II SA/RZ 219/22

II SA/Rz 219/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2022-06-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Karina Gniewek-Berezowska
Paweł Zaborniak /sprawozdawca/
Stanisław Śliwa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1864/22 - Wyrok NSA z 2023-10-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 27 ust. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2020 poz 53
art. 103 ust. 3
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Paweł Zaborniak /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 7 grudnia 2021 r. nr SKO.4115.887.2021 w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. K. (dalej zwany: Skarżącym) reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika adwokata M. Ż. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej zwany: Kolegium, SKO, Organem II instancji, Organem odwoławczym) z dnia 7 grudnia 2021 r. nr SKO.4115.887.2021 w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A. K1.
Na podstawie akt administracyjnych sprawy Sąd ustalił, że 31 maja 2021 r. A. K. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A. K1., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...], w którym wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 77-go roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] maja 2011 r. A. K1. jest wdową, jej rodzice oraz rodzeństwo nie żyją, mieszka wspólnie z synem A. K., który sprawuje nad nią stałą opiekę, gdyż żaden inny członek rodziny nie może jej sprawować.
Podczas wywiadu środowiskowego potwierdzono, że Skarżący sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną matką, która jest osoba leżącą, bez kontaktu, leczy się na [...], cierpi na [...]. Skarżący pomaga matce przy higienie osobistej, ubieraniu się, wykonuje czynności pielęgnacyjne, przygotowuje i podaje posiłki, podaje lekarstwa, wykonuje prace domowe (pranie, sprzątanie, zakupy, przygotowanie opału, palenie w piecu). A. K1. ma dwoje dzieci córkę i syna. Córka posiada prawo do emerytury, opiekuje się swoim mężem, który jest niezdolny do samodzielnej egzystencji i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jedyną opiekę sprawuje Skarżący, który jest kawalerem i ze względu na trudną sytuację zdrowotną matki nie może podjąć pracy zawodowej. Skarżący ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Wójt Gminy [...] (dalej zwany: Organem I instancji, Wójtem) decyzją z dnia 7 lipca 2021 r. nr GOPS.5212.36.2021 odmówił A. K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A. K1., wskazując, że powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia jest niespełnienie przez Skarżącego kilku przesłanek ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Od powyższej decyzji A. K., reprezentowany przez pełnomocnika złożył odwołanie, wnioskując o uwzględnienie odwołania oraz uchylenie w całości decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 7 lipca 2021 r. nr GOPS.5212.36.2021 i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie Skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia. Pełnomocnik Skarżącego zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111; dalej: u.ś.r.) bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13.
Pismem z dnia 9 listopada 2021 r. SKO w Przemyślu zwróciło się do pełnomocnika Skarżącego o przedłożenie decyzji o zawieszeniu wypłaty renty przez Skarżącego, gdyż na obecnym etapie postępowania spełnia on przesłanki do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z wyjątkiem zbiegu uprawnień do świadczenia i posiadaniem prawa do renty.
W odpowiedzi, pełnomocnik Skarżącego powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego wskazał, że uzależnienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia renty nie znajduje podstaw w przepisach prawa i naruszałoby interes prawny i ekonomiczny Skarżącego. Jednocześnie poinformował, że Skarżący nie zawiesi prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Decyzją z dnia 7 grudnia 2021 r. nr SKO.4115.887.2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu, po rozpatrzeniu odwołania A. K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej zwana w skrócie: "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Istotą sporu między Skarżącym a Organem I instancji sprowadza się do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Wójt powołując się na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odmówił Skarżącemu ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zaistnienie przesłanki negatywnej warunkującej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. posiadaniu przez osobę sprawującą opiekę prawa do renty. Posiadanie prawa do jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w tym przypadku świadczenia emerytalnego wyklucza zdaniem Organu I instancji możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przyjęta przez Wójta jest zbieżna z ukształtowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych. Zdaniem SKO w niniejszej sprawie skoro przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. expressis verbis wskazuje na niemożność pobierania dwóch świadczeń, to zasadnym jest przyjęcie stanowiska o możliwości zawieszenia renty w celu ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Skarżący został poinformowany o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań i zobowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W przypadku, gdy postępowanie z wniosku strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty, wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do renty, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno - rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas. Warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinno być dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z wykluczających się świadczeń. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z utartą już linią orzeczniczą zawieszenie prawa do emerytury (renty) eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W celu realizacji prawa do świadczenia pielęgnacyjnego musi skutecznie doprowadzić od sytuacji, w której nie będzie zachodził zbieg uprawnień do renty i świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący jednak nie doprowadził do zawieszenia wypłaty renty, co było warunkiem niezbędnym dla przyznania świadczenia.
A. K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł skargę na w/w decyzję Kolegium z dnia 7 grudnia 2021r. nr SKO.4115.887.2021, w której zwrócił się o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 7 lipca 2021 r. nr GOPS.5212.36.2021 i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy Organowi I instancji do ponownego rozpoznania; o zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Pełnomocnik Skarżącego zarzucił naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu skargi, pełnomocnik Skarżącego podkreślił, że Organy obu instancji poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i przyjęły, że skoro Skarżący ma ustalone prawo do renty, to nie przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne. Poprzestanie na wykładni językowej normy zawartej w dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może prowadzić do takiego wniosku, to jednak zdaniem Skarżącego zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo renty, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do renty.
Pełnomocnik podkreślił, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w teorii prawa zgodnie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami systemowej i funkcjonalnej. Pełnomocnik wskazał, że pomimo, iż proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie może się on do nich ograniczać. Bez względu na wynik tej wykładni, proces egzegezy tekstu prawnego winien być kontynuowany. Zastosowanie dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów. Wykładnia językowa ogranicza się tylko do interpretacji tekstu prawnego zgodnie z prawidłami i znaczeniem języka etnicznego, w którym został on sporządzony. Tekst prawa powinien być jednak tak interpretowany, aby wynik interpretacji nie prowadził do sprzeczności z innymi obowiązującymi normami systemu prawa (wykładnia systemowa) oraz aby ustalenie znaczenia przepisu uwzględniało cel i rolę społeczną tego przepisu (wykładnia funkcjonalna).
Końcowo pełnomocnik powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, w którym wskazał, że zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne stałoby w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zd. drugie Konstytucji RP) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP). Ponadto pełnomocnik powołał się na orzeczenie TK z 25 lutego 1997 r., sygn. K 21/95 i wskazał, że w swoim orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny stoi konsekwentnie na stanowisku, że obowiązkiem ustawodawcy jest stanowienie prawa, które będzie urzeczywistniało zasadę sprawiedliwości społecznej.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Skarga, jako niezasadna została przez Sąd oddalona w całości.
Sądowa kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwana dalej P.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Organy obu instancji swe decyzję o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek strony skarżącej oparły na literalnej treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wobec tego wyjaśnić tu przyjdzie, iż w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawcy, w szczególności jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty. Przyznanie świadczenia, o jakim mowa w świetle powyższej regulacji wykluczone jest także w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.
W niniejszej sprawie przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego było więc ustalenie, iż strona skarżąca posiada prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wydane w sprawie decyzję poprzedzało zgromadzenie i rozpatrzenie niezbędnego materiału dowodowego, co pozwalało na zastosowanie wobec strony przepisów prawa materialnego w sposób określony w kwestionowanych decyzjach administracyjnych.
Negatywne rozstrzyganie przez organy administracji o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego osób o ustalonym prawie do emerytury lub renty jest obecnie powszechnie podważane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Podkreśla się, iż brak jest przesłanek uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi prowadzić do takiego zdekodowania jego treści, który nie jest sprzeczny nie tylko z zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). Egzegeza tego przepisu musi być bowiem zgodna z innymi normami systemu prawa. Ustalenie jego znaczenia musi także uwzględniać jego cel i rolę społeczną, którą winien on pełnić.
Wykluczenie możliwości wyboru świadczenia pielęgnacyjnego zamiast renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy zakwestionował z przyczyn ustrojowych Trybunał Konstytucyjny. Trybunał w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., o sygn. SK 2/19, OTK-A 2019/36, stwierdził : Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tego orzeczenia zakresowego podkreślono zaś, że osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może nie pracować. Nie istnieją również legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 ustawy emerytalno-rentowej. Sytuacja faktyczna oraz prawna opiekunów mających ustalone prawo do renty, lecz rezygnujących z dalszego zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wskazuje na podobieństwo ich sytuacji do sytuacji opiekunów, którzy są zdrowi i nie mają tym samym prawa do renty, lecz również rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Sąd w niniejszej sprawie opowiada się za stanowiskiem, iż prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie może automatycznie (a limine) przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wyrażonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Należy przyznać rację temu poglądowi, który dostrzega brak równego traktowania tej grupy osób oraz osób, którym ustawodawca pozostawił możliwość dokonywania wyboru pomiędzy prawem do świadczenia pielęgnacyjnego, a możliwością niepodejmowania zatrudnienia lub też rezygnacji z zatrudnienia oraz osób uprawnionym do więcej niż dwóch świadczeń o jakich mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., także uprawnionym do dokonywania wyboru w przypadku zbiegu wymienionych w tym przepisie świadczeń. Innymi słowy, osoby pobierające rentę i to w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne, przede wszystkim ze względu na art. 32 Konstytucji RP, także powinny posiadać możliwość dokonywania wyboru pomiędzy wykluczającymi się świadczeniami z systemu zabezpieczenia społecznego (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 824/19 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1265/19, CBOSA, LEX). Inna sytuacja dotyczy zaś osoby która rentę uzyskała z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Taka osoba jako niezdolna z przyczyn zdrowotnych do wykonywania pracy nie byłaby w stanie wykazać warunku podstawowego z art. 17 ust. 1 u.ś.r., czyli niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Renta jest prawem, które uznaje się za niezbywalne. Nie można jednak pomijać, iż art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53; zwana dalej u.e.r.FUS.), stanowi wyraźnie o możliwości zawieszenia prawa do m.in. renty na wniosek uprawnionego, bez konieczności jego szczegółowego uzasadniania. Zawieszenie prawa na wniosek zainteresowanego jest instrumentem oddanym świadczeniobiorcy po to, by mógł go wykorzystać w celu podwyższenia swego świadczenia w przyszłości lub do osiągnięcia innych celów pozaubezpieczeniowych (zob. Jędrasik-Jankowska Inetta. Art. 103. w: Komentarz do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (w:) Prawo do emerytury z ubezpieczenia i zabezpieczenia społecznego. Komentarz do ustaw z orzecznictwem, wyd. II. Wolters Kluwer Polska, 2019.). Według Sądu, takim celem może być potrzeba zniesienia negatywnej przesłanki otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Trafny jest zatem wniosek, iż zawieszenie prawa do renty należy traktować jako zdarzenie materialnoprawne, powodujące ustanie zasadniczych skutków posiadania przez osobę danego prawa. Nie sposób nie przyjąć, aby "zawieszenie prawa do renty" (i oczywiście wstrzymanie jej wypłaty) uznawać jako odpadnięcie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wniosek ten jest tym bardziej uprawniony, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. dotyczy kolizji pomiędzy nie tyle samym materialnym prawem do renty (jako takim) a świadczeniem pielęgnacyjnym, ale przede wszystkim z realizacją tego pierwszego w postaci wypłaty emerytury.
Z tych względów w toku postępowania o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organy miały obowiązek poinformować skarżącego o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty. W niniejszej sprawie Organ II instancji przed wydaniem decyzji odmownej pouczył wyczerpująco pełnomocnika skarżącego o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do renty, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji ZUS w tym zakresie (vide : pismo SKO z dnia 9 listopada 2021 r.). Jednakże pomimo skierowanego do Strony wezwania oświadczyła ona wyraźnie, że podtrzymuje wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, bez zawieszania prawa do renty (vide : pismo pełnomocnika skarżącego z dnia 25 listopada 2021 r.). Dopiero złożenie takiej decyzji ZUS usuwałoby negatywną przesłanką przyznania wnioskowanego świadczenia rodzinnego.
Skarżący zwraca uwagę na derogacyjne skutki wyroku TK z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, wobec tego zakresu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zgodzić się należy, że przepis ten stracił moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, czyli dnia 9 stycznia 2020 r. Jednakże derogacyjny skutek w/w orzeczenia trybunalskiego nie oznacza zupełnego usunięcia normy wykluczającej możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zbiegu ze świadczeniem przyznanym na skutek niezdolności do wykonywania pracy (zob. art. 27 ust. 5 u.ś.r., art. 95 ust. 1 i art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Dz.U. z 2022 r. poz. 504). Istnienia takiej normy dowodzi treść uzasadnienia w/w wyroku TK, gdzie podkreśla się, że osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może pracować i nie istnieją legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Trybunał słusznie dostrzega, że wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia rentowego, jeżeli decyduje się ona na wykonywanie czynności zarobkowych. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 ustawy emerytalno-rentowej. Orzeczenie Trybunału zasadza się też na istotnym w tej sprawie zdaniu, gdzie podkreśla się, iż różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Opierając się na tym poglądzie zauważyć tu należy, że otwarcie rencistom częściowo niezdolnym do pracy możliwości zachowania prawa do renty przy przyznaniu im świadczenia pielęgnacyjnego, przeczyłoby założeniom płynącym z wyroku TK oraz zasadzie sprawiedliwości społecznej, bowiem oznaczałoby uprzywilejowanie tych rencistów wobec osób w pełni zdolnych do pracy i niepodejmujących zatrudnienia lub z niego rezygnujących w celu sprawowania opieki, jak również wobec osób, które w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zawiesiły prawo do emerytury. Zatem art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, nie pozwalał odczytywać wyroku TK w sposób przez skarżącą stronę preferowany, czyli dopuszczający możliwość kumulacji świadczeń z systemu zabezpieczenia społecznego. Zdaniem Sądu, osoba częściowo niezdolna do pracy zgłaszając zamiar wykonywania stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powinna na czas sprawowania tej opieki zawiesić pobieranie renty, pośrednio wykazując w ten sposób, że jej warunki zdrowotne gwarantują wykonywanie tych niełatwych czynności w sposób zapewniający realne wsparcie dla potrzebującego wsparcia. Z uwagi na wynikającą z ogółu przepisów systemu zabezpieczenia normę wykluczającą kumulacje świadczeń oraz nakaz równego traktowania przez prawo osób znajdujących się w tej samej sytuacji prawno - faktycznej, czynności informacyjne SKO pozwalające na umożliwieniu stronie dokonania wyboru świadczeń nie naruszały prawa, a wobec jednoznacznej wypowiedzi fachowego pełnomocnika strony skarżącej odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego znajduje oparcie w przepisach prawa.
Zatem orzekające w sprawie SKO utrzymując w mocy decyzję Organu I instancji o odmowie przyznania żądanego świadczenia pielęgnacyjnego nie pominęło w swych działaniach przepisów umożliwiających dokonanie wyboru pomiędzy wnioskowanym świadczeniem pielęgnacyjnym, a rentą. Wyraźna odmowa Strony złożenia decyzji ZUS o zawieszeniu prawa do renty, nakazywała zastosowanie wobec skarżącego przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i odmowę uwzględnienia jej wniosku. Zaprezentowany sposób wykładni w/w przepisu u.ś.r., jest aktualnie dominujący w orzecznictwie sądów administracyjnych, zob. np. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 9 czerwca 2022 r. o sygn. II SA/Sz 183/22, WSA w Kielcach z dnia 24 maja 2022 r. o sygn. II SA/Ke 219/22.
Jednocześnie zauważyć należało, iż doszło do naruszenia przez Organ pierwszej instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r., które to naruszenie nie miało wpływu na wynik sprawy w wyżej wyłożonych powodów. Otóż Wójt odmówił uwzględnienia wniosku Skarżącego powołując się również na w/w przepis, który uznany przez TK za nieodpowiadający wzorcom ustawy zasadniczej. Nastąpiło to na mocy wyroku Trybunału z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Sąd stoi na stanowisku, że skutkiem wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, jest zmiana obszaru zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 ustawy i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (tak WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. II SA/Rz 1090/19, CBOSA, LEX). Niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie ze stanowiskiem TK powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy miały obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 u.ś.r., która z tym dniem została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. np. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 7 lipca 2020 r. o sygn. II SA/Bd 364/20, LEX, wyrok WSA w Gdańsku z 2 lipca 2020 r., sygn. III SA/Gd 436/20, LEX, oraz z 25 czerwca 2020 r., sygn. III SA/Gd 519/20, LEX).
Sąd działając poza granicami zarzutów skargi nie dostrzegł w działaniach procesowych organów obu instancji jakichkolwiek powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych. Decyzje wydane w toku postępowania, jako zgodne z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi powinny zatem pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w nich skutki.
Z wyłożonych względów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach postępowania przez WSA nie orzeczono z uwagi na art. 200 P.p.s.a.