I OSK 193/22

I OSK 193/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-09-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Iwona Bogucka /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Grzymisławska-Cybulska
Piotr Niczyporuk
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1122/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-02-10
Skarżony organ
Minister Rozwoju~Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, 75 § 1, 77 § 1, 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2542
art. 37a ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe (t.j.)
Dz.U. 2003 nr 86 poz 789
art. 4 ust. 2
Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym
Dz.U. 2020 poz 1740
art. 336
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 14 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej PKP S.A. z siedzibą w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1122/20 na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 13 marca 2020 r., nr DO-II.7610.170.2019.AK w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa własności oraz prawa użytkowania wieczystego gruntu oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1122/20 oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie (dalej: skarżąca, spółka) na decyzję Ministra Rozwoju z 13 marca 2020 r., nr DO-II.7610.170.2019.AK, którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 7 listopada 2019 r., nr SN-V.752.38.2019.9, odmawiającą stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa, z mocy prawa, za odszkodowaniem z dniem 1 czerwca 2003 r., prawa własności gruntu oraz stwierdzenia nabycia z tym samym dniem prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności znajdujących się na nim budynków, lokali i innych urządzeń na rzecz przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe S.A., wchodzącego w skład linii kolejowej, położonego w S., gmina W., obręb [..], ark. mapy [..], oznaczonego jako działka nr [..], o pow. 0,0500 ha, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [..], stanowiącego w dniu 31 maja 2003 r. własność B.P. i T.P.
W skardze kasacyjnej spółka zaskarżyła wyrok Sądu I instancji w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz zrzekła się przeprowadzenia rozprawy.
Sądowi I instancji zarzucono:
I. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ sąd i organ I instancji m.in. nie uwzględnił faktów powszechnie znanych, które nie wymagają dowodu, a także możliwości wyjaśnienia posiadanych wątpliwości dotyczących nakładów znajdujących się na nieruchomościach za pomocą innych środków dowodowych, jak np. w drodze oględzin lub wystąpienia do podmiotu zarządzającego infrastrukturą kolejową, w wyniku czego doszło do niewyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i naruszenia prawa procesowego:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji niezastosowanie środków przewidzianych ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku (do – przypis NSA) czynności podjętych w granicach sprawy, czego skutkiem było zaniechanie wyczerpującego zebrania dowodów w sprawie, a także brak rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego w sposób wszechstronny i kompletny, w szczególności:
- nieuwzględnienie faktycznego pozostawania spornej nieruchomości we władaniu PKP S.A. w dniu 28 lutego 2003 r. oraz znajdowania się na niej naniesień w postaci rowu odwadniającego, skarpy oraz podtorza potwierdzającego przeznaczenie
nieruchomości jako zajętej pod infrastrukturę kolejową linii O.-C.,
- nieodniesienie się przez sąd jak i organ I instancji do faktu, że rów odwadniający, skarpa oraz podtorze stanowią linię kolejową w rozumieniu niżej wskazanych przepisów,
- niedokonanie analizy charakteru tych urządzeń i niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względnie interes społeczny i słuszny interes obywateli,
- nieuwzględnienie rzeczywistego zasięgu przestrzennego linii kolejowej O.-C. i faktu, że rów odwadniający, skarpy oraz podtorze generalnie stanowią budowlę kolejową (podbudowę toru kolejowego),
- dokonanie wadliwej oceny dowodów poprzez uznanie oświadczeń złożonych przez przedstawicieli skarżącego o władaniu nieruchomością na 28 lutego 2003 r. za niewystarczające w sytuacji, gdy w aktach sprawy brak jest innych przeciwnych dowodów wskazujących, że PKP S.A. nie władało przedmiotowymi działkami - zatem organ I instancji jak i sąd zakładali, że w tej dacie była tam linia kolejowa,
- nieuwzględnienie faktu, że w związku z komercjalizacją przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe została utworzona m. in. PKP P. S.A. w Warszawie, która jest zarządcą infrastruktury kolejowej zgodnie z przepisami rangi ustawowej - PKP P. S.A. w Warszawie, ul. [..] i to do niej można wystąpić o informacje w tym zakresie, co skutkowało dokonaniem błędnych ustaleń faktycznych i oddaleniem skargi;
2. art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego wyroku z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń i nieodniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, w szczególności brak merytorycznego ustosunkowania się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania oraz do zarzutu naruszenia art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP, a także użytego w art. 37a w ustępie 1 pojęcia władania przez PKP S.A. gruntem a posiadania, co uniemożliwia merytoryczną kontrolę instancyjną postępowania sądowo-administracyjnego.
II. naruszenie prawa materialnego, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy tj:
1. art. 15 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" ((Dz. U. z 2020 r., poz. 292; dalej: ustawa o komercjalizacji) przez nieuwzględnienie faktu, że zarządcą infrastruktury kolejowej jest odrębny podmiot od PKP S.A. tj. PKP P. S.A. z siedzibą w Warszawie, który należy wezwać do przedłożenia dokumentów dotyczących linii kolejowej,
2. art. 37a ust. 1 i 2 w/w ustawy poprzez błędne przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej, że sporna nieruchomość stała się przedmiotem użytkowania wieczystego PKP S.A.,
3. art. 37a ust. 1 i 2 w/w ustawy poprzez mylne przyjęcie, że sporna działka nie pozostawała w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP S.A. i nieodniesienie się do kwestii władania linią, która nie musi być czynna,
4. art. 4 ust 2 ustawy o transporcie kolejowym - w brzmieniu obowiązującym na 28 lutego 2003 r. - że linia kolejowa oznacza drogę szynową wraz z przyległym pasem gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego oraz zajęte pod nie grunty, a przyległy pas gruntu to pasy wzdłuż drogi szynowej usytuowane po obu jej stronach oraz przestrzeń nad i pod powierzchnią gruntu, niezbędne do bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego, co doprowadziło do błędne przyjęcia, że działka [..] nie wchodziła w skład linii kolejowej i nie pozostawała w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP S.A.,
5. § 3 pkt 7 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie który definiuje "podtorze" jako budowlę geotechniczną wykonaną na gruncie rodzimym jako nasyp lub przekop wraz z urządzeniami zabezpieczającymi i odwadniającymi, co skutkowało nieuwzględnieniem faktu, że podtorze jest elementem torowiska,
6. art. 336 k.c. poprzez niezbadanie kwestii zajęcia terenu pod linię i tym samym posiadania przedmiotowej nieruchomości w dniu 28 lutego 2003 r. a także nieuwzględnienie domniemania posiadania samoistnego mające swą podstawę w art. 339 k.c.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano argumentację na poparcie powołanych zarzutów, podnosząc w pierwszej kolejności, że skarżąca przedłożyła w toku postępowania administracyjnego stosowne dowody, w szczególności oświadczenie z 9 kwietnia 2019 r., wypis z rejestru gruntów z 22 lutego 2019 r. jak i wypis z ewidencji środków trwałych; dlatego nie ulega wątpliwości, iż przedmiotowy grunt znajdował się w posiadaniu skarżącej w dniu 28 lutego 2003 r. Oświadczenie składane przez stronę oraz przedstawiane przez nią dokumenty korzystają z domniemania prawdziwości, jeżeli nie są sprzeczne z innymi dowodami lub faktami znanymi organowi. Taka sprzeczność w przedmiotowej sprawie nie zachodzi, nie powołują się zresztą na jej istnienie organy administracji w treści uzasadnienia decyzji, a wprost przeciwnie, z uzasadnienia wynika, że organ I instancji jak i sąd zakładały, że w tej dacie była tam linia kolejowa. Organ ani Sąd nie odniosły się do pojęcia linii kolejowej w rozumieniu określonym w art. 4 ust 2 ustawy o transporcie kolejowym - w brzmieniu obowiązującym na 28 lutego 2003 r. oraz definicji podtorza, wskazanej w § 3 pkt 7 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie. Poza tym nie został uwzględniony rzeczywisty zasięg przestrzenny linii kolejowej O.-C. i fakt, że rów odwadniający, skarpa oraz podtorze generalnie stanowią budowle kolejowe (podbudowę toru kolejowego).
Nie zostały także podjęte czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i tym samym do jej załatwienia z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W przypadku uznania oświadczeń złożonych przez przedstawicieli skarżącego o władaniu nieruchomością na 28 lutego 2003r. za niewystarczające i w sytuacji, gdy w aktach sprawy brak jest innych przeciwnych dowodów wskazujących, że PKP S.A. nie władało przedmiotowymi działkami, a gdy organ miał wątpliwości, mógł wystąpić do PKP P. S.A. o wyjaśnienia. Ta spółka wstąpiła bowiem na mocy ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" w prawa i obowiązki PKP S.A. w zakresie zarządzania liniami kolejowymi. Organy powinny poczynić ustalenia z urzędu w zakresie tego, od kiedy sporna nieruchomość jest terenem kolejowym, ponieważ dane te powinny się znajdować w Starostwie Powiatowym. Linia kolejowa nr [..] na odcinku O.-C. została ujęta w wykazie linii kolejowych o znaczeniu państwowym, który stanowi załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17.04.2013r. w sprawie wykazu linii kolejowych o znaczeniu państwowym (pozycja nr [..]). Zresztą dane historyczne, dotyczące daty powstania linii kolejowej O.-C. są w zasadzie faktem powszechnie znanym. Ponadto organy i Sąd I instancji winny dać wiarę oświadczeniu reprezentantów PKP S.A. z 9 kwietnia 2019 r.
W ocenie skarżącej, Sąd I instancji naruszył również art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd I instancji nie odniósł się szczegółowo do zarzutów skarżącej, dotyczących naruszenia przepisów procedury administracyjnej, a uzasadnienie wyroku oparte jest na ogólnych twierdzeniach i nie odnosi się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze.
W zakresie postawionych zarzutów naruszenia prawa materialnego, skarżąca podniosła, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i wyrok Sądu zostały wydane z naruszeniem przepisu art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Grunty będące w posiadaniu spółki zajęte są m.in. pod infrastrukturę kolejową i stanowią tereny zamknięte. Definicja terenu zamkniętego została określona w ustawie z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne. Zgodnie z brzmieniem art. 2 pkt 9 ustawy, przez tereny zamknięte rozumie się tereny o charakterze zastrzeżonym ze względu na obronność i bezpieczeństwo państwa, określone przez właściwych ministrów i kierowników urzędów centralnych w drodze decyzji. Zgodnie z art. 4 pkt 2a tereny zamknięte są ustalane przez właściwych ministrów i kierowników urzędów centralnych w drodze decyzji. W decyzji tej określa się również granice terenu zamkniętego, a dokumentacja geodezyjna określająca przebieg granic i powierzchnię terenu zamkniętego przekazywana jest przez organy wydające decyzję właściwym terytorialnie starostom. Zatem są wykorzystywane do specyficznych celów i nie jest obojętne, kto jest ich właścicielem lub posiadaczem zależnym. Dlatego organy administracyjne winny uwzględnić fakt, że przed II wojną światową oraz w okresie międzywojennym państwu przysługiwał monopol w zakresie transportu kolejowego. Uprawnienia te były wykonywane przez Skarb Państwa od 1926 r. za pomocą przedsiębiorstwa państwowego PKP. Zdaniem skarżącej, nieruchomości objęte przez PKP w zarząd i użytkowanie w 1926 r. do dzisiaj znajdują się we władaniu PKP S.A. Na nieruchomości objętej przedmiotowym postępowaniem znajdują się naniesienia należące do PKP S.A., w tym rów odwadniający, skarpa oraz podtorze, zatem nieruchomość ta była i jest od dawna we władaniu PKP. Sąd nie odniósł się w ogóle do podniesionych przez skarżącą wywodów, dotyczących posiadania samoistnego nieruchomości. Pojęcie władania występuje w przepisach kodeksu cywilnego przy definicji posiadania, natomiast żaden z przepisów ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" nie definiuje pojęcia posiadania samoistnego. W tej sytuacji zasada spójności systemu prawa nakazuje przyjąć, że pojęcie posiadania samoistnego należy rozumieć w taki sposób, w jaki reguluje je prawo cywilne. Zgodnie z art. 339 Kodeksu cywilnego domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym. Przepis art. 340 Kodeksu cywilnego nakazuje domniemywać ciągłość posiadania, zastrzegając, że niemożność posiadania wywołana przez przeszkodę przemijającą nie przerywa posiadania.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.
Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu.
Z ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że w sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego. Warunkiem uwzględnienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania jest wykazanie istotnego wpływu zaistniałego naruszenia na wynik sprawy.
W ramach postawionych zarzutów naruszenia przepisów postępowania Spółka wskazała na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256, dalej: k.p.a.), uznając, że doszło do ich niezastosowania, a w rezultacie do niezastosowania środków przewidzianych ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do czynności podjętych w granicach sprawy, czego skutkiem było zaniechanie wyczerpującego zebrania dowodów w sprawie, a także brak rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego w sposób wszechstronny i kompletny. Zarzut ten jest niezasadny. Prawidłowo Sąd I instancji uznał, że nie doszło do naruszenia wskazywanych przepisów k.p.a., a tym samym nie uchybił przepisowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., skoro nie doszło do naruszeń o istotnym wpływie na wynik sprawy. Jakkolwiek zgodnie z art. 7 k.p.a., inicjatywa dowodowa w toku prowadzonego postępowania administracyjnego spoczywa na organie administracji publicznej, to zgodnie z ugruntowanym już stanowiskiem sądów administracyjnych, obowiązek ten nie zwalnia stron postępowania z czynnego udziału w toczącym się postępowaniu i inicjowania przeprowadzenia określonych środków dowodowych (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1253/20).
Sąd I instancji zasadnie uznał, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek materialnoprawnych określonych w art. 37a ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" w znacznej mierze spoczywać powinien na stronie wnioskującej o uwłaszczenie. Inicjatorka postępowania powinna mieć najpełniejszą wiedzę w zakresie istniejącej infrastruktury kolejowej oraz jej historii, a przez to realną możliwość wykazania dokumentacji potwierdzającej władztwo nad gruntem i zajęcie go pod infrastrukturę kolejową w dacie istotnej dla wydania decyzji potwierdzającej prawo użytkowania wieczystego. Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko, wyrażone także w zaskarżonym wyroku, że określone w k.p.a. obowiązki organu związane z prowadzeniem postępowania administracyjnego, w tym przede wszystkim akcentowany przez skarżącą kasacyjnie obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, podlegającego następnie swobodnej ocenie, nie zwalnia strony ze współdziałania z organem w celu osiągnięcia pozytywnego dla niej rozstrzygnięcia, a tym bardziej nie można wnioskować, że organ ma prowadzić postępowanie tak długo i skutecznie, aż znajdzie dowody potwierdzające żądanie strony. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3577/18). Sąd poddał ocenie działanie organów wskazując, że organ I instancji dwukrotnie wzywał skarżącą Spółkę do wyjaśnienia powstałych w sprawie wątpliwości, przedstawienia właściwych dokumentów potwierdzających zajęcie spornego gruntu pod linię kolejową w dacie 28 lutego 2003 r., jednak skarżąca na wezwania te nie udzieliła odpowiedzi. Tymczasem to obowiązkiem skarżącej było staranne przygotowanie całości dokumentacji potwierdzającej w sposób niebudzący wątpliwości zajęcie gruntu w dniu 28 lutego 2003 r. Skoro pisma te pozostały bez odpowiedzi, prawidłowa była konkluzja Sądu I instancji, że organy nie są zobowiązane do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona sama, mimo wezwania, takich środków nie przedstawiła. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Postępowanie zostało zatem przeprowadzone wnikliwie, z zachowaniem reguł postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego (w tym i powołanych w skardze przepisów), a materiał dowodowy w sprawie został dostatecznie zebrany i rozpatrzony.
Nie jest sporne, że Spółka do złożonego wniosku załączyła wypis z rejestru gruntów i wyrys z mapy ewidencyjnej, sporządzone według stanu na dzień 22 lutego 2019 r., zaś wypis z ewidencji środków trwałych, wypis z księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości oraz oświadczenie osób upoważnionych wg stanu na dzień składania wniosku. Sąd stwierdził, że analiza treści tych dokumentów nie dowodzi, by w dniu 28 lutego 2003 r. na przedmiotowej działce znajdowała się linia kolejowa oraz w tej dacie pozostawała ona we władaniu skarżącej. Jedyną okolicznością, którą można potwierdzić na podstawie zapisów księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości jest to, że w dniu 28 lutego 2003 r. działka ta była własnością osób fizycznych. Wszystkie pozostałe dokumenty opracowane zostały według stanu istniejącego po tej dacie, a nie według stanu istniejącego na nieruchomości w dniu 28 lutego 2003 r. W tej sytuacji nie mogą one zostać uznane za dowody, że na przedmiotowym gruncie w dniu 28 lutego 2003 r. znajdowała się linia kolejowa w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, a Polskie Koleje Państwowe w tej dacie władały tą nieruchomością. Nie było zatem wadliwe uznanie przez Sąd, że nie było podstaw do przyjęcia, że na dzień 28 lutego 2003 r. na działce nr [..] znajdowała się linia kolejowa oraz że w tej dacie pozostawała ona we władaniu skarżącej Spółki, skoro nie przedstawiono dokumentów na relewantną dla postępowania datę 28 lutego 2003 r. Sąd prawidłowo przyjął, że dokumenty przedstawiające stan na gruncie istniejący w dacie o wiele późniejszej nie potwierdzają istnienia w dacie 28 lutego 2003 r. na spornym gruncie infrastruktury kolejowej (rowu, skarpy oraz podtorza). Nie było również wadliwe uznanie, że oświadczenie pracowników Spółki (Dyrektora w PKP S.A. Oddziale Gospodarowania Nieruchomościami w P. oraz Zastępcy Dyrektora d.s. Eksploatacji w PKP S.A. Oddziale Gospodarowania Nieruchomościami w P. z 9 kwietnia 2019 r.) było niewystarczające do uwzględnienia stanowiska skarżącej. Oświadczenie nie zawiera żadnego wyjaśnienia, na podstawie jakich własnych ustaleń lub dokumentów osoby, które złożyły to oświadczenie, powzięły informacje, o których zaświadczają, i w jakich okolicznościach posiadły wiedzę o wskazanych w nim faktach. W sytuacji zatem, gdy dowody przedstawione przez skarżącą, z uwagi na datę ich wytworzenia, nie mogły służyć wykazaniu zagospodarowania spornej nieruchomości i stanu posiadania skarżącej na dzień 28 lutego 2003 r., a spółka pomimo wezwania przez organy nie przedstawiła dodatkowych dowodów w sprawie, brak było podstaw do uznania oświadczenia spółki o jej stanie posiadania w zakresie spornej nieruchomości za dowód rozstrzygający. Brak dowodu przeciwnego nie oznacza konieczności uwzględnienia treści oświadczenia jako potwierdzającej fakt władania gruntem. Wbrew stanowisku spółki nie wskazuje to na konieczność uwzględnienia żądania, nawet przy objęciu oświadczenia domniemaniem jego prawdziwości. Moc dowodowa takiego oświadczenia nie jest zatem wystarczająca do potwierdzenia władania przez skarżącą kasacyjnie w dniu 28 lutego 2003 r. gruntem objętym wnioskiem. Nieopatrzony datą, a załączony do wniosku wypis z ewidencji środków trwałych nie może świadczyć o stanie posiadania i zagospodarowania nieruchomości w dacie historycznej. Skarżąca Spółka miała możliwość powoływania innych dowodów, w tym w szczególności pozyskanych od zależnej od niej spółki zajmującej się od 2001 r. zarządzaniem infrastrukturą kolejową, na okoliczność posadowienia na spornej nieruchomości infrastruktury kolejowej. Brak inicjatywy skarżącej Spółki w tym zakresie nie może zatem obciążać organu prowadzącego postępowanie. Tym samym, nie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.
Nie jest możliwe odniesienie się do, powoływanego łącznie z powyższymi przepisami, zarzutu naruszenia art. 135 p.p.s.a. Skarżąca kasacyjnie nie zawarła bowiem w zakresie naruszenia tego przepisu jakiegokolwiek uzasadnienia, co w świetle brzmienia tego przepisu, dyskwalifikuje zarzut jego naruszenia.
W ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania powołano także art. 141 § 4 p.p.s.a. Naruszenia tego przepisu Spółka upatruje w nienależytym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku z uwagi na nieodniesienie się szczegółowo do zarzutów skarżącej, dotyczących naruszenia przepisów postępowania oraz art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP, a także użytego w art. 37a w ustępie pierwszym pojęcia władania przez PKP S.A. gruntem, a nie posiadania. W odniesieniu do powyższego zarzutu należy przypomnieć, że – jak wielokrotnie sygnalizowano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty dotyczące treści uzasadnienia wyroku mogą być skutecznie postawione w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w art. 141 § 4 p.p.s.a. i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, LEX nr 552012, wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji rozpoznał sprawę sądowoadministracyjną zgodnie z jego kontrolnymi kompetencjami i ze wskazaniem przyjętego przez Sąd stanu faktycznego sprawy. Podkreślić trzeba, że ewentualna wadliwość uzasadnienia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jedynie w sytuacji, gdy uzasadnienie wyroku sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa stałaby się kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku, co nie ma miejsca w realiach niniejszej sprawy. Wbrew stanowisku skarżącej kasacyjnie, Sąd nie miał obowiązku odniesienia się szczegółowo do zarzutów. Wojewódzki sąd administracyjny nie ma obowiązku odnosić się osobno do każdego z zarzutów skargi i do każdego z argumentów na ich poparcie, może je oceniać całościowo. Najistotniejsze jest to, aby z wywodów wynikało, dlaczego w sprawie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze (por. wyrok NSA z 18 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 702/15).
Nie ma również podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia prawa materialnego.
Skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 2022 r., poz. 2542; dalej ustawa o komercjalizacji PKP) poprzez błędne przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej, że sporna nieruchomość stała się przedmiotem użytkowania wieczystego PKP S.A. oraz art. 37a ust. 1 i 2 tej ustawy poprzez mylne przyjęcie, że sporna działka nie pozostawała w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP S.A. i nieodniesienie się do kwestii władania linią, która nie musi być czynna.
Analiza przepisów art. 37a ust. 1 i 2 ustawy o komercjalizacji PKP wskazuje, że zmiana w prawach do nieruchomości zajętych pod linie kolejowe wymaga łącznego spełnienia dwóch przesłanek, tj. wymogu, aby grunt ten na dzień 28 lutego 2003 r. nie stanowił własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego ani PKP SA oraz wymogu, aby we wskazanej powyżej dacie grunt ten wchodził w skład linii kolejowych i pozostawał we władaniu PKP SA. Mając na uwadze, że w rozpoznawanej sprawie nie wykazano, że sporna nieruchomość na dzień 28 lutego 2003 r. była zabudowana infrastrukturą kolejową i znajdowała się we władaniu skarżącej, to uznać należało, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do wykazania spełnienia wszystkich przesłanek umożliwiających stwierdzenie zmiany stanu prawnego nieruchomości wskazanych w art. 37a ust. 1 ustawy komercjalizacyjnej, a w konsekwencji także art. 37a ust. 2 tej ustawy.
Nie mógł być także uwzględniony zarzut naruszenia art. 37a ust. 1 i 2 ustawy o komercjalizacji PKP przez mylne przyjęcie, że sporna działka nie pozostawała w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP S.A. i nieodniesienie się do kwestii władania linią, która nie musi być czynna. W zarzucie kwestionuje się prawidłowość oceny charakteru zagospodarowania konkretnej nieruchomości oraz prawidłowość oceny w zakresie władania tym gruntem przez pryzmat braku czynnej linii kolejowej. Za pomocą tego zarzutu naruszenia prawa materialnego strona skarżąca kasacyjnie kwestionuje ustalenia i oceny w zakresie stanu faktycznego sprawy. Tymczasem, zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., I OSK 1171/12, LEX nr 1298298). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137).
Z analogicznych przyczyn nie zachodziły podstawy do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 4 ust 2 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz.U. z 2023 r., poz. 602) - w brzmieniu obowiązującym na dzień 28 lutego 2003 r. Naruszenia tego przepisu skarżąca kasacyjnie upatrywała w wadliwym przyjęciu, że działka [..] nie wchodziła w skład linii kolejowej i nie pozostawała w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP S.A. oraz zarzutu naruszenia § 3 pkt 7 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie (Dz.U. z 1998 r., Nr 151, poz. 987). Niezależnie od tego, że również w ramach tych zarzutów strona skarżąca kasacyjnie podważa ustalenia i oceny w zakresie stanu faktycznego sprawy, zarzuty te nie mogły odnieść skutku także wobec niezasadności naruszenia art. 37a ust. 1 i 2 ustawy o komercjalizacji PKP. Z treści tych przepisów nie można wywieść, że na dzień 28 lutego 2003 r. na spornej nieruchomości istniała infrastruktura kolejowa znajdująca się we władaniu skarżącej. Przepisy te są definicjami odpowiednio linii kolejowej, sieci kolejowej, oraz podtorza. Ich zastosowanie do opisu infrastruktury kolejowej miałoby znaczenie dopiero w sytuacji wykazania, że w dniu 28 lutego 2003 r. na spornej nieruchomości istniała infrastruktura, która powinna zostać uznana za kolejową. Niedokonanie przez organy i Sąd analizy charakteru urządzeń urządzonych na objętym wnioskiem gruncie, nie mogło wpłynąć na stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności przedmiotowego gruntu oraz stwierdzenia nabycia z tym samym dniem przez stronę skarżącą kasacyjnie prawa użytkowania wieczystego gruntu i prawa własności znajdujących się na nim budynków, lokali i innych urządzeń.
Nie mogło dojść do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 15 ustawy o komercjalizacji PKP. Skarżąca kasacyjnie Spółka zarzuciła Sądowi I instancji nieuwzględnienie faktu, że zarządcą infrastruktury kolejowej jest odrębny od niej podmiot (Spółka zależna), który należało wezwać do przedłożenia dokumentów dotyczących linii kolejowej. Przede wszystkim przepis art. 15 ww. ustawy składa się z pomniejszych jednostek redakcyjnych. Przypomnieć zatem należy, że w odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2008 r., II FSK 557/07; Lex nr 422065; wyrok NSA z dnia 7 marca 2014 r., II GSK 2019/12, LEX nr 1495144; wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2013 r., II OSK 552/12, LEX nr 13562450; wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2013 r., II GSK 1573/12, LEX nr 1354882; wyrok NSA z dnia 27 marca 2012 r., II GSK 218/11, LEX nr 1244607; wyrok NSA z dnia 8 marca 2012 r., II OSK 2496/10, LEX nr 1145608; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2012 r., II OSK 2232/10, LEX nr 1138117). Warunek przytoczenia podstaw skargi kasacyjnej i ich uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające Sąd kasacyjny do domyślania się, który przepis skarżący miał na uwadze, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego lub procesowego. Naruszony przez Sąd I instancji przepis musi być wyraźnie wskazany, gdyż w przeciwnym razie ocena zasadności skargi kasacyjnej nie jest możliwa. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego (por. wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2008 r., II FSK 557/07; Lex nr 422065; wyrok NSA z dnia 6 lutego 2014 r., II GSK 1669/12, LEX nr 1450654; wyrok NSA z dnia 14 marca 2013 r., I OSK 1799/12, LEX nr 1295809; wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2014 r., II OSK 1977/12, LEX nr 1502246). Niezależnie od powyższego, zarzut ten został postawiony w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej, a jako taki nie mógłby być zasadny, nawet domniemując, że w istocie skarżącej kasacyjnie chodziło o art. 15 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP. Stanowisko Spółki, uznającej, że zachodziły podstawy do wezwania spółki zależnej do przedłożenia dokumentów dotyczących linii kolejowej, mogłoby stanowić argumentację zarzutu naruszenia przepisów postępowania.
Końcowo, nie doszło do naruszenia art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2022 r., poz.1360; dalej k.c.) przez niezbadanie kwestii zajęcia terenu pod linię i tym samym posiadania przedmiotowej nieruchomości w dniu 28 lutego 2003 r., a także nieuwzględnienie domniemania posiadania samoistnego, mającego swą podstawę w art. 339 k.c. Także ten zarzut, stawiany jako zarzut naruszenia prawa materialnego, w istocie prowadzić miał do podważenia ustaleń stanu faktycznego sprawy, co - jak wyżej wskazano - nie jest dopuszczalne w ramach kwestionowania wykładni i zastosowania prawa materialnego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Jednocześnie w myśl art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądała jej przeprowadzenia