I OSK 1950/22

I OSK 1950/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Karol Kiczka /sprawozdawca/
Maria Grzymisławska-Cybulska
Piotr Niczyporuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 117/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-03-21
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 155
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: Sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant: starszy asystent sędziego Artur Dral po rozpoznaniu w dniu 23 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 117/22 w sprawie ze skargi [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 5 listopada 2021 r. nr DAP-WOSRFR-7280-63/2021/JL w przedmiocie odmowy zmiany zaświadczenia I. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; II. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 117/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 5 listopada 2021 r. nr DAP-WOSRFR-7280-63/2021/JL w przedmiocie odmowy zmiany zaświadczenia: 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 10 czerwca 2021 r. nr 1756/2021; 2. zasądził od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] solidarnie kwotę 799 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zaskarżoną do Sądu decyzją Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej też Minister, organ odwoławczy, decyzja Ministra z 2021 r.) - utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 10 czerwca 2021 r. (dalej też Wojewoda, decyzja Wojewody z 2021 r.) o odmowie zmiany zaświadczenia Kierownika Urzędu Rejonowego w Warszawie z dnia 3 sierpnia 1998 r. w części obejmującej określenie wartości nieruchomości (potwierdzającego, że [...] i [...] pozostawili mienie nieruchome we Lwowie przy ulicy [...], a wartość pozostawionego mienia oszacowano na kwotę 281.200 zł.) - wskazując, że zmiana przedmiotowego zaświadczenia godziłaby w interes społeczny przez naruszenie zasady trwałości decyzji administracyjnych oraz nieuzasadnione zróżnicowanie sytuacji osób, które pod rządami dawnych ustaw uzyskały potwierdzenie prawa do rekompensaty i zrealizowały je zgodnie z art. 7 ust. 3 oraz art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097 ze zm., dalej też ustawa o realizacji prawa do rekompensaty, ustawa z dnia 8 lipca 2005 r., ustawa), a osób, które wystąpiły o zmianę ostatecznych zaświadczeń i decyzji na podstawie art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735; dalej też k.p.a.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Minister wskazał, że uwzględnieniu żądania zmiany zaświadczenia sprzeciwia się interes społeczny, jak i brak jest po stronie wnioskodawców słusznego interesu pozwalającego na zmianę decyzji (zaświadczenia). Minister zaznaczył, że istnienie po stronie wnioskodawców słusznego interesu w żądaniu zmiany zaświadczenia wiąże się z ich przekonaniem, że wobec wzrostu cen rynkowych nieruchomości operat szacunkowy stanowiący podstawę wydania zaświadczenia Kierownika Urzędu Rejonowego w Warszawie nr 50/98 z 3 sierpnia 1998 r. stracił na swojej aktualności. W ocenie organu, tego rodzaju okoliczności nie mogą świadczyć o istnieniu słusznego interesu strony. Reasumując Minister stwierdził, że strony w żaden sposób nie wykazały, że kwestionowana wysokość kwoty rekompensaty określonej w zaświadczeniu Kierownika Urzędu Rejonowego w Warszawie z dnia 3 sierpnia 1998 r. jest w sposób oczywisty krzywdząca dla wnioskodawców i w istniejącym kształcie stanowi wypaczenie celu ustawy o realizacji prawa do rekompensaty (jak i poprzednio obowiązujących uregulowań dotyczących "mienia zabużańskiego"), którym jest przyznanie pomocy w wysokości będącej w odpowiedniej, ustawowo określonej relacji do wartości mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie wnieśli [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...].
Sąd I instancji uznał, że skarga jest uzasadniona. W ocenie Sądu, z faktu pogodzenia się przed laty z ustaloną w zaświadczeniu kwotą, nie sposób wywodzić braku interesu w domaganiu się dokonania jej weryfikacji i zmiany wartości pozostawionego mienia, z uwagi na jej nieaktualność spowodowaną upływem czasu. Podkreślenia wymaga, że skarżący nie doczekali się wypłaty należnego im świadczenia, nie chodzi zatem o "uzupełnienie" wysokości rekompensaty, a o urealnienie wartości ustalonej wystawionym zaświadczeniem, która stanowi podstawę do obliczenia rekompensaty. Nie sposób uznać za uzasadniony argument wyprowadzony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że za zmianą zaświadczenia nie przemawia interes społeczny, o którym mowa w art. 155 k.p.a. Niemożność realizacji uprawnienia majątkowego w postaci rekompensaty za mienie zabużańskie wynikała z braku odpowiednich działań podejmowanych przez państwo celem zapewnienia należytej ochrony prawom majątkowym obywateli. Nie sposób również usprawiedliwić i podzielić argumentu organu, że brak możliwości zmiany zaświadczenia w zakresie wartości pozostawionego mienia wynika z tego, że przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. przewidują waloryzację wypłacanych świadczeń. Zmiana zaś ostatecznej decyzji na podstawie art. 155 k.p.a. w zw. z art. 20 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. służy zmianie kwoty rekompensaty z uwagi na jej nieaktualność spowodowaną upływem czasu i związanym z tym wzrostem wartości nieruchomości.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
I. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 155 k.p.a. poprzez uznanie, że organ niezasadnie stwierdził, iż za zmianą zaświadczenia nie przemawia interes społeczny ani słuszny interes Stron podczas gdy organ wnikliwie zbadał spełnienie przesłanek z art. 155 k.p.a. i zasadnie uznał, iż za zmianą zaświadczenia nie przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.
2. art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 155 k.p.a. poprzez uznanie, iż w postępowaniu w sprawie zmiany zaświadczenia możliwe jest przyjęcie odmiennych ustaleń co do stanu faktycznego niż dokonane w zaświadczeniu, ewentualna zmiana zaświadczenia na podstawie art. 155 k.p.a., co oczywiste, może być dokonana tylko w granicach już ustalonego stanu faktycznego sprawy załatwionej tym zaświadczeniem.
Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego, oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną wnieśli skarżący dochodząc jej oddalenia i zasądzenia kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
W związku z sformułowanymi zarzutami kasacyjnymi pamiętać także należy, że kontrola sądowa, sprawowana w oparciu o kryterium legalności, następuje na podstawie stanu faktycznego istniejącego w czasie podejmowania kontrolowanego aktu oraz na podstawie stanu prawnego obowiązującego w tej dacie, a nie w dniu orzekania przez sąd (por. wyrok TK z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/33; wyroki NSA z dnia: 19 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2658/15, 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 614/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpoznawanej sprawie powołano się na naruszenie prawa materialnego. Rozpoznając skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż jest zasadna.
W związku z wykonywaną sądowoadministracyjną kontrolą instancyjną należy przypomnieć, że w myśl art. 20 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097 ze zm., dalej też ustawa o realizacji prawa do rekompensaty, ustawa z dnia 8 lipca 2005 r., ustawa): "Do postępowań zakończonych wydaniem decyzji lub zaświadczeń potwierdzających prawo do rekompensaty stosuje się art. 145, art. 145a, art. 146 § 2, art. 147 - 152, art. 154 § 2, art. 155 - 159 oraz art. 161 - 163 Kodeksu postępowania administracyjnego, z tym że w przypadku zaświadczeń przepisy te stosuje się odpowiednio".
Istotą sporu w rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawie jest to, czy zasadnie Sąd I instancji uchylił obydwie decyzje (Ministra i Wojewody) z 2021 r. – przyjmując w opozycji do rozstrzygnięć organów, że istniały podstawy do zmiany na podstawie art. 155 k.p.a. wydanego przez Kierownika Urzędu Rejonowego w Warszawie zaświadczenia nr 50/98 z dnia 3 sierpnia 1998 r. (dalej też zaświadczenie), na podstawie § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r. w sprawie sposobu zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalenia wartości tych nieruchomości (Dz. U. Nr 9 poz. 32, dalej też rozporządzenie). Powyższym zaświadczeniem potwierdzono, że [...] i [...] pozostawili mienie nieruchome we Lwowie przy ulicy [...]. Wartość pozostawionego mienia oszacowano na kwotę 281.200 zł.
Problematyka dotycząca wykładni art. 20 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. jest również przedmiotem orzecznictwa sądowego, zaistniałego na kanwie tej swoistej regulacji prawnej dotyczącej mienia zabużańskiego. W wyroku z dnia 26 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 627/11 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że art. 20 ustawy zabużańskiej jest przepisem szczególnym, pozwalającym na stosowanie procedury przewidzianej art. 155 k.p.a. do zaświadczeń potwierdzających prawo do rekompensaty, a wydanych na podstawie poprzednich regulacji zabużańskich. Wynika to bowiem bezpośrednio zarówno z treści ww. przepisu jak i z uzasadnienia projektu ustawy wprowadzającej obowiązujące unormowanie. Zaakcentować wypada, że omawiany przepis nie precyzuje, które z wymienionych w nim instytucji mogą być stosowane w stosunku do decyzji a które do zaświadczeń. Nie przewiduje w ogóle takiego rozróżnienia, w związku tym należy unormowanie to rozumieć – zgodnie z jego brzmieniem. To zaś oznacza, że wszystkie wymienione w tym przepisie instytucje procesowe mogą mieć zastosowanie zarówno do decyzji, jak i zaświadczeń z tym, że w tym ostatnim przypadku – odpowiednio. W wyroku z dnia 8 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1469/11 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, przepis art. 20 ustawy zabużańskiej przewiduje expressis verbis możliwość zastosowania do decyzji, wydanej w poprzednio obowiązującym stanie prawnym, przepisu art. 155 k.p.a. Powyższe jednoznacznie rozstrzyga zatem o tym, że art. 20 ustawy zabużańskiej jest przepisem szczególnym, pozwalającym na stosowanie procedury przewidzianej art. 155 k.p.a. do decyzji czy zaświadczeń potwierdzających prawo do rekompensaty, a wydanych na podstawie poprzednich regulacji prawnych w tym przedmiocie. Również w wyroku z dnia 7 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 1791/12 Naczelny Sąd Administracyjny sformułował pogląd, że art. 20 ustawy z 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest przepisem szczególnym, pozwalającym na stosowanie procedury przewidzianej art. 155 k.p.a. do decyzji czy zaświadczeń potwierdzających prawo do rekompensaty, a wydanych na podstawie poprzednich regulacji. W tych przykładowo wskazanych orzeczeniach jednoznacznie wskazuje się, że art. 20 ustawy – co istotne w realiach rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy – ma zastosowanie również "odpowiednio" do zaświadczeń wydanych na podstawie poprzednich regulacji zabużańskich (wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 1931/19, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zauważyć też trzeba za judykaturą odnoszącą się do unormowań w zakresie mienia zabużańskiego, że przywoływany wyżej art. 20 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty, w swej pierwotnej wersji przewidywał, że "do postępowań zakończonych wydaniem decyzji lub zaświadczeń potwierdzających prawo do rekompensaty stosuje się przepisy działu II rozdziału 12 i 13 Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 146 § 1". Powołany przepis miał zatem uprzednio ogólne brzmienie i z tego powodu nasuwał szereg wątpliwości interpretacyjnych, zwłaszcza gdy był wiązany z art. 155 k.p.a. W stosunku bowiem do tego ostatniego przepisu istniało (i nadal istnieje) ugruntowane orzecznictwo, iż zmiana lub uchylenie decyzji ostatecznej, na podstawie której strona nabyła prawo, może mieć miejsce jedynie w przypadku m. in. tożsamości przepisów prawa, w oparciu o które została wydana decyzja kończąca postępowanie i przepisów prawa obowiązującego w momencie orzekania w trybie art. 155 k.p.a. (wyrok NSA z dnia 7 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 1791/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
W praktyce orzeczniczej Sądu odwoławczego uwypukla się również, co w pełni podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, że istotą postępowania w trybie art. 155 k.p.a. jest sprawdzenie, czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym istnieją szczególne przesłanki, które przemawiałyby za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej. Prawna możliwość zastosowania trybu przewidzianego w art. 155 k.p.a. uwarunkowana jest zatem prowadzeniem postępowania w ramach tego samego stanu prawnego i faktycznego oraz z udziałem tych samych stron. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 155 k.p.a. nie może zmierzać do ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy zakończonej ostatecznym rozstrzygnięciem (wyrok NSA dnia 23 kwietnia 2025 r. sygn. akt III OSK 153/24, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). W postępowaniu toczącym się na podstawie art. 155 k.p.a. organ administracji nie stosuje prawa materialnego. Celem tego postępowania, będącego samodzielnym postępowaniem administracyjnym, jest ustalenie, czy zachodzą przesłanki do uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej określone w art. 155 k.p.a. oraz czy ewentualnemu uchyleniu lub zmianie nie sprzeciwiają się przepisy szczególne. Zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 155 k.p.a. może być dokonana tylko w granicach stanu faktycznego sprawy "pierwotnej", w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony do tej pory. Postępowanie prowadzone w tym trybie nie jest więc kolejną (trzecią) instancją administracyjną i nie może służyć weryfikacji ustaleń czy też prawidłowości wykładni i subsumcji przepisów zastosowanych przy wydaniu decyzji ostatecznej, ale służy przeprowadzeniu weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie czy za zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony i czy jest zgoda strony na zmianę decyzji. Badanie interesu społecznego i słusznego interesu strony nie może przy tym polegać na ocenie prawidłowości zastosowania przepisów prawa przy wydawaniu decyzji ostatecznej. Konstrukcja art. 155 k.p.a. powoduje, że nie można upatrywać w nim środka zmierzającego do ponownego rozpoznania sprawy zakończonej ostateczną decyzją administracyjną, niejako w kolejnej instancji (III OSK 153/24). Postępowanie wszczęte na skutek złożenia wniosku o zmianę ostatecznej decyzji w trybie art. 155 k.p.a. jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym. Istotą tego postępowania jest jedynie ocena, czy w danej sprawie administracyjnej, a więc w ustalonym w niej stanie faktycznym i prawnym sprawy, istnieją szczególne przesłanki, wskazane przez ustawodawcę, które przemawiałyby za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej. W ramach procedowania w trybie powyższego przepisu organ nie jest uprawniony do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy. A skoro tak, to także sąd administracyjny badający legalność decyzji wydanej na podstawie art. 155 k.p.a. nie może kontrolować prawidłowości ostatecznej decyzji, o zmianę której wnioskowała strona. Dopuszczenie możliwości dokonania takiej kontroli w istocie stanowiłoby obejście wyrażanego powszechnie w orzecznictwie i doktrynie zakazu traktowania trybu z art. 155 k.p.a. jako kolejnej instancji w toku postępowania administracyjnego (zob. III OSK 153/24; por. wyrok NSA z dnia 16 maja 2025 r. sygn. akt I OSK 1483/23, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl; B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, s. 992–1003).
Skład orzekający pełni podziela orzecznictwo NSA, w ramach wykonywanej niniejszym sądowoadministracyjnej kontroli instancyjnej, że na podstawie art. 155 k.p.a. nie można zmienić decyzji, która została wydana w oparciu o przepisy aktualnie już nieobowiązujące i jeżeli ustalenie nowych praw lub obowiązków dla strony miałoby wynikać z takich przepisów już nieobowiązujących. Uchylenie lub zmiana decyzji w trybie art. 155 k.p.a. nie może też rodzić skutków prawnych z mocą wsteczną (wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2025 r. sygn. akt II GSK 2079/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przenosząc powyższe w okoliczności sprawy trzeba przypomnieć, że pismem z dnia 29 czerwca 2019 r. [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], wystąpili o zmianę zaświadczenia nr 50/98 z dnia 3 sierpnia 1998 r. w części obejmującej określenie wartości nieruchomości przez określenie jej wartości na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty.
Wbrew stanowisku Sądu wojewódzkiego, w okolicznościach sprawy, rację należy autorowi skargi kasacyjnej, że za zmianą zaświadczenia nie przemawia interes społeczny ani słuszny interes stron (art. 155 k.p.a.), jak i to, że ewentualna zmiana zaświadczenia na podstawie art. 155 k.p.a. może być dokonana tylko w granicach już ustalonego stanu faktycznego sprawy załatwionej tym zaświadczeniem. W postępowaniu przed organami nie zostały powołane przez żądających zmiany zaświadczenia żadne okoliczności, które wskazywałyby na to, że zwłaszcza z winy organów publicznych skarżący nie mogli zrealizować (w całości lub w części) przysługującego im prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez ich poprzedników prawnych poza obecnymi granicami RP. W szczególności nie nastąpiło to wskutek uniemożliwienia skutecznego odwołania się lub zakwestionowania w inny sposób pierwotnego zaświadczenia, czy też poprzez brak wypłaty (w odpowiedniej wysokości, z ewentualnym uwzględnieniem waloryzacji) przyznanej kwoty rekompensaty. Przeciwnie, ustalił Minister, w wyniku niewniesienia odwołania zaświadczenie stało się ostateczne, a skarżący mogą otrzymać należną im rekompensatę. W tych warunkach podjęcie po upływie wielu lat próby podważenia wysokości oszacowania wartości nieruchomości - w drodze kwestionowania aktualności operatu szacunkowego, na podstawie którego organ ustalił wartość nieruchomości, i domaganie się ustalenia wyższej kwoty należnej rekompensaty, nie mogło zostać uznane za mieszczące się w granicach słusznego interesu strony w myśl art. 155 k.p.a. Nie przemawia za zmianą tego zaświadczenia również interes społeczny. Bowiem jak przyjęły organy, zmiana przedmiotowego zaświadczenia godziłaby w interes społeczny m. in. przez naruszenie zasady trwałości decyzji administracyjnych oraz nieuzasadnione zróżnicowanie sytuacji osób, które pod rządami dawnych ustaw uzyskały potwierdzenie prawa do rekompensaty i zrealizowały je zgodnie z art. 7 ust. 3 oraz art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a osób, które wystąpiły o zmianę ostatecznych zaświadczeń i decyzji na podstawie art. 155 k.p.a. (por. odpowiednio wyroki NSA z dnia: 23 października 2009 r. sygn. akt I OSK 60/09; 27 marca 2019r. sygn. akt. I OSK 1507/17, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ponadto, co uszło uwadze Sądu wojewódzkiego, będące prawnomaterialną podstawą wydania wnioskowanego do zmiany zaświadczenia z 1998 r. w trybie art. 155 k.p.a. regulacje prawne, tj. art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. nr 115, poz. 741) o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 1997 r. nr 115, poz. 741) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r. w sprawie sposobu zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalenia wartości tych nieruchomości – zostały uchylone z dniem 30 stycznia 2004 r. Powyższe wynika z art. art. 14 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39). Oznacza to, że zasadnie także odmówiono zmiany zaświadczenia z 1998 r. z uwagi na zaistniałą zmianę stanu prawnego, która w okolicznościach sprawy wklucza możliwość zastosowania trybu z art. 155 k.p.a. (II GSK 2079/21), czego nie dostrzegł również Sąd I instancji.
Skoro zatem wnioskowana zmiana zaświadczenia miałaby się odbywać na podstawie aktualnych ("nowych") przepisów prawa, tj. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty – odmiennych niż te, które obowiązywały w dniu jego wydawania (1998 r.), jest ona niedopuszczalna, gdyż nie jest możliwe zastosowanie trybu przewidzianego w art. 155 k.p.a. w ramach innego stanu prawnego. Brak tożsamości sprawy powoduje zatem brak możliwości zastosowania trybu zmiany decyzji przewidzianego w art. 155 k.p.a.
Ugruntowane orzecznictwo, co wyżej wzmiankowano, przyjmuje, iż zmiana lub uchylenie decyzji ostatecznej, na podstawie której strona nabyła prawo, może mieć miejsce jedynie w przypadku m. in. tożsamości przepisów prawa, w oparciu o które została wydana decyzja kończąca postępowanie i przepisów prawa obowiązującego w momencie orzekania w trybie art. 155 k.p.a. Sąd wojewódzki w niniejszej sprawie nie uwzględnił jurydycznego mechanizmu urzeczywistniania art. 155 k.p.a. (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, 1002; A. Wróbel, M. Jaśkowska, M. Wilbrandt–Gotowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2020, s. 848–857).
Reasumując, należy uznać za zasadne zarzuty środka odwoławczego.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 wyroku, uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.
W pkt 2 wyroku na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił w całości od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Uznał bowiem w realiach sprawy, że skarżący nie powinni ponosić odpowiedzialności za wynik postępowania kasacyjnego, w sytuacji gdy uchyleniu podlegał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wydany w wyniku nieprawidłowo zrealizowanej kontroli sądowoadministracyjnej.