I OSK 1928/23

Naczelny Sąd Administracyjny2025-08-28
NSAAdministracyjneŚredniansa
piecza zastępczaopłata za pobytuchwała rady gminyskarga kasacyjnauznanie administracyjneprawa nabytezasady techniki prawodawczejkonstytucjaNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą uchwały Rady Miasta w sprawie warunków odstępowania od opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, uznając, że przepisy przejściowe i katalog przesłanek nie naruszają prawa.

Skarżący wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA, kwestionując uchwałę Rady Miasta dotyczącą warunków odstępowania od opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Zarzuty dotyczyły naruszenia Konstytucji RP (zasada państwa prawnego, ochrony praw nabytych, zaufania do organów władzy) oraz przepisów o zasadach techniki prawodawczej i ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Skarżący podnosił, że uchwała narusza zasadę niedziałania prawa wstecz, wprowadza zamknięty katalog przesłanek odstąpienia od opłaty, ograniczając uznanie administracyjne, oraz stosuje nowe przepisy do spraw wszczętych przed ich wejściem w życie. NSA oddalił skargę, uznając, że rada powiatu ma swobodę w ustalaniu warunków, które powinny tworzyć katalog zamknięty, a starosta działa w ramach uznania administracyjnego. Sąd nie dopatrzył się naruszenia praw nabytych ani zasad techniki prawodawczej.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną wniesioną przez M.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, który oddalił skargę na uchwałę Rady Miasta Białystok dotyczącą szczegółowych warunków umorzenia, odroczenia płatności, rozkładania na raty i odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Skarżący zarzucał naruszenie Konstytucji RP, w tym zasady demokratycznego państwa prawnego, ochrony praw nabytych i zaufania do organów władzy, poprzez zastosowanie uchwały do spraw wszczętych przed jej wejściem w życie oraz wprowadzenie zamkniętego katalogu przesłanek odstąpienia od opłaty, co ogranicza uznanie administracyjne. Kwestionowano również naruszenie zasad techniki prawodawczej. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd wyjaśnił, że rada powiatu ma swobodę w ustalaniu warunków odstępowania od opłaty, które powinny tworzyć katalog zamknięty, zgodnie z art. 194 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Podkreślono, że starosta działa w ramach uznania administracyjnego, co wynika z art. 194 ust. 3 tej ustawy, i nawet spełnienie przesłanek uchwały nie obliguje go do odstąpienia od opłaty. Sąd uznał, że zastosowanie nowych przepisów do spraw niezakończonych nie narusza praw nabytych, ponieważ skarżący nie uzyskał ostatecznego uprawnienia do odstąpienia od opłaty przed wejściem w życie uchwały. Zarzuty dotyczące naruszenia zasad techniki prawodawczej również uznano za niezasadne, wskazując, że § 19 uchwały reguluje wpływ nowych przepisów na stosunki powstałe pod działaniem poprzednich, co jest zgodne z § 30 Zasad techniki prawodawczej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, uchwała taka nie narusza Konstytucji RP ani przepisów ustawy. Rada powiatu ma swobodę w ustalaniu warunków odstępowania od opłaty, które powinny tworzyć katalog zamknięty. Zastosowanie nowych przepisów do spraw niezakończonych nie narusza praw nabytych, jeśli skarżący nie uzyskał ostatecznego uprawnienia przed wejściem w życie uchwały. Starosta działa w ramach uznania administracyjnego.

Uzasadnienie

NSA uznał, że rada powiatu ma swobodę w ustalaniu warunków odstępowania od opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, a katalog tych warunków powinien być zamknięty. Zastosowanie nowych przepisów do spraw niezakończonych nie narusza praw nabytych, gdyż skarżący nie uzyskał ostatecznego uprawnienia. Uznanie administracyjne starosty wynika z ustawy, a nie z uchwały.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

u.w.r. art. 193 § 1

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

u.w.r. art. 194 § 2

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

u.w.r. art. 194 § 3

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 183 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 193 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasady techniki prawodawczej art. 30 § 1

Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej"

Zasady techniki prawodawczej art. 143

Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej"

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uchwała rady powiatu ma prawo określać szczegółowe warunki odstępowania od opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, które powinny tworzyć katalog zamknięty. Zastosowanie nowych przepisów uchwały do spraw niezakończonych przed jej wejściem w życie nie narusza praw nabytych, jeśli skarżący nie uzyskał ostatecznego uprawnienia. Starosta działa w ramach uznania administracyjnego przy podejmowaniu decyzji o odstąpieniu od opłaty, co wynika z ustawy. Przepis § 19 uchwały regulujący stosowanie nowych przepisów do spraw niezakończonych jest zgodny z zasadami techniki prawodawczej.

Odrzucone argumenty

Uchwała Rady Miasta narusza art. 2 Konstytucji RP, zasadę państwa prawnego, ochrony praw nabytych i zaufania do organów władzy, poprzez zastosowanie do spraw wszczętych przed jej wejściem w życie. Uchwała narusza art. 2 Konstytucji RP poprzez pogwałcenie zasady ochrony zaufania do organów władzy i stanowionego prawa. Uchwała narusza § 30 ust. 1 w zw. z § 143 Zasad techniki prawodawczej, wprowadzając wadliwe przepisy przejściowe. Uchwała narusza art. 194 ust. 2 i 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, wprowadzając zamknięty katalog przesłanek odstąpienia od opłaty, co ogranicza uznanie administracyjne. Uchwała narusza art. 194 ust. 2 i 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, uzależniając odstąpienie od opłaty jedynie od wysokości dochodu.

Godne uwagi sformułowania

ustawodawca upoważnił radę powiatu do ustalenia warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Niemniej z treści art. 194 ust.2 u.w.r. wynika, że szczegółowe warunki powinny zostać w uchwale wyliczone w sposób wyczerpujący, winny zatem tworzyć katalog zamknięty. starosta, który podejmuje decyzję o umorzeniu w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczeniu terminu płatności, rozłożeniu na raty lub odstąpieniu od ustalenia ww. opłaty, nie jest organem upoważnionym do określania tych warunków, a jedynie do ich zastosowania. Zgodnie z art. 194 ust.3 u.w.r. decyzja starosty podejmowana jest jednak w warunkach uznania administracyjnego na co wskazuje zawarty w tym przepisie zwrot: "może". Zastosowanie nowych reguł odstępowana od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej do spraw niezakończonych przed dniem wejścia w życie przedmiotowej uchwały nie naruszyło konstytucyjnej zasady państwa prawa (art. 2 konstytucji RP) w szczególności nie doszło do naruszenia praw nabytych Skarzącego.

Skład orzekający

Marek Stojanowski

przewodniczący

Jakub Zieliński

sprawozdawca

Marian Wolanin

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ustalania opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, stosowania przepisów przejściowych w uchwałach samorządowych oraz zakresu uznania administracyjnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ustalania opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej i interpretacji konkretnej uchwały rady miasta.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z prawami rodziców w systemie pieczy zastępczej i interpretacją przepisów przejściowych. Jest interesująca dla prawników specjalizujących się w prawie rodzinnym i administracyjnym.

Czy nowe przepisy zawsze muszą działać wstecz? NSA rozstrzyga o opłatach za pieczę zastępczą.

Sektor

administracyjne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1928/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-08-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jakub Zieliński /sprawozdawca/
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Bk 154/23 - Wyrok WSA w Białymstoku z 2023-05-04
Skarżony organ
Rada Miasta
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 49
art. 193 ust. 1, art. 194 ust. 2 i 3
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184, art. 204 pkt 1, art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2016 poz 283
§ 30 ust. 1, § 143
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant: asystent sędziego Sara Pniewska po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 4 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Bk 154/23 w sprawie ze skargi M.P. na uchwałę Rady Miasta Białystok z dnia 26 września 2022 r. nr LX/837/22 w przedmiocie określenia szczegółowych warunków umorzenia, odroczenia płatności, rozkładania na raty i odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M.P. na rzecz Gminy Białystok, miasta na prawach powiatu, kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku ( dalej: Sąd Instancji) wyrokiem z 4 maja 2023 r. o sygn. akt II SA/Bk 154/23 oddalił skargę M.P. na uchwałę Rady Miasta Białystok z dnia 26 września 2022 r. nr LX/837/22 w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia, odroczenia płatności, rozkładania na raty i odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (dalej w skrócie: "Uchwała") .
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł M.P. (dalej: Skarżący), zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:
1. usankcjonowanie przez Sąd I instancji naruszenia art. 2 Konstytucji RP polegającego na objęciu uchwałą Rady Miasta Białystok nr LX/837/22 z dnia 26 września 2022 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia, odroczenia płatności, rozkładania na raty i odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępcze (dalej: Uchwała) na mocy § 19 Uchwały, spraw wszczętych i nie zakończonych przed datą wejścia w życie Uchwały, co rażąco narusza zasadę demokratycznego państwa prawnego, w tym w szczególności godzi w zasadę ochrony praw nabytych i stanowi pogwałcenie zasady niedziałania prawa wstecz;
2. usankcjonowanie przez Sąd naruszenia art. 2 Konstytucji RP polegającego na pogwałceniu zasady ochrony zaufania do organów władzy publicznej i stanowionego przez nie prawa i w efekcie doprowadzeniu do sytuacji, w której decyzja ma zostać wydana na podstawie innych przepisów niż te, które obowiązywały podczas wszczęcia i przez przeważający czas trwania postępowania, a okoliczności faktyczne i prawne, mające istotny wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony postępowania według poprzedniego stanu prawnego, stają się bezprzedmiotowe w obliczu nowych przepisów;
3. usankcjonowanie przez Sąd naruszenia § 30 ust. 1 w zw. z § 143 Zasad techniki prawodawczej, stanowiących załącznik do Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 283) polegającego na zmianie, w wyniku wejścia w życie Uchwały, prawa dotychczas obowiązującego, pociągającej za sobą niekorzystne skutki dla sytuacji prawnej stron trwających postępowań, z wadliwym zastosowaniem techniki przepisów przejściowych;
4. usankcjonowanie przez Sąd naruszenia art. 194 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2022 poz. 447 z późn. zm. - dalej powoływanej jako u.w.r.), polegającego na zawarciu w § 6 Uchwały dyspozycji obligującej organ orzekający do wydania decyzji w oparciu o enumeratywnie wyliczone przesłanki, podczas z gdy z przepisu art. 194 ust. 3 u.w.r. wynika, że decyzja organu w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej powinna opierać się na uznaniu administracyjnym;
5. usankcjonowanie przez Sąd naruszenia art. 194 ust. 2 i 3 u.w.r. polegającego na zawarciu w § 6 Uchwały zamkniętego katalogu przesłanek stanowiących podstawę do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, podczas gdy przepis ten powinien zawierać katalog otwarty przesłanek, tak aby każdorazowo organ mógł wziąć pod uwagę także inne istotne okoliczności dot. wnioskodawcy, mogące stanowić podstawę do odstąpienia od ustalenia opłaty;
6. usankcjonowanie przez Sąd naruszenia art. 194 ust. 2 i 3 u.w.r. polegającego na uzależnieniu odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jedynie od wysokości dochodu osiąganego w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku (w przypadku dochodu z etatu) lub osiąganego w roku poprzedzającym rok złożenia wniosku (w przypadku dochodu z działalności gospodarczej), podczas gdy na rzeczywisty stan majątku i możliwości finansowe wnioskodawcy wpływa szereg innych okoliczności, których organ orzekający nie może wziąć pod uwagę w obecnym stanie prawnym z uwagi na treść § 6 Uchwały.
W związku z powyższym Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu podniesiono, że za niedopuszczalne należy uznać zastosowanie zaskarżonej Uchwały do spraw wszczętych i prowadzonych w trakcie obowiązywania poprzednio obowiązującej Uchwały Rady Miejskiej Białegostoku z dnia 26 marca 2012 r. nr XXV/256/12 (zwana dalej w skrócie: "uchwała z 2012 r."). Pozbawiono stronę postępowania uprawnień, które jej przysługiwały i co do których miała prawo sądzić, że będą one jej przysługiwać do czasu zakończenia toczącego się postępowania. Taka sytuacja miała miejsce w przypadku Skarżącego. W jego ocenie rozwiązanie wprowadzone w § 19 Uchwały powinno być uznane za sprzeczne z art. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, a także wykładnią tego przepisu dokonaną w przywołanych przez Skarżącego orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego.
Zdaniem kasatora wadliwy okazał się też § 6 Uchwały, w którym zrezygnowano z uznania administracyjnego i otwartego katalogu przesłanek, uzasadniających odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. § 6 Uchwały narusza art. 194 ust. 3 u.w.r., zgodnie z którym starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w 194 ust. 2 u.w.r., może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 u.w.r. § 4 uchylonej uchwały z 2012 r. umożliwiał odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (poprzez zastosowanie zwrotu, że odstąpienie "może nastąpić") na wniosek rodziców dziecka, biorąc pod uwagę różne istotne okoliczności. Natomiast konstrukcja przepisu § 6 Uchwały nie daje organowi orzekającemu możliwości podjęcia decyzji w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 u.w.r., w oparciu o uznanie administracyjne. Pozostaje to w sprzeczności z treścią art. 194 ust. 3 u.w.r. Wskazana wyżej regulacja, zawarta w Uchwale, zobowiązuje bowiem organ do obligatoryjnego, a nie uznaniowego wydania decyzji w przypadkach ściśle określonych w Uchwale.
Ponadto w § 6 Uchwały zrezygnowano z otwartego katalogu przesłanek odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Brzmienie przepisu § 4 uchwały z 2012 r., w tym zawarte w nim pojęcie "w szczególności", oznacza, że zawarty w nim katalog przesłanek nie miał charakteru zamkniętego. § 6 Uchwały zawiera natomiast zamknięty katalog przesłanek uzasadniających odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej na wniosek osoby zobowiązanej i tylko zaistnienie co najmniej jednej z wymienionych przesłanek stanowi podstawę do odstąpienia od ustalenia opłaty. W istocie przy stosowaniu instytucji odstąpienia ocenie podlega teraz jedynie dochód wnioskodawcy. W postępowaniu takim natomiast należy ocenić kompleksowo sytuację wnioskodawcy - majątkową, ale również rodzinną, np. związaną ze stanem zdrowia, długotrwałą lub ciężką chorobą strony lub członka rodziny. Przesłanki, na podstawie których organ może odstąpić od ustalenia przedmiotowej opłaty nie mogą mieć charakteru zamkniętego, o czym świadczy sformułowanie "w szczególności" użyte w § 4 uchwały z 2012 r., a którego zabrakło w wadliwie uchwalonym § 6 Uchwały. Poprzez ustanowienie katalogu zamkniętego przesłanek i uzależnienie zastosowania instytucji odstąpienia jedynie od osiąganego dochodu w rzeczywistości bardzo ogranicza dostęp do dobrodziejstwa instytucji odstąpienia. Wnioskodawcy osiągający dochód wyższy niż minimalne wynagrodzenie za pracę, a potencjalnie kwalifikujący się do odstąpienia z innych przyczyn majątkowych czy rodzinnych są wyłączeni od zastosowania wobec nich przedmiotowej instytucji. I tak Skarżący osiąga wysoki dochód przez co na podstawie § 6 Uchwały automatycznie nie kwalifikuje się do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Uchwała nie pozwala jednak wziąć pod uwagę pozostałych aspektów jego sytuacji majątkowej - takich jak bardzo wysokie miesięczne wydatki, czy rodzinnej - posiadanie dodatkowo trójki dzieci na utrzymaniu, z uwagi właśnie na zawarcie zamkniętego katalogu przesłanek. Powyższe doprowadziło do sytuacji, w której odpowiedzialność za opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ciąży wyłącznie na Skarżącym, pomimo, iż ustawa nakłada ten obowiązek solidarnie na oboje rodziców dziecka. Tak niewnikliwa ocena i nieuprawnione różnicowanie stanu majątkowego Skarżącego jako ojca dziecka i matki dziecka godzi w zasady współżycia społecznego oraz sprawiedliwości społecznej.
Zdaniem Skarżącego przyjęta metoda oceny wniosku nie pozwala na oddanie rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Weryfikacja dochodów tylko z określonego okresu pozwala też wnioskodawcy na odpowiednie "przygotowanie się" do złożenia wniosku, tak jak to miało miejsce w przypadku matki dziecka Skarżącego, która manipulowała osiąganymi przychodami i ponoszonymi kosztami w ramach prowadzonej działalności gospodarczej tak aby spełnić warunki do odstąpienia w weryfikowanym okresie. Dlatego tak ważne jest, aby organ mógł podjąć decyzję także w oparciu o inne, istotne okoliczności. Pozwoliłoby to stronie na wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej, a organowi na wydanie decyzji w oparciu o kompletny materiał dowodowy, na podstawie którego można dokonać rzetelnej oceny wniosku.
Odpowiadając na skargę Rada Miasta Białystok ( dalej w skrócie: "Rada Miasta") wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Tytułem wstępu wyjaśnić należy, iż stosownie do art. 193 zd. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, z tego względu w uzasadnieniu pominięto opis przebiegu postępowania i wydanych w sprawie rozstrzygnięć, elementy te zawiera uzasadnienie Sądu I instancji. Powołany przepis stanowi lex specialis wobec art. 141 § 4 p.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być:
1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub
2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować.
Skarżący w ramach podniesionych zarzutów naruszenia prawa materialnego zakwestionował ocenę prawną wyrażoną przez Sąd I instancji w zakresie zgodności z prawem postanowień § 6 oraz § 19 uchwały Rady Miasta Białystok z dnia 26 września 2022 r. nr LX/837/22 w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia, odroczenia płatności, rozkładania na raty i odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W pierwszym z tych unormowań Rada Miasta określiła przesłanki odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej na wniosek osoby zobowiązanej. Z kolei § 19 reguluje według jakich zasad mają być prowadzone sprawy niezakończone przed datą wejścia przedmiotowej Uchwały.
Zaskarżona przez M.P. Uchwała wydana została na podstawie art. 194 ust. 2 u.w.r. zgodnie z którym rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Z kolei przepis art. 193 ust.1 u.ś.r. stanowi podstawę prawną ustalenia miesięcznej opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, którą ponoszą rodzice dziecka. Przywołać należy także art. 194 ust. 3 u.w.r., zgodnie z którym starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1.
Z powyższego wynika, iż ustawodawca upoważnił radę powiatu do ustalenia warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Rada powiatu nie została w żaden sposób ograniczona co do ustalenia ww. warunków i przesłanek – nie określono żadnych ram brzegowych tej uchwały, pozostawiając temu organowi pełną swobodę w regulowaniu tego zagadnienia. Niemniej z treści art. 194 ust.2 u.w.r. wynika, że szczegółowe warunki powinny zostać w uchwale wyliczone w sposób wyczerpujący, winny zatem tworzyć katalog zamknięty. Trzeba podkreślić, że starosta, który podejmuje decyzję o umorzeniu w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczeniu terminu płatności, rozłożeniu na raty lub odstąpieniu od ustalenia ww. opłaty, nie jest organem upoważnionym do określania tych warunków, a jedynie do ich zastosowania. Zgodnie z art. 194 ust.3 u.w.r. decyzja starosty podejmowana jest jednak w warunkach uznania administracyjnego na co wskazuje zawarty w tym przepisie zwrot: "może". Oznacza to, że nawet spełnienie przesłanek przewidzianych w uchwale, o której mowa w art. 194 ust. 2 u.w.r. nie obliguje starosty do podjęcia rozstrzygnięcia o umorzeniu w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczeniu terminu płatności, rozłożeniu na raty lub odstąpieniu od ustalenia opłaty. Innymi słowy , w przypadku zaistnienia wskazanych w uchwale rady powiatu warunków, starosta może lecz nie jest zobligowany zastosować ulgi lub odstąpić od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
Mając powyższe na względzie uznać należy, że wbrew zarzutom Skarżącego § 6 zaskarżonej Uchwały nie stoi w kolizji z art. 194 ust. 2 i 3 u.w.r. Po pierwsze, jak wskazano wyżej ustawodawca pozostawił radzie powiatu dowolność w regulowaniu warunków odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Rady powiatów mogą zatem, w zależności od potrzeb i uwarunkowań lokalnych, możliwości finansowych itp., określić przesłanki, które uzasadniają przyznanie tego rodzaju ulgi. Posłużenie się kryterium dochodowym jako główną lub jedyną przesłanką zastosowania odstąpienia od opłaty nie świadczy tym samym o naruszeniu tego umocowania.
Po drugie warunki te muszą tworzyć katalog zamknięty na co wskazuje zwrot "szczegółowego" zawarty w art. 194 ust.2 u.w.r. starosta bowiem, o ile posiada luz decyzyjny w przyznaniu tych ulg, nie został umocowany przez ustawodawcę do określania, kształtowania tych warunków, a pozostawienie w § 6 Uchwały katalogu otwartego przesłanek odstępowania od ustalenia opłaty powodowałoby, że określenie tych warunków przerzucone byłoby w rzeczywistości z rady powiatu (tu Rady Miasta) na starostę ( tu Prezydenta Miasta Białegostoku).
Po trzecie, użycie w kwestionowanym § 6 Uchwały zwrotu "odstępuje się od ustalenia" nie świadczy o pozbawieniu starosty ( tu. Prezydenta Miasta Białegostoku) luzu decyzyjnego w przedmiocie odstąpienia od ustalenia przedmiotowej opłaty – tj. nakazania temu organowi wydania decyzji o odstąpieniu od ustalenia opłaty zawsze gdy spełnione zostaną przesłanki określone w Uchwale. Przytoczone wyżej brzmienie art. 194 ust. 3 u.w.r. ( "rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki") sugeruje, że warunki te powinny zostać określone kategorycznie, stąd też takie ich określenie nie może zostać uznane za naruszenie prawa. Trzeba podkreślić, że luz decyzyjny starosty w wydawaniu rozstrzygnięcia o odstąpieniu od ustalenia przedmiotowej opłaty, wynika z aktu wyższego rzędu. Przy zastosowaniu przepisów Uchwały oraz ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, stosując reguły kolizyjne, starosta ( Prezydent Miasta Białegostoku) podejmuje decyzję w warunkach uznania administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również zarzutów odnoszących się do § 19 zaskarżonej Uchwały. Zastosowanie nowych reguł odstępowana od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej do spraw niezakończonych przed dniem wejścia w życie przedmiotowej uchwały nie naruszyło konstytucyjnej zasady państwa prawa (art. 2 konstytucji RP) w szczególności nie doszło do naruszenia praw nabytych Skarżącego. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, w sferze praw socjalnych zasadą ochrony praw nabytych objęte są zarówno prawa nabyte w drodze skonkretyzowanych decyzji, przyznających świadczenia, jak i prawa nabyte in abstracto, zgodnie z ustawą przed zgłoszeniem wniosku o ich przyznanie. A w odniesieniu do ekspektatyw praw podmiotowych ochrona ogranicza się do ekspektatyw maksymalnie ukształtowanych, tj. takich, które spełniają zasadniczo wszystkie przesłanki ustawowe nabycia pod rządami danej ustawy (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 5 grudnia 2013 r., K 27/13,opubl. OTK-A 2013, nr 9, poz. 134). Trzeba zauważyć, iż Skarżący, przed wejściem w życie nowych zasad postępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej , nie uzyskał w drodze decyzji uprawnienia w postaci odstąpienia od ustalenia tej opłaty. Poprzednio obowiązująca uchwała z 2012 r. również nie przyznawała mu wprost takiego uprawnienia ani jego maksymalnie ukształtowanej ekspektatywy. Uchwała z 2012 r. niewątpliwie określała inne warunki odstąpienia od ustalenia przedmiotowej opłaty, niemniej o zastosowaniu tego odstąpienia decydował starosta (Prezydent Miasta Białegostoku), w ramach uznania administracyjnego. Zatem nawet spełnienie określonych w uchwale z 2012 r. przesłanek do odstąpienia od ustalenia opłaty nie skutkowało gwarancją uzyskania tego uprawnienia. Nie można zatem mówić o utracie jakichkolwiek praw nabytych przez Skarżącego wskutek wejścia w życie nowych regulacji dotyczących opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
Niezasadny jest również zarzut dotyczący naruszenia § 30 ust. 1 w zw. z § 143 Zasad techniki prawodawczej, stanowiących załącznik do Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej". Zgodnie z § 30 ust. 1 Zasad techniki prawodawczej, który na podstawie § 143 znajduje odpowiednie zastosowanie do projektów aktów prawa miejscowego, w przepisach przejściowych reguluje się wpływ nowej albo znowelizowanej ustawy na stosunki powstałe pod działaniem ustawy albo ustaw dotychczasowych bez względu na to, czy do tych stosunków zamierza się stosować przepisy dotychczasowe, przepisy nowe czy przepisy regulujące ten wpływ w sposób odmienny od przepisów dotychczasowych i przepisów nowych.
Niewątpliwie § 19 reguluje wpływ nowej Uchwały na sprawy administracyjne zainicjowane pod działaniem przepisów dotychczasowej uchwały z 2012 r. – wskazuje, że do tych postępowań zastosowanie znajdą przepisy nowej Uchwały. § 19 Uchwały reguluje zatem kwestie wskazane w § 30 ust. 1 w zw. z § 143 Zasad techniki prawodawczej. Skarżący w skardze kasacyjnej nie rozwinął zarzutu, iż doszło do "wadliwego zastosowania techniki przepisów przejściowych". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał jedynie, że § 19 uchwały winien przyjąć treść "do spraw wszczętych, a nie zakończonych przed dniem wejścia w życie uchwały stosuje się przepisy dotychczasowe". Czym innym jest jednak niewłaściwe zastosowanie, albo brak zastosowania Zasad techniki prawodawczej, a czym innym wprowadzenie regulacji przejściowych, które odpowiadają dyspozycji § 30 Zasad techniki prawodawczej, a które godzą w innego rodzaju normy, w tym normy konstytucyjne.
W tych okolicznościach, uznając podniesione zarzuty za niezasadne Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, o czym orzeczono w punkcie 1 wyroku, na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O zwrocie kosztów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI