów, dla których do porównania przyjęto te a nie inne nieruchomości będące w obrocie na określonym obszarze (wyrok WSA w Gdańsku z 10 października 2012 r. sygn. akt II SA/Gd 135/12). Operat szacunkowy powinien spełniać wymogi formalne i zawierać prawidłowe dane dotyczące szacowanej nieruchomości. Zarówno strony postępowania, jak i organy zlecające sporządzenie operatu mogą kwestionować wybór podejścia oraz metody i techniki szacowania (J. Jaworski w: J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 951-952, nb 2 i aprobowany przez Komentatora wyrok NSA z 20 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1342/12; P. Daniel, Administracyjne postępowanie dowodowe, PRESSCOM 2012, s. 178-183). W każdym postępowaniu (cywilnym, administracyjnym czy sądowoadministracyjnym) to organ lub sąd dokonuje oceny przydatności dowodu, jego poprawności. Ocena ta nie może opierać się wyłącznie na zbadaniu przesłanek formalnych (J. Jaworski - op. cit., s. 966-973, nb 1-4).
Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy, nie można jednak podzielić oceny Sądu I instancji, że organ nie wywiązał się z obowiązku dokonania oceny wybranego przez biegłego podejścia, metody oraz techniki wyceny. O ile słusznie Sąd I instancji zwrócił uwagę, że może budzić wątpliwości, czy Wojewoda dokonał kompleksowej oceny wartości dowodowej operatu szacunkowego wobec zawartego w uzasadnieniu decyzji z 27 stycznia 2023 r. stwierdzenia o "wyrywkowym" sprawdzeniu, czy elementy operatu szacunkowego opierają się na prawidłowych ustaleniach faktycznych, to jednak nie można przyznać racji Sądowi, że Wojewoda ograniczył się jedynie do tego stwierdzenia. Zasadnicza część uzasadnienia decyzji dotyczy bowiem oceny operatu szacunkowego z 29 marca 2022 r. sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego D. D., którą Sąd I instancji dokonując kontroli sadowej zupełnie pominął. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji w tym zakresie poprzestał na wątpliwościach skarżących i nie odniósł się do tej części uzasadnienia decyzji, która dotyczy szczegółowej oceny operatu szacunkowego sporządzonego w sprawie. Co więcej, Sąd I instancji zarzucając organowi sprzeczność z oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku polegającą na przyjęciu, że weryfikacja prawidłowości dokonanego przez rzeczoznawcę majątkowego wyboru, zarówno podejścia jak i metody wyceny dokonać może wyłącznie organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych na podstawie art. 157 u.g.n., zupełnie nie zauważa dalszej części wywodu organu odwoławczego, zawartej w uzasadnieniu decyzji, wskazującego zakres oceny prawidłowości operatu szacunkowego, który pozostaje w gestii organu.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji (część oznaczona pkt II i III) jasno wynika, że Wojewoda Wielkopolski przyjął prezentowany przez Sąd I instancji pogląd, uznany przez ten Sąd jako wiążący w ramach oceny prawnej wynikającej z wyroku WSA w Poznaniu z 22 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 962/19, że ocena operatu, do której zobowiązane są organy administracji, a którą następnie może weryfikować sąd, obejmuje ocenę operatu nie tylko od strony formalnej, pod względem kompletności i przydatności dla określonego celu, ale także ocenę o wartości dowodowej operatu. Na s. 7-9 uzasadnienia decyzji organ odwoławczy wyjaśnił dokładnie, że przez ocenę formalną operatu szacunkowego uważa ocenę metodologii sporządzenia operatu z punktu widzenia logiki, spójności, zgodności z doświadczaniem życiowym, w tym sprawdzenie, czy operat nie zawiera on błędów lub niejasności, kontrolę obliczeń matematycznych, porównanie treści dokumentu z rozporządzeniem w sprawie wyceny nieruchomości, skontrolowanie, czy nie uchybiono szczególnym regułom przeprowadzenia wyceny zawartym w u.g.n. (zasadzie korzyści określonej w art. 134 ust. 3 i 4, czy art. 154 ust. 2 i 3). Na s. 8 i 9 uzasadnienia decyzji Wojewoda wyjaśnił, że ocena przydatności operatu szacunkowego jako dowodu polega także na sprawdzeniu, czy opiera się na prawidłowych danych dotyczących szacowanej nieruchomości zgodnie z art. 7 K.p.a. Dalej Wojewoda stwierdził, że spod oceny organu wyłączona jest natomiast ta warstwa informacji zawartych w operacie szacunkowym, która jest wiedzą specjalistyczną.
Odnosząc powyższe do operatu szacunkowego sporządzonego w niniejszej sprawie, organ uznał, że zawiera on te elementy formalne, które łącznie pozwalają przyznać mu przydatność dla celów dowodowych (czytelność, zawartość zgodnie z § 56 rozporządzenia w sprawie wyceny, logika). W ocenie organu, operat zawiera prawidłowy opis nieruchomości szacowanych jako niezabudowanych stanowiących działki ewidencyjne położone na peryferiach [...] nr [1] o pow. 0,1071 ha, nr [2] o pow. 0,6710 ha oraz nr [4] o pow. 0,0074 ha, obręb [...] [...]. Działki stanowią fragment rowu oraz zbiornika wodnego do odbioru wód opadowych z drogi [...] nr [...]. Organ podał, że zakres wyceny obejmował więc określenie wartości prawa własności nieruchomości według stanu i przeznaczenia nieruchomości na dzień 19 września 2016 r. oraz cen na dzień 29 marca 2022 r. Kolejno organ wskazał, że na dzień wydania ostatecznej decyzji z 19 września 2016 r. działki były użytkowane rolniczo, nie obowiązywał miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, pomocniczo została zbadana przez rzeczoznawcę majątkowego funkcja działek w obowiązującym na ww. datę studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta [...] zatwierdzonym uchwałą Nr [...] Rady Miejskiej w [...] z [...] r. Organ uznał, że przyjęte przez biegłego parametry wycenianych działek odpowiadają rzeczywistości. Wprawdzie, tak jak zauważyli to skarżący i Sąd I instancji, organ wskazał, że wyrywkowo sprawdził "czy inne elementy operatu szacunkowego opierają się na prawidłowych ustaleniach faktycznych", co należy uznać za uchybienie, to jednak ani skarżący ani Sąd I instancji nie wykazali jaki wpływ na wynik sprawy miało to uchybienie. Wpływanie istotne na wynik sprawy, o którym mowa w art. 1454 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., to prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia, a więc ukształtowanie w nich stosunku administracyjnego, materialnego lub procesowego. Sąd uchylając z tych powodów decyzję lub postanowienie musi wykazać, że gdyby nie było stwierdzonego w postępowaniu sądowym naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne.
Analiza kolejnych stron uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje, że Wojewoda ocenił operat szacunkowy pod katem zgodności z przepisami art. 130, art. 150, art. 151 i art. 152 u.g.n. Organ szczegółowo opisał operat szacunkowy w kontekście przeznaczenia nieruchomości i braku spełnienia warunków uzasadniających zastosowanie zasady korzyści i zaaprobował ocenę biegłego.
Odnośnie do tej problematyki, z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji uznał, że na potrzeby sporządzenia operatu z 29 marca 2022 r. prawidłowo ustalono przeznaczenie wycenianych gruntów, odwołując się do decyzji Prezydenta Miasta [...] z 14 marca 2008 r. nr WBUA.73312-0078/07 o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego. Na mocy wskazanej decyzji, wyceniana nieruchomość została przeznaczona na cel publiczny, to jest pod budowę (przebudowę) [...], w celu przystosowania do odbioru wód opadowych z odcinka drogi [...] nr [...]. Sąd Wojewódzki odwołał się do przepisów art. 154 ust. 1-3 u.g.n., zgodnie z którymi wyboru właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania nieruchomości dokonuje rzeczoznawca majątkowy, uwzględniając w szczególności cel wyceny, rodzaj i położenie nieruchomości, przeznaczenie w planie miejscowym, stan nieruchomości oraz dostępne dane o cenach, dochodach i cechach nieruchomości podobnych (ust. 1). W przypadku braku planu miejscowego przeznaczenie nieruchomości ustala się na podstawie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu (ust. 2). W przypadku braku studium lub decyzji, o których mowa w ust. 2, uwzględnia się faktyczny sposób użytkowania nieruchomości (ust. 3). Sąd wyjaśnił przy tym, że choć art. 154 ust. 3 u.g.n. o tym nie wspomina, to tak samo jak decyzję o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu należy traktować decyzję o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, która jest także wydawana, jeśli brakuje miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (por. art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2022 r. poz. 503 ze zm.). Sąd I instancji stwierdził, że tylko miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego i decyzja ustalająca warunki zabudowy określają przeznaczenie działki. Natomiast studium nie pozwala ustalić przeznaczenia nieruchomości, nie jest bowiem aktem prawa miejscowego. W konsekwencji, w opinii tego Sądu, trafnie wywiedziono w zaskarżonej decyzji, że aktualny na dzień odjęcia prawa własności sposób użytkowania nieruchomości był tożsamy ze sposobem użytkowania, wynikającym z celu wywłaszczenia.
Z powyższym stanowiskiem Sądu I instancji należy zgodzić się i Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje je jak własne. Biorąc zaś pod uwagę okoliczność, że przeznaczenie przedmiotu wyceny, zgodnie z celem wywłaszczenia, nie powoduje zwiększenia jego wartości, prawidłowo organ uznał, że w sprawie nie może mieć zastosowania zasada korzyści określona w art. 134 ust. 3 i 4 u.g.n. W odniesieniu do tej kwestii, organ ponadto szczegółowo odniósł się do zarzutów odwołania skarżących i wyjaśnił powody braku uwzględnienia zasady korzyści (cz. IV uzasadnienia decyzji).
Kolejno organ odniósł się aprobująco do ustalenia rzeczoznawcy majątkowego, że określenie wartości przedmiotu wyceny na podstawie wyłącznie transakcji nabywanych pod inwestycje związane z szeroko pojętą regulacją stosunków wodnych jest niemożliwe. Wynika to z prawidłowo ustalonej okoliczności, że aktualny na dzień wydania decyzji wywłaszczeniowej sposób użytkowania przedmiotu wyceny jest tożsamy z alternatywnym sposobem użytkowania wynikającym z celu wywłaszczenia oraz braku podobieństwa rodzajowego rynku ponadlokalnego, obejmującego gminę [...], do rynku lokalnego, obejmującego miasto Kalisz, braku na rynku ponadlokalnym obrotu podobnymi gruntami w latach 2020, 2021 i 2022, a także z faktu, że zanotowane transakcje nie odzwierciedlają charakteru segmentu nieruchomości o przeznaczeniu pod inwestycje związane z szeroko pojętą regulacją stosunków wodnych. Z tego powodu organ uznał, że w wystarczającym stopniu zostało wykazane przez rzeczoznawcę majątkowego, że analiza rynku powinna objąć segment nieruchomości możliwie najbardziej odzwierciedlających charakter i funkcję gruntów nabywanych pod inwestycje związane z szeroko pojętą regulacją stosunków wodnych, a mianowicie w segmencie niezabudowanych nieruchomości gruntowych nabywanych pod zieleń, z naciskiem na grunty bez możliwości realizacji zabudowy. Wojewoda podał, że w związku z tym biegły poddał analizie rynek lokalny obejmujący wyłącznie teren miasta Kalisza w okresie dwóch lat poprzedzających dzień sporządzenia wyceny. Organ wskazał, że odnotowane zostało 15 transakcji w tym segmencie, stworzona została wyselekcjonowana próba 5 transakcji niezabudowanych nieruchomości gruntowych przeznaczonych pod zieleń, a następnie wybrane zostały do bezpośrednich porównań 3 możliwe najbardziej podobne nieruchomości do przedmiotu wyceny. W tym zakresie zaś organ uznał, że biegły nie uchybił normie prawnej zawartej w art. 4 pkt 16 u.g.n. przyjmując do zastosowanej metody porównań wyłącznie nieruchomości podobne. Rzeczoznawca przeprowadził określenie wartości gruntów w podejściu porównawczym, przy zastosowaniu metody porównywania parami, natomiast wartość części składowych gruntu (składników roślinnych) określono jako odtworzeniową. Z uzasadnienia decyzji (cz. IV) wynika, że organ odniósł się ponadto szeroko do zagadnienia nieruchomości podobnych odpowiadając na zarzuty odwołania i ustosunkowując się do sposobu rozumienia skarżących tzw. przywileju korzyści.
W odniesieniu do kwestii nieruchomości podobnych, Sąd I instancji nie podzielił zasadności zarzutów skarżących dotyczących błędnego przyjęcia przez rzeczoznawcę do porównania nieruchomości oznaczonej nr [6]. Sąd I instancji odwołał się do zapadłego w sprawie prawomocnego wyroku z 22 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 962/19, w którym wskazano, że to biegły decyduje o wyborze nieruchomości podobnych. Nieruchomość podobna nie może być utożsamiana z nieruchomością identyczną. Z kolei, z art. 153 ust. 1 u.g.n. wynika, że w podejściu porównawczym ceny koryguje się ze względu na cechy różniące nieruchomości podobne do nieruchomości wycenianej. W ocenie Sądu I instancji, twierdzenia strony, że dana nieruchomości nie jest podobna, czy jej wizja tego czym są nieruchomości podobne, nie stanowią jednak wzorca dla stosowania przez organy i sądy art. 4 pkt 16 u.g.n. Subiektywne poglądy osoby niemającej wiedzy specjalistycznej na temat tego, jakie błędy metodologiczne zostały popełnione, nie mają w niniejszej sprawie doniosłości prawnej. Tym samym należy uznać, że Sąd I instancji przyjął ten element operatu szacunkowego jako wymagający wiadomości specjalnych, z którą to oceną należy również zgodzić się i uznać, że są to szczegółowe kwestie dotyczące merytorycznej prawidłowości operatu w aspekcie metodologicznym, oceny w świetle wiedzy specjalistycznej - zwłaszcza standardów wyceny nieruchomości, jakimi posługują się rzeczoznawcy – które nie podlegają bezpośredniej kontroli organów administracji, czy sądów administracyjnych. Z operatu załączonego do niniejszej sprawy wynika zaś, że rzeczoznawca wyjaśnił, jakie cechy decydują o podobieństwie działek przyjętych do porównania i określił wagi cech rynkowych wraz z zakresem współczynników korygujących. Podkreślenia też wymaga, że podobieństwo w rozumieniu art. 4 pkt 16 u.g.n. nie oznacza identyczności parametrów. Oznacza natomiast wspólność istotnych cech rynkowych, mających zasadniczy wpływ na wartość nieruchomości. Natomiast samo ustalenie, które z cech nieruchomości mają najistotniejsze znaczenie w konkretnym przypadku, zależy od oceny rzeczoznawcy, posiadającego profesjonalną wiedzę na temat czynników oddziaływujących na wartość nieruchomości.
Ustalenia te i ich ocena odpowiadają wymogom określonym w art. 135 ust. 7, art. 152 ust. 2 i 3 oraz art. 153 ust. 1 i 3 u.g.n. oraz § 4 ust. 1-3, § 20 i § 21 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. z 2021 r. poz. 55 ze zm.).
Odnotowania wymaga jeszcze, że Wojewoda odniósł się do sposobu określenia wartości odtworzeniowej przedmiotu wyceny i zaznaczył, że obejmuje ona prawidłowo wartość rynkową gruntu i wartość odtworzeniową uprawy pszenicy ozimej. Skarżący w kwestii tej podnieśli w skardze, że w operacie biegły przyjął nieaktualne dane odnoszące się do cen pszenicy ozimej, a w konsekwencji dokonał szacowania w oparciu o znacznie niższe ceny, co spowodowało zaniżoną wycenę, a w konsekwencje zaniżenie odszkodowania należnego skarżącym. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazali zaś, że biegły przyjął cenę pszenicy na wrzesień 2021 r. na poziomie 99,67 zł/dt, gdy tymczasem bardziej aktualny był stan z listopada 2021 r., wedle którego cena ta kształtowała się na poziomie 117,57 zł/dt. Skarżący jednak nie zauważają, że dane pochodzące z operatu z marca 2022 r., a więc tego, który stał się podstawą do ustalenia odszkodowania w niniejszej sprawie wskazują, że biegły określił wartość upraw pszenicy zgodnie z jej ceną na poziomie 156,00 zł/dt. Natomiast ceny wskazywane przez skarżących pochodzą z niekatulanego operatu szacunkowego z października 2021 r. Jeśli chodzi zaś o zarzut skargi dotyczący przyjęcia w operacie szacunkowymi nieuzasadnionej wysokości plonów pszenicy ozimej, co w konsekwencji spowodowało zaniżenie przysługującego skarżącym odszkodowania, skarżący oprócz kwestionowania stanowiska biegłego i organu, nie wskazuję żadnych argumentów, które pozwoliłyby konstruktywnie odnieść się do ich wątpliwości. Należało zatem uznać, że jest to wyłącznie gołosłowna polemika z ustaleniami przyjętymi w postępowaniu administracyjnym.
Istotne w sprawie pozostaje także, że organ uzyskał od rzeczoznawcy majątkowego wyjaśnienia, w których ustosunkował się do zarzutów skarżących zawartych w odwołaniu – pismo z 11 września 2022 r. oraz e-mail z 16 stycznia 2023 r. W sprawie odbyła się także rozprawa administracyjna (26 kwietnia 2022 r.). Słusznie też organ odwoławczy wskazał, że strona mogła zakwestionować operat przedstawiając kontroperat lub w drodze w art. 157 ust. 1 u.g.n., a więc wnioskować o zwrócenie się do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych o dokonanie oceny prawidłowości sporządzonego w przedmiotowej sprawie operatu szacunkowego, czego na tym etapie postępowania nie uczyniła.
Powyższe wskazuje więc, że podstawę ustalenia odszkodowania stanowił operat sporządzony przez uprawnionego rzeczoznawcę majątkowego, co nie było zresztą sporne, który został przez organy oceniony i zaaprobowany. Operat, jako dowód z dokumentu, podlegał na zasadach ogólnych ocenie najpierw organów administracyjnych orzekających w sprawie, a potem Sądu, tak jak każdy inny dowód przeprowadzony w sprawie. Przy czym - z uwagi na fakt, że organom i Sądowi brak wiadomości specjalnych, które posiada biegły - ocena ta ogranicza się do sprawdzenia tego dokumentu pod względem formalnym, to znaczy oceny czy został sporządzony przez uprawnioną osobę, czy jego treść zawiera wszystkie wymagane elementy wymagane przepisami prawa oraz czy nie zawiera oczywistych wad, niejasności lub braków, które powinny być sprostowane lub uzupełnione tak, aby dokument ten miał wartość dowodową (zob. wyrok NSA z 26 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2242/20). Wojewoda z tego obowiązku się wywiązał i ocenił sporządzony w sprawie operat szacunkowy. Wskazane powyżej fragmenty decyzji Wojewody przeczą wręcz stanowisku Sądu I instancji aprobującemu zarzuty skarżących w tym zakresie, że organ nie wykazał które zarzuty może ocenić w ramach art. 80 K.p.a., a które z nich wymagają wiadomości specjalnych. Tym samym nie można przyjąć, że zawarte w wyroku WSA w Poznaniu z 22 stycznia 2020 r. wytyczne nie zostały wykonane przez organ.
Również, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można organowi skutecznie zarzucić, że nie zebrał w sprawie i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego. W sprawach, w których przedmiotem jest ustalenie odszkodowania, decyzja jest wydawana po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości, zgodnie z art. 130 ust. 2 u.g.n. i wymóg ten został w sprawie spełniony. Organ zaś rozpatrując taki dowód powinien z jednej strony, stosować się do ogólnych reguł postępowania dowodowego, wyrażonych m.in. w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., z drugiej jednak strony, konieczne jest uwzględnienie okoliczności, że operat szacunkowy jest dokumentem zawierającym oceny i informacje oparte na wiedzy specjalistycznej, a ponadto - co nie jest bez znaczenia - pochodzi od osoby wykonującej zawód zaufania publicznego (zob. art. 174 i nast. u.g.n. oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2002 r. sygn. akt SK 20/01). W konsekwencji, zakwestionowanie operatu szacunkowego przez organ administracji publicznej lub sąd administracyjny jest dopuszczalne, ale wyłącznie w wyjątkowych i oczywistych wypadkach - jeżeli zostanie wykazane, że przy sporządzaniu operatu doszło do naruszenia prawa albo operat zawiera ewidentne błędy, które dyskwalifikują jego walory dowodowe. Natomiast szczegółowe kwestie dotyczące merytorycznej prawidłowości operatu w aspekcie metodologicznym, oceny w świetle wiedzy specjalistycznej - zwłaszcza standardów wyceny nieruchomości, jakimi posługują się rzeczoznawcy - nie podlegają bezpośredniej kontroli organów administracji czy sądów administracyjnych. Wynika z tego, że ocenie organu administracji ani sądu administracyjnego, nie może wprost podlegać prawidłowość sporządzenia operatu szacunkowego, lecz wyłącznie jego przydatność jako materiału dowodowego stanowiącego podstawę orzekania (wyrok NSA z 26 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 327/23).
Z akt sprawy wynika, że organ przeanalizował okoliczności, które były niezbędne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. Operat szacunkowy zawiera wszystkie konieczne elementy, o których mowa w § 55 ust. 2 i § 56 ust. 1 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. Znajduje się w nim szczegółowe przedstawienie wzorów obliczeń oraz wynik wyceny wraz z uzasadnieniem, a z jego treści wynika również jaki obszar i okres objęto badaniem. Rzeczoznawca wyjaśnił, jakie cechy decydują o podobieństwie działek przyjętych do porównania i określił wagi cech rynkowych wraz z zakresem współczynników korygujących. Ustalenie, które z cech nieruchomości mają najistotniejsze znaczenie w konkretnym przypadku, zależy od oceny rzeczoznawcy, posiadającego profesjonalną wiedzę na temat czynników oddziaływujących na wartość nieruchomości.
Zasadny zatem okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 153 P.p.s.a. oraz w związku z art. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. oraz w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. i art. 12 K.p.a.
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w związku z art. 193 i art. 151 P.p.s.a., uznał, że skargę kasacyjną należało uwzględnić przez uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi. W rozpoznawanej sprawie istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, gdyż sporządzony w sprawie operat zawiera wszystkie elementy wymagane prawem, nie zawiera oczywistych niejasności i błędów mogących dyskwalifikować go jako dowód w sprawie. Został on prawidłowo oceniony przez Wojewodę, co wynika z wyczerpującego i logicznego uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Wojewoda nie naruszył też żadnych przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy.
W przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i w związku z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).