I OSK 1985/23

Naczelny Sąd Administracyjny2025-06-25
NSAnieruchomościWysokansa
nieruchomościuwłaszczenieprawo wieczystego użytkowaniazarząd nieruchomościąPKP S.A.gospodarka nieruchomościamipostępowanie administracyjnedowodyksięgi wieczyste

NSA oddalił skargę kasacyjną PKP S.A. w sprawie stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, uznając brak wystarczających dowodów na posiadanie nieruchomości w zarządzie w kluczowej dacie.

Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przez PKP S.A. w dniu 5 grudnia 1990 r. PKP S.A. argumentowało, że spełnione zostały wszystkie przesłanki uwłaszczenia, w tym posiadanie nieruchomości w zarządzie. Sąd I instancji oraz Naczelny Sąd Administracyjny uznały jednak, że przedstawione dokumenty, w tym wpis do księgi wieczystej, nie stanowiły wystarczającego dowodu na istnienie prawa zarządu w wymaganej dacie, co doprowadziło do oddalenia skargi kasacyjnej.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. (PKP S.A.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę PKP S.A. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. PKP S.A. zarzucało naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, twierdząc, że wszystkie przesłanki uwłaszczenia zostały spełnione, w tym posiadanie nieruchomości w zarządzie w dniu 5 grudnia 1990 r. Skarżąca podnosiła również zarzuty procesowe dotyczące naruszenia przepisów K.p.a. przez organy administracji. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, nie dopatrzył się przesłanek nieważności postępowania. Sąd uznał, że podstawą prawną wniosku PKP S.A. był art. 200 ust. 1 u.g.n., który wymagał, aby grunty stanowiące własność Skarbu Państwa w dniu 5 grudnia 1990 r. pozostawały w zarządzie państwowej osoby prawnej. PKP S.A. powoływało się na wpis w księdze wieczystej jako dowód prawa zarządu. Jednakże NSA, podzielając stanowisko organów administracyjnych i Sądu I instancji, stwierdził, że przedstawione dokumenty (protokół zdawczo-odbiorczy z 1951 r. i orzeczenie Ministra Kolei z 1952 r.) nie potwierdzają istnienia prawa zarządu w dniu 5 grudnia 1990 r. Sąd podkreślił, że prawo zarządu nie może być domniemane, a decyzja o jego ustanowieniu powinna precyzyjnie określać nieruchomość i cel korzystania z niej. Wpis w księdze wieczystej, nieodnoszący się do konkretnej decyzji o ustanowieniu zarządu, nie był wystarczający. NSA odwołał się do ugruntowanego orzecznictwa, w tym uchwał składu siedmiu sędziów NSA, które potwierdzają, że brak udokumentowanego prawa zarządu oznacza, iż nieruchomość należała do rad narodowych. Sąd uznał również, że przepisy rozporządzenia wykonawczego do ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowią lex specialis w stosunku do ogólnych zasad dowodzenia z K.p.a. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego i procesowego nie były uzasadnione.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, wpis w księdze wieczystej, który nie nawiązuje do treści konkretnej decyzji o ustanowieniu prawa zarządu, nie jest wystarczający do stwierdzenia istnienia tego prawa w dniu 5 grudnia 1990 r.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że prawo zarządu nie może być domniemane, a dowody przedstawione przez PKP S.A. (protokół zdawczo-odbiorczy, orzeczenie Ministra Kolei) nie potwierdzały istnienia prawa zarządu do nieruchomości w wymaganej dacie. Wpis w KW nie zastępuje decyzji administracyjnej o ustanowieniu zarządu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (15)

Główne

u.g.n. art. 200 § ust. 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 75 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

P.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu § § 4

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości art. 38 § ust. 2

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych art. 5 § ust. 1

Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa § § 75a

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej art. 6 § ust. 5 pkt 1 i 2 w związku z ust. 4 pkt 1 i 2

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 200 ust. 1 u.g.n. przez bezzasadne przyjęcie, że Spółka nie nabyła prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 151 P.p.s.a.) przez niezastosowanie i błędne zastosowanie, polegające na ograniczeniu zasady równej mocy środków dowodowych w postępowaniu administracyjnym.

Godne uwagi sformułowania

istnienia prawa zarządu nie można domniemywać przepisy te stanowią w takim przypadku lex specialis do ogólnych zasad dowodzenia określonych w K.p.a.

Skład orzekający

Agnieszka Miernik

sprawozdawca

Jolanta Rudnicka

przewodniczący

Monika Nowicka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie dowodzenia prawa zarządu nieruchomości przez państwowe osoby prawne na dzień 5 grudnia 1990 r., zwłaszcza w kontekście dowodów z ksiąg wieczystych i dokumentów historycznych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej PKP S.A. i nieruchomości będących w ich zarządzie przed 1990 r. Wymaga analizy konkretnych dokumentów historycznych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z uwłaszczeniem nieruchomości przez duże przedsiębiorstwa państwowe, co ma znaczenie praktyczne dla zarządzania majątkiem.

PKP S.A. przegrywa walkę o wieczyste użytkowanie nieruchomości – kluczowy dowód okazał się niewystarczający.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1985/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2341/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-02-24
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1899
art. 200 ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 77 § 1, art. 75 § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 1998 nr 23 poz 120
§ 4
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych  nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S. A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2341/22 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S. A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 30 czerwca 2022 r. nr DO-II.7610.287.2021.JL w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 24 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2341/22 oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z 30 czerwca 2022 r. nr DO-II.7610.287.2021.JL w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosły Polskie Koleje Państwowe S.A. z siedzibą w Warszawie (powoływanej dalej również jako "PKP" lub "Spółka"), zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.":
1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, to jest art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.g.n.", przez bezzasadne przyjęcie, że Spółka nie nabyła z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo że w niniejszej sprawie zrealizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia;
2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez niezastosowanie oraz art. 151 P.p.s.a. przez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 75 § 1 ab initio oraz art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", polegające na ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, mimo że takie ograniczenie jest nieuzasadnione, nie wynika wprost z przepisu ustawy, przerzuca na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post, faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę; gdyby Sąd I instancji dostrzegł powyższe uchybienie, skarga Spółki mogłaby zostać uwzględniona.
Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie oparto o ustalenia dokonane na podstawie niewystarczającej dokumentacji. W toku postępowania administracyjnego nie podjęto wszystkich koniecznych czynności niezbędnych do załatwienia sprawy, jak również nie dokonano właściwej oceny w zakresie braku spełnienia jednej z przesłanek zastosowania art. 200 ust. 1 u.g.n. Sąd I instancji nie dostrzegł tych uchybień.
Tymczasem, zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, w niniejszej sprawie zrealizowały się wszystkie przesłanki uwłaszczenia, to jest: 1) własność Skarbu Państwa nieruchomości gruntowej, 2) posiadanie gruntu w zarządzie przez przedsiębiorstwo państwowe Polskie Koleje Państwowe wedle stanu na dzień 5 grudnia 1990 r.
Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu.
Podstawą prawną zgłoszonego wniosku Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie o stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości i prawa własności obiektów trwale z gruntem związanych był art. 200 ust. 1 u.g.n. Warunkiem nabycia wskazanych praw jest, aby grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego) w dniu 5 grudnia 1990 r. pozostawały w zarządzie państwowej osoby prawnej, innej niż Skarb Państwa.
Strona skarżąca domagała się ustanowienia na jej rzecz prawa użytkowania wieczystego działek o numerach: [...]/2, [...]/5, [...]/8 i [...]/9, przedstawiając jako dowód na potwierdzenie posiadania przez jej poprzednika prawnego prawa zarządu (użytkowania) tych nieruchomości, wpis w dziale II księgi wieczystej nr [...] o treści: "Państwo – Przedsiębiorstwo "Polskie Koleje Państwowe" – DOKP [...]", na podstawie orzeczenia Ministra Kolei z 12 grudnia 1952 r. oraz zatwierdzonego tym orzeczeniem protokołu zdawczo-odbiorczego z 18 września 1951 r. w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa przedsiębiorstwa "[...]", stanowiącego byłą własność Spółki Akcyjnej "[...]" w [...].
Wojewoda Śląski decyzją z 23 lipca 2021 r. nr NW/IV/77200/133/08, wydaną na podstawie art. 200 u.g.n. oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.), powoływanego dalej jako "rozporządzenie", odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Polskie Koleje Państwowe S.A. z siedzibą w Warszawie prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w [...], obręb [...], [...], obejmującego działki ozn. nr [...]/2 o pow. 2,0402 ha, nr [...]/5 o pow. 0,0808 ha, nr [...]/8 o pow. 0,0690 ha i nr [...]/9 o pow. 4,3525 ha, dla których prowadzona jest księga wieczysta nr [...].
Minister Rozwoju i Technologii, po rozpatrzeniu odwołania Spółki, decyzją z 30 czerwca 2022 r. nr DO-II.7610.287.2021.JL utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z 23 lipca 2021 r.
W sprawie nie jest sporne, że prawo własności przedmiotowych nieruchomości nr [...]/2, nr [...]/5, nr [...]/8 i nr [...]/9 przysługiwało Skarbowi Państwa. Jak wskazał organ, najpierw z działki ozn. nr [1] wydzielono działki od nr [2] do [3], co potwierdzają m.in. pisma Prezydenta Miasta [...] z 25 lipca 2006 r. oraz z 10 maja 2016 r. Następnie, działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...]/1, nr [...]/2 i [...]/3, co potwierdza wykaz zmian gruntowych przyjęty do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego 2 września 2004 r. pod nr [...]. Wreszcie, decyzją Prezydenta Miasta [...] z 10 grudnia 2015 r. nr 585/2015 dokonano podziału działki nr [...]/1 między innymi na działkę nr [...]/5, a także podziału działki nr [...]/3 między innymi na działki nr [...]/8 i nr [...]/9. Obecnie, działki nr [...]/2, nr [...]/5, nr [...]/8 i nr [...]/9 są nadal wpisane do KW nr [...], gdzie w dziale II jako właściciel wyżej wymienionej nieruchomości wpisane jest Państwo - Przedsiębiorstwo Państwowe "Polskie Koleje Państwowe" DOKP [...]’.
Minister, odnosząc się do spornej kwestii w sprawie, to jest ustalenia czy przedmiotowy grunt znajdował się w zarządzie Polskich Kolei Państwowych według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., wskazał, że zarząd nieruchomością, o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. poz. 74 ze zm.), był ustanawiany nie w sposób ogólny, lecz tylko dla ściśle określonych składników mienia. Jednocześnie, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, istnienia prawa zarządu nie można domniemywać. Decyzja o oddaniu nieruchomości w zarząd powinna określać jej położenie, powierzchnię, mieć załączoną mapę sytuacyjną oraz wskazywać sposób i cel korzystania z niej. Stwierdzenie prawa zarządu do nieruchomości następuje na podstawie co najmniej jednego z dokumentów wymienionych enumeratywnie w § 4 rozporządzenia. W ocenie organu, protokół zdawczo-odbiorczy z 18 września 1951 r. oraz orzeczenie Ministra Kolei z 12 grudnia 1952 r. nie potwierdzają istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu, bowiem odnoszą się wyłącznie do przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa i nie przyznają przedsiębiorstwu żadnych praw rzeczowych do gruntu. Z pisma Prezydenta Miasta [...] z 25 lipca 2006 r. wynika, że PKP w zakresie przedmiotowych działek nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu w zarząd w formie prawem przewidzianej oraz brak jest informacji dotyczącej opłat ponoszonych przez wnioskodawczynię z tytułu władania wnioskowaną nieruchomością.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił stanowisko organów administracyjnych, że w sprawie nie została spełniona przesłanka posiadania przez Polskie Koleje Państwowe w Warszawie w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu do opisanej wyżej nieruchomości. Nie ma bowiem podstaw do przyjęcia, że wpis w KW stanowi dowód, że istniała konkretna decyzja o oddaniu w zarząd wyżej wymienionej nieruchomości, a w szczególności kiedy została wydana oraz co było jej przedmiotem. Tym bardziej, że prawa użytkowania lub zarządu nie można domniemywać. W ocenie Sądu I instancji, skoro wpis do księgi wieczystej nie nawiązuje do treści jakiejkolwiek konkretnej decyzji o ustanowieniu prawa zarządu, to nie może on stanowić podstawy do stwierdzenia istnienia tego prawa w żadnym czasie, a tym bardziej 5 grudnia 1990 r. (przepis art. 200 u.g.n. nakazuje, by prawo zarządu nieruchomości wykazane zostało na ten dzień). Decyzja o przekazaniu opisanej w niej nieruchomości w zarząd lub użytkowanie powinna zawierać określenie ich czasu i warunków. Oznacza to, że nawet wykazanie przez Spółkę, że takie prawo przysługiwało jej poprzednikowi prawnemu w jakiejkolwiek dacie, nie prowadzi do wniosku, że prawo to utrzymywało się do grudnia 1990 r. Zdaniem Sądu I instancji, analiza wpisu w KW jednoznacznie dowodzi, że nie świadczy on o oddaniu objętych wnioskiem działek w zarząd istniejący w dniu 5 grudnia 1990 r.
Pogląd ten podziela również skład orzekający. Zasadnie Sąd I instancji uznał za trafne stanowisko organów administracyjnych, że przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty nie mogą stanowić dowodu potwierdzającego, że przedmiotowe działki zostały przekazane PKP w zarząd. Wprawdzie, zgodnie z § 4 pkt 5 rozporządzenia dotychczasowe prawo zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości, według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., może być stwierdzone m. in. na podstawie "odpisu z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości", to jednak ani protokół zdawczo-odbiorczy z 18 września 1951 r. ani orzeczenie Ministra Kolei z 12 grudnia 1952 r. - będące podstawą wpisu w KW - nie potwierdzają istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu. Jak prawidłowo ustalił Minister, podstawą wydania orzeczenia z 12 grudnia 1952 r. były przepisy ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17) i przepis § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62 ze zm.) i dotyczą one problematyki nacjonalizacji wymienionego w niej majątku i uregulowania roszczeń byłych właścicieli. Przepisy te nie regulowały materii związanej z przejęciem mienia przez poszczególne przedsiębiorstwa, a co za tym idzie nie przyznawały przedsiębiorstwu żadnych praw rzeczowych do gruntu. Protokół zdawczo-odbiorczy z 18 września 1951 r. został zaś wydany w związku z realizacją postanowień orzeczenia Ministra Komunikacji Nr 9 z dnia 25 lutego 1948 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw komunikacyjnych (M.P. Nr 27, poz. 102) i nie wskazano w nim czy i na jakiej podstawie przedmiotowy grunt miałby zostać przekazany w zarząd PKP.
W tej materii konieczne jest zatem odwołanie do ugruntowanego orzecznictwa sądowoadministracyjnego, w tym orzecznictwa zawartego w uchwałach składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2017 r. sygn. akt I OPS 2/16 (publ. ONSAiWSA 2017/4/59) i z 26 lutego 2018 r. sygn. akt I OPS 5/17 (publ. ONSAiWSA 2018/3/42). W powołanych uchwałach Naczelny Sąd Administracyjny przyjął bowiem, że pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego prawa, w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.), oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.).
Należy również podzielić pogląd wyrażony w wyroku NSA z 13 lutego 2025 r. sygn. akt I OSK 2098/22 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że treść art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami (...) jest jasna i nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Zgodnie z jego brzmieniem, państwowe jednostki organizacyjne uzyskują grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości.
W takiej więc sytuacji, brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych, aby nadawać temu przepisowi inną treść, aniżeli ta, która wynika z jego literalnej wykładni. Żadna wykładnia przepisu prawa nie może bowiem prowadzić do skutków oczywiście sprzecznych z wyraźnym brzmieniem danego przepisu, czy też do odmowy jego zastosowania w brzmieniu ustalonym przez ustawodawcę.
Uzupełniająco należy zaznaczyć, że postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OPS 4/17, Naczelny Sąd Administracyjny, orzekając w pełnym składzie, odmówił podjęcia uchwały w przedmiocie zagadnienia: "Czy do wykazania zarządu nieruchomością wykonywanego w dniu 27 maja 1990 r. przez państwowe jednostki organizacyjne znajduje zastosowanie katalog środków dowodowych określony w § 4 i 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu".
Ponadto dodać trzeba, że kwestie dowodowe związane z wykazywaniem w postępowaniu uwłaszczeniowym prawa zarządu (użytkowania) przez państwowe i komunalne osoby prawne zostały bardzo dokładnie rozważone w najnowszej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, podjętej w dniu 16 grudnia 2024 r. sygn. akt I OPS 2/23, w której skład poszerzony stwierdził, że w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne decyzja, o której mowa w § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. z 1998 r. Nr 23, poz. 120), może stanowić samoistny dowód stwierdzenia posiadania wskazanego w tej decyzji gruntu w zarządzie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 ze zm.).
Wobec powyższego w skardze kasacyjnej nie zostało wykazane, że Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 200 ust. 1 u.g.n.
Przechodząc do oceny zarzutów procesowych, należy stwierdzić, że oparcie zaskarżonego wyroku na przepisie art. 151 P.p.s.a a nie na postulowanym przez skarżącą przepisie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. było wyłącznie konsekwencją przyjętej przez Sąd Wojewódzki oceny prawnej. Nie można przy tym skutecznie twierdzić, że w toku postępowania administracyjnego organy naruszyły art. 75 § 1 ab initio K.p.a. oraz art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. z tego powodu, że w postępowaniu ograniczono zasadę równej mocy środków dowodowych, mimo że takie ograniczenie było nieuzasadnione i nie wynikało wprost z przepisu ustawy, a przerzucało na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a ponadto przez wprowadzenie takiego wymogu ex post, faktycznie pozbawiało stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych.
W rozporządzeniu z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu, Rada Ministrów określiła bowiem m. in szczegółowe zasady i tryb stwierdzania dotychczasowego prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości, a także prawa użytkowania nieruchomości przez spółdzielnie, związki spółdzielcze oraz inne osoby prawne.
Wprawdzie ani zarząd, ani trwały zarząd, nie były i nie są prawami rzeczowymi – w rozumieniu Kodeksu cywilnego – ale uprawnienia wynikające z prawa zarządu oraz trwałego zarządu są mocno zbliżone do praw rzeczowych, takich jak własność czy użytkownie wieczyste. Ponadto legitymowanie się – w określonej dacie – prawem zarządu w stosunku do danej nieruchomości przez państwową jednostkę organizacyjną prowadzi do nabycia – i to z mocy prawa – przez tę jednostkę prawa użytkowania wieczystego do owej nieruchomości, a więc prawa rzeczowego, traktowanego najczęściej, na równi z prawem własności. W takim stanie rzeczy nie może budzić żadnych wątpliwości udzielenie przez ustawodawcę Radzie Ministrów upoważnienia do określenia w przepisach szczególnych zasad dowodzenia istnienia (w tym przypadku) prawa zarządu. Przepisy te stanowią w takim przypadku lex specialis do ogólnych zasad dowodzenia określonych w K.p.a., a stan taki nie jest odosobniony w polskim ustawodawstwie. Tytułem przykładu można wskazać choćby na regulację prawną dotyczącą kwestii dowodowych, a przewidzianą w art. 6 ust. 5 pkt 1 i 2 w związku z ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 oraz Dz. U. z 2014 r. poz. 1090 i Dz. U. z 2016 r. poz. 2042).
Nie jest wobec powyższego uzasadniony zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 75 § 1 K.p.a., gdyż wpis w KW o niekwestionowanej treści nie był wystarczający do przyjęcia, że poprzednikowi prawnemu Spółki przysługiwało prawo zarządu do przedmiotowej nieruchomości.
Nie jest także skuteczny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone przez organy prawidłowo. Spółka nie przedłożyła żadnego z dokumentów, o jakich mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia. Dowód z wpisu do KW został natomiast oceniony prawidłowo. Stawiając w skardze kasacyjnej zarzut wadliwych i niedostatecznych ustaleń Spółka nie określiła, jaki dowód istotny ze względu na przedmiot poszukiwania został pominięty. Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że organ oparł się na zgromadzonym w aktach sprawy, pozyskanym prawidłowo z udziałem wnioskodawcy, materiale dowodowym i w oparciu o ten materiał wyjaśnił w sposób wystarczający swoje stanowisko odnośnie do dokonanego w kontrolowanym postępowaniu rozstrzygnięcia.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a., ponieważ strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Z tych powodów uznając, że zarzuty kasacyjne nie były usprawiedliwione, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 w związku z art. 182 § 2 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 zdanie drugie P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI