I OSK 1952/24
Podsumowanie
NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, potwierdzając, że zmiana przepisów od 2024 r. nie wpływa na wnioski złożone przed tą datą, a przesłanka braku znaczącego stopnia niepełnosprawności małżonka pozostaje kluczowa.
Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego H. G. z powodu opieki nad ojcem. Zarzuty obejmowały naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście nowej ustawy o świadczeniu wspierającym. Sąd Najwyższy Administracyjny oddalił skargę, podkreślając, że przepisy przejściowe ustawy o świadczeniu wspierającym stosuje się do wniosków złożonych przed 31 grudnia 2023 r. oraz że brak znaczącego stopnia niepełnosprawności małżonka osoby wymagającej opieki jest przesłanką negatywną.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną H. G. od wyroku WSA w Rzeszowie, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący podnosił zarzuty naruszenia przepisów postępowania (m.in. art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 80 k.p.a.) oraz prawa materialnego (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym). Głównym argumentem było twierdzenie, że po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego została wyeliminowana. NSA oddalił skargę kasacyjną. Sąd wskazał, że przepisy przejściowe (art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym) nakazują stosowanie dotychczasowych przepisów do wniosków złożonych do 31 grudnia 2023 r. Ponieważ wniosek został złożony we wrześniu 2023 r., zastosowanie przepisów w brzmieniu obowiązującym do końca 2023 r. było prawidłowe. Sąd podkreślił, że zmiana stanu prawnego od 1 stycznia 2024 r. nie miała zastosowania do tej sprawy. Ponadto, NSA odniósł się do uchwały siedmiu sędziów NSA (sygn. akt I OPS 2/22), która potwierdziła, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie innej niż współmałżonek, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, jest legitymowanie się przez współmałżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tej sprawie ojciec skarżącego pozostawał w związku małżeńskim, a jego żona nie posiadała takiego orzeczenia, co stanowiło przesłankę negatywną do przyznania świadczenia. Sąd uznał, że zarzuty dotyczące naruszenia przepisów proceduralnych i materialnych są niezasadne.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy przejściowe ustawy o świadczeniu wspierającym (art. 63 ust. 1) nakazują stosowanie dotychczasowych przepisów do wniosków złożonych do 31 grudnia 2023 r.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że przepisy przejściowe jasno regulują stosowanie prawa w czasie, co oznacza, że wnioski złożone przed 1 stycznia 2024 r. podlegają przepisom obowiązującym do tej daty, nawet jeśli od 1 stycznia 2024 r. weszły w życie nowe regulacje.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (20)
Główne
u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostawała w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostawała w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Pomocnicze
u.ś.w. art. 63 § ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
W sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
u.ś.r. art. 17 § ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § ust. 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 24 § ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 2 § pkt 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.w.s.p.
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
k.r.o.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 132
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 18
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 67 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 71 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 80 k.p.a.) poprzez niedostrzeżenie przez Sąd naruszenia norm przez organy I i II instancji, w tym braku weryfikacji, czy wnioskodawca jest jedyną osobą mogącą zapewnić opiekę. Naruszenie zasady zaufania obywateli do organów administracji (art. 8 k.p.a.) poprzez brak przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 stycznia 2024 r., mimo wejścia w życie ustawy o świadczeniu wspierającym. Naruszenie prawa materialnego (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na odmowie przyznania świadczenia, gdy wnioskodawca jest jedyną osobą mogącą zapewnić opiekę. Naruszenie prawa materialnego (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 63 ust. 1 u.ś.w.) poprzez zastosowanie przepisów, które nie obowiązywały w dacie orzekania, co uniemożliwiło przyznanie świadczenia od stycznia 2024 r.
Godne uwagi sformułowania
ww. u.ś.w. zawiera przepisy intertemporalne, na podstawie których rozstrzygać należy o uprawnieniach osób, które nabyły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 grudnia 2023 r. zasada zaufania obywateli do organów władzy publicznej (...) już co do zasady nie ma obowiązku informowania strony o każdorazowej zmianie przepisów prawa za zbędne należało uznać dokonywanie dodatkowych ustaleń faktycznych co do tego, czy skarżący – z uwagi m.in. na aktywność zawodową swojej matki - był lub nie jedyną osobą mogącą zapewnić opiekę niepełnosprawnemu ojcu.
Skład orzekający
Krzysztof Sobieralski
przewodniczący
Monika Nowicka
sprawozdawca
Piotr Niczyporuk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów przejściowych ustawy o świadczeniu wspierającym oraz stosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście orzecznictwa NSA (uchwała I OPS 2/22)."
Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożono przed 1 stycznia 2024 r. oraz sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii świadczeń socjalnych i zmian prawnych, co jest istotne dla wielu obywateli. Wyjaśnia złożone przepisy przejściowe i ich praktyczne zastosowanie.
“Zmiany w świadczeniach pielęgnacyjnych od 2024: Czy nowe przepisy obejmą Twoją sprawę?”
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
I OSK 1952/24 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-10-22 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-09-20 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Krzysztof Sobieralski /przewodniczący/ Monika Nowicka /sprawozdawca/ Piotr Niczyporuk Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane II SA/Rz 325/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2024-07-02 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 390 art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.) Sentencja Dnia 22 października 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 325/24 w sprawie ze skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 12 stycznia 2024 r. nr SKO.4111/1054/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, wyrokiem z dnia 2 lipca 2024 r. (sygn. akt II SA/Rz 325/24) – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dalej: "p.p.s.a") - oddalił skargę H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 12 stycznia 2024 r. nr SKO.4111/1054/2023 utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 27 października 2023 r. nr GOPS.5212.15.0.ŚP.23 o odmowie przyznania H.G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem W. G.. W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, H. G. zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie: I. naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd, że zarówno organ I instancji, jak i organ II instancji naruszyły normy art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, polegające szczególnie na pominięciu szeregu okoliczności mających wpływ na ocenę stanu faktycznego sprawy, w szczególności braku weryfikacji przez organ czy wnioskodawca jest jedyną osobą mogącą zapewnić opiekę nad W. G.; 2. art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd, że zarówno organ I instancji, jak i organ II instancji naruszyły normy art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania obywateli do organów administracji, polegające na braku przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2024 r., w sytuacji gdy po wejściu w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, art. 43 lit. 3) ww. ustawy wyeliminował negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawartą w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych; II. naruszenie prawa materialnego, tj.: 1. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na odmowie przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy prawidłowa wykładania ww. przepisu prowadzi do przekonania, że nie ma on zastosowania w sytuacji gdy osoba składająca wniosek o świadczenie pielęgnacyjne jest jedyną osobą mogąca faktycznie zapewnić opiekę nad osobą wymagająca opieki; 2. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca o świadczeniu wspierającym, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na zastosowaniu ww. przepisów i wydaniu decyzji odmownej, podczas gdy w dacie orzekania przez organ przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie obowiązywał, a prawidłowa wykładania ww. przepisów prowadzi do przekonania, że istniała możliwość przyznania świadczenia od miesiąca stycznia 2024 r., z uwagi że od dnia 1 stycznia 2024 r. strona spełniała wymogi ustawy o świadczeniach rodzinnych w ich aktualnym brzmieniu. Biorąc pod uwagę powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. Jednocześnie skarżący kasacyjnie oświadczył, że wyraża zgodę na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j.Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów, przytoczonych w w/w skardze. Zarzuty te okazały się nieusprawiedliwione. Przede wszystkim nie można zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie, iż w niniejszej sprawie, w związku ze zmianą od 1 stycznia 2024 r. przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych regulujących przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego, spowodowaną wejściem w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.; dalej "u.ś.w."), ocena legalności zaskarżonej decyzji winna być dokonywana wg stanu prawnego obowiązującego od 1 stycznia 2024 r. Jak słusznie bowiem zwracał uwagę Sąd I instancji - a czego zdaje się nie dostrzegać autor skargi kasacyjnej - ww. u.ś.w. zawiera przepisy intertemporalne, na podstawie których rozstrzygać należy o uprawnieniach osób, które nabyły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 grudnia 2023 r. Otóż, jak stanowi art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W myśl natomiast art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w wersji obowiązującej w niniejszej sprawie w dacie orzekania przez organ II instancji – t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej "u.ś.r."), prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Decydująca dla oceny spełnienia przesłanek do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem w tym przypadku data wystąpienia z wnioskiem o to świadczenie, ograniczona datą 31 grudnia 2023 r. Słusznie w związku z tym przyjął Sąd Wojewódzki, że skoro w niniejszej sprawie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący złożył w dniu 29 września 2023 r., to zastosowanie przez organ II instancji przepisów u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym, tj. obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. było prawidłowe. Nie istniała tym samym - jak chce tego skarżący kasacyjnie - możliwość przyznania mu świadczenia od miesiąca stycznia 2024 r., z uwagi na to, że od dnia 1 stycznia 2024 r. spełniał już wymogi u.ś.r. w ich aktualnym brzmieniu. Z uwagi na brzmienie przepisów przejściowych, przepisy u.ś.r. w wersji obowiązującej od 1 stycznia 2024 r. nie miały bowiem zastosowania w niniejszej sprawie. Z tych też powodów zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 63 ust. 1 u.ś.w., poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tych przepisów nie był trafny. Przyjęcie powyższego stanowiska w sposób oczywisty przekłada się również na niezasadność powiązanego z ww. zarzutem naruszenia prawa materialnego zarzutu opartego na art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. Przede wszystkim skład orzekający pragnie w tym miejscu podkreślić, że organ administracji, realizując wyrażoną w art. 8 k.p.a. zasadę zaufania obywateli do organów władzy publicznej, już co do zasady nie ma obowiązku informowania strony o każdorazowej zmianie przepisów prawa, jaka mam miejsce w toku prowadzonego postępowania. Wypełnienie tej zasady - jak wskazuje doktryna - może zaś stanowić np: wyjaśnianie treści żądania strony, jeżeli rzeczywista intencja autora żądania jest wątpliwa, dokonywanie życzliwej interpretacji pism na podstawie ich rzeczywistej intencji, a nie formy, podejmowanie działań umożliwiających wydanie decyzji zgodnej z żądaniem strony i informowanie o wszelkich przeszkodach w tym zakresie, równe traktowanie wszystkich stron postępowania, informowanie stron o przewidywanym zakresie i terminach czynności postępowania wyjaśniającego i wywiązywanie się z tych deklaracji, przestrzeganie tajemnicy postępowania, jednoznaczne formułowanie pism procesowych, w tym rozstrzygnięć, przestrzeganie terminów załatwienia sprawy, unikanie nadużywania wydawania decyzji kasacyjnych przez organy odwoławcze czy też szczegółowe i wnikliwe uzasadnianie decyzji organu odwoławczego (zob. J. Wegner, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz pod red. W. Chróścielewski, Z. Kmieciak, Lex 2019). Nie można natomiast oczekiwać od organu, że prowadząc postępowanie, będzie na bieżąco udzielał uczestniczącej w nim stronie pouczeń co do zmiany przepisów prawa. Ponadto, skoro - jak wyżej zostało to wyjaśnione - w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w dacie orzekania przez organ II instancji, tj. w dniu 12 stycznia 2024 r., obowiązywał stan prawny sprzed 1 stycznia 2024 r., czyli sprzed wejścia w życie u.ś.w. zmieniającej zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, to nawet ewentualne poinformowanie skarżącego przez organ o zmianie stanu prawnego nie miałoby żadnego znaczenia dla rozpoznania wniosku złożonego przez niego w dniu 29 września 2023 r. Skarżący, uznając zaś, że nowe przepisy były dla niego bardziej korzystne, gdyż spełniał warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na nowych zasadach, mógł natomiast po otrzymaniu "odmownej" decyzji Kolegium złożyć kolejny, nowy wniosek, który podlegałby już regulacjom wprowadzonym u.ś.w., Wniosek taki byłby już jednak procedowany w odrębnym postępowaniu. Nie były zasadne również pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej zmierzające do zakwestionowania przyjętego przez organy a następnie zaakceptowanego przez Sąd I instancji stanowiska, iż w sprawie wystąpiła przesłanka negatywna, uniemożliwiająca przyznanie świadczenia skarżącemu, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Jak wynikało bowiem z niekwestionowanych w sprawie ustaleń faktycznych, wymagający opieki ojciec skarżącego (W. G.) pozostawał w związku małżeńskim a jego żona (K. G.) - tak w dacie złożenia wniosku (29 września 2023 r.) jak i wydania decyzji przez organ I oraz II instancji (odpowiednio 27 października 2023 r. oraz 12 stycznia 2024 r.) - nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wyjaśnić zatem należy, że art. 17 ust. 1 u.ś.r., (w ww. wersji mającej zastosowanie w niniejszej sprawie) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Po myśli natomiast art. 17 ust. 5 pkt 2 a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostawała w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji, iż zaistniałe na tle powyższych przepisów rozbieżności orzecznicze zostały wyeliminowane uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22, w której m. in. stwierdzono, iż warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Uzasadniając swoje stanowisko skład poszerzony w szczególności wskazywał zaś, iż akceptuje tezę, że wykładnia prawa powinna mieć charakter kompleksowy, to jest powinna być przeprowadzana z wykorzystaniem różnych dyrektyw, w celu weryfikacji konkurencyjnych alternatyw interpretacyjnych i ostatecznego wyboru jednej możliwości interpretacyjnej. Jednocześnie jednak zauważył, iż waga argumentów przemawiających za odmiennym rozumieniem norm prawnych regulujących dostęp do świadczenia pielęgnacyjnego osób zobowiązanych do alimentacji osoby wymagającej opieki ze względu na niepełnosprawność powinna być dostatecznie doniosła, aby uzasadnić konieczność modyfikacji zastosowanych przesłanek. W związku z tym, skład poszerzony dokonał analizy treści omawianego uregulowania zawartego w ustawie o świadczeniach rodzinnych w kontekście przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i doszedł do przekonania, że odesłanie, zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ma ograniczony charakter w tym znaczeniu, że nie daje podstaw w procesie wykładni prawa do odwoływania się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie szerszym, niż to wynika z tego odesłania. Kontekst systemowy jest w tym zakresie ograniczony i brak jest w szczególności podstaw do przyjmowania, że stanowi go też art. 132 k.r.o. i przyjęte w nim przesłanki, wyznaczające kolejność powstawania obowiązku alimentacyjnego. Wobec tego skład poszerzony uznał, iż w kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a co bynajmniej jednak nie świadczy o braku spójności systemowej. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak jest podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym. Ponadto, mając na uwadze kolejny kontekst systemowy, jaki stanowiła w tym przypadku analiza rozwiązania ustalonego w oparciu o brzmienie nadane spornej regulacji prawnej przez prawodawcę w odniesieniu do standardów konstytucyjnych, skład poszerzony stwierdził, że nie można było w tym przypadku uznać, by tego rodzaju regulacja prawna w sposób rażący i oczywisty je naruszała. W szczególności dotyczyło to zaś art. 2, art. 32, art. 18, art. 67 ust. 2 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Świadczenie pielęgnacyjne – jak podkreślił skład poszerzony – jest bowiem wprawdzie instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, tym niemniej obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Przez odesłanie do standardów określanych w ustawie, ustrojodawca w Konstytucji upoważnił ustawodawcę do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa. Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe zróżnicowane. Wprowadzenie zatem przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy. Uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza wzięcie pod uwagę również katalogu pozostałych świadczeń opiekuńczych. Ustawodawca, świadomy zadań administracji publicznej w zakresie ochrony i opieki nad rodziną, które wynikają z Konstytucji RP, określił zaś katalog rodzinnych świadczeń opiekuńczych, do których zaliczył: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne to świadczenia rodzinne adresowane do opiekunów, którzy nie podejmują pracy zarobkowej lub rezygnują z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenia dla opiekunów zostały więc ukształtowane w sposób, który zapewnia szerokie możliwości roztoczenia opieki nad osobą niepełnosprawną przez członków rodziny, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. O specjalny zasiłek opiekuńczy, przy spełnieniu przesłanek dochodowych, skutecznie ubiegać się może każda osoba, na której zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmuje pracy zarobkowej lub rezygnuje z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Natomiast w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności oraz pierwszeństwa określonego w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane – zdaniem składu poszerzonego - nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca – jak podkreślił skład poszerzony - był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja nie była także sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Zastosowanie zaś takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela. Poglądy te w pełni podziela skład orzekający a to skutkuje uznaniem zarzutu obrazy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. i ściele z nim powiązanego zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. za chybione. Skoro nie było kwestią sporną, że wymagający opieki ojciec skarżącego pozostawał w związku małżeńskim, zaś jego małżonka nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to - mając na względzie dokonaną przez NSA w ww. uchwale I OPS 2/22 wykładnię przepisów u.ś.r. – za zbędne należało uznać dokonywanie dodatkowych ustaleń faktycznych co do tego, czy skarżący – z uwagi m.in. na aktywność zawodową swojej matki - był lub nie jedyną osobą mogącą zapewnić opiekę niepełnosprawnemu ojcu. Wykonywanie bowiem pracy zawodowej przez małżonka nie stanowiło przesłanki wykluczającej go z kręgu osób uprawnionych w pierwszej kolejności do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłankę tę stanowiło – zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. – jedynie legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym stanie rzeczy, uznając skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną, Naczelny Sąd Administracyjny - z mocy art. 184 w zw. z. art. 182 § 2 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.
Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę