I OSK 192/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-02-20
NSAnieruchomościWysokansa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościprawo administracyjnepostępowanie administracyjnezasiedzeniebezprzedmiotowość postępowaniaNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie zwrotu nieruchomości, uznając postępowanie za bezprzedmiotowe z powodu braku skutecznego wywłaszczenia.

NSA rozpoznał skargę kasacyjną od wyroku WSA w Krakowie, który oddalił skargę na decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości. Skarżący zarzucali naruszenie przepisów postępowania. Sąd uznał, że nieruchomość nie miała statusu wywłaszczonej, ponieważ pierwotna decyzja wywłaszczeniowa została prawomocnie unieważniona, a późniejsze nabycie przez Skarb Państwa nastąpiło w drodze zasiedzenia. W związku z tym postępowanie zwrotowe było bezprzedmiotowe, a skarga kasacyjna została oddalona.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną wniesioną przez B. B. i P. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który oddalił ich skargę na decyzję Wojewody Małopolskiego o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości. Skarżący kasacyjnie zarzucali naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., twierdząc, że Sąd I instancji nieprawidłowo ocenił ustalenia organów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny, po analizie akt sprawy i przepisów, uznał, że pierwotna decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości z 1953 r. została prawomocnie unieważniona. Następnie nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia, a ostatecznie stała się własnością Gminy O. z mocy prawa. Sąd podkreślił, że zasiedzenie jest instytucją prawa cywilnego, a zwrot nieruchomości instytucją prawa administracyjnego, i że te instytucje są odrębne. Ponieważ nieruchomość nie została skutecznie wywłaszczona, a nabycie przez Skarb Państwa nie nastąpiło na podstawie przepisów wskazanych w art. 216 u.g.n., postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości było bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Sąd I instancji prawidłowo zastosował art. 151 p.p.s.a., oddalając skargę. W konsekwencji, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw na podstawie art. 184 p.p.s.a. Sąd prostował również oczywistą omyłkę pisarską w sentencji wyroku Sądu I instancji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, postępowanie jest bezprzedmiotowe, ponieważ brak jest skutecznej decyzji wywłaszczeniowej, a zasiedzenie jest odrębną instytucją prawa cywilnego.

Uzasadnienie

Nieruchomość nie ma statusu wywłaszczonej, gdy decyzja wywłaszczeniowa została unieważniona. Nabycie przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia nie jest wywłaszczeniem ani nie mieści się w katalogu przypadków objętych art. 216 u.g.n., co czyni postępowanie zwrotowe bezprzedmiotowym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

k.p.a. art. 105 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.g.n. art. 136 § ust. 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 216

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 r.

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieruchomość nie posiada statusu wywłaszczonej, ponieważ pierwotna decyzja wywłaszczeniowa została prawomocnie unieważniona. Nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa nastąpiło w drodze zasiedzenia, co jest instytucją prawa cywilnego, a nie wywłaszczeniem. Postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości jest bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. z uwagi na brak skutecznej decyzji wywłaszczeniowej.

Odrzucone argumenty

Zarzuty naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez Sąd I instancji.

Godne uwagi sformułowania

Sąd I instancji po zapoznaniu się z aktami sprawy, podzielił bowiem w całej rozciągłości tak ustalenia faktyczne, jak i oceny i konkluzje prawne, które zostały przedstawione w zaskarżonej decyzji Wojewody... Wobec powyższego nie mają w stosunku do niej zastosowania przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami, w tym art. 136 ust. 3 tej ustawy, co w konsekwencji oznacza bezprzedmiotowość postępowania. Zasiedzenie jest instytucją, która sankcjonuje trwający od dłuższego czasu stan faktyczny posiadania i jest sposobem nabywania własności. Jest to jednak instytucja prawa cywilnego, a zwrot nieruchomości jest instytucją prawa administracyjnego. Te dwie instytucje cechuje odrębność.

Skład orzekający

Maciej Dybowski

przewodniczący

Piotr Niczyporuk

sprawozdawca

Joanna Skiba

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości w kontekście unieważnienia decyzji wywłaszczeniowej i nabycia nieruchomości w drodze zasiedzenia."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której pierwotna decyzja wywłaszczeniowa została unieważniona, a prawo własności zostało nabyte w drodze zasiedzenia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy złożonych kwestii prawnych związanych z nieruchomościami, unieważnieniem decyzji administracyjnych i instytucją zasiedzenia, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i administracyjnym.

Nieruchomość nie wywłaszczona, a zasiedziała? NSA rozstrzyga o bezprzedmiotowości postępowania zwrotowego.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 192/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Skiba
Maciej Dybowski /przewodniczący/
Piotr Niczyporuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Kr 667/21 - Wyrok WSA w Krakowie z 2021-09-28
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk (sprawozdawca) sędzia del. WSA Joanna Skiba Protokolant asystent sędziego Łukasz Szlęzak po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. B. i P. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 września 2021 r., sygn. akt II SA/Kr 667/21 w sprawie ze skargi B. B. i P. K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 26 marca 2021 r. znak WS-VI.7534.3.159.2020.BK w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości 1. prostuje z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 września 2021 r., sygn. akt II SA/Kr 667/21 w ten sposób, że w miejsce błędnie wpisanego znaku decyzji "WS-YI.7534.3.159.2020.BK" wpisuje "WS-VI.7534.3.159.2020.BK"; 2. oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 28 września 2021 r., sygn. akt II SA/Kr 667/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: "Sąd I instancji") oddalił skargę B. B. i P. K. (dalej: "Skarżące/Skarżące kasacyjnie") na decyzję Wojewody Małopolskiego (dalej: Wojewoda) z 26 marca 2021 r. znak WS-VI.7534.3.159.2020.BK w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosły Skarżące, zaskarżając go w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciły naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w zw. art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a.") polegające na tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej uznał ustalenia organów administracyjnych oraz ich stanowiska za swoje, mimo poważnych wątpliwości co do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego przez organy administracji i w następstwie oddalił skargę. Ponadto, w ocenie Skarżących, Sąd I instancji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., gdyż oddalił skargę, w sytuacji, gdy Skarżące wykazały, że postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami uniemożliwiającymi prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie.
Wobec powyższego Skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto, wniosły o zasądzenie kosztów postępowania oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania Gmina [...] wniosła o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Jak wynika z art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, iż podstawy, na jakich zostaje oparta skarga kasacyjna wyznaczają kierunek i zakres kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w odróżnieniu od Sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej konieczne jest podkreślenie, że ze względu na to, że konstrukcja art. 174 p.p.s.a. umożliwia zaskarżenie wszelkich naruszeń prawa, jakich mógł się dopuścić Sąd I instancji przy wydawaniu rozstrzygnięcia, granice skargi kasacyjnej wyznaczane są przez stronę skarżącą kasacyjnie. Powinny one zawsze zostać wyznaczone w sposób precyzyjny. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienie, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2009 r., sygn. akt II FSK 1688/07; orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). Naczelny Sąd Administracyjny nie może bowiem domniemywać granic skargi kasacyjnej. Sąd ten jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej, czy też poprawianie jej niedokładności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1420/14, źródło CBOSA). Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
Należy również podkreślić, że w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych, w sytuacji gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 p.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. I OPS 10/09 (źródło CBOSA).
Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie została oparta jedynie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania. Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie nie są trafne.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. wskazać należy, że stanowi on, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Jest to przepis o charakterze ustrojowym i kompetencyjnym, a zatem mógłby być naruszony jedynie wówczas, gdyby sąd administracyjny nie rozpoznał w ogóle skargi lub dokonał jej oceny według innych kryteriów niż kryterium legalności. Bezsprzecznie Sąd I instancji poddał kontroli zaskarżoną decyzję Wojewody, o czym zaświadcza uzasadnienie zaskarżonego wyroku, w którym Sąd rozważył sprawę w świetle mających w niej zastosowanie przepisów prawa, poddał ocenie prawidłowość dokonanej przez organ subsumcji, wyraził własne stanowisko (ocenę). Okoliczność, że Skarżące kasacyjnie nie zgadzają się z wynikiem kontroli sądowej, czemu dają wyraz w skardze kasacyjnej, nie oznacza naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. wskazać należy, że Sąd I instancji go nie stosował więc nie mógł go naruszyć. W niniejszej sprawie Sąd I instancji po zapoznaniu się z aktami sprawy, podzielił bowiem w całej rozciągłości tak ustalenia faktyczne, jak i oceny i konkluzje prawne, które zostały przedstawione w zaskarżonej decyzji Wojewody oraz w poprzedzającej ją decyzji Starosty O. (dalej: "Starosta"), i w związku z powyższym, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił wniesioną skargę.
Przechodząc dalej przed odniesieniem się do istoty sprawy przypomnieć w tym miejscu należy, że decyzją z 18 września 2020 r. Starosta, na podstawie art. 105 § § 1 k.p.a. w zw. z art. 136 ust. 3 i art. 216 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm., dalej: "u.g.n.") po rozpatrzeniu wniosku Skarżących orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w [....], stanowiącej zabudowaną działkę nr [...] o pow. [...] ha, objętej księgą wieczystą nr KR [...]. Starosta uznał bowiem, że postępowanie jest bezprzedmiotowe, gdyż nieruchomość, o której zwrot wnoszą Skarżące nie posiada statusu nieruchomości wywłaszczonej. A zatem nie mają w stosunku do niej zastosowania przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n., w tym art. 136 ust. 3 u.g.n. Na skutek odwołania Skarżących Wojewoda opisaną na wstępie decyzją z 26 marca 2021 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w całości podzielając w całej rozciągłości zapatrywania Starosty. Następnie Sąd I instancji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a kontrolowane decyzje wydane na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. odpowiadają prawu.
Naczelny Sąd Administracyjny z tą oceną Sądu I instancji w pełni się zgadza. W obecnie obowiązującym stanie prawnym organy administracyjne są właściwe w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości i prowadzą takie postępowania w oparciu o przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami z 1997 r. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis ten znajduje odpowiednie zastosowanie do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa w drodze umowy sprzedaży zawartej na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 i z 1982 r. Nr 11, poz. 79, dalej: "ustawa z dnia 12 marca 1958 r."). Żadna z tych sytuacji nie miała jednak miejsca w niniejszej sprawie.
Z kolei zgodnie z art. 216 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 31, poz. 138, z 1961 r. Nr 7, poz. 47 i Nr 32, poz. 159 oraz z 1972 r. Nr 27, poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz.U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216; z 1972 r. Nr 49, poz. 312 i z 1985 r. Nr 22, poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159; z 1972 r. Nr 27, poz. 193 oraz z 1974 r. Nr 14, poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 27, poz. 192; z 1973 r. Nr 48, poz. 282 i z 1985 r. Nr 22, poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego. Przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się również odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie: art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz.U. Nr 35, poz. 240 oraz z 1957 r. Nr 39, poz. 172); art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31) oraz ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.).
W ocenie Sądu I instancji z treści zebranego materiału ani też wyjaśnień Skarżących nie wynika, aby przedmiotowa nieruchomość została przejęta przez Skarb Państwa w trybie przepisów wymienionych w art. 216 u.g.n. Z akt sprawy wynika natomiast, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek Skarżących - jako spadkobierców F. L.. Organ ustalił także, że nieruchomość będąca przedmiotem wniosku o zwrot objęta była orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z 25 marca 1953 r., Nr L.S.a.lV/59/113/53 o wywłaszczeniu nieruchomości od A. I. syna L. R., wydanym na podstawie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 r. Powyższe orzeczenie nie zostało ujawnione w księgach wieczystych, a dodatkowo wyeliminowane zostało z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie nieważności dokonane ostateczną i prawomocną decyzją Ministra Infrastruktury nr BO4-813-R-337/04 z 16 czerwca 2009 r. (która była kontrolowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 18 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1391/12), wydaną w postępowaniu prowadzonym z wniosku F. L. jako nabywcy prawa własności przedmiotowej nieruchomości od spadkobiercy wywłaszczonego A. I. syna L. R. umową zawartą w formie aktu notarialnego AN Rep. A Nr [...] z 11 czerwca 1959 r. Ustalono także, że dokumentem będącym podstawą nabycia ww. działki przez Skarb Państwa, w oparciu o który Skarb Państwa ujawnił swoje prawa w księdze wieczystej Nr [...] (obecnie [...]) było postanowienie Sądu Rejonowego w O. z 4 kwietnia 1977 r. sygn. akt I Ns 1073/76 stwierdzające, że Skarb Państwa nabył prawo własności tej nieruchomości (oznaczonej wówczas jako działka nr [..]) w drodze zasiedzenia z dniem 31 grudnia 1969 r. Obecnie, zgodnie z księgą wieczystą nr [...] działka nr [...] położona w O. stanowi własność Gminy O., a to na podstawie decyzji Wojewody K. z 23 października 1997 r., znak: G.II-5/MK/127/91/lll/OLK/665 stwierdzającej nabycie przez Gminę prawa własności ww. działki z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. Z uwagi zaś na fakt, że wydane w stosunku do przedmiotowej nieruchomości orzeczenie o wywłaszczeniu zostało skutecznie wyeliminowane z obrotu prawnego, nabycie zaś nieruchomości przez Skarb Państwa w trybie zasiedzenia nie mieści się w katalogu przypadków objętych instytucją zwrotu - nie stanowi bowiem wywłaszczenia w ujęciu ścisłym ani też nie jest ujęte w art. 216 u.g.n. - nieruchomość będąca przedmiotem niniejszego postępowania stanowiąca działkę nr [...] położoną w [...] nie posiada statusu nieruchomości wywłaszczonej. Wobec powyższego nie mają w stosunku do niej zastosowania przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami, w tym art. 136 ust. 3 tej ustawy, co w konsekwencji oznacza bezprzedmiotowość postępowania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodzić się należy zatem z Sądem I instancji, że w efekcie powyższego, skoro decyzja wywłaszczeniowa okazała się nieważna, a podstawą wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa było postanowienie sądu cywilnego - działka nr [...], poprzednio objęta KW nr [...], a obecnie KW nr [...], została przez Skarb Państwa nabyta nie poprzez wywłaszczenie, lub na podstawie ustaw lub dekretu, wymienionych w art. 216 u.g.n., a w drodze nabycia pierwotnego, jakim jest cywilnoprawne zasiedzenie. W tym miejscu dodać należy, że stwierdzenie nieważności jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość eliminacji z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami materialnoprawnymi, a zatem wadami wyliczonymi w art. 156 § 1 k.p.a. Stwierdzenie nieważności decyzji oznacza, iż weryfikowana decyzja jest dotknięta ciężką wadliwością od chwili jej wydania - skutek ex tunc (por. J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, C.H. Beck Warszawa 1996). W przedmiotowej sprawie oznacza to, że do wywłaszczenia wnioskowanej do zwrotu nieruchomości nie doszło wcale, bo stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowych oznacza, że należy traktować jako niebyłe od dnia ich wydania.
Zgodzić też należy się z Sądem I instancji, że z kolei przejęcie komunalizacyjne przez Gminę O. tej nieruchomości dokonało się z mocy prawa na gruncie wskazanego wyżej aktu prawnego i jako takie nie jest wywłaszczeniem, a uwłaszczeniem jednostek samorządu terytorialnego na mieniu dotychczas państwowym
Powyższy stan faktyczny i prawny powoduje, że w niniejszej sprawie nie mają zatem zastosowania przepisy art. 136 i 137 i nast. u.g.n. (odnoszące się do zwrotu nieruchomości niewykorzystanej na cele wywłaszczenia), bo regulują one odmienne sytuacje - takie, w których prawidłowa i obowiązująca decyzja o wywłaszczeniu doprowadziła do odebrania (lub ograniczenia) prawa własności nieruchomości, która nie została wykorzystana na cele określone decyzją o jej wywłaszczeniu. Powyższe z kolei implikuje, że wszczęte w oparciu o ten przepis postępowanie nie może być dalej kontynuowane i powinno zostać umorzone zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a.
Zgodnie bowiem z tym ostatnim przepisem, decyzja o umorzeniu postępowania administracyjnego może zapaść, jeżeli postępowanie administracyjne stało się bezprzedmiotowe. O bezprzedmiotowości postępowania można mówić, jeżeli w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego bezzasadne jest dalsze prowadzenie postępowania w związku z brakiem możliwości wydania decyzji pozytywnej lub negatywnej. Z taką sytuacją mamy właśnie do czynienie w realiach badanej sprawy - braku możliwości prowadzenia postępowania zwrotowego odnośnie przedmiotowej nieruchomości, gdyż w obrocie prawnym nie istnieją decyzje wywłaszczeniowe ich dotyczące. W niniejszym postępowaniu bezprzedmiotowość ma charakter przedmiotowy, gdyż żądania zwrotu wywłaszczonych nieruchomości nie można rozciągnąć na nieruchomości, które nie zostały wywłaszczone.
Dodać należy, że zasiedzenie jest instytucją, która sankcjonuje trwający od dłuższego czasu stan faktyczny posiadania i jest sposobem nabywania własności. Jest to jednak instytucja prawa cywilnego, a zwrot nieruchomości jest instytucją prawa administracyjnego. Te dwie instytucje cechuje odrębność. W przedmiotowej sprawie istotne jest bowiem wyłącznie to, czy organ miał w świetle prawa materialnego (u.g.n.) uprawnienie do orzekania w przedmiocie złożonego wniosku zwrotowego, a jak wcześnie to zostało przedstawione, w realiach niniejszej sprawy brak było tej podstawy.
Słuszna jest również konkluzja Sądu I instancji o braku legitymacji procesowej Skarżących (bezprzedmiotowość podmiotowa), oczywiście w sytuacji, gdyby wywłaszczenie dokonane w 1953 r. okazało się skuteczne. W takim bowiem wypadku poprzedniczka prawna Skarżących kasacyjnie - nie była na tą chwilę właścicielką nieruchomości, gdyż nabyła ją dopiero w 1959 r.
Racje należy zatem przyznać Sądowi I instancji, że w takim wypadku postępowanie administracyjne jest bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a.
Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione, a Sąd I instancji zasadnie zastosował art. 151 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI