I OSK 2013/19

I OSK 2013/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-04-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-07-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /sprawozdawca/
Elżbieta Kremer
Maciej Dybowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 266/25 - Postanowienie NSA z 2025-06-17
IV SA/Wa 1725/18 - Wyrok WSA w Warszawie z 2018-10-24
Skarżony organ
Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 113 § 1, art. 156 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Dnia 5 kwietnia 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 października 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1725/18 w sprawie ze skargi K. J. na postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 17 kwietnia 2018 r., nr DO.2.6612.23.2018.AK w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 24 października 2018 r. oddalił skargę K. J. na postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 17 kwietnia 2018 r., nr DO.2.6612.23.2018.AK w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.
Decyzją nr 90/76 z 18 listopada 1976 r. Prezydent S. udzielił Zakładowi Energetycznemu B. zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Następnie postanowieniem z 8 listopada 2013 r. Prezydent S. sprostował oczywistą omyłkę w decyzji własnej z dnia 18 listopada 1976 r. w ten sposób, że zapis" działka nr [...]" zmieniono na "działka nr [...]". Postanowieniem z 22 kwietnia 2016 r. Prezydent S., po uprzednim wznowieniu postępowania na wniosek skarżącego, stwierdził, że postanowienie z 8 listopada 2013 r. o sprostowaniu oczywistej omyłki w decyzji z 18 listopada 1976 r. zostało wydane z naruszeniem prawa z uwagi na pominięcie w prowadzonym postępowaniu obecnych właścicieli działki nr [...]. Postanowienie to zostało utrzymane postanowieniem Wojewody Śląskiego z 12 października 2016 r. Skarga na to postanowienie została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 8 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Gl 1241/16.
Prokurator Okręgowy w Gliwicach pismem z 12 grudnia 2016 r. wniósł do Wojewody Mazowieckiego sprzeciw od postanowienia Prezydenta S. z 8 listopada 2013 r., podnosząc, że zostało ono wydane z rażącym naruszeniem prawa, gdyż nie jest możliwe sprostowanie w drodze postanowienia numeru działki wskazanej w decyzji.
Wojewoda Mazowiecki postanowieniem z 27 grudnia 2017 r. odmówił stwierdzenia nieważności postanowienia Prezydenta S. z 8 listopada 2013 r.
Minister Infrastruktury i Rozwoju postanowieniem z 17 kwietnia 2018 r., po rozpatrzeniu zażalenia K. J., utrzymał w mocy postanowienie Wojewody Śląskiego z 27 grudnia 2017 r. Minister podkreślił, że art. 113 § 1 k.p.a. nie zawiera legalnej definicji oczywistej omyłki, ale w orzecznictwie przyjmuje się, że z samego tego pojęcia wynika, iż tu chodzi o błąd pisarski lub rachunkowy lub inny lecz dostrzegalny " na pierwszy rzut oka", ewidentny, łatwo zauważalny i nie wymagający dodatkowych zabiegów myślowych obliczeń ustaleń. W sentencji decyzji Prezydenta S. nr 90/76 z 18 listopada 1976 r. wskazano, że sprawa dotyczy m.in. nieruchomości oznaczonej w rejestrze nr [...] jako działka nr [...] zamiast nieruchomości oznaczonej w rejestrze nr [...] jako działka nr [...]. Powyższe należy, zdaniem organu, traktować jako oczywistą omyłkę, co potwierdzają akta przedmiotowej sprawy. Ze znajdującego się w aktach sprawy wyciągu zmian gruntowych z 16 grudnia 1976 r. wynika, że działka nr [...] była zapisana w rejestrze nr [...] i pozostawała we władaniu J. K.. Z kolei z wykazu właścicieli gruntów załączonego do wniosku Zakładów Energetycznych [...] z 22 września 1976 r. o wydanie zezwolenia na budowę linii napowietrznej 110 kV w S. wynika, że działka nr [...] była zapisana w rejestrze nr [...] i stanowiła własność J. S.. Wykaz właścicieli gruntów również potwierdza, że działka nr [...] zapisana była w rejestrze nr [...]. Wobec powyższego, zdaniem organu, nie ulega wątpliwości, że decyzją Prezydenta S. nr 90/76 z 18 listopada 1976 r. była objęta działka nr [...]. Nie doszło zatem do rażącego naruszenia art. 113 § 1 k.p.a. Organ podkreślił, iż kwestia pominięcia obecnych właścicieli w postępowaniu rozstrzygniętym postanowieniem Prezydenta S. z 8 listopada 2013 została oceniona w postepowaniu wznowieniowym, zakończonym postanowieniem Wojewody Śląskiego z 12 października 2016 r. Brak możliwości uchylenia decyzji w postępowaniu wznowieniowym nie stanowi samoistnej przesłanki do stwierdzenia jej nieważności w sytuacji gdy nie zaistniała żadna z przesłanek art. 156 § 1 k.p.a.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem organu odwoławczego K. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej jako P.p.s.a.). Sąd I instancji stwierdził, że postanowienie z 8 listopada 2013 r., którego stwierdzenia nieważności domaga się skarżący, nie jest obarczone wadą rażącego naruszenia prawa, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Na podstawie akt administracyjnych sprawy, w tym wykazu właścicieli i użytkowników gruntów, załączonego do wniosku z 22 września 1976 r. ustalono, że inwestor Zakład Energetyczny [...] Zakład Energetyczny B. zamierzał wykonać napowietrzną linię energetyczną 110 kV m. in. przez działkę nr [...] zapisaną w rejestrze pod nr [...], stanowiącą własność J. S., jak i przez działkę nr [...] zapisaną w rejestrze nr [...], będącą we władaniu J. K. Prezydent S. decyzją nr 89/76 z 18 listopada 1976 r. udzielił inwestorowi zezwolenia na czasowe zajęcie działki nr [...] zapisanej w rejestrze pod nr [...]. Natomiast decyzją nr 90/76 z 18 listopada 1976 r. również udzielił inwestorowi zezwolenia na czasowe zajęcie działki będącej zgodnie z rejestrem we władaniu J. K. i zapisanej w nim pod nr [...], z tym, że zamiast prawidłowo wskazać działkę nr [...] zapisanej w rejestrze pod nr [...], wskazano działkę nr [...]. Wynika zatem, że w decyzji nr 90/76 omyłkowo wskazano działkę nr [...], a więc działkę która została objęta odrębną decyzją nr 89/76. Sąd I instancji podkreślił, że obie decyzje nr 89/76 i 90/76 zostały wydane w tym samym dniu 18 listopada 1976 r., co też przemawia za przyjęciem, że wskazanie w decyzji nr 90/76 działki nr [...] nastąpiło w skutek oczywistej omyłki. Wyznacznikiem oczywistości błędu pisarskiego lub rachunkowego oraz innej omyłki w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.a., jest możliwość natychmiastowego i niepozostawiającego jakichkolwiek wątpliwości wykrycia uchybienia w drodze prostego zestawienia rozstrzygnięcia z zebranymi w sprawie dokumentami. Sprostowany postanowieniem błąd w decyzji o rozgraniczeniu polegał na wpisaniu w miejsce działki nr [...] działki nr [...]. Zdaniem Sądu I instancji, błąd jest oczywisty, ponieważ działka o takim numerze była przedmiotem zamierzenia inwestycyjnego zgodnie z wnioskiem inwestora z 22 września 1976 r. i ujęta w jego załączniku, a mianowicie w wykazie nieruchomości i użytkowników nieruchomości, co do których inwestor wystąpił do Prezydenta S. o czasowe zajęcie nieruchomości w związku z zamierzoną inwestycją, a to uzasadnia stanowisko organu, iż jest to oczywista omyłka pisarska. W tych warunkach stanowisko skarżącego co do naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd I instancji uznał za niezasadne. Tym samym w pełni podzielił stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach przedstawione w wyroku z dnia 8 sierpnia 2018 r., sygn. akt II SA/Gl 1241/16, dotyczące tej samej sprawy, z tym że postanowienia wydanego w trybie wznowienia postępowania, że w tym przypadku mamy do czynienia z ewidentną oczywistą omyłką pisarską w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.a., która mogła podlegać sprostowaniu w trybie tego przepisu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł K. J. wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie zwrotu niezbędnych kosztów postępowania według załączonego spisu. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. :
1. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm., dalej: PUSA) w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. polegające na oddaleniu zamiast uwzględnienia skargi, a w konsekwencji niestwierdzeniu nieważności decyzji organu I instancji, pomimo że nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w tym nie wyjaśniono dostatecznie czy postępowanie administracyjne zakończone decyzją Prezydenta Miasta S. z 18 listopada 1976 r. dotyczyło działki nr [...], czy też działki [...];
2. art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez wybiórcze przedstawienie stanu sprawy, nieodniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze w szczególności do twierdzeń i dowodów przedstawionych przez skarżącego dotyczących nieprawidłowego ustalenia przez organ kim był J. K. władający działką nr [...];
3. art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 w zw. z ark 81a § 1 K.p.a. sprowadzające się do stwierdzenia, że Sąd I instancji, nie będąc związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie wyszedł poza ich granicę, mimo iż w przedmiotowej sprawie powinien to uczynić, w szczególności rozstrzygnąć wątpliwości związane z faktem czy postępowanie prowadzone pod sygn. akt: ZGT-472/16/76 dotyczyło działki nr [...], na korzyść strony w sytuacji, gdy wątpliwości tych nie udało się usunąć na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie;
4. art. 113 § 1 K.p.a. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że sprostowanie postanowieniem Wiceprezydenta Miasta S. z 8 listopada 2013 r. decyzji Prezydenta Miasta S. z 18 listopada 1976 r. w ten sposób, że występujący w treści decyzji zapis "działka [...]" zmieniono na "działka nr [...]" było sprostowaniem oczywistej pomyłki pisarskiej w sytuacji, gdy zmiana ta doprowadziła do merytorycznej zmiany decyzji, a więc nie mieściła się w kategorii oczywistej omyłki pisarskiej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że postanowienie z 8 listopada 2013 r., którego stwierdzenia nieważności domaga się skarżący, nie jest obarczone wadą rażącego naruszenia prawa, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Przepis art. 113 § 1 k.p.a. będący podstawą wydania kontrolowanego w postępowaniu nieważnościowym postanowienia dopuszcza możliwość sprostowania decyzji. Przedmiotem sprostowania mogą być błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki zawarte w decyzjach wydanych przez organy administracji. Prawidłowa wykładnia art. 113 § 1 k.p.a. prowadzi do wniosku, że przez oczywistą omyłkę należy rozumieć błąd polegający na tym, że w decyzji (postanowieniu) przez przeoczenie, niewłaściwy dobór słów czy też omyłkę pisarską zostało wyrażone coś, co w sposób oczywisty i widoczny jest sprzeczne z myślą wyrażoną niedwuznacznie przez organ (por. A. Wróbel, w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2009 r., str. 584). Przez oczywiste omyłki należy rozumieć błędy, które jednoznacznie wynikają z zestawienia zebranego w sprawie materiału z treścią decyzji. Niedopuszczalne jest natomiast sprostowanie decyzji, które prowadziłoby do ponownego rozstrzygnięcia sprawy. Innymi słowy, sprostowaniu na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. nie mogą podlegać omyłki istotne, nieoczywiste dla stron postępowania, wpływające w znaczny sposób na ich sytuację prawną. W orzecznictwie sądowym wskazuje się na szereg przykładów niedopuszczalnego poszerzania pojęcia oczywistej omyłki w wydawanych decyzjach, w tym również w zakresie oznakowania w decyzji numeru działki, określającego w istocie, której nieruchomości sprawa dotyczy. Jednocześnie jednak przyjmuje się, że charakter stwierdzonej w decyzji omyłki lub błędu musi być przeanalizowany w odniesieniu do każdej indywidualnej sprawy administracyjnej. Analizy takiej nie może zastąpić wyłączne oparcie się na stanowisku orzecznictwa wypracowanym w odmiennych stanach faktycznych. Sformułowanych w judykaturze poglądów opowiadających się przeciw możliwości sprostowania omyłek polegających na błędnym oznaczeniu numeru działki nie można odnosić do każdego przypadku sprostowania niejako mechanicznie, a więc bez uwzględniania takich konkretnych okoliczności analizowanego przypadku, które wymagają indywidualnego rozważenia. Nie ulega przecież wątpliwości, że to, co może być uznane za oczywiste w jednym układzie stosunków faktycznych, może tę cechę stracić, gdy układ ów ulega zmianie, choćby w relatywnie niewielkim stopniu. Pojęcie "oczywistej omyłki" ma wszak charakter niedookreślony, odsyłający do systemu pojęć i ocen pozaprawnych, wyłączający w konsekwencji automatyzm przyjmowanych kryteriów na rzecz pewnej elastyczności, pozwalającej urealnić dokonywaną kwalifikację prawną i dopasować ją do różnych, nierzadko niepowtarzalnych i jednostkowych aspektów badanej sytuacji (por. wyrok NSA z dnia 29 maja 2008 r., sygn. akt I FSK 732/07; wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OSK 1400/14).
W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji oraz organy orzekające słusznie przyjęły, iż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego i w ustalonych okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, przepis art. 113 § 1 k.p.a. znajdował zastosowanie. Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej postępowanie przed organami zostało przeprowadzone prawidłowo, zaś zgromadzony w sprawie materiał był wystarczający do uznania, iż oznaczenie działki w decyzji z 18 listopada 1976 r. jako działki o nr [...] zamiast nr [...] stanowiło oczywistą omyłkę w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.a. Całość zgromadzonej w tej sprawie dokumentacji, a w szczególności – wykaz właścicieli i użytkowników gruntów, nad którymi zaplanowano przeprowadzenie linii energetycznej, wypis z rejestru gruntów oraz treść decyzji z 18 listopada 1976 r. nr 89/76 dotyczącej działki nr [...], potwierdzają, że postępowanie zakończone wydaniem decyzji nr 90/76 dotyczyło działki nr [...] będącej we władaniu J. K.. Potwierdza to również faktyczny przebieg linii napowietrznej usytuowanej zarówno na działce nr [...], jak i działce nr [...]. Uwzględniając, że w omawianym wykazie wskazano, że władającym działką nr [...] był J. S., zaś władającym działką nr [...] był J. K., zamieszczenie w decyzji nr 90/76 oznaczenia działki nr [...] przy jednoczesnym określeniu, że pozostaje ona we władaniu J. K. oraz powołaniu się na oznaczenie w rejestrze nr [...], pod którym zapisana jest działka nr [...], stanowi oczywistą omyłkę pisarską, którą można sprostować w trybie art. 113 § 1 k.p.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, że działka nr [...] została objęta odrębną decyzją nr 89/76. Słusznie w tym względzie podkreślił Sąd I instancji, że obie decyzje nr 89/76 i 90/76 zostały wydane w tym samym dniu, co dodatkowo przemawia za przyjęciem, że wskazanie w decyzji nr 90/76 działki nr [...] nastąpiło wskutek oczywistej omyłki. Warto również wskazać, że kwestia dopuszczalności i prawidłowości sprostowania decyzji nr 90/76 była już kilkukrotnie przedmiotem wypowiedzi sądów administracyjnych na kanwie innych spraw prowadzonych w postępowaniach nadzwyczajnych dotyczących zarówno decyzji nr 90/76, jak i prostującego ją postanowienia z dnia 8 listopada 2013 r. (v: prawomocne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 8 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Gl 1241/16, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2873/21), w których zajęto stanowisko analogiczne do przedstawionego.
W świetle powyższego jako niezasadne należało ocenić zarzuty naruszenia art. 113 § 1 K.p.a. oraz art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 w zw. z art. 81a § 1 k.p.a.
Brak jest też podstaw do przypisania zaskarżonemu wyrokowi naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Przede wszystkim należy zaznaczyć, że na podstawie art. 141 § 4 P.p.s.a. można kwestionować kompletność elementów uzasadnienia, a nie jego prawidłowość merytoryczną. Ewentualna wadliwość argumentacji, bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu, niż wskazany w uzasadnieniu, nie stanowi o naruszeniu przez sąd art. 141 § 4 P.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku zawiera wymagane elementy i sporządzone zostało w sposób umożliwiający zapoznanie się ze stanowiskiem Sądu I instancji i przeprowadzenie kontroli instancyjnej. Zgodnie z przyjętym w orzecznictwie stanowiskiem prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga szczegółowego odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, a jedynie w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego. Sam fakt braku wyraźnego odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do niektórych zarzutów skargi lub pominięcia w rozważaniach niektórych elementów stanu faktycznego sprawy, nie stanowi podstawy do uznania, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 P.p.s.a. (v: wyroki NSA z: 22 listopada 2022 r., sygn. akt II OSK 4001/19 i I GSK 2959/18; 7 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2671/19; 28 marca 2023 r., sygn. akt III OSK 2009/21). Trzeba również podkreślić, że podnoszona w ramach tego zarzutu kwestia dotycząca nieprawidłowego ustalenia przez organ kim był J. K. władający działką nr [...] pozostawała poza zakresem niniejszej sprawy. Zakres dokonanego przez Wojewodę sprostowania nie obejmował ustaleń dotyczących własności nieruchomości nr [...], a jedynie korygował błędnie wskazany numer działki przy zachowaniu dotychczasowego zapisu decyzji w zakresie oznaczenia nieruchomości w rejestrze – nr [...] i osoby władającego – J. K.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.