Orzeczenie · 2024-12-18

I OSK 2013/21

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Data

2024-12-18

NSAAdministracyjneWysokansa

nacjonalizacjazarząd państwowystwierdzenie nieważnościprawo administracyjneorzecznictwoustawa z 1958 r.Trybunał Konstytucyjnyskarga kasacyjnanieruchomościwłasność państwowa

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Powiatu Wadowickiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Ministra Rozwoju o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 10 stycznia 1959 r. Orzeczenie to dotyczyło przejścia przedsiębiorstwa na własność Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym. Powiat Wadowicki zarzucał naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 133, 134, 135, 141 § 4, 145 § 1, 151 p.p.s.a., a także naruszenie prawa materialnego, w tym art. 156 § 1 pkt 2, § 2, art. 158 § 2 k.p.a. oraz przepisów Konstytucji RP (art. 2, 7, 8, 190 ust. 1). Kluczowe zarzuty dotyczyły braku uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13, który kwestionował brak ograniczenia czasowego stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, a także pominięcia Skarbu Państwa jako strony postępowania oraz kwestii nieodwracalnych skutków prawnych orzeczenia z 1959 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że zarzuty dotyczące podstawy prawnej orzeczenia z 1959 r. są niezasadne, wskazując na utrwalone orzecznictwo dotyczące stwierdzenia nieważności zarządzenia o przymusowym zarządzie. Odnosząc się do pominięcia Skarbu Państwa, sąd powołał się na orzecznictwo NSA, zgodnie z którym tylko strona pominięta może skutecznie powoływać się na naruszenie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. W kwestii nieodwracalnych skutków prawnych, sąd przywołał orzecznictwo Sądu Najwyższego i NSA, zgodnie z którym pojęcie to należy rozpatrywać w płaszczyźnie prawa, a nie faktów. Odnosząc się do wyroku TK P 46/13, sąd stwierdził, że Trybunał nie przesądził o właściwym okresie przedawnienia, pozostawiając tę kwestię ustawodawcy, a sądy i organy nie mogą samodzielnie uzupełniać braków prawnych, co mogłoby prowadzić do dowolności i naruszenia zasad konstytucyjnych.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja przepisów dotyczących stwierdzania nieważności decyzji administracyjnych, zwłaszcza w kontekście upływu czasu i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Kwestia udziału Skarbu Państwa w postępowaniach administracyjnych. Ocena skutków prawnych orzeczeń nacjonalizacyjnych.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej materii nacjonalizacji przemysłu i stosowania przepisów z lat 50. XX wieku, co może ograniczać jego bezpośrednie zastosowanie do innych spraw. Interpretacja dotycząca braku możliwości samodzielnego ustalania przez sądy terminów prekluzyjnych jest ogólna.

Zagadnienia prawne (4)

Czy stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej wydanej z rażącym naruszeniem prawa jest ograniczone czasowo, zwłaszcza w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego P 46/13?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie jest ograniczone czasowo, a sądy i organy nie mogą samodzielnie ustalać takiego terminu, gdyż jest to kompetencja ustawodawcy.

Uzasadnienie

NSA powołał się na wyrok TK P 46/13, który wskazał na obowiązek ustawodawcy do wprowadzenia ograniczeń czasowych dla stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, ale nie przesądził o konkretnym terminie. Sąd podkreślił, że samodzielne ustalenie takiego terminu przez sąd lub organ byłoby przekroczeniem kompetencji i mogłoby prowadzić do dowolności.

Czy Skarb Państwa powinien być stroną w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia, na podstawie którego nabył własność nieruchomości?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, Skarb Państwa nie musi być stroną w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia, jeśli nie był stroną w pierwotnym postępowaniu, a prawo do żądania wznowienia lub podniesienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. przysługuje wyłącznie stronie, która bez własnej winy nie została dopuszczona do udziału w postępowaniu.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na utrwalonym orzecznictwie NSA, zgodnie z którym tylko strona pominięta w postępowaniu administracyjnym może skutecznie powoływać się na naruszenie jej praw w tym zakresie. Inne podmioty nie mogą zastępować tej strony.

Czy orzeczenie o nacjonalizacji przedsiębiorstwa z 1959 r. wywołało nieodwracalne skutki prawne, które uniemożliwiają stwierdzenie jego nieważności?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, pojęcie nieodwracalnych skutków prawnych należy rozpatrywać w płaszczyźnie prawa, a nie faktów. Zmiany faktyczne, takie jak wyburzenie budynków czy zmiana właściciela, nie stanowią przeszkody do stwierdzenia nieważności wadliwej decyzji.

Uzasadnienie

Sąd odwołał się do orzecznictwa Sądu Najwyższego i NSA, które konsekwentnie przyjmują, że ocena nieodwracalności skutków prawnych powinna opierać się na przepisach prawa, a nie na zmianach faktycznych, które nastąpiły po wydaniu decyzji.

Czy orzeczenie Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 10 stycznia 1959 r. było wydane na podstawie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. czy również art. 17 pkt 2 tej ustawy?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Orzeczenie było wydane na podstawie art. 2 ustawy, a wskazanie art. 17 pkt 2 nie miało prawnego znaczenia, ponieważ przedsiębiorstwo pozostawało pod zarządem państwowym.

Uzasadnienie

Sąd wyjaśnił, że art. 2 i art. 17 ustawy dotyczyły odmiennych sytuacji prawnych i faktycznych. Skoro przedsiębiorstwo pozostawało pod zarządem państwowym, podstawą wydania orzeczenia był art. 2.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Odrzucono skargę

Oddalono skargę kasacyjną Powiatu Wadowickiego od wyroku WSA w Warszawie.

Przepisy (21)

Główne

Dz.U. 1958 nr 11 poz 37 art. 2

Ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej na podstawie tego przepisu nie jest ograniczone czasowo, chyba że ustawodawca wprowadzi takie ograniczenie.

Pomocnicze

Dz.U. 1958 nr 11 poz 37 art. 17 § pkt 2

Ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym

k.p.a. art. 156 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Pojęcie nieodwracalnych skutków prawnych należy rozpatrywać w płaszczyźnie prawa, a nie faktów.

k.p.a. art. 158 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 16

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 133 § § 1