I OSK 1986/23

I OSK 1986/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Chaciński /sprawozdawca/
Iwona Bogucka /przewodniczący/
Piotr Przybysz
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1778/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-01-17
Skarżony organ
Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 146
art. 34
Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1778/22 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 14 kwietnia 2022 r. nr DO-II.7610.11.2022.JL w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Śląskiego z 17 grudnia 2021 r. nr NWIV.752.144.2016; 2. zasądza od Ministra Finansów i Gospodarki na rzecz Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie kwotę 777 (siedemset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 17 stycznia 2023 r. I SA/Wa 1778/22, oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z 14 kwietnia 2022 r. nr DO-II.7610.11.2022.JL w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości.
Powyższe wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wojewoda Śląski, działając na podstawie art. 34 i 35 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2021 r., poz. 146 ze zm., dalej: u.k.PKP), § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach (Dz. U. z 2001 r. Nr 4, poz. 29) - decyzją z 17 grudnia 2021 r. odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez Polskie Koleje Państwowe w Warszawie prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, położonego w D., obręb Z., obejmującego działkę nr [...] o pow. 4 ha [...] m2, objętą księgą wieczystą nr [...], wraz z prawem własności budynków i fragmentów linii kolejowych oraz urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Wojewoda stwierdził, że mimo że przedmiotowy grunt stanowił na dzień 5 grudnia 1990 r. własność Skarbu Państwa, to ze względu na brak udokumentowanego wyłącznego posiadania gruntu przez PKP oraz generalną klauzulę chroniącą prawa osób trzecich (w niniejszej sprawie prawa zarządcy drogi publicznej) grunt ten w aktualnym stanie formalno-prawnym nie podlega uwłaszczeniu.
Odwołanie od ww. decyzji Wojewody złożyła spółka Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie podnosząc, że Wojewoda błędnie uznał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 34 u.k.PKP.
Minister Rozwoju i Technologii decyzją z 14 kwietnia 2022 r. nr DO-II.7610.11.2022.JL, utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z 17 grudnia 2021 r. Minister podniósł, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego organ pierwszej instancji ustalił, iż nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] stanowiła zarówno w dniu 5 grudnia 1990 r., jak i w dniu 27 października 2000 r. własność Skarbu Państwa. Prawo własności Skarbu Państwa do tej nieruchomości zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w D.z 15 listopada 2013 r. II NS 1305/12, o zasiedzeniu przedmiotowej nieruchomości z dniem 1 stycznia 1985 r. Okoliczności te nie budzą wątpliwości Ministra, jak też nie zostały zakwestionowane przez odwołującą, a zatem została spełniona jedna z podstawowych przesłanek wynikająca z art. 34 ust. 1 u.k.PKP.
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 34 u.k.PKP kolejną przesłanką jest posiadanie gruntu przez Polskie Koleje Państwowe w dacie 5 grudnia 1990 r. Jednocześnie przepis ten przewiduje, by PKP nie legitymowała się dokumentami o przekazaniu gruntów w formie prawem przewidzianej do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorców państwowych.
Minister zauważył, że na potwierdzenie wykazania powyższej przesłanki spółka Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie przedłożyła do akt sprawy wypis środków trwałych znajdujących się na działce nr [...], sporządzony według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., z którego wynika, że na wskazanej działce znajduje się m.in. droga kolejowa główna zasadnicza linii nr [...] D. oraz linii nr [...] D. zbudowana w latach 1958-1963. Ponadto wnioskodawczyni przedłożyła oświadczenie z 7 listopada 2016 r. Zastępcy Dyrektora ds. Obrotu Nieruchomościami – J. P. oraz Naczelnika Wydziału Geodezji i Regulacji Stanów Prawnych – S. K., iż działka nr [...] jest zajęta pod infrastrukturę kolejową składającą się z linii kolejowej nr [...] relacji Warszawa Centralna-Katowice w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 8 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 86, poz. 789).
Minister stwierdził, że posiadanie w dniu 5 grudnia 1990 r. przez Polskie Koleje Państwowe gruntu Skarbu Państwa obejmującego znaczną część działki nr [...] zostało potwierdzone na podstawie wykazu środków trwałych na ww. działce, będących w użytkowaniu spółki Polskie Koleje Państwowe S.A. na datę 5 grudnia 1990 r. Jednakże w toku postępowania uwłaszczeniowego organ I instancji ustalił, że niewielka część działki nr [...] stanowi także drogę publiczną. Ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Prezydenta Miasta D.z 8 maja 2017 r. wynika, że w dacie 5 grudnia 1990 r., jak i w dacie udzielenia owej informacji, przez przedmiotową działkę przebiega droga publiczna – ul. A. (dawna nazwa: A.) stanowiąca część pasa drogowego drogi wojewódzkiej [...].
Mając na uwadze powyższą okoliczność Minister wskazał, że ustalenie, że część działki nr [...] stanowiła w dniu 5 grudnia 1990 r. i w dniu 27 października 2000 r. drogę publiczną, skutkuje uznaniem, że nie mogła ona pozostawać w wyłącznym posiadaniu Polskich Kolei Państwowych i nie mogła podlegać uwłaszczeniu jako grunt objęty prawem osób trzecich - zarządcy drogowego.
Skargę na powyższą decyzję Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła spółka Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie (skarżąca), zaskarżając ją w całości. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody Śląskiego.
Wspomnianym na wstępie wyrokiem z 17 stycznia 2023 r. I SA/Wa 1778/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Sąd I instancji uznał za prawidłowe stanowisko Ministra, że przedłożone do akt oświadczenie wnioskodawcy z 7 listopada 2016 r. oraz wypis z rejestru środków trwałych nie mogą stanowić samoistnej podstawy do przyjęcia, że przedmiotowy grunt pozostawał w całości w posiadaniu PKP w dniu 5 grudnia 1990 r. Zauważył przy tym, że grunt stanowiący na dzień 5 grudnia 1990 r. drogę publiczną w zarządzie właściwych organów drogowych nie mógł w tej samej dacie znajdować się w posiadaniu PKP S.A., która to okoliczność stanowiła zasadniczą przesłankę, aby nieruchomość mogła stać się przedmiotem użytkowania wieczystego PKP.
Zdaniem Sądu I instancji organy prawidłowo uznały, że ustalenie przez organ I instancji, że działka nr [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. i w dniu 27 października 2000 r. w części była zajęta pod pas drogi publicznej, uniemożliwia wydanie przez organ decyzji uwłaszczającej PKP S.A. tą działką w całości w trybie art. 34 u.k.PKP. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że Wojewoda podjął dodatkowe działania zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego nieruchomości na datę 5 grudnia 1990 r. i wezwał skarżącą do przedłożenia dokumentów geodezyjnych o podziale działki w celu wykazania w jakim zakresie przedmiotowa działka została zajęta pod infrastrukturę kolejową, a w konsekwencji wykazania jaka jej część jest przedmiotem wniosku. Pisma Wojewody pozostały bez odpowiedzi.
W świetle powyższego organ prawidłowo uznał, zdaniem Sądu I instancji, że na gruncie przedmiotowej sprawy nie została spełniona przesłanka posiadania (wyłącznego) wynikająca z art. 34 u.k.PKP oraz wystąpiła negatywna przesłanka uwłaszczenia, tj. naruszenia praw osób trzecich.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyły Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie zaskarżając wyrok w całości. Wyrokowi spółka zarzuciła:
I. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię art. 34 u.k.PKP poprzez bezzasadne przyjęcie, że Polskie Koleje Państwowe S.A. nie nabyły z dniem 27 października 2000 r. ex lege prawa użytkowania wieczystego nieruchomości wraz z prawem własności budynków i fragmentów linii kolejowych oraz prawa własności urządzeń znajdujących się na tych gruntach, pomimo że w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia,
II. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci:
1) art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji,
2) art. 7 oraz art. 8 k.p.a., poprzez brak działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy;
3) art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 ab initio k.p.a., poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego.
W oparciu o powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżąca kasacyjnie zrzekła się także rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.
Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.
Jeśli skarga kasacyjna oparta jest na obydwu podstawach kasacyjnych, co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy i motywy rozstrzygnięcia nie budzą wątpliwości.
Zasadniczym problemem w sprawie jest możliwość uwzględnienia wniosku o uwłaszczenie PKP na podstawie art. 34 ust. 1 u.k.PKP, w sytuacji stwierdzenia umiejscowienia na części spornego gruntu drogi publicznej. W szczególności zaś sporne jest określenie podmiotu zobowiązanego do przedłożenia dokumentacji podziałowej, niezbędnej (zdaniem organów i Sądu I instancji) do ustalenia całokształtu stanu faktycznego i prawnego nieruchomości, a następnie rozpatrzenia żądania.
Sąd I instancji podzielił stanowisko organów, że to wnioskodawca uwłaszczenia w trybie art. 34 u.k.PKP ma obowiązek przedstawić projekt podziału nieruchomości, w sytuacji, gdy jej część nie spełnia przesłanek uwłaszczenia. Świadczy o tym stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że Wojewoda podjął dodatkowe działania zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego nieruchomości na datę 5 grudnia 1990 r. i wezwał skarżącą do przedłożenia dokumentów geodezyjnych o podziale działki w celu wykazania w jakim zakresie przedmiotowa działka została zajęta pod infrastrukturę kolejową, a pisma Wojewody pozostały bez odpowiedzi.
Wskazać należy, że dla uwłaszczenia nieruchomości - w trybie art. 34 u.k.PKP - na obszarze której znajduje się tak pas drogi publicznej, jak i infrastruktura kolejowa (w posiadaniu PKP), konieczne jest dokonanie podziału takiego gruntu. W myśl art. 96 ust. 1b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.), w przypadku wydzielenia nieruchomości, której własność lub użytkowanie wieczyste zostały nabyte z mocy prawa, albo w przypadku wydzielenia części nieruchomości na potrzeby zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie wydaje się decyzji, o której mowa w ust. 1. Ostateczna decyzja o nabyciu własności lub użytkowania wieczystego albo ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości zatwierdza podział. Zatem w sytuacji, gdy część dotychczasowej nieruchomości z mocy prawa zostaje objęta prawem użytkowania wieczystego (art. 34 u.k.PKP) w następstwie ewentualnego uwzględnienia wniosku PKP w ramach decyzji uwłaszczeniowej - wyłączony zostaje obowiązek uzyskania odrębnej decyzji zatwierdzającej podział takiego gruntu, na rzecz zatwierdzenia go przez organ uwłaszczeniowy w akcie stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego. Alternatywnie, gdyby przyjąć, że podział ma zatwierdzić odrębną decyzją wójt, burmistrz, prezydent miasta (art. 96 ust. 1 u.g.n.) - organ taki musiałby przesądzić o ewidencyjnych granicach powstałej wskutek podziału ("nowej") nieruchomości, pomimo przypisania tej kompetencji innemu organowi - właściwemu dla oceny nabycia praw do części nieruchomości z mocy prawa. Organ uwłaszczeniowy byłby w takim przypadku związany zakresem obszaru, wydzielonym przez organ orzekający o zatwierdzeniu podziału nieruchomości, gdy ustawodawca przypisał uprawnienie do dokonywania takiej oceny poprzez wydanie decyzji potwierdzającej nabycie prawa użytkowania wieczystego (por.: J. Jaworski, A. Prusarczyk, A. Tułodziejski, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Wyd. 8, Warszawa 2023, s. 466 - 467). Organ wezwał PKP do przedłożenia stosownego opracowania geodezyjno-kartograficznego. PKP zobowiązania nie wykonała. Ostatecznie zatem organ uznał brak podstaw do uwłaszczenia, co potwierdził także Sąd I instancji.
Sporne jest zatem to, czy Wojewoda, jako organ uwłaszczeniowy i jednocześnie posiadający kompetencję dokonania podziału z art. 96 ust. 1b u.g.n., działał zgodnie z prawem, wystosowując do PKP wezwanie do przedłożenia projektu podziału nieruchomości, który podlegałby zatwierdzeniu w trybie wskazanego przepisu.
Przepis art. 97 ust. 1 u.g.n. formułuje zasadę, że podziału nieruchomości dokonuje się na wniosek i koszt osoby, która ma w tym interes prawny. Wyjątki od tej zasady wskazano m.in. w art. 97 ust. 4 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem w przypadkach, o których mowa w art. 95 pkt 3-5, podziału nieruchomości można dokonać z urzędu albo na wniosek odpowiednio starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, zarządu powiatu albo zarządu województwa. Wskazać należy w tym miejscu, że w art. 95 pkt 3 u.g.n. mowa jest o przypadku wydzielenia części nieruchomości, której własność lub użytkowanie wieczyste zostały nabyte z mocy prawa. Zauważyć również trzeba, że do wniosku o podział nieruchomości należy dołączyć dokumenty, o których mowa w art. 97 ust. 1a u.g.n., w tym wstępny projekt podziału. Organ prowadzący postępowanie podziałowe zatwierdza lub odmawia zatwierdzenia przedłożonego wstępnego projektu podziału.
W przypadku podziałów, o których mowa w art. 95 u.g.n., to jest m.in. podziału dokonywanego ze względu na potrzebę wydzielenia części nieruchomości, której własność lub użytkowanie wieczyste zostały nabyte z mocy prawa, do wniosku o podział nieruchomości nie dołącza się wstępnego projektu podziału (art. 97 ust. 1a pkt 4 u.g.n.).
Niewątpliwie powinnością wnioskodawcy jest wykazanie, w odniesieniu do jakiego obszaru gruntu wystąpił skutek w postaci nabycia własności lub użytkowania wieczystego z mocy prawa. Twierdzenia wnioskodawcy co do granic gruntu, którego własność lub użytkowanie wieczyste zostały nabyte z mocy prawa, muszą być zweryfikowane w toku postępowania uwłaszczeniowo-podziałowego. Zadaniem organu w tego rodzaju sprawach jest zatem ustalenie tych granic. Dopiero na podstawie ustaleń organu dotyczących tej kwestii możliwe jest sporządzenie podziału. Tak więc organ uwłaszczeniowy i jednocześnie posiadający kompetencję dokonania podziału z art. 96 ust. 1b u.g.n. przesądza o ewidencyjnych granicach powstałej wskutek podziału ("nowej") nieruchomości. Należy podkreślić, że w postępowaniu uwłaszczeniowo-podziałowym jest przede wszystkim rozstrzygana sprawa uwłaszczeniowa, natomiast uprawnienia organu uwłaszczeniowego w zakresie podziału nieruchomości są pochodną sprawy uwłaszczeniowej i aktualizują się dopiero w przypadku ustalenia, że wprawdzie użytkowanie wieczyste zostało nabyte z mocy prawa, ale stwierdzenie tego skutku wymaga dokonania podziału nieruchomości. Koszty przygotowania takiego podziału i ewentualne obciążenie nimi strony postępowania stanowią osobne zagadnienie, które nie może być rozstrzygnięte w ramach obecnej skargi kasacyjnej.
Ponadto, § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach (Dz. U. z 2001 r. Nr 4, poz. 29) wynika, że potwierdzenia posiadania przez PKP gruntów będących własnością Skarbu Państwa, o których mowa w art. 34 ust. 1 u.k.PKP, dokonuje się na podstawie co najmniej jednego z następujących dokumentów:
1) odpisu z księgi wieczystej, zaświadczenia z księgi wieczystej zamkniętej lub ze zbioru dokumentów dla nieruchomości, jeżeli treść takiego odpisu lub zaświadczenia świadczy o posiadaniu gruntów przez PKP,
2) wypisu z ewidencji gruntów i budynków (katastru nieruchomości),
3) wypisu z ewidencji środków trwałych, prowadzonej przez przedsiębiorstwo PKP, dotyczącego budynków, budowli lub innych urządzeń trwale związanych z gruntem,
4) umowy najmu, dzierżawy, użyczenia lub innej umowy,
5) decyzji lokalizacyjnej,
6) pozwolenia na budowę,
7) dokumentu poświadczającego fakt ponoszenia przez PKP opłat z tytułu użytkowania nieruchomości lub zarządu nieruchomością albo płacenia podatków od nieruchomości,
8) innych dokumentów potwierdzających realizację inwestycji na posiadanym gruncie i świadczących o poniesieniu przez PKP własnych środków finansowych na finansowanie budowy, odbudowy, rozbudowy, nadbudowy, przebudowy oraz modernizacji lub likwidacji budynków, innych urządzeń i lokali, w szczególności takich, jak:
a) sprawozdania dotyczące finansowania inwestycji,
b) decyzje o przekazaniu środków finansowych na inwestycje,
c) umowy o współfinansowaniu kosztów inwestycji,
d) orzeczenia i protokoły z badania bilansów.
Jeżeli nie zachowały się dokumenty, o których mowa powyżej, stwierdzenia dotychczasowego posiadania gruntów PKP można dokonać zgodnie z brzmieniem art. 75 k.p.a. (§ 2 ust. 3 rozporządzenia). Oznacza to, że dopuszczalne jest wykazanie tej okoliczności każdym dowodem, także na podstawie przeprowadzenia procesu dowodzenia i wnioskowania na podstawie innych dowodów, które w powiązaniu ze sobą pozwalają na przyjęcie, że tego rodzaju teza została udowodniona dowodami pośrednimi.
Z powyższego wynika, że dokumentacja geodezyjna wymagana dla dokonania podziału nieruchomości nie jest dowodem koniecznym dla potwierdzenia posiadania przez PKP gruntów będących własnością Skarbu Państwa, o których mowa w art. 34 ust. 1 u.k.PKP.
Decyzja wydawana na podstawie art. 34 u.k.PKP ma charakter deklaratoryjny. Odnosi się do stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu 5 grudnia 1990 r. Należy podkreślić, że to organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Winien to uczynić w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a. została skonkretyzowana w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Biorąc pod uwagę treść tych przepisów, należy uznać, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, w której strona również ma prawo inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (vide: H. Knysiak-Sudyka (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, WKP 2023, uwagi do art. 7).
Skoro wstępny projekt podziału nie jest wymagany dla wykazania posiadania przez PKP gruntów będących własnością Skarbu Państwa, o których mowa w art. 34 ust. 1 u.k.PKP, zaś taka konieczność wynika z dowodów zebranych w sprawie, to nie ma podstaw do odmowy stwierdzenia przez organ nabycia przez PKP użytkowania wieczystego gruntów w trybie art. 34 u.k.PKP. Wykazanie przez organ spełnienia przesłanki posiadania przez PKP gruntów będących własnością Skarbu Państwa, wymaga poczynienia ustaleń co do granic owych gruntów. Nabycie użytkowania wieczystego następuje bowiem w określonych granicach. Konieczne jest więc wyodrębnienie i skonkretyzowanie zewnętrznych granic tego nabycia (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2006 r. I OSK 124/06).
Nie można wykluczyć, że granice gruntu znajdującego się w posiadaniu PKP nie będą pokrywać się z granicami istniejących działek. Stwierdzenie tej okoliczności może mieć miejsce dopiero w toku postępowania. W takiej sytuacji nie prowadzi się odrębnego postępowania podziałowego kończącego się decyzją o zatwierdzeniu podziału nieruchomości, ale organ prowadzący postępowanie na podstawie art. 34 u.k.PKP dokonuje ustaleń dotyczących posiadania nieruchomości przez PKP i podział jest zatwierdzany decyzją dotyczącą nabycia prawa użytkowania wieczystego. Jeżeli nie ma możliwości zebrania materiału źródłowego, w ewidencjach brakuje stosownych dokumentów potwierdzających stan faktyczny dla danego okresu, to wówczas organ kwestionując dowody przedłożone przez stronę winien był powołać biegłego w celu określenia granic, w jakich PKP posiadało nieruchomość na dzień 5 grudnia 1990 r. Opinia biegłego wraz z mapą podziału nieruchomości będzie wówczas stanowić podstawę faktyczną rozstrzygnięcia organu. Takie stanowisko zostało już wcześniej wyrażone w wyroku NSA z 9 kwietnia 2025 r. I OSK 1757/23 i skład orzekający w niniejszej sprawie je podziela.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że organ w ramach postępowania wyjaśniającego nie mógł wezwać wnioskodawcy o uzupełnienie materiału dowodowego o mapę z projektem podziału, ale powinien zlecić biegłemu geodecie sporządzenie mapy podziałowej przedmiotowej nieruchomości zgodnie z ustaleniami organu dotyczącymi granic władztwa PKP nad nieruchomością. Zarzut naruszenia art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. jest zatem zasadny, mimo że jest niepełny i zawiera jedynie normy dopełnienia. W sytuacji, gdy niewątpliwie PKP wykazało, że przedmiotowa nieruchomość była w znacznej części w posiadaniu PKP na dzień 5 grudnia 1990 r. oraz gdy organ ustalił, w jakiej części ta nieruchomość była w wyłącznym posiadaniu PKP na powyższą datę, to nie istniały podstawy do wydania decyzji odmawiającej stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu w części pozostającej w posiadaniu PKP. Tak więc nie było podstaw do przyjęcia przez organ, że dowody zgromadzone w niniejszej sprawie były wystarczające do wydania decyzji o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu.
Ponadto, z map z geoportalu znajdujących się w aktach sprawy może wynikać, czego organy dotychczas nie analizowały, że w przypadku gruntu zajętego pod drogę publiczną może chodzić o grunt pod wiaduktem kolejowym. Gdyby takie ustalenia znalazły potwierdzenie, to należy ustalić, kto (normatywnie) w takiej sytuacji sprawuje zarząd nad nieruchomością.
Mając to wszystko na uwadze, na podstawie art. 188 w zw. z art. 193, art. 145 § 1 pkt 1 lit c) i art. 135 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. (pkt 2 wyroku).