I OSK 2014/22

Naczelny Sąd Administracyjny2024-01-05
NSAnieruchomościWysokansa
wywłaszczenienieruchomościodszkodowaniegospodarka nieruchomościamiustawa o gospodarce nieruchomościamiteren budowlanyNSAskarga kasacyjnapostępowanie administracyjne

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną dotyczącą odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, uznając, że kluczowe jest ustalenie odszkodowania, a nie jego wypłata, gdy minęło wiele lat od wywłaszczenia.

Sprawa dotyczyła wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną w 1979 r. na podstawie ustawy o terenach budowlanych na obszarach wsi. Organy administracji umorzyły postępowanie, uznając, że odszkodowanie zostało ustalone i uprawdopodobniono jego wypłatę, mimo braku kompletnych dokumentów z powodu upływu czasu. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podkreślając, że zgodnie z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. kluczowe jest ustalenie odszkodowania, a nie jego wypłata, gdy minęło wiele lat od wywłaszczenia.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną K. Ż. od wyroku WSA w Bydgoszczy, który oddalił skargę na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną w 1979 r. na podstawie zarządzenia Naczelnika Gminy w Białych Błotach. Wniosek o odszkodowanie złożył spadkobierca M. Ż. w 2016 r. Organy administracji umorzyły postępowanie, uznając, że odszkodowanie zostało ustalone i uprawdopodobniono jego wypłatę, mimo upływu 36 lat od wywłaszczenia i braku kompletnych dokumentów. WSA w Bydgoszczy oddalił skargę, podzielając stanowisko organów, że wypłata odszkodowania została wystarczająco uprawdopodobniona, a argumentacja skarżącego była jedynie polemiczna. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty naruszenia przepisów postępowania za niezasadne. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. kluczowe jest ustalenie odszkodowania, a nie jego wypłata, która jest czynnością następczą. Wskazano, że mimo braku bezpośrednich dowodów wypłaty, zgromadzone dowody pośrednie, w tym pisma z banku i od samej M. Ż., wskazywały na ustalenie i wypłatę odszkodowania. Sąd odrzucił również zarzuty dotyczące naruszenia art. 9 ust. 1 ustawy o terenach budowlanych oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., uznając uzasadnienie wyroku WSA za prawidłowe i spełniające wymogi formalne.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Kluczowe jest prawne ustalenie odszkodowania, a nie jego wypłata, która jest czynnością następczą i może być trudna do udowodnienia po wielu latach.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stanowi remedium na sytuacje pozbawienia praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a przepis ten koncentruje się na 'ustaleniu' odszkodowania, a nie na jego 'wypłacie'.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (12)

Główne

u.g.n. art. 129 § ust. 5 pkt 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Przepis stanowi podstawę do wydania odrębnej decyzji o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Kluczowa jest okoliczność 'ustalenia' odszkodowania, a nie jego 'wypłaty'.

Pomocnicze

Ustawa z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi art. 9 § ust. 1

Przepis gwarantował byłemu właścicielowi, że przejęcie gruntów nastąpi za odszkodowaniem i wskazywał zasady jego ustalania i wypłaty.

k.p.a. art. 105 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do umorzenia postępowania.

k.p.a. art. 44

Kodeks postępowania administracyjnego

Reguluje alternatywne formy doręczenia pism.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa kasacyjna - naruszenie prawa materialnego.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa kasacyjna - naruszenie przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 133 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasada orzekania na podstawie akt sprawy.

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wymogi uzasadnienia wyroku.

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli działalności administracji przez sądy.

p.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 182 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 133 p.p.s.a. przez wydanie orzeczenia na podstawie przypuszczeń, a nie dowodów z akt sprawy. Naruszenie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi przez błędne przyjęcie, że postępowanie o odszkodowanie było prowadzone na wniosek, a nie z urzędu. Naruszenie art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli decyzji organów i nierozpoznanie zarzutów skargi.

Godne uwagi sformułowania

Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stanowi zatem remedium stwarzające prawną możliwość ustalenia i wypłaty odszkodowania w tych sytuacjach, w których nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości "bez ustalenia odszkodowania". Przepis ten nie odwołuje się natomiast do kwestii "wypłaty" odszkodowania, która z natury rzeczy jest czynnością następczą wobec jego ustalenia i ma zazwyczaj charakter jedynie techniczny. Z punktu widzenia przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. relewantna prawnie pozostaje okoliczność "ustalenia" odszkodowania. Indyferentna jest natomiast okoliczność jego wypłaty. Należy odróżnić poddanie sądowej kontroli działalności administracji publicznej na podstawie innego materiału niż akta sprawy, od wydania wyroku na podstawie akt sprawy, z przyjęciem odmiennej oceny materiału dowodowego zawartego w tych aktach. Zatem ewentualny brak fizycznego doręczenia ww. decyzji M. Ż. nie przesądza w żaden sposób o tym, że nie doszło do prawidłowego doręczenia w rozumieniu art. 44 k.p.a.

Skład orzekający

Elżbieta Kremer

sprawozdawca

Maria Grzymisławska-Cybulska

członek

Mariola Kowalska

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w kontekście ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości po wielu latach, gdy brakuje dowodów wypłaty."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wywłaszczenia na podstawie przepisów z lat 60. i 70. XX wieku oraz zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy problemu odszkodowania za wywłaszczenie sprzed dekad, co jest częstym problemem prawnym i społecznym. Kluczowe jest rozróżnienie między ustaleniem a wypłatą odszkodowania, co może być nieintuicyjne dla osób poszkodowanych.

Czy po 40 latach od wywłaszczenia można jeszcze dochodzić odszkodowania? NSA wyjaśnia, co jest kluczowe: ustalenie czy wypłata?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 2014/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer /sprawozdawca/
Maria Grzymisławska-Cybulska
Mariola Kowalska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Bd 1604/21 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2022-04-20
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1899
art. 129 ust. 5 pkt 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. Ż. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 20 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Bd 1604/21 w sprawie ze skargi K. Ż. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 28 października 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Bd 1604/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę K. Ż. na decyzję Wojewody Kujawsko - Pomorskiego z dnia 28 października 2021 r. w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:
Zarządzeniem z dnia 30 września 1979 r. Naczelnik Gminy w Białych Błotach ustalił granice terenów budowlanych przejmowanych na własność Państwa poprzez wskazanie m.in. nieruchomości położonej we wsi Ł., gm. Białe Błota, określonej w tym zarządzeniu jako działka nr [...] o pow. [...]ha, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...].
Wnioskiem z dnia 24 maja 2016 r. K. Ż. - spadkobierca M. Ż. wystąpił o ustalenie i wypłatę odszkodowania w związku z przejęciem na własność Państwa ww. nieruchomości.
Decyzją z dnia 31 sierpnia 2018 r. Starosta Bydgoski umorzył postępowanie dotyczące ustalenia odszkodowania za przejętą na własność Państwa Polskiego, na podstawie wydanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216 ze zm.), zarządzenia Naczelnika Gminy w Białych Błotach z dnia 30 września 1979 r. nieruchomość, stanowiącą własność M. Ż.
Od ww. decyzji odwołał się skarżący.
Decyzją z dnia 28 grudnia 2021 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Od powyższej decyzji skarżący złożył sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który został uwzględniony wyrokiem z dnia 25 września 2019 r. sygn. akt II SA/Bd 614/19.
Następnie decyzją z dnia 28 października 2021 r., Wojewoda Kujawsko-Pomorski utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Skargę na powyższą decyzję złożył skarżący, zarzucając naruszenie art. 6 w zw. z art. 76 k.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalając skargę wskazał, że organy administracji ustaliły, na jakiej podstawie nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości, kto był wówczas jej właścicielem, komu zostało przyznane i wypłacone odszkodowanie i kto obecnie jest następcą prawnym osoby uprawnionej do odszkodowania. Ustalenia te zostały dokonane prawidłowo i, w ocenie Sądu, nie budzą wątpliwości. Jedyną kwestią sporną w sprawie było natomiast to, czy doszło do ustalenia i wypłaty osobie uprawnionej odszkodowania.
Sąd podzielił w całości stanowisko organów administracji co do tego, że fakt wypłaty osobie wywłaszczonej odszkodowania został w sposób wystarczający uprawdopodobniony. Wskazuje na to analiza zgromadzonych dowodów dokonana z uwzględnieniem upływu 36 lat (w dacie składania wniosku) od daty przyznania odszkodowania, jak również jedynie polemiczna argumentacja skarżącego, który nie przedstawił żadnego dowodu potwierdzającego jego stanowisko. Co więcej, stanowisko to było częściowo wewnętrznie sprzeczne, ponieważ początkowo skarżący wnosił o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w Białych Błotach z dnia 30 kwietnia 1980 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania, a nie można stwierdzić nieważności decyzji nieistniejącej, o co z kolei skarżący wnosi w niniejszej sprawie.
Podkreślono, że organ I instancji przeprowadził szerokie postępowanie dowodowe w celu ustalenia okoliczności, czy poprzedniczce prawnej skarżącego wypłacono przyznane w ww. decyzji 30 kwietnia 1980 r. odszkodowanie. Od zakończenia postępowania wywłaszczeniowego minęło (w dacie składania wniosku) 36 lat, zatem zrozumiałe jest, że zachowały się jedynie nieliczne dokumenty związane z nim. Zdaniem Sądu, jeżeli skarżący kwestionuje ustalony prawidłowo na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego i szczegółowo uzasadniony przez organy stan faktyczny sprawy w zakresie ustalenia i wypłaty odszkodowania, winien przedstawić stosowne dowody w tym zakresie, czego niewątpliwie nie uczynił.
Ponadto, dowody bezpośrednie, z których jednoznacznie wynikałby fakt wypłacenia odszkodowania osobie uprawnionej, nie zostały odnalezione mimo usilnych starań Starosty. Dopuszczalne więc było poczynienie ustaleń faktycznych w oparciu o te ww. dowody, które organowi I instancji udało się zgromadzić w sprawie. Jakkolwiek zatem organy administracji orzekające w niniejszej sprawie były w stanie zgromadzić tylko dowody pośrednie, to nie można im zarzucić, że nie zebrały one pełnego materiału dowodnego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy.
Na koniec Sąd wskazał na niekonsekwentne postępowanie skarżącego. W niniejszym postępowaniu wnosił on bowiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość, natomiast we wcześniej wszczętym postępowaniu wnosił o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy Białe Błota z dnia 30 kwietnia 1980 r. o przyznaniu odszkodowania za tę samą nieruchomość. De facto zatem skarżący potwierdzał istnienie ww. decyzji.
Odnosząc się do zarzutu skargi, że decyzja z dnia 30 kwietnia 1980 r. nie została doręczona M. Ż. wskazano, że jest to jedynie gołosłowne twierdzenie skarżącego. Ze zgromadzonych dowodów wynika, że znała ona treść ww. decyzji, wskazując m.in. na wysokość przyznanego jej odszkodowania. Ponadto, w dacie wydania decyzji z dnia 30 kwietnia 1980 r. obowiązywał art. 44 k.p.a., w myśl którego w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43 pismo składa się na okres siedmiu dni w urzędzie pocztowo-telekomunikacyjnym lub w urzędzie terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, a zawiadomienie o tym umieszcza się na drzwiach mieszkania adresata albo biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w miejscu widocznym na nieruchomości, której postępowanie dotyczy; w tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu. Zatem ewentualny brak fizycznego doręczenia ww. decyzji M. Ż. nie przesądza w żaden sposób o tym, że nie doszło do prawidłowego doręczenia w rozumieniu art. 44 k.p.a.
W tej sytuacji, w ocenie Sądu, skoro okoliczność przyznania i wypłacenia M. Ż. odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość została w sposób jednoznaczny ustalona w toku postępowania administracyjnego, prawidłowe było zastosowania art. 105 § 1 k.p.a. i umorzenie postępowania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zarzucając naruszenie:
1) art. 133 ust. 1 p.p.s.a. polegające na wydaniu orzeczenia nie na podstawie dowodów znajdujących się w aktach sprawy, lecz na podstawie przypuszczeń co do wystąpienia określonych zdarzeń, założeń co do czynności podejmowanych w postępowaniu wywłaszczeniowo-odszkodowawczym przez organ jak i przez wywłaszczoną, bezpodstawnych założeń, domniemań co do możliwości wystąpienia określonych zdarzeń, mimo iż brak jest dowodów na zaistnienie takich sytuacji i zdarzeń;
2) art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi polegające na błędnym przyjęciu, że postępowanie o ustalenie odszkodowania prowadzone na podstawie tego przepisu było postępowaniem prowadzonym na wniosek, a nie z urzędu, a w konsekwencji przerzucenie na stronę obowiązku udowodnienia, iż nie otrzymała odszkodowania, a nie na organ, że wykonał obowiązek ustalenia odszkodowania na rzecz osoby wywłaszczonej;
3) art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli decyzji organów I i II instancji m.in. polegającego na zaniechaniu należytego zbadania podniesionych przez skarżącego w skardze zarzutów dotyczących naruszania przepisów postępowania administracyjnego, a także nierozpoznanie zarzutów sformułowanych w skardze.
W związku z powyższym skarżący kasacyjnie wniósł o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;
2) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Jednocześnie skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozpoznania sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna jest niezasadna.
Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej należy zwrócić uwagę, że przedmiotem niniejszej sprawy administracyjnej, wszczętej na wniosek skarżącego kasacyjnie K. Ż. z dnia 24 maja 2016 r., było ustalenie i wypłata odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. za przejętą na własność Państwa nieruchomość na podstawie zarządzenia nr [...] Naczelnika Gminy w Białych Błotach z dnia 30 września 1979 r. wydanego na podstawie ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi, która stanowiła wówczas własność poprzedniczki prawnej M. Ż. Przedmiotowe postępowanie zostało umorzone przez organy wobec niespełnienia przesłanki z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., a skarga K. Ż. zaskarżonym wyrokiem WSA w Bydgoszczy z dnia 20 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Bd 1604/21 została oddalona.
W skardze kasacyjnej opartej o art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono: w pkt 1 naruszenie art. 133 p.p.s.a. polegające na wydaniu orzeczenia nie na podstawie dowodów znajdujących się w aktach sprawy, lecz na podstawie przypuszczeń co do wystąpienia określonych zdarzeń, założeń co do czynności podejmowanych w postępowaniu wywłaszczeniowo-odszkodowawczym, pkt 2 naruszeniu art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi polegającym na błędnym przyjęciu, że postępowanie o ustalenie odszkodowania prowadzone na podstawie tego przepisu było postępowaniem prowadzonym na wniosek a nie z urzędu, a w konsekwencji przerzucenie na stronę, że nie otrzymała odszkodowania, a nie na organ, że wykonał obowiązek ustalenia odszkodowania, pkt 3 art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli decyzji organów, a także nierozpoznanie zarzutów sformułowanych w skardze.
Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej należy zwrócić uwagę na art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., który był podstawą prawną prowadzonego postępowania, ale nie został objęty zarzutami skargi kasacyjnej. Przepis ten stanowi, iż starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stanowi zatem remedium stwarzające prawną możliwość ustalenia i wypłaty odszkodowania w tych sytuacjach, w których nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości "bez ustalenia odszkodowania". Przepis ten nie odwołuje się natomiast do kwestii "wypłaty" odszkodowania, która z natury rzeczy jest czynnością następczą wobec jego ustalenia i ma zazwyczaj charakter jedynie techniczny. Z punktu widzenia przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. relewantna prawnie pozostaje okoliczność "ustalenia" odszkodowania. Indyferentna jest natomiast okoliczność jego wypłaty.
Odnosząc się zaś do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. (błędnie określonego jako "art. 133 ust. 1 p.p.s.a."), zgodnie z którym, Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jego wydania. Naruszenie określonej w art. 133 § 1 p.p.s.a. zasady orzekania na podstawie akt sprawy mogłoby stanowić skuteczną podstawę kasacyjną, np. w sytuacji oddalenia skargi mimo niekompletnych akt sprawy, pominięcia istotnej części tych akt, czy oparcia orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy. Należy odróżnić poddanie sądowej kontroli działalności administracji publicznej na podstawie innego materiału niż akta sprawy, od wydania wyroku na podstawie akt sprawy, z przyjęciem odmiennej oceny materiału dowodowego zawartego w tych aktach. Wynika z tego, że zasadniczo przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny przyjętego w sprawie stanu faktycznego. Nie służy on również zwalczaniu wniosków, jakie zostały wyprowadzone przez sąd z materiału dowodowego sprawy. W rozpoznawanej sprawie, postępowanie zostało wszczęte na wniosek z 2016 r., a dotyczyło wywłaszczenia, które miało miejsce w 1979 r., stąd też organ podjął wszelkie możliwe próby mające na celu pozyskanie dowodów w sprawie, zwracając się do wszelkich możliwych instytucji, archiwów, urzędów, sądu, banku, jednak z uwagi na upływ czasu nie zachowały się kompletne akta wywłaszczeniowe. Stąd też ustalenia w niniejszej sprawie poczynione zostały na podstawie tzw. dowodów pośrednich, które udało się w sprawie zgromadzić. Takim istotnym dowodem jest pismo z 3 października 1980 r. Z-cy Dyrektora Wojewódzkiego Biura Geodezji i Terenów Rolnych w Bydgoszczy przesłane do Banku Gospodarki Żywnościowej, z którego wynika, że wydana została decyzja Naczelnika Gminy w Białych Błotach z 30 kwietnia 1980 r. nr [...], która stała się prawomocna i przekazano ją do ww. banku celem wypłaty kwoty w wysokości 31.763 zł na rzecz M. Ż., na konto Banku Spółdzielczego w B., tytułem odszkodowania. Z przedłożonych przez skarżącego pism z lat 1980 i 1983 wynika, że M. Ż. i K. Ż. kwestionowali samo przejęcie nieruchomości pod tereny budowlane. Żadne z tych pism nie wskazuje na to, aby nie zgadzali się na wysokość ustalonego odszkodowania, czy też aby go nie otrzymali. Z pisma z 12 lipca 1982 r. sporządzonego przez M. Ż. do Naczelnego Sądu Administracyjnego ośrodek w Gdańsku jednoznacznie można odczytać, że M. Ż. wiedziała o ustaleniu odszkodowania i jego wysokości. Wspomnieć również należy, że skarżący kasacyjnie K. Ż. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w Białych Błotach z dnia 30 kwietnia 1980 r. nr [...] ustalającej odszkodowanie na rzecz M. Ż. Wspomniane wyżej dokumenty znajdują się w aktach sprawy i w oparciu o te dokumenty organy wydały decyzję w sprawie, a Sąd I instancji kontrolując zaskarżoną decyzję nie oparł orzeczenia na własnych ustaleniach, tylko na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Stąd też zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. jest niezasadny.
Odnosząc się do kolejnego zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzut ten jest niezasadny i to z kilku powodów. Powołany art. 9 ust. 1 ma następującą treść: "Za grunty przejęte na własność Państwa odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad określonych w przepisach ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) z uwzględnieniem postanowień niniejszej ustawy". Powołany przepis przede wszystkim gwarantował byłemu właścicielowi, że przejęcie gruntów na własność państwa nastąpi za odszkodowaniem (nie było nacjonalizacją), a nadto wskazywał według jakich zasad ustala się i wypłaca odszkodowanie, tj. według zasad określonych w przepisach ustawy z 1958 r. (zasady te regulowały przepisy Rozdziału 2 "Odszkodowania"), z uwzględnieniem postanowień ustawy z 1961 r. Tym samym wskazany przepis art. 9 ust. 1 ma charakter materialnoprawny, podczas gdy w skardze kasacyjnej wskazuje się na naruszenie tego przepisu w oparciu o podstawę z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. a więc naruszenie przepisów postępowania. Ponadto, wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie Sąd I instancji nie wypowiadał się i nie stwierdził, że postępowanie o odszkodowanie na podstawie tego przepisu było postępowaniem prowadzonym na wniosek, a nie z urzędu. Sąd I instancji rozpoczynając swoje rozważania (str. 13 uzasadniania) na początek poczynił kilka uwag dotyczących treści przepisów obowiązujących w dacie wywłaszczenia, w ramach których przytoczył między innymi treść art. 9 ustawy z 1961 r. Natomiast Sąd I instancji poza przytoczeniem treści art. 9 ustawy nie wypowiadał się na temat jego treści, w tym nie wypowiadał się w kwestii wszczęcia postępowania na podstawie art. 9, jak również nie dokonywał jego wykładni. Stąd też zarzut ten nie tylko jest niezasadny, ale wbrew twierdzeniom skarżącego nie znajduje potwierdzenia w uzasadnieniu wyroku.
Nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 3 § 2 pkt 1 w zw. art. 141 § 4 p.p.s.a. Artykuł 3 p.p.s.a. określa zakres właściwości sądów administracyjnych Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Natomiast zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia owego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z tej normy prawnej. O naruszeniu tego przepisu można zatem mówić w przypadku gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera jednego z ww. elementów. W skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutów tego rodzaju. Dodatkowo należy zauważyć, iż w doktrynie i judykaturze przyjmuje się, że wadliwość uzasadnienia wyroku podniesiona w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej jedynie wówczas gdy to uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia. Przepis ten nie może natomiast służyć do przeprowadzenia w postępowaniu kasacyjnym oceny okoliczności przyjętych przez sąd I instancji jako podstawa faktyczna wyrokowania. Podstawę taką może natomiast stanowić zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., który w badanej skardze kasacyjnej nie został postawiony. Natomiast w rozpoznawanej sprawie uzasadnianie wyroku Sądu I instancji spełnia wszelkie wymogi wynikające z powołanego art. 141 § 4 p.p.s.a. Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku nie tylko odniósł się szczegółowo do podnoszonych w skardze zarzutów, ale mając na uwadze treść art. 134 p.p.s.a., zgodnie z którym, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną, Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli zaskarżonej decyzji mając na uwadze wszelkie przepisy zarówno materialnoprawne jak i procesowe mające zastosowanie w sprawie.
W konkluzji należy jeszcze raz odwołać się do art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., który stanowił materialnoprawną podstawę niniejszego postępowania (ale nie był przedmiotem zarzutów skargi kasacyjnej), zgodnie z którym starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Czyli istotną, fundamentalną przesłanką, która musi być spełniona jest wykazanie, że odszkodowanie nie zostało ustalone, natomiast nie ma prawnego znaczenia okoliczność czy ustalone odszkodowanie zostało wypłacone.
Z powyższych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI