I OSK 1948/22

Naczelny Sąd Administracyjny2023-11-23
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenie pielęgnacyjnepomoc społecznaustawa o świadczeniach rodzinnychemeryturagospodarstwo rolneopieka nad niepełnosprawnymprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymiKodeks postępowania administracyjnego

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że prawo do niego jest wyłączone przez pobieranie emerytury oraz fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla A.J. z powodu pobierania emerytury i posiadania gospodarstwa rolnego. Skarżący zarzucał naruszenie przepisów KPA i ustawy o świadczeniach rodzinnych, twierdząc, że nie prowadzi działalności rolniczej i że jego sytuacja nie wyklucza przyznania świadczenia. NSA oddalił skargę, podkreślając, że pobieranie emerytury oraz aktywność rolnicza (potwierdzona zwrotem podatku akcyzowego) wykluczają przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A.J. od wyroku WSA w Lublinie, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący podnosił zarzuty naruszenia przepisów KPA i ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwestionując ustalenia organów dotyczące prowadzenia gospodarstwa rolnego i twierdząc, że świadczenie powinno mu przysługiwać pomimo pobierania emerytury. NSA, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, uznał ją za niezasadną. Sąd podkreślił, że kluczowe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego to obowiązek alimentacyjny, rezygnacja z pracy zarobkowej z powodu opieki oraz odpowiednie orzeczenie o niepełnosprawności podopiecznego. W tej sprawie NSA stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż rezygnacja z pracy była spowodowana koniecznością sprawowania opieki, a ponadto fakt pobierania emerytury oraz prowadzenie gospodarstwa rolnego (potwierdzone m.in. zwrotem podatku akcyzowego na cele rolnicze) stanowiło przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Sąd odrzucił również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów KPA i błędnej oceny dowodów, wskazując na prawidłowość ustaleń WSA.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest wyłączone przez pobieranie emerytury oraz przez prowadzenie gospodarstwa rolnego.

Uzasadnienie

NSA wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie sprawującej opiekę, jeśli ma ona ustalone prawo do emerytury. Ponadto, prowadzenie gospodarstwa rolnego, potwierdzone np. zwrotem podatku akcyzowego na cele rolnicze, wyklucza możliwość przyznania świadczenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (21)

Główne

uśr art. 17 § ust 1 pkt 4

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

uśr art. 17 § ust 1b

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

uśr art. 17 § ust 5 pkt 1 lit a

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

ppsa art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 182 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

ppsa art. 145 § § 1 pkt.1 lit c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

kpa art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

kpa art. 77

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

kpa art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

uśr art. 17b § ust 1 pkt 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

uśr art. 17 § ust 5 pkt 1 lit b

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

ppsa art. 183 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 106 § § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 193

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.r. art. 3 § ust 1

Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym

u.z.p.a. art. 1

Ustawa z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej

u.z.p.a. art. 3 § ust 1

Ustawa z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej

u.z.p.a. art. 3 § ust 2

Ustawa z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej

k.r.o.

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy

u.r.ś.u.

Ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, 77, 80 kpa poprzez niewłaściwą kontrolę legalności i błędną ocenę dowodów. Naruszenie art. 17b ust. 1 pkt 1 uśr poprzez jego niezastosowanie. Naruszenie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1b uśr przez błędną wykładnię. Naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr przez błędną wykładnię (uznane za omyłkę pisarską, faktycznie dotyczyło lit. a).

Godne uwagi sformułowania

pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną opieką musi zatem istnieć bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy, którego brak wyklucza możliwość przyznania świadczenia wpłaty świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy tym świadczeniem a pobieraną emeryturą, w celu realizacji zasad określonych w Konstytucji RP w związku z niepełnosprawnością. Zaznaczyć należy, że stanowisko to oparte zostało na nieaktualnej linii orzeczniczej sądów administracyjnych. rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego jest kontrola ustaleń wojewódzkich sądów administracyjnych, a nie ich zastępowanie.

Skład orzekający

Zygmunt Zgierski

przewodniczący sprawozdawca

Elżbieta Kremer

sędzia

Anna Wesołowska

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że pobieranie emerytury oraz prowadzenie gospodarstwa rolnego wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a także interpretacja związku przyczynowego między rezygnacją z pracy a opieką."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o świadczeniach rodzinnych i może być stosowane w podobnych przypadkach, gdzie występują zbiegi świadczeń lub status rolnika.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia socjalnego i wyjaśnia kluczowe przesłanki jego przyznania, które często budzą wątpliwości, zwłaszcza w kontekście emerytury i prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Emerytura i gospodarstwo rolne – czy to koniec marzeń o świadczeniu pielęgnacyjnym?

Sektor

pomoc społeczna

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1948/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-11-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska
Elżbieta Kremer
Zygmunt Zgierski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Lu 83/22 - Wyrok WSA w Lublinie z 2022-05-05
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art.7 art 77 art 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 111
art.17 ust 1 pkt 4 ust 1b ust 5 pkt 1 lit a art 17b  ust 1 pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art.145 § 1 pkt.1 lit c art 182 § 2 art 183 § 1 i 2 art 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Sędziowie: NSA Elżbieta Kremer del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 83/22 w sprawie ze skargi A.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 5 maja 2022 r. oddalił skargę A.J. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z [...] listopada 2021 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył A.J. Zaskarżył to rozstrzygnięcie w całości, wniósł o jego uchylenie wraz z decyzjami organów obu instancji bądź uchylenie wyroku wraz z zaskarżoną decyzją i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Wniósł także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Dodatkowo skarżący zrzekł się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, w zw z art. 7, art. 77 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka, określonego w ustawie, nie zauważając błędów popełnionych przez organy administracyjne polegających na dokonaniu nieprawidłowej, sprzecznej ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym i zasadami logicznego rozumowania oceny dowodów oraz niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i niewyjaśnienie okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przez przyjęcie, że:
a) skarżący jest rolnikiem prowadzącym działalność rolniczą na posiadanym gospodarstwie rolnym, podczas gdy takie twierdzenie mija się z prawdą i nie ma odzwierciedlenia w zebranych w sprawie dowodach;
b) fakt odprowadzania podatku rolnego, jak i również zwrot podatku akcyzowego na rzecz skarżącego świadczy o fakcie prowadzenia i gospodarstwa rolnego, podczas gdy niniejszy fakt świadczy jedynie o posiadaniu przez skarżącego przedmiotowego gospodarstwa;
c) błędne uznanie, że fakt posiadania przez skarżącego statusu rolnika jest jednoznaczne z faktem prowadzenia gospodarstwa rolnego, podczas gdy te dwa pojęcia nie są ze sobą tożsame;
2) art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.), dalej: uśr, przez jest jego niezastosowanie, podczas gdy skarżący nie prowadzi gospodarstwa rolnego, a tym samym świadczenie pielęgnacyjne powinno mu przysługiwać;
3) art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1b uśr przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu przez Kolegium, że nie ma możliwości przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji, gdy przepis w szczególności mówi o tym, że uprawnienie to jest zależne od tego, czy wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału skarżącej w procesie leczenia, rehabilitacji; ponadto Kolegium dokonało błędnej wykładni tych przepisów, z których jednoznacznie wynika, że świadczenie to jest adresowane do tych opiekunów, którzy z uwagi na zakres sprawowanej opieki muszą zrezygnować z pracy zarobkowej, a przyznawane świadczenie stanowić ma rekompensatę za utracony zarobek w związku z rezygnacją z pracy;
4) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr przez błędną wykładnię polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy oraz przyjęciu, że okoliczność posiadania przez skarżącego gospodarstwa rolnego, oraz otrzymywanej emerytury wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co świadczy o niewłaściwym rozumieniu norm prawnych wynikających z tych przepisów; wykładnia tego przepisu musi prowadzić do takiego zdekodowania jego treści, które nie jest sprzeczne nie tylko z zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zd. 2 Konstytucji RP) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie mogła zostać uwzględniona.
Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół dopuszczalności ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie posiada ustalone prawo do świadczenia emerytalnego i jednocześnie jest posiadaczem gospodarstwa rolnego. W rozpoznawanej sprawie te okoliczności stały się podstawą odmowy przyznania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnioskowanego świadczenia, a Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko zajęte w sprawie przez organ odwoławczy.
Mając na uwadze przedmiot sprawy, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym [niż wymienione w poprzedzających punktach] osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Analiza zacytowanego powyżej przepisu wskazuje, że do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną osobą niezbędne jest łączne występowanie trzech przesłanek, tj.: (1) wystąpienie obowiązku alimentacyjnego, (2) rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki oraz (3) legitymowanie się przez podopiecznego wnioskodawcy orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Brak któregokolwiek z tych elementów powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane.
O ile w rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że na skarżącym kasacyjnie ciążą obowiązki alimentacyjne względem niepełnosprawnej siostry legitymującej się stosownym orzeczeniem, to należy uznać, że skarżący nie wykazał, że zaniechanie podejmowania przez niego pracy zarobkowej, która miała uzupełnić środki finansowe pochodzące ze świadczenia emerytalnego, miało miejsce na skutek konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną.
Wyjaśnić w tym miejscu należy, że wprawdzie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale jej spełnienie nie może być sprowadzane wyłącznie do współwystępowania rezygnacji z zatrudnienia z faktem opieki nad niepełnosprawną osobą, w stosunku do której na wnioskodawcy ciążą obowiązki alimentacyjne. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1575/22, z 14 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1239/22, z 21 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 794/22, z 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 237/20, czy z 16 listopada 2023 r., sygn. akt I OSK 1899/22).
Pomiędzy zaprzestaniem (bądź niepodejmowaniem) zatrudnienia a sprawowaną opieką musi zatem istnieć bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy, którego brak wyklucza możliwość przyznania świadczenia (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22).
W świetle powyższego za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1b uśr. Zaznaczyć przy tym należy, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 17 ust. 1 b uśr. Zarówno bowiem organ odwoławczy w zaskarżonym wyroku, jak i Sąd pierwszej instancji powołały się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym uznano, że przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis ten nie stanowił zatem, zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz zapatrywaniami Sądu pierwszej instancji, przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Niezasadne okazały się także zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 kpa oraz art. 17b ust. 1 pkt 1 uśr. Zgodnie z ostatnim z przywołanych przepisów w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17, ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego.
Należy wskazać, że Sąd pierwszej instancji uznał skarżącego za osobę prowadzącą gospodarstwo rolne z powodu opłacania przez niego podatku rolnego, uzyskania zwrotu podatku akcyzowego za 2021 r. oraz informacji przekazanych przez skarżącego w toku postępowania o przyznanie mu prawa pomocy i wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a autor skargi kasacyjnej kwestionuje te ustalenia przez wskazanie, że wymierzenie podatku rolnego i zwrot podatku akcyzowego nastąpił z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego, a nie wykonywania działalności rolniczej.
Z tak sformułowaną argumentacją nie można się zgodzić. O ile bowiem podatek rolny jest podatkiem majątkowym płaconym z tytułu prawa własności bądź posiadania nieruchomości spełniającej przesłanki uznania ją za gospodarstwo rolne (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym – Dz.U. z 2020 r. poz. 333), a nie prowadzenia działalności rolniczej, to zwrot podatku akcyzowego na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej (Dz.U. z 2022 r. poz. 846) przysługuje wyłącznie w przypadku wykorzystania oleju napędowego oznaczonego kodem CN 2710 19 43 do 2710 19 48, kodem CN 2710 20 11 do CN 2710 20 19 oraz kodem CN 3826 00 do produkcji rolnej, o czym świadczą postanowienia art. 1 tej ustawy. Wprawdzie zgodnie z art. 3 ust. 1 wspomnianej ustawy zwrot podatku [akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej] przysługuje producentowi rolnemu, za którego w myśl art. 3 ust. 2 uważa się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, to jednak należy podnieść, że z uwagi na treść przytoczonego powyżej przepisu art. 1 tej ustawy zwrot ten przysługuje wyłącznie w sytuacji, gdy olej napędowy był wykorzystany do produkcji rolnej.
Uzyskanie zatem przez skarżącego zwrotu podatku akcyzowego za 2021 r., tj. za rok, w którym złożył on wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazuje, że pozostawał on w tym okresie czynnym zawodowo rolnikiem, co wykluczało możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia.
Odnotować także należy, że autor skargi kasacyjnej w złożonej skardze nie odniósł się do wniosków wyciągniętych przez Sąd pierwszej instancji co do prowadzenia działalności rolniczej przyjętych po analizie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje, że okoliczności te należy uznać za niesporne.
Przechodząc do rozpoznania zarzutu naruszenia "art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr", wskazać należy, że uzasadnienie tego zarzutu jednoznacznie wskazuje, że dotyczy on przeszkody w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego z powodu ustalenia na rzecz skarżącego prawa do świadczenia emerytalnego, tj. przeszkody, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pozwala to na uznanie, że wskazanie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr stanowiło oczywistą omyłkę pisarską.
Mając powyższe na uwadze, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Skoro zatem skarżący ma ustalone prawo do emerytury, co w rozpoznawanej sprawie jest okolicznością niesporną, to fakt pobierania tego świadczenia stanowi okoliczność wykluczającą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Nie można przy tym podzielić stanowiska skarżącego co do możliwości, a zarazem konieczności przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy tym świadczeniem a pobieraną emeryturą, w celu realizacji zasad określonych w Konstytucji RP w związku z niepełnosprawnością. Zaznaczyć należy, że stanowisko to oparte zostało na nieaktualnej linii orzeczniczej sądów administracyjnych. Odnotowania bowiem wymaga, że obecnie dominuje prawidłowo przywołane przez Sąd pierwszej instancji stanowisko, zgodnie z którym wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, pozostawałaby m.in. w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 uśr, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1416/20, z 24 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 650/20, z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, czy z 20 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 882/21).
Ustanie powyższej przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, możliwe jest w przypadku, gdy skarżący zawiesi pobieranie świadczenia emerytalnego, na co wskazywał Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Zgodnie bowiem z utrwalona linią orzeczniczą sądów administracyjnych Funkcję art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr należy rozumieć jako metodę wyeliminowania kumulacji pobieranych świadczeń, nie zaś jako wykluczenie możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie spełnia przesłanki do uzyskania innego świadczenia określonego w tym przepisie (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1198/22). Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z tego przepisu, musi być bowiem interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1626/22).
W świetle powyższych wywodów niezasadny zatem okazał się analizowany zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr.
Wnioski dowodowe skarżącego sformułowane w piśmie z dnia 6 września 2023 r., a więc już po wydaniu orzeczenia przez Sąd I instancji, nie mogły być uwzględnione. Zgodnie z przepisem art. 106 § 3 ppsa sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Wprawdzie w postępowaniu kasacyjnym, jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 193 ppsa, stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jednak nie znaczy to, że do tego postępowania stosuje się art. 106 § 3 ppsa. Ponadto co do zasady rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego jest kontrola ustaleń wojewódzkich sądów administracyjnych, a nie ich zastępowanie. Ogólnie zauważyć należy, że uwzględnienie nowych dowodów przedłożonych na etapie postępowania kasacyjnego implikowałoby nowe ustalenia faktyczne, które mogłyby mieć wpływ na wynik oceny dokonanej przez sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny mógłby w takiej sytuacji przypisać naruszenie prawa wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu z przyczyn temu sądowi nieznanych. Podczas procedowania kasacyjnego zakres badania legalności zaskarżonego wyroku, poza braną z urzędu pod rozwagę nieważnością postępowania, wyznacza, wynikająca z art. 183 § 1 ppsa, zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Przywołany przepis wyłącza zatem zastosowanie w postępowaniu kasacyjnym art. 106 § 3 w zw. z art. 193 ppsa. Odmienne zapatrywanie byłoby ewidentnie sprzeczne z treścią art. 183 § 1 ppsa (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1344/22).
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI