I OSK 1980/21

I OSK 1980/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-04-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Mariola Kowalska /przewodniczący/
Piotr Niczyporuk
Symbol z opisem
6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Wr 578/20 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2021-07-06
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 188, art. 135 w zw. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 13 kwietnia 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Wr 578/20 w sprawie ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przyznania prawa własności gruntu 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty O. z dnia [...] czerwca 2018 r. [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz B. D. kwotę 1137 (tysiąc sto trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 6 lipca 2021 r. oddalił skargę B. D. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. (Kolegium) z [...] października 2020 r. w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przyznania prawa własności gruntu.
Wyrok wydany został w następujący stanie faktycznym i prawnym sprawy :
Decyzją z [...] września 1979 r. Naczelnik Miasta i Gminy O. (Naczelnik), na podstawie art. 45 i art. 52 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), na wniosek M. S. i H. S., m.in. orzekł o nieodpłatnym przejęciu zgodnie z wnioskiem na własność Państwa gospodarstwa rolnego o ogólnej powierzchni 8,49 ha, bez budynków oraz bez inwentarza żywego i martwego (....), położonego we wsi G., w granicach działek [...] i [...], dla którego jest założona księga wieczysta [...]. Orzekł również o wyłączeniu spod przejęcia zabudowań mieszkalnych i gospodarczych i pozostawieniu ich jako odrębnego od gruntu działki siedliskowej nr [...], na której były położone, przedmiotu własności. W decyzji wskazano, że budynki, które zostały wyłączone spod przejęcia znajdują się na działce nr [...], stanowiącej obszar niezbędny do korzystania z tych budynków."
Skarżąca nabyła prawo własności jednego zabudowania tzn. domu mieszkalnego (budynku starego, liczącego około 80 lat) na podstawie umowy darowizny z [...] maja 1992 r. zawartej z H. S. i M. S. (umowa zawarta w formie aktu notarialnego, repertorium A nr: [...]). W dziale drugim księgi wieczystej nr [...] Skarżąca została ujawniona jako właścicielka budynku, która tytuł prawny własności nabyła na podstawie ww. umowy darowizny zabudowań, zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...] maja 1992 r.
Wnioskiem z [...] czerwca 2017 r., Skarżąca wystąpiła do Starostwa Powiatowego w O. o nieodpłatne przeniesienie na jej własności całej działki gruntu oznaczonej ewidencyjnie nr [...], położonej w miejscowości G. W uzasadnieniu wyjaśniła, że jest właścicielką domu i zabudowań stanowiących odrębną nieruchomość.
Decyzją z [...] czerwca 2018 r. Starosta O. (Starosta) odmówił Skarżącej przyznania własności - będącego własnością Skarbu Państwa - gruntu (KW nr [...] pod zabudowaniami stanowiącymi odrębną nieruchomość, zapisanymi w księdze wieczystej nr [...], położonego w obrębie G., gmina T., w granicach działki gruntu oznaczonej ewidencyjnie nr [...], o powierzchni 0,2371 ha.
Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53, ze zm., dalej : "ustawa").
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że w 1984 r. dokonano podziału geodezyjnego działki gruntu nr [...], celem wydzielenia działek nr [...] i nr [...]. Kolejne podziały geodezyjne (podział w 1986 r. działki nr [...] na działki nr [...] oraz nr [...]; następnie podział w 2000 r. działki nr [...] na działki nr [...], nr [...], nr [...]) doprowadziły do wydzielenia działki nr [...], o powierzchni 0,2371 ha. Granice tej działki zostały ustalone w taki sposób, aby wydzielić jedynie grunt niezbędny do korzystania z istniejących zabudowań. Dla przedmiotowej działki została założona księga wieczysta nr [...]. Wyjaśnił, że wszystkie wyszczególnione w tej księdze wieczystej budynki przypisane są do działki gruntu nr [...] i w podrubryce 1.4.2 "budynek", w polach 1.4.2.11 "odrębność" wpisano informację "NIE", a zatem zgodnie z § 20 pkt 2 lit. k rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 marca 2016 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie teleinformatycznym (Dz. U. z 2016 r. poz. 312, z późn. zm.), wpisy te zawierają informację, że budynki nie stanowią odrębnej nieruchomości. W dziale II jako właściciel, wpisany jest Skarb Państwa - Agencja Nieruchomości Rolnych.
Organ I instancji wskazał, że w trakcie prowadzonego postępowania dokonano również badania księgi wieczystej nr [...]. W części Okładka - oznaczenie księgi wieczystej, w rubryce Informacje podstawowe, w polu typ księgi, wpisany jest budynek stanowiący odrębną nieruchomość. W dziale I - Oznaczenie Nieruchomości wpisane jest położenie ze względu na obręb geodezyjny, gminę, powiat oraz województwo. Treść pola w podrubryce budynek odnosząca się do identyfikatora budynku i działki jest pusta, w polu przeznaczenie budynku figuruje wpis Zabudowania. Natomiast w rubryce 1.9 komentarz do migracji figuruje zapis "Opis i plan: rejestr i mapa położone są na działce nr [...] ". W dziale II - Własność, w rubryce Właściciel, wpisana jest B. S., c. F. i D.; podstawą wpisu jest umowa darowizny z dnia [...] maja 1992 r. Działy III i IV ww. księgi wieczystej nr [...] są wolne od wpisów.
Zdaniem organu Skarżąca nie posiada tytułu prawnego do wszystkich nieruchomości zlokalizowanych na działce nr [...], co wyklucza wydanie decyzji zgodnie z jej żądaniem.
Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, Kolegium działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. - uchyliło decyzję Starosty i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 14 listopada 2019 r., sygn. akt. II SA/Wr 576/19 uchylił w całości zaskarżona decyzję Kolegium.
W uzasadnieniu podkreślił, że stawiając zarzut nieustalenia przez organ I instancji spadkobierców rolników, którzy przekazali gospodarstwo na rzecz państwa, Kolegium w żaden sposób nie wykazało, że w okolicznościach niniejszej sprawy wystąpiła konieczność ustalania spadkobierców. W ocenie WSA, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynikało bowiem, jakie dowody lub okoliczności pozwoliły organowi odwoławczemu stwierdzić, że osoby które przekazały gospodarstwo rolne na Skarb Państwa nie żyją.
Ponadto Sąd zauważył, że Kolegium nie przeprowadziło pełnej analizy treści umowy darowizny z dnia [...] maja 1992 r. Przyjmując, że Skarżącej darowano jedno z zabudowań, dla których prowadzona była księga wieczysta nr [...] (określone jako budynek mieszkalny) - w ocenie Sądu - organ pominął zawarte w § 1 tej umowy oświadczenie małżonków S., że są oni właścicielami zabudowań stanowiących odrębną nieruchomość położonych we wsi G., dla których prowadzona jest ww. księga wieczysta oraz, że "poza tym oświadczają, oni, że jest to tylko jedno zabudowanie tzw. dom mieszkalny - budynek stary liczący około 80 lat ..." Kolegium nie oceniło treści tych oświadczeń w kontekście ilości zabudowań objętych ww. księgą wieczystą stanowiących składniki przekazanego gospodarstwa rolnego i tego, czy umowa darowizny obejmowała faktycznie tylko jeden z kilku budynków ujawnionych w tej księdze, czy też był to jedyny budynek ujawniony w księdze. Przy tym Sąd stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie można uznać za przekonujące i prawidłowo uzasadnione stanowisko Kolegium, że wpis własności w księdze wieczystej nr [...], na który powołuje się skarżąca, nie jest dowodem potwierdzającym tytuł prawny do budynków wpisanych w ww. księdze wieczystej. Kolegium wyrażając bowiem pogląd, że domniemanie, o którym stanowi art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz rękojmia z art. 5 ww. ustawy nie rozciąga się na dział I-O ksiąg wieczystych, nie poddało tej okoliczności wszechstronnej i pełnej analizie, pomijając wskazywany w literaturze zróżnicowany charakter wpisów w dziale I-O.
Zdaniem WSA Kolegium pominęło także, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że zasada wyrażona w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym dotyczącą treści wpisów własności w księdze wieczystej. Oczywiście domniemania wynikające z art. 3 ww. ustawy, jako domniemania iuris tantum, mogą być obalone przez przeciwstawienie im dowodu przeciwnego, jednak kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej, jest zagadnieniem prawa cywilnego. Przyjęcie poglądu, że domniemanie z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece mogłoby być obalone także w postępowaniu administracyjnym, prowadziłoby do sytuacji w której w istocie rzeczy organ administracji publicznej zastępowałby sąd powszechny wydając rozstrzygnięcie w kwestii zastrzeżonej dla postępowań cywilnych (tak NSA w wyroku z dnia 1 czerwca 2016 r., I OSK 2100/14).
Sąd wskazał, że w świetle przedstawionych okoliczności nie można uznać, że wyrażona przez Kolegium ocena dowodów, na które powołuje się Skarżąca w postaci odpisów z księgi wieczystej - która legła także u podstaw wydania decyzji kasacyjnej - jest wystarczająca. Z przedstawionej przez organ odwoławczy argumentacji nie wynikało bowiem, aby rozważał on opisany wyżej zróżnicowany charakter wpisów w dziale I-O księgi wieczystej powadzonej dla zabudowań w której skarżąca ujawniona została jako ich właścicielka. Tymczasem bez uwzględnienia owego zróżnicowanego charakteru wpisów, jak też bez przeprowadzania gruntownej i pełnej analizy oświadczeń rolników zawartych w umowie z dnia [...] maja 1992 r. co do ilości budynków wpisanych w księdze wieczystej, przedwczesne było formułowanie kategorycznego wniosku o nieudokumentowaniu przez Skarżącą tytułu prawnego do wszystkich zabudowań ujawnionych w księdze wieczystej nr [...].
Sąd wyjaśnił, że w ponownym postępowaniu Kolegium powinno ocenić w aspekcie powołanych poglądów doktryny i orzecznictwa oraz po przeprowadzeniu analizy oświadczeń zawartych w § 1 umowy darowizny, czy Skarżąca może wykazywać swój tytuł prawny do wszystkich budynków znajdujących się na działce nr [...] w oparciu o wpis własności ujawniony w księdze wieczystej nr [...]. Kolegium powinno także rozważyć, czy istnieje konieczność ustalenia spadkobierców osób, które przekazały gospodarstwo rolne na Skarb Państwa oraz, czy konieczne jest ustalenie stanowiska innych właścicieli co do wniosku Skarżącej. Dopiero po przeprowadzeniu oceny zgromadzonego materiału dowodowego z uwzględnieniem powyższych okoliczności organ winien ustalić, czy materiał ten jest wystarczający dla wydania w sprawie rozstrzygnięcia orzekającego co do istoty sprawy, czy też zaistnieje konieczność wydania decyzji kasacyjnej.
Rozpoznając ponownie sprawę decyzją z [...] października 2020 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję Starosty.
Kolegium ustaliło, że H. S. (ur. [...] marca 1921 r., córka Ł. i F.) zmarła [...] kwietnia 1997 r. zaś M. S. [...] grudnia 2018r.
Ponadto - na prośbę Kolegium - w piśmie sporządzonym w dniu [...] października 2020 r. - Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego dokonał analizy zbioru dokumentów uzasadniających wpisy do bazy danych ewidencji gruntów i budynków oraz dokumentacji geodezyjnej wchodzącej w skład państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego.
Realizując wskazania Sądu zawarte w wyroku z 14 listopada 2019 r. (II SA/Wr 576/19) oraz odnosząc się do twierdzenia Skarżącej, że jest właścicielką zabudowań położonych na działce ewidencyjnej nr [...], co – w jej ocenie - jednoznacznie wynika z treści księgi wieczystej nr [...] , w której została wpisana jako właścicielka zabudowań na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu, Kolegium podkreśliło, że dział I-O księgi wieczystej nie jest przeznaczony do wpisów praw, lecz do wpisywania danych faktycznych. Wprawdzie treść wpisów w tym dziale powinna być zgodna z danymi z katastru nieruchomości, to jednak wpisy te nie przesądzają o istnieniu prawa własności. W związku z tym wpis w dziale pierwszym nie odzwierciedla stanu prawnego nieruchomości, a jedynie jej faktyczny opis wynikający z dokumentów urzędowych będących podstawą wpisu. Powołane przez Skarżącą orzeczenia sądu wieczystoksięgowego o sprostowaniu (aktualizacji) oznaczenia nieruchomości w dziale pierwszej księgi wieczystej nie rozstrzygają zatem o prawach ujawnionych w księdze wieczystej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2019 r., IV CZ 9/19). Nawet bowiem prawomocne orzeczenie sądu wieczystoksięgowego dotyczące oznaczenia nieruchomości w księdze wieczystej może być w każdej chwili zmienione na podstawie nowych dokumentów, dotyczących oznaczenia danej nieruchomości, tak jak w rozpatrywanej sytuacji sąd wprowadzał zmiany w dziale pierwszym ww. ksiąg wieczystych m.in. w 2008 oraz w 2009 r., a następnie w 2018 r. i w 2019 r.
W rozważanej sytuacji typ księgi wieczystej nr [...] - w której w dziale drugim ujawniono prawo własności przysługujące wnioskodawczyni - oznaczono jako księgę prowadzoną dla budynku stanowiącego odrębną nieruchomość. W tej księdze wieczystej, w dziale pierwszym, w dniu [...] lipca 2019 r. dokonano wpisów stanowiących sprostowanie oznaczenia nieruchomości i wykreślono oznaczenie "Zabudowania", a wpisano ogólne oznaczenie sześciu budynków (w rubrykach: przeznaczenie budynku) i oznaczenie numeru działki ewidencyjnej '"(czyli nr [...]), na której są usytuowane. Samo jednak sprostowanie (aktualizacja) oznaczenia budynków w dziale pierwszym księgi wieczystej nie rozstrzyga o przestrzennym rozmiarze przedmiotu prawa własności przysługującego wnioskodawczyni.
Dalej Kolegium zauważyło, że dokonywane w dziale I-O księgi wieczystej oznaczenie nieruchomości bez wątpienia zawiera informacje (dane) natury faktycznej. Z tej więc przyczyny wykluczano pierwotnie, w doktrynie i orzecznictwie, objęcie ich domniemaniem zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Według aktualnych poglądów doktryny i orzecznictwa zawarte w dziale I-O dane służące określeniu przedmiotu własności i dalszych praw ujawnionych w księdze wieczystej są objęte domniemaniem z art. 3 ust. 1 u.k.w.h., ale informacji o charakterze ściśle faktycznym, dotyczących położenia, powierzchni i przeznaczenia nieruchomości (w tym nieruchomości budynkowych), nie można obejmować domniemaniem wskazanym w art. 3 u.k.w.h. Wobec tego domniemania te - w tym obejmujące zawarte w dziale I-O dane służące określeniu przedmiotu własności - mają charakter domniemań prawnych, ale mogą podlegać obaleniu. Domniemanie zgodności prawa jawnego z księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest domniemaniem wzruszalnym; wpis prawa własności ma charakter deklaratywny i może zostać obalony nie tylko w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, ale także w każdym postępowaniu, w którym kwestia ta stanowi przesłankę rozstrzygnięcia, co też znajduje swoje uzasadnienie w doktrynie oraz judykaturze.
Kolegium podzieliło występujący w literaturze pogląd, że "treść działu pierwszego indywidualizuje nieruchomość, dla której księga jest prowadzona, a dział drugi ujawnia prawo własności (użytkowania wieczystego), którego nieruchomość jest przedmiotem". Rzeczywisty stan prawny nieruchomości należy ujmować w dwóch aspektach. W pierwszym - jako stan prawny zgodny z treścią wpisu ujawniającego prawa do nieruchomości i w drugim - jako zgodny z prawem materialnym niezależnie od treści wpisu. Wówczas konieczne jest zapoznanie się poza samą treścią wpisu, także z podstawą jego dokonania, a więc z dokumentem złożonym do akt księgi wieczystej. W takiej sytuacji obalenie domniemania (art. 3 u.k.w.h.) nie następuje dopiero przez wytoczenie powództwa na podstawie art. 10 ust. 1 u.k.w.h., lecz w wyniku stwierdzenia, że wpis nie jest zgodny z rzeczywistym stanem prawnym (por. A. Oleszko, Prawo o notariacie. Księgi wieczyste. Postępowanie wieczystoksięgowe, Warszawa 2014, s. 32 i n.).
Kolejno Kolegium zauważyło, że wpisy w dziale I-O, dotyczące oznaczenia nieruchomości, jej położenia, obszaru i konfiguracji, nie tworzą stanu prawnego nieruchomości. Gdy chodzi o położenie i obszar nieruchomości, to cechy te mają prawne znaczenie tylko z punktu widzenia wyodrębnienia przedmiotu własności z powierzchni ziemskiej (por. art. 46 § 1 k.c.). Dlatego oznaczenie nieruchomości (nr ewidencyjny działki) w księdze wieczystej indywidualizuje przedmiot własności, konkretnego właściciela. Nie znaczy to jednak, że oznaczenie nieruchomości w dziale pierwszym według danych ewidencyjnych, rozstrzyga na korzyść wpisanego właściciela w księdze o konkretnej powierzchni gruntu. Powierzchnia ta bowiem na skutek różnych zaszłości faktycznych lub zdarzeń prawnych może być większa lub mniejsza od wykazanej w księdze wieczystej.
Zdaniem Kolegium obalenie domniemania zgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym może nastąpić w każdym postępowaniu, w którym od stwierdzenia (przy zanegowaniu domniemania) rzeczywistego stanu zależy treść rozstrzygnięcia, w tym również - przy zachowaniu wszelkich rygorów dowodowych - w postępowaniu administracyjnym. Tu jednak obalenie domniemania zgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w toku postępowania administracyjnego rodzi skutki prawne jedynie w zakresie osądzonej (rozstrzygniętej) sprawy, sam zaś wpis w księdze wieczystej utrzymuje się nadal i w dalszym ciągu, wyłączywszy osądzoną sprawę, funkcjonuje domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym. Kolegium zauważyło przy tym, że współcześnie już nikt nie podważa tezy, że w każdym postępowaniu administracyjnym można obalić domniemanie zgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, gdy ujawnienie prawa (czy jego wykreślenie) nastąpiło w trybie wpisu deklaratywnego, rejestrującego zmianę stanu prawnego nieruchomości. W tym przypadku ocena prawna, że wpis nie odpowiada rzeczywistemu stanowi prawemu, nie jest objęta mocą wiążącą orzeczenia sądu (art. 365, w związku z art. 366 K.p.c.) i wpływa jedynie na wynik konkretnego postępowania, nie rzutuje na dalsze istnienie wpisu i związaną z tym konieczność respektowania w dalszym ciągu łączącego się z nim domniemania w innych postępowaniach sądowych.
Uwzględniając powyższe Kolegium wskazało, że w rozważanej sytuacji typ księgi wieczystej nr [...] oznaczono jako księgę prowadzoną dla budynku stanowiącego odrębną nieruchomość. W tej księdze wieczystej, w dziale pierwszym, w dniu [...] lipca 2019 r. dokonano wpisów stanowiących sprostowanie oznaczenia nieruchomości i wykreślono oznaczenie "Zabudowania", a wpisano ogólne oznaczenie sześciu budynków (w rubrykach: przeznaczenie budynku) i oznaczenie numeru działki ewidencyjnej (czyli nr [...]), na której są usytuowane. Nie oznaczono powierzchni użytkowej tych budynków. Wymieniona działka gruntu oznaczona ewidencyjnie nr [...] wraz z działką gruntu nr [...] stanowi jedną nieruchomość gruntową, objętą księgą wieczystą nr [...]. Wpis dotyczący oznaczenia księgi wieczystej nr [...] wskazuje "budynek stanowiący odrębną nieruchomość", a wpisy w dziale pierwszym w "Podrubryce 1.4.2.-Budynek" wskazują ogólnie oznaczone budynki ze względu na ich przeznaczenie. To oznacza, że sam wpis w dziale pierwszym nie rozstrzyga, które z tych zabudowań wnioskodawczyni nabyła np. w drodze umowy darowizny. Wpis ten nie rozstrzyga w szczególności, że nabywca nabył od zbywców w drodze umowy również te zabudowania, które nie zostały wskazane w umowie.
W związku z tym ani w postępowaniu przed organem I instancji, ani w postępowaniu odwoławczym Skarżąca nie udowodniła, że jest właścicielką innych zabudowań niż jednego zabudowania tzn. domu mieszkalnego, który nabyła na podstawie umowy darowizny zawartej w dniu [...] maja 1992 r. W księdze wieczystej nr [...], w dziale drugim wnioskodawczyni została ujawniona jako właściciel nieruchomości budynkowej wyłącznie na podstawie tej umowy darowizny.
Ponownie analizując oświadczenia stron umowy darowizny z dnia [...] maja 1992 r., Kolegium wskazało, że w jej § 1 H. S. i M. S. oświadczyli, że są właścicielami zabudowań stanowiących odrębną nieruchomość położonych we wsi G. dla których prowadzona jest ww. księga wieczysta. Jednak "Poza tym oświadczają, oni, że jest to tylko jedno zabudowanie tzw. dom mieszkalny - budynek stary liczący około 80 lat (...)". Według § 2 ww. umowy "Małżonkowie M. i H. S. darują budynek mieszkalny - jako zabudowanie stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności położone we wsi G.- jak powołano w paragrafie pierwszym tego aktu wnuczce B.S.(...)." Stosownie do § 10 aktu notarialnego obejmującego tę umowę darowizny, nie naliczono podatku od darowizny od B. S. w myśl art. 9 ust. 1 pkt 1 i art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r., Dz. U. Nr 45 poz. 207, ze zm., w tym rozp. Min.Fin. z dnia 26 sierpnia 1991 r. Dz. U. Nr 82, poz. 368.
W tych okolicznościach - zdaniem Kolegium - uwzględniając zarówno oświadczenia darczyńców, jak i obdarowanej, a także to, że - z uwagi na określony przez strony tej umowy przedmiot prawa własności - nie naliczono podatku od darowizny, trzeba stwierdzić, że wnioskodawczyni na podstawie umowy darowizny nabyła wyłącznie budynek mieszkalny - jako zabudowanie stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności. Innego zdarzenia prawnego, które byłoby podstawą nabycia pozostałych zabudowań niemieszkalnych wnioskodawczyni zaś nie wskazała. Tym samym w tym postępowaniu Kolegium obaliło domniemanie zgodności wpisu w dziale pierwszym księgi wieczystej nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym. Na tę niezgodność wskazano również w piśmie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, sporządzonym w dniu [...] października 2020 r.
Dalej Kolegium podniosło, że H. S. zmarła [...] kwietnia 1997 r., M. S.S. [...] grudnia 2018 r., a Skarżąca nie określiła, kto jest spadkobiercą osób, które przekazały gospodarstwo na rzecz Skarbu Państwa i wskutek tego przekazania stały się właścicielami wyłącznie budynków niemieszkalnych stanowiących przed tym przekazaniem składnikami gospodarstwa rolnego. Kolegium nadmieniło przy tym, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady dochodzenia prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających ustalić wystąpienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Skoro więc Skarżąca nie ujawniła podstaw nabycia prawa własności pozostałych niemieszkalnych zabudowań, to jej kategorycznie sformułowane żądanie dotyczące nabycia całości działki gruntu nr [...] nie mogło zostać uwzględnione.
Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zobowiązanie Kolegium do wydania w terminie 1 miesiąca decyzji uwzględniającej jej wniosek i zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.
Kwestionowanej decyzji zarzuciła:
1. rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6 k.p.a. w związku z art. 365 § 1 k.p.c. polegające na prowadzeniu przez Kolegium postępowania zmierzającego do weryfikowania prawomocnego orzeczenia Sądu w przedmiocie wpisania Skarżącej jako właścicielki nieruchomości (wszystkich budynków posadowionych na działce nr [...]), dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], podczas gdy prowadzone przez Kolegium postępowanie nie może być wykorzystywane do weryfikowania prawomocnych orzeczeń sądów powszechnych, czy też wyników innych postępowań;
2. rażące naruszenie, a wręcz i lekceważenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6 k.p.a., w związku z art. 365 § 1 k.p.c., polegające na kwestionowaniu przez Kolegium prawomocnego orzeczenia Sądu w przedmiocie wpisania Skarżącej jako właścicielki nieruchomości (wszystkich budynków posadowionych na działce nr [...]), dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], podczas gdy zgodnie z przywołanym przepisem prawomocne orzeczenia wiążą również organy administracji publicznej, a zatem stanowią niepodważalny dowód w sprawie;
3. błąd w ustaleniach stanu faktycznego, poprzez przyjęcie przez Kolegium, iż Skarżąca nie udowodniła, że jest właścicielką wszystkich budynków posadowionych na działce nr [...] podczas gdy przedłożyła dowody potwierdzające tę okoliczność;
4. rażące naruszenie przez Kolegium prawa materialnego, tj. art. 6 ustawy,
5. rażące naruszenie art. 8 § 1 k.p.a., polegające na prowadzeniu przez Kolegium postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej;
6. rażące naruszenie art. 10 § 1 k.p.a, z uwagi na uzyskanie pisemnych informacji od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, podjęcie z urzędu zawieszonego postępowania i w tym samym dniu - bez możliwości zapoznania się przez Skarżącą z materiałem dowodowym - wydanie decyzji, czym oczywiście Kolegium uniemożliwiło czynny udział stronie w prowadzonym postępowaniu;
7. błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie przez Kolegium, że z informacji od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezji i Kartografii wynika niezgodność danych zawartych w wypisach z rejestru gruntów dotyczących działki nr [...] oraz wypisach z kartoteki budynków, podczas gdy z pisma [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezji i Kartografii jednoznacznie wynika, iż wpisy tam zawarte są prawidłowe, bowiem jak stwierdził [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezji i Kartografii "nie jest zasadne podejmowanie działań skutkujących aktualizacją danych ewidencyjnych";
8. błędną, wybiórczą i niepełną wykładnię oświadczeń z umowy darowizny z dnia [...] maja 1992 r., która to doprowadziła Kolegium do nieprawidłowych wniosków, co z kolei zadecydowało o wydaniu zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu Skarżąca przywołała argumentację przemawiającą za zasadnością postawionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawę.
Oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił, że w sprawie istotne było, że zaskarżona decyzja została wydana po uprzednim wyeliminowaniu – wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 14 listopada 2019 r. (sygn. akt II SA/Wr 576/19) – decyzji Kolegium z [...] czerwca 2019 r. z uwagi na zaniechanie wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności dotyczących treści umowy darowizny, zróżnicowanego charakteru wpisów w księdze wieczystej, ustalenia czy faktycznie istnieje potrzeba ustalenia spadkobierców M. i H.S., co oznaczało konieczność oceny sprawy z uwzględnieniem art. 153 p.p.s.a. Stanowi on, iż ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W realiach badanej sprawy – zdaniem Sądu– Kolegium w ponownie prowadzonym postępowaniu uwzględniło wskazania Sądu, a wydana przez nie decyzja odpowiada prawu.
Sąd wyjaśnił, że zgodnie z brzmieniem art. 6 ustawy właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzeka organ administracji publicznej. Celem zwrotu przekazanej na własność Państwa działki gruntu pod budynkami jest zapewnienie bardziej racjonalnego wykorzystania zarówno budynków, jak i gruntu pod tymi budynkami oraz doprowadzenie do sytuacji, w której będą one stanowiły jeden przedmiot własności danej osoby. Zarówno wykładnia językowa jak i celowościowa oraz systemowa jednoznacznie wskazują na to, że aby było możliwe wydanie decyzji orzekającej o nieodpłatnym przeniesieniu własności nieruchomości muszą być spełnione następujące przesłanki: osoba ubiegająca się o przeniesienie własności działki musi być właścicielem budynku, a budynek musi być usytuowany na działce, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego, które zostało przekazane.
Tymczasem w realiach badanej sprawy – jak słusznie zauważyły orzekające organy – brak jest podstaw do przyjęcia, iż Skarżąca legitymuje się tytułem prawnym do wszystkich budynków usytuowanych, w granicach działki nr [...], położonej w obrębie G., gmina T. Wg wpisu dokonanego w księdze wieczystej nr [...] - prowadzonej dla budynku stanowiącego odrębną nieruchomość - znajduje się tam sześć budynków, a względem Skarżącej ujawniono, że przysługuje jej prawo własności, co też – jak wynika z treści skargi – ma stanowić zasadniczy argument przemawiający za nieodpłatnym przyznaniem prawa własności gruntu na rzecz skarżącej.
Jednakże w toku postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji ustalono, że przysługujący Skarżącej zakres praw został ukształtowany wyłącznie w oparciu o umowę darowizny, zawartą w formie aktu notarialnego w dniu [...] maja 1992 r. pomiędzy samą skarżącą a H. S. i M. S. W toku postępowania nie ujawniono żadnych innych zdarzeń prawnych, z których wynikałby tytuł prawny Skarżącej do pozostałych zabudowań zlokalizowanych na działce nr [...]. Ze wspomnianego zaś aktu notarialnego – którego ponownej oceny zawartych w nim postanowień dokonało Kolegium – wynika, iż przedmiot darowizny stanowił wyłącznie budynek mieszkalny. Niniejsze wynika zarówno z samej treści aktu notarialnego, w którym darczyńcy wskazali, że darują budynek mieszkalny – jako zabudowanie stanowiące odrębny od gruntu budynek. Chociaż wobec zawartego w § 1 aktu notarialnego oświadczenia, że małżonkowie S. są właścicielami zabudowań stanowiących odrębną nieruchomość w sprawie istniały wątpliwości co do przedmiotu tej umowy pozostawiać wątpliwości, że Skarżąca została obdarowana wyłącznie jednym budynkiem – tj. budynkiem mieszkalnym. Potwierdza to także wyartykułowana w umowie okoliczność, że z uwagi na przedmiot umowy nie naliczono podatku od darowizny. Stąd nie może być wątpliwości, iż w realiach badanej sprawy skarżąca skorzystała z ulgi, o której mowa w art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, którą to obowiązująca wówczas ustawa wiązała z nabyciem budynku mieszkalnego.
W ocenie Sądu, kierując się wytycznymi zawartymi w uprzednim wyroku tut. Sądu z 14 listopada 2019 r. Kolegium w sposób prawidłowy ustaliło także, iż zmarli H. S. oraz M. S., którzy dokonali przekazania gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa stając się wyłącznie właścicielami budynków posadowionych na działce nr [...], których jeden z nich został darowany skarżącej. Pomimo wezwania Skarżąca nie określiła jednakże kto jest spadkobiercą małżonków S., a zatem komu przysługuje tytuł prawny do budynków niemieszkalnych, stanowiących uprzednio składnik gospodarstwa rolnego. Stosowne zaś w tym zakresie wezwania na etapie postępowania skierowano do skarżącej dwukrotnie tj. [...] października 2018 r. oraz [...] stycznia 2019 r. Pomimo wezwań Skarżąca nie określiła spadkobierców po H.S. oraz M. S.
W tak istniejących okolicznościach zasadnie w sprawie odmówiono nieodpłatnego przyznania Skarżącej prawa własności gruntu w granicach całej działki [...]. Zgodnie bowiem z art. 6 ustawy Skarżąca jako osoba ubiegająca się o przyznanie jej prawa własności nieruchomości zabudowanej winna wykazać prawo własności wynikające również z tytułu nabycia spadku. Niniejszego zaś w sprawie zabrakło, gdyż Skarżąca nie wykazała, że jest jedyną spadkobierczynią po H.S. oraz M. S. To z kolei wykluczało wydanie decyzji zgodnie z jej żądaniem. Jeżeli bowiem takim tytułem wykazuje się kilku spadkobierców to przeniesienie własności następuje na współwłasność stosownie do ich udziałów – odpowiednio do postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku.
W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy bezspornie pozwala na przyjęcie, iż Skarżąca posiada tytuł prawny wyłącznie do jednego budynku mieszkalnego. Wbrew twierdzeniom Skarżącej orzekające w sprawie Kolegium nie naruszyło przepisów przez nieuprawnioną weryfikację wpisów zawartych w księdze wieczystej co do przysługującego Skarżącej prawa własności, a jedynie na potrzeby rozstrzygnięcia sprawy dokonało ustalenia przedmiotu tego prawa wywodząc, iż przysługuje on wyłącznie względem budynku mieszkalnego, darowanego na podstawie umowy z dnia [...] maja 1992 r. Kolegium - stosownie do wskazań zawartych w uprzednim wyroku WSA we Wrocławiu - dokonało analizy wpisów zawartych w księdze wieczystej uwzględniając przy tym dokonane w 2019 r. sprostowanie w dziale pierwszym, kiedy to wykreślono oznaczenie "zabudowania" a wpisano ogólne oznaczenie sześciu budynków bez wskazywania ich powierzchni użytkowej. Co jednak istotne - wpisy dokonane w dziale I księgi wieczystej – obejmującym oznaczenie nieruchomości i zawierającym informacje natury faktycznej – nie rozstrzygają, jak słusznie zauważyło Kolegium, "o przestrzennym rozmiarze przedmiotu prawa własności" skarżącej, obejmującym wszystkie zabudowania zlokalizowane na działce nr [...]. W dziale zaś drugim względem Skarżącej zostało ujawnione prawo własności, którego źródłem jest wyłącznie umowa darowizny z dnia [...] maja 1992 r. Próżno szukać innych zdarzeniach prawnych, które stanowiłyby podstawę do ujawnienia skarżącej jako właścicielki pozostałych budynków.
Odnosząc się z kolei do zarzutów naruszenia prawa procesowego Sąd uznał, że w realiach niniejszej sprawy przeprowadzonemu postępowaniu i podjętym decyzjom nie można zarzucić wadliwości, uzasadniającej jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. W ocenie Sądu analiza akt wykazuje, że ustalenia organu znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, a przeprowadzona przez nie ocena jest prawidłowa i logiczna, w sprawie zaś nie występuje, przekroczenie granic swobodnej oceny materiału dowodowego, nie ma też nieuprawnionych wniosków wypływających z tej oceny. W sposób bowiem należyty wyjaśniono okoliczności stanu faktycznego oraz dokonano prawidłowego ustalenia mającej zastosowanie normy. Sporządzone natomiast uzasadnienie odzwierciedla poszczególne etapy prowadzonego postępowania oraz wyjaśnia podstawę prawną przyjętego rozstrzygnięcia w sposób wyczerpujący, tak aby strona mogła zrozumieć przesłanki i argumenty, którymi organ ten kierował się przy załatwianiu sprawy, nie naruszając tym samym wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania, jak również art. 6, 7 i 8 k.p.a.
Skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości zarzucając mu :
I. w granicach wskazanych w przepisie art. 174 pkt 1 p.p.s.a.:
1) naruszenie prawa materialnego przez błędna wykładnię art 6 ustawy, w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. polegającą na zlekceważeniu prawomocnego orzeczenia Sądu w przedmiocie wpisania Skarżącej w księgę wieczystą jako właścicielki nieruchomości w skład której wchodzi wszystkie 6 budynków posadowionych na działce nr [...] znajdującej się w miejscowości G.w Gminie T. (dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] budynki stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności) i dokonaniu innych ustaleń niżeli te, które- wynikają z prawomocnego orzeczenia i wpisu w księdze wieczystej, podczas gdy zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże strony i sąd który je wydał oraz inny sąd i inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a co za tym idzie sąd i organy administracji publicznej w prowadzonym postępowaniu nie mogą poczynić innych ustaleń, aniżeli te które wynikają z prawomocnego orzeczenia.
Skarżąca wskazała, że powyższy zarzut znajduje potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym 1 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. i OSK 2100/14, w którym to Sąd wskazał, że ".organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdza wieczystej". Stanowisko wyrażone w w/w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego jest ugruntowane w orzecznictwie - vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 września 2016r, I OSK 1168/15; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 kwietnia 2017r. I OSK 503/16; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 sierpnia 2019 r. I OSK 1141/16.
2) naruszenie prawa materialnego przez błędna wykładnię art. 6 w związku z art. 3 i art. 5 u.k.w.h., polegającą na przyjęciu, że art. 3 i art. 5 u.kw.h. w ogóle nie ma zastosowania do wpisów w dziale I-O księgi wieczystej, podczas gdy z ugruntowanej linii orzeczniczej wynika, iż wpisy w dziale I-O pozwalające zindywidualizować nieruchomość współtworzą stan prawny nieruchomości łącznie z wpisami w pozostałych działach księgi wieczystej. Zatem domniemania i rękojmia zawarte w art. 3 i art. 5 u.k.w.h. obejmują istnienie praw wpisanych w stosunku do całej nieruchomości oznaczonej w dziale I-O. (vide: K. Gołębiowski, Materialnoprawne skutki oznaczenia nieruchomości w dziale I-0 księgi wieczystej, s. 121 i n.; nie chodzi tu jednak o powierzchnię nieruchomości).
Powyżej reprezentowane stanowisko znajduje również potwierdzenie w postanowieniu Sądu Najwyższego z 16 lutego 2012 r, sygn. akt IV CSK 272/2011, w którym Sąd wskazał, iż "Stan prawny nieruchomości rozumieć należy jako stan praw do niej. Prawa odnoszące się do nieruchomości ujęte są w działach li-IV księgi wieczystej. Nie można jednak ustalić ich pełnej treści bez uwzględnienia opisu nieruchomości zawartego w dziale l. Opis ten określa cechy fizyczne nieruchomości, które identyfikują i umieszczają nieruchomość w przestrzeni, o ile więc same cechy fizyczne (nie mieszczą się w pojęciu stanu prawnego, ponieważ opisują tylko, dla jakiej nieruchomości księga jest prowadzona, o tyle - w połączeniu z wynikającymi z dalszych działów prawami do nieruchomości - nabierają znaczenia prawnego jako wyznacznik przedmiotu określonego prawa". W takim wypadku rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych obowiązuje również dla działu I-0 księgi wieczystej.
Podsumowując, Skarżąca wskazała, że w judykaturze i orzecznictwie istnieje ugruntowane stanowisko, zgodnie z którym domniemywać należy istnienie praw podmiotowych ujawnionych w księdze wieczystej w stosunku do całej nieruchomości oznaczonej w dziale I-0, zwłaszcza gdy mamy do czynienia z tzw. budynkowym typem księgi wieczystej, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie.
II. W granicach wskazanych w przepisie art. 174 pkt 2 p.p.s.a.:
1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 153 p.p.s.a. poprzez pominięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 14 listopada 2019 r. sygn. akt lI SA/Wr 576/19, a wskazującym, iż wpis prawa własności skarżącej w księdze wieczystej [...] jest dowodem potwierdzającym tytuł prawny do budynków wpisanych w niniejszej księdze wieczystej.
2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 153 p.p.s.a. poprzez pominięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 14 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Wr 576/19, z której wynikało, iż cyt. "zasada wyrażona w art. 3 u.k.w.h. wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym dotyczącą treści wpisów w księdze wieczystej.",
3) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny- wpływ na wynik sprawy tj. art. 153 p.p.s.a. poprzez pominięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazania wyrażonego w wyroku z 14 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Wr 576/19, a polegającego na obowiązku respektowania potwierdzonego w literaturze zróżnicowanego charakteru wpisów w dziale I-O oraz korzystania z domniemania wynikającego z art. 3 i art. 5 u.k.w.h., wpisów w dziale I-O stanowiących wyznacznik przedmiotu określonego prawa,
4) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 153 p.p.s.a. poprzez pominięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazania wyrażonego w wyroku z 14 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Wr 576/19, co do obowiązku zbadania jakie budynki wchodziły w skład księgi wieczystej [...] przed dokonaniem darowizny budynków przez H. i M. S. na rzecz Skarżącej,
5) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez oparcie wyroku na niepełnej analizie i nietrafnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, na podstawie której Sąd doszedł do błędnego przekonania, iż Skarżąca nie jest właścicielką wszystkich budynków posadowionych na działce nr [...] znajdującej się w miejscowości G. w Gminie T.
6) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 kpa i 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., poprzez oddalenie skargi pomimo niedokonania przez organ administracji wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, a w konsekwencji dokonanie błędnych ustaleń faktycznych i błędne przyjęcie, iż Skarżąca nie jest właścicielką wszystkich budynków posadowionych na działce nr [...] znajdującej się w miejscowości G.w Gminie T.
7) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez lakoniczne i uchybiające wymogom należytej staranności uzasadnienie wyroku, które uniemożliwia ustalenie toku rozumowania Sądu w kwestiach zasadniczych.
8) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak odniesienia się do wszystkich zarzutów zawartych w skardze.
Mając na względzie wskazane zarzuty Skarżąca wniosła o
1) przeprowadzenie, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu (w tym celem ustalenia jakie budynki wchodziły w skład księgi wieczystej [...] przed dokonaniem darowizny budynków przez H. i M. S. na rzecz skarżącej) dowodu ze wszystkich dokumentów znajdujących się w Księdze Wieczystej nr [...] na okoliczność potwierdzającą prawo własności Skarżącej do wszystkich budynków posadowionych ha działce nr [...] znajdującej się w miejscowości G. w Gminie T., które to budynki wcześniej należały do M. i H. S. (dziadków skarżącej).
2) uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznaniu temu Sądowi;
3) zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącej z uwzględnieniem obu instancji, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
W piśmie z [...] grudnia 2022 r. Skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, aczkolwiek Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela wszystkich podniesionych w niej zarzutów.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy Skarżącej przysługuje prawo własności do wszystkich budynków posadowionych na działce [...]. Skarżąca wywodzi swoje prawo do budynków posadowionych na działce z treści wpisów do księgi wieczystej [...]. Kolegium a za nim Sąd pierwszej instancji uznały, że Skarżącej przysługuje prawo własności wyłącznie do jednego budynku opisanego w przywołanej księdze wieczystej, to jest budynku mieszkalnego wymienionego wprost w umowie darowizny z [...] maja 1992 r.
W zarzutach objętych punktami 2.1-4 petitum skargi kasacyjnej Skarżąca zarzucała Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie art. 153 p.p.s.a. z uwagi na nieuwzględnienie oceny prawnej wyrażonej w wyroku z 14 listopada 2019 r. II SA/Wr 576/19
Odnosząc się do tego zarzutu przypomnieć należy, że wyrok z 19 listopada 2019 r. wydany został na skutek sprzeciwu wniesionego przez Skarżącą od kasatoryjnej decyzji Kolegium z [...] czerwca 2019 r. Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla oceny zasadności zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a.
Jak wskazuje się w orzecznictwie, zadaniem sądu rozpoznającego sprzeciw od decyzji kasatoryjnej jest jedynie ocena, czy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy organ odwoławczy słusznie uznał, że zostały w danym przypadku spełnione wymogi do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. Powyższe potwierdza brzmienie art. 64e p.p.s.a., zgodnie z którym rozpoznając sprzeciw od decyzji Sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o których stanowi art. 138 § 2 k.p.a. Sąd nie bada wówczas kwestii związanych z innymi zagadnieniami natury pozaprocesowej, łączącymi się z oceną legalności wydanego w postępowaniu administracyjnym aktu. Kontrola sądowa, co do zasady, nie obejmuje zatem sformułowania końcowej oceny materialnoprawnej, odnoszącej się do istoty sprawy (jej przedmiotu), gdyż formułowanie wniosków w tym zakresie byłoby przedwczesne i niedopuszczalne. W rzeczywistości bowiem sąd takim działaniem zastąpiłby organ, podczas gdy zadaniem sądu administracyjnego jest przecież ocena legalności działalności organów, a nie ich zastępowanie w tej działalności. Sprzeciw nie jest więc środkiem służącym kontroli materialnoprawnej podstawy decyzji, ani prawidłowości zastosowania przez organ II instancji przepisów prawa procesowego niezwiązanych z regulacją art. 138 § 2 k.p.a. Podkreślenia też wymaga, że o ile skarga – w myśl art. 134 p.p.s.a. i art. 145 p.p.s.a. – otwiera postępowanie sądowoadministracyjne prowadzące do kontroli legalności decyzji administracyjnej pod kątem prawidłowego zastosowania przez organ przepisów prawa materialnego oraz norm o charakterze proceduralnym, to art. 64e p.p.s.a. wyraźnie zawęża kontrolę sądową tylko do oceny przesłanek warunkujących wydanie decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Szersza kontrola sądowa, mająca wpływ na prawa i obowiązki stron w danej sprawie, jest bowiem możliwa dopiero w postępowaniu ze skargi na decyzję ostateczną, kończącą postępowanie administracyjne, w którym zagwarantowane jest prawo do sądu dla wszystkich stron uczestniczących w danym postępowaniu administracyjnym oraz zrealizowana jest pełna dwuinstancyjność postępowania sądowego. Przypomnieć bowiem w tym miejscu trzeba, że w postępowaniu sądowoadministarcyjnym, wywołanym wniesieniem sprzeciwu, z mocy art. 64b § 3 p.p.s.a., status strony posiadają tylko wnoszący sprzeciw oraz organ, co oznacza, że inne podmioty będące stroną w sprawie administracyjnej nie mogą brać udziału w takim postępowaniu sądowym.
W związku z tym, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtowane zostało stanowisko, że również z uwagi na skutki prawne, wynikające z art. 170 p.p.s.a. i art. 153 p.p.s.a., treść art. 64e i art. 151a § 1 p.p.s.a. należy wykładać w ten sposób, iż określone w tych przepisach granice rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny na skutek sprzeciwu nie obejmują oceny decyzji kasacyjnej w takim zakresie, w jakim przesądzałoby to o prawach podmiotów, które z uwagi na art. 64b § 3 p.p.s.a. nie mogą brać udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Zasadniczo przyjmuje się więc, że przepis art. 64e p.p.s.a. ogranicza zakres kontroli sądu do oceny istnienia przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. (zob. np. wyrok NSA z 26 kwietnia 2021 r. I OSK 611/21, z 18 grudnia 2020r. I OSK 2384/20, z 21 sierpnia 2018 r., II OSK 2182/18; wyrok NSA z 7 czerwca 2018 r., II OSK 1319/18; wyrok NSA z 7 grudnia 2017 r., II OSK 3011/17; wyrok NSA z 27 sierpnia 2018 r., II OSK 2226/18; wyrok NSA z 18 października 2018 r., I OSK 3632/18; wyrok NSA z 5 września 2019 r., II OSK 2222/19, wyrok NSA z 21 października 2020 r., II OSK 2530/20).
Zatem co do zasady, zakres związania wyrokiem wydanym na podstawie art. 64e p.p.s.a. uznać należy za ograniczony wyłącznie do zakresu odpowiadającego zakresowi badania decyzji kasatoryjnej.
Nie można jednak pominąć okoliczności, że w pewnych sytuacjach kontrola prawidłowości zastosowania przez organ art. 138 § 2 k.p.a. wymaga odniesienia się do wykładni prawa materialnego. Jak zwraca się uwagę w orzecznictwie, zasadniczo rozpoznając sprzeciw sąd administracyjny nie powinien dokonywać bezpośrednio wykładni prawa materialnego, tym niemniej, jeśli zakres postępowania wyjaśniającego determinują przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie, kwestie materialnoprawne nie mogą być przez sąd administracyjny w ogóle zignorowane (por. wyroki NSA: 18 stycznia 2022 r. I OSK 2345/21, 21 października 2021 r., I OSK 1618/21, 21 września 2021 r. I OSK 1221/21, 8 sierpnia 2018 r. I OSK 2045/18, 11 grudnia 2018 r. I OSK 4191/18). Zatem oceniając, czy zostały należycie wyjaśnione okoliczności sprawy konieczne do jej rozstrzygnięcia, nie można abstrahować od przepisów prawa materialnego. Przepis art. 64e p.p.s.a. należy zatem rozumieć w ten sposób, że sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., ale czyni to w świetle przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie (por. wyrok NSA z 13 lutego 2019 r., II OSK 132/19).
Kolegium w decyzji kasatoryjnej z [...] czerwca 2019 r. uznało, że odróżnić należy podmiotowe prawo rzeczowe (np. prawo własności) od przedmiotu tego prawa (np. gruntów lub budynków). Wyjaśniło następnie, że stan prawny nieruchomości w świetle art. 1 i 6 u.k.w.h. obejmuje ogół praw rzeczowych do tej nieruchomości oraz podlegające ujawnieniu w księdze wieczystej niektóre prawa osobiste i roszczenia. Zatem przez stan prawny nieruchomości należy rozumieć prawa i roszczenia wpisane w działach II-IV księgi wieczystej. Wpisy w dziale I-O dotyczące oznaczenia nieruchomości, jej położenia obszaru i konfiguracji eni etworzą stanu prawnego nieruchomości. Z tego względu nie są objęte ani domniemaniem prawdziwości wpisów w księdze wieczystej (art. 3 u.k.w.h.) ani rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych art. 5 u.k.w.h.).
Następnie Kolegium wyjaśniło, że jeżeli wpis w dziale I księgi wieczystej określa "zabudowania" to oznacza to, że sam ten wpis nie rozstrzyga które z tych zabudowań nabywca nabył np. w drodze darowizny, wpis ten nie rozstrzyga w szczególności, że nabywca nabył od zbywców w drodze umowy również te zabudowania, które nie zostały wskazane w umowie. W związku z tym Kolegium uznało, że Skarżąca ani w postępowaniu przed organem pierwszej instancji ani w postępowaniu przed organem odwoławczym nie udowodniła, że jest właścicielką innych zabudowań niż jednego zabudowania to jest domu mieszkalnego, który nabyła na podstawie umowy darowizny zawartej z H. i M. S.
W konsekwencji Kolegium uznało, powołując się na art. 6 ustawy, że konieczne jest ustalenie spadkobierców osób, które przekazały gospodarstwo na rzecz Skarbu Państwa i wskutek tego przekazania stały się właścicielami wyłącznie budynków stanowiących przed tym przekazaniem składniki gospodarstwa rolnego. Tym samym, w ocenie Kolegium organ pierwszej instancji nie ustalił, czy oprócz Skarżącej innym podmiotom przysługuje prawo własności budynków i czy przyłączają się do wniosku Skarżącej.
Oznacza to, że podstawą wydania przez Kolegium decyzji kasatoryjnej było uznanie, że Skarżąca nie wykazała by przysługiwało jej prawo własności do wszystkich budynków znajdujących się na działce a w konsekwencji konieczne jest poszukiwanie spadkobierców byłych właścicieli gospodarstwa, którzy stali się właścicielami posadowionych na działce budynków. Innymi słowy, podstawą dla wydania decyzji kasatoryjnej była dokonana przez organ wykładnia art. 3 i art. 5 u.k.w.h., co do możliwości wykazania przysługiwania prawa odrębnej własności budynkowej poprzez powołanie się na wpisy w księdze wieczystej.
Rozpoznając sprzeciw Sąd Wojewódzki nie mógł zatem abstrahować od dokonanej przez organ drugiej instancji wykładni przepisów prawa materialnego to jest art. 3 i art. 5 u.k.w.h. i musiał dokonać ich wykładni by ocenić następnie czy organ prawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a.
Uchylając decyzję Kolegium z 28 czerwca 2019 r. WSA nie podzielił stanowiska organu, co do zakresu domniemania wynikającego z art. 3 u.k.w.h oraz rękojmii wynikającej z art. 5 u.k.w.h. wyjaśniając, że "organ pominął wskazywany w literaturze zróżnicowany charakter wpisów w dziale I-O, w kontekście okoliczności, że księga do której odwołuje się strona prowadzona jest dla nieruchomości budynkowych. W komentarzu do ustawy o księgach wieczystych pod red. J. P. wskazano bowiem, że dane takie jak sposób korzystania z nieruchomości czy fakt jej zabudowy, nie korzystają z domniemania z art. 3, jednak inaczej należy oceniać dane pozwalające na zindywidualizowanie nieruchomości, bowiem w istocie dotyczą one prawa własności. Skoro przedmiotem własności może być oznaczona konkretna rzecz, to wpis w dziale I-O pozwalający zindywidualizować nieruchomości i ustalić jej granice przestrzenne współtworzy stan prawny nieruchomości (por. Komentarz do ustawy o księgach wieczystych i hipotece, LEX 2019). Także w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2012 r. (IV CSK 272/2011 LexisNexis nr 5157172) wskazane zostało, że stan prawny nieruchomości należy rozumieć jako stan prawny do niej. Prawa odnoszące się do nieruchomości ujęte są w działach II -IV księgi wieczystej. Nie można jednak ustalić pełnej jej treści bez uwzględnienia opisu nieruchomości zawartego w dziale I. Opis ten określa cechy fizyczne nieruchomości, które identyfikują i umieszczają nieruchomość w przestrzeni. O ile więc same cechy fizyczne mieszczą się w pojęciu stanu prawnego, ponieważ opisują tylko, dla jakiej nieruchomości księga jest prowadzona o tyle - w połączeniu z wynikającymi z dalszych działów prawami do nieruchomości - nabierają znaczenia prawnego jako wyznacznik przedmiotu określonego prawa. W orzecznictwie i piśmiennictwie wskazuje się, że domniemanie z art. 3 nie dotyczy danych faktycznych ujawnionych w dziale I - O księgi wieczystej takich jak położenie nieruchomości, obszar, sposób korzystanie z nieruchomości. Domniemywać jednak należy istnienie praw podmiotowych ujawnionych w księdze wieczystej w stosunku do całej nieruchomości oznaczonej w dziale I -O księgi wieczystej (por. Jerzy Pisuliński, Komentarz do ustawy o księgach wieczystych i hipotece LEX 2017)."
Skoro w stanie faktycznym sprawy zakończonej wyrokiem z 14 listopada 2019 r., konieczne było odniesienie się do kwestii związanych z wykładnią prawa materialnego, to przedstawioną w tymże wyroku ocenę prawną uznać należy za wiążącą w myśl art. 153 p.p.s.a.
W końcowej części uzasadnienia wyroku z 14 listopada 2019 r. Sąd nakazał organowi przy ponownym rozpoznaniu sprawy dokonać oceny "w aspekcie przywołanych wyżej poglądów doktryny i orzecznictwa oraz po przeprowadzeniu analizy oświadczeń zawartych w § 1 umowy darowizny, czy skarżąca może wykazywać swój tytuł prawny do wszystkich budynków znajdujących się na działce nr [...] w oparciu o wpis własności ujawniony w księdze wieczystej nr [...]."
Sąd kasacyjny przypomina w tym miejscu, że w dacie wydawania decyzji uchylonej przez WSA wyrokiem z 14 listopada 2019 r. w księdze wieczystej [...]. w polu typ księgi, wpisany był budynek stanowiący odrębną nieruchomość. Treść pola w podrubryce budynek odnosząca się do identyfikatora budynku i działki była pusta, w polu przeznaczenie budynku figurował wpis Zabudowania. Natomiast z księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości gruntowej - działki [...], to jest w księdze wieczystej [...] wynikało, że budynki na niej posadowione nie stanowią własności odrębnej od gruntu.
W toku postępowania prowadzonego ponownie przez Kolegium, doszło do ujawnienia w dziale I-O księgi wieczystej [...] a więc w księdze "budynkowej" sześciu budynków, przy jednoczesnym utrzymaniu w dziale II wpisu Skarżącej jako osoby, której przysługuje prawo własności. Co istotne, budynki te ujawnione są również w dziale I-O księgi wieczystej gruntowej, to jest w księdze wieczystej [...] przy jednoczesnym zaznaczeniu, że budynki te stanowią odrębną od gruntu nieruchomość.
Stan taki istniał zarówno w dacie wydawania decyzji Kolegium z [...] października 2020 r., jak i w dacie wydawania wyroku przez Sąd pierwszej instancji oraz w dacie rozpoznawania skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wynika to z treści wpisów w obu księgach wieczystych, które Sąd kasacyjny uznaje za fakty powszechnie znane w rozumieniu art. 106 § 4 p.p.s.a.
W świetle oceny prawnej dokonanej przez Sąd Wojewódzki w wyroku z 19 listopada 2019 r. (która jak wyżej wskazano musi być uznana za wiążącą w realiach niniejszej sprawy) oznacza to, że z treści wpisów w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości budynkowej wynika, iż Skarżące przysługuje prawo własności do wszystkich budynków posadowionych na działce [...].
Oznacza to, że zasadne okazały się zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd Wojewódzki a jednocześnie przez organ drugiej instancji art. 153 p.p.s.a. objęte punktami II.1-4 petitum skargi kasacyjnej.
Sąd kasacyjny wskazuje w tym miejscu, że w realiach niniejszej sprawy zwrócić należy uwagę, że Skarżąca powołuje się na przysługiwanie jej prawa własności do budynków stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności. W konsekwencji, zakres przysługującego jej prawa własności musi być odczytywany poprzez odniesienie do opisu jego przedmiotu zawartego w dziale I-O księgi wieczystej, to jest do wymienionych w tymże dziale budynków stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności.
Kolegium w decyzji z [...] października 2020 r. wskazało, że w każdym postępowaniu administracyjnym możliwe jest obalenie domniemania zgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, gdy ujawnienie prawa (czy jego wykreślenie) nastąpiło w trybie wpisu deklaratywnego, rejestrującego zmianę stanu prawnego nieruchomości. Następnie dokonało analizy przedstawionej przez Skarżącą umowy darowizny i uznało, że obejmowała ona wyłącznie jeden budynek mieszkalny. W konsekwencji Kolegium uznało, że w toku prowadzonego przezeń postępowania administracyjnego doszło do wyłączenia domniemania, że wpis w księdze wieczystej odpowiada rzeczywistemu stanowi prawnemu. Stanowisko to podzielone zostało przez Sąd Wojewódzki w wyroku z 6 lipca 2021 r.
Innymi słowy organ drugiej instancji i Sąd Wojewódzki uznali, że możliwe jest w toku postępowania administracyjnego pominięcie dokonania wpisu w dziale I-O księgi wieczystej "budynkowej" obejmującego wszystkie posadowione na działce budynki jak i pominięcie wpisu w dziale I –O księgi "gruntowej", z którego wynika, że znajdujące się na niej budynki stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności.
Sąd kasacyjny powyższego stanowiska nie podziela.
Jak słusznie wskazał Sąd Wojewódzki uchylając decyzję kasatoryjną. w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że zasada wyrażona w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym dotyczącą treści wpisów własności w księdze wieczystej (por. np. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2016 r. I OSK 2100/14 i przywołane w nim orzecznictwo, wyrok z dnia 7 września 2016 r. I OSK 1148/15, z dnia 21 kwietnia 2017 r. I OSK 503/16, z dnia 30 sierpnia 2019 r. I OSK 1141/16).
Sąd kasacyjny obecnie rozpoznający sprawę podziela w pełni pogląd, że domniemania wynikające z art. 3 u.k.w.h. jako domniemania iuris tantum mogą być obalone przez przeciwstawienie im dowodu przeciwnego, jednak kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej, jest zagadnieniem prawa cywilnego.
Wyjaśnić w tym miejscu należy, że rzeczywiście kwestia możliwości obalenia domniemania przewidzianego w art. 3 ust. 1 u.k.w. (domniemania, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym) nie jest ujmowana jednolicie przez Sąd Najwyższy. Pojawiają się różne stanowiska tak co do charakteru powództwa z art. 10 u.k.w., jak i zależności pomiędzy tym powództwem a powództwem o ustalenie, opartym na art. 189 k.p.c. (por. np. wyroki z dnia: 14 kwietnia 2016 r. sygn. akt IV CSK 435/15, 7 marca 2017 r. sygn. akt II CSK 248/16; 10 sierpnia 2017 r. sygn. akt I CSK 12/17, LEX nr 2365544; 12 grudnia 2017 r. sygn. akt IV CSK 718/16), jak również możliwości obalenia przedmiotowego domniemania w innych jeszcze postępowaniach sądowych (por. uchwała z dnia 13 stycznia 2011 r. sygn. akt III CZP 123/10 i uchwała z dnia 26 marca 1993 r. sygn. akt III CZP 14/93, OSNC 1993/1/96).
Jednak w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że jedynym sposobem jego wzruszenia jest przeprowadzenie postępowania przed sądem powszechnym – zwykle z powództwa o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na podstawie art. 10 u.k.w. lub powództwa o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c., czy też w postępowaniu o zasiedzenie albo w każdym innym postępowaniu sądowym, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z 6 grudnia 2021 r. I OSK 94/21).
Sąd kasacyjny obecnie rozpoznający sprawę podziela również stanowisko, że wobec domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1u.k.w.h. organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Zasada wyrażona w art. 3 u.k.w.h. ogranicza kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach (por. wyrok NSA z 11 grudnia 2020 r. I OSK 1712/20 i przywołane w nim orzecznictwo.). Nieprawidłowo zatem Sąd Wojewódzki przyjął, że Kolegium było uprawnione do dokonania na potrzeby rozstrzygnięcia sprawy ustalenia przedmiotu przysługującego Skarżącej prawa własności, to jest ustalenia, wbrew treści wpisów w księdze wieczystej, czy jest ona właścicielką jednego czy wszystkich budynków w niej ujawnionych.
Sąd kasacyjny wyjaśnia również w tym miejscu, że nie podziela stanowiska Kolegium, zgodnie z którym wpis do księgi wieczystej nie ma charakteru orzeczenia, które wiąże inne sądy. Stanowisko Kolegium pomija treść art. 626 8 § 6 k.p.c. zgodnie z którym w postępowaniu wieczystoksięgowym wpis w księdze wieczystej jest orzeczeniem. Wiąże on zatem wszystkie inne sądy oraz organy z mocy art. 365 § 1 k.p.c. ( por. również J. Gudowski w: red. T. Ereciński, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Wolters Kluwer 2016, s. 473, uw. 8). Oznacza to, że zarzut objęty punktem I.1. petitum skargi kascyjnej był również uzasadniony.
W konsekwencji zasadne okazały się zarzuty naruszenia przepisów postępowania objęte zarzutami z punktu II. 5 i II: 6 petitum skargi kasacyjnej. Sąd pierwszej instancji naruszył wskazane w przywołanych zarzutach przepisy postępowania akceptując ustalenia faktyczne poczynione przez Kolegium i przyjmując je za podstawę kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Pomijając ocenę prawną dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 19 listopada 2019 r. jak również pomijając treść wpisów w księgach wieczystych prowadzonych dla nieruchomości gruntowej oraz budynkowej Kolegium wadliwe uznało, że Skarżąca nie wykazała przysługiwania jej prawa własności do wszystkich budynków posadowionych na działce [...], co stało się podstawą dla odmowy zastosowania art. 6 ustawy. Zaakceptowanie przez Sąd powyższych błędnych ustaleń faktycznych stało się podstawą do uznania, że decyzja Kolegium z [...] października 2020 r. odpowiada prawu i oddalenia skargi.
Niezasadne okazały się natomiast zarzuty naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. objęte punktami II.7 i 8 petitum skargi kasacyjnej. Zgodnie ze zdaniem 1 przywołanego przepisu, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wszystkie te elementy zawiera uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji.
Jak już wyżej wskazano, Sąd kasacyjny podziela stanowisko, że organ nie może w toku postępowania administracyjnego podważyć domniemania wynikającego z wpisów dokonanych w księdze wieczystej, co czyni zasadnym zarzut naruszenia art. 3 i art. 5 u.k.w.h objęty punktem I.2 petitum skargi kasacyjnej. Nie można jednak uznać, że niewłaściwa wykładnia przywołanych przepisów doprowadziła do błędnej wykładni art. 6 ustawy. Odmowa przyznania Skarżącej prawa własności działki nr [...] nie była bowiem w niniejszej sprawie wynikiem wadliwej wykładni art. 6 ustawy ale wadliwych ustaleń faktycznych podlegających na przyjęciu że Skarżąca nie wykazała przysługiwania jej prawa własności do wszystkich zabudowań posadowionych na działce [...].
W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt lit. a i c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w pkt 1 wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a w związku z art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a i w związku z art. 193 p.p.s.a.