I OSK 1917/25

I OSK 1917/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-01-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-12-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
II SA/Kr 758/25 - Postanowienie WSA w Krakowie z 2025-09-05
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 50, art. 58 § 1 pkt 6
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Miejskiej K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 września 2025 r., sygn. akt II SA/Kr 758/25 o odrzuceniu skargi Gminy Miejskiej K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 29 kwietnia 2025 r. znak WS.VI.7570.1.26.2025.TG w przedmiocie wypłaty odszkodowania za nieruchomość postanawia: oddalić skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z 5 września 2025 r., sygn. akt II SA/Kr 758/25, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024r., poz. 935 – dalej "p.p.s.a."), odrzucił skargę Gminy Miejskiej K. na opisaną w sentencji decyzję Wojewody Małopolskiego w przedmiocie wypłaty odszkodowania za nieruchomość. W uzasadnieniu Sąd Wojewódzki wskazał na brak legitymacji skargowej. Podał, że Gmina Miejska K. zaskarżyła rozstrzygnięcie organu II instancji, którym zmieniono wydaną wcześniej przez Prezydenta Miasta decyzję w sprawie odszkodowania za nieruchomość. W tej sytuacji wnosząca skargę Gmina nie może być uznana za podmiot, którego własnego interesu prawnego lub obowiązku prawnego dotyczy sprawa. Sąd Wojewódzki podkreślił, że w zakresie, w jakim organ jednostki samorządu terytorialnego wykonuje funkcję organu administracji publicznej nie jest on, ani też żaden z pozostałych organów danej jednostki, ani sama jednostka samorządu terytorialnego, uprawniona do reprezentowania jej interesu prawnego, rozumianego jako interes osoby prawnej. W tym względzie Sąd I instancji powołał się na uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 maja 2003 r., sygn. akt I OPS 1/03 oraz z dnia 16 lutego 2016 r., sygn. akt I OPS 2/15.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wywiodła Gmina Miejska K. wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu Gmina zarzuciła naruszenie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 50 p.p.s.a., poprzez błędną wykładnię i zastosowanie na skutek przyjęcia, że Gmina Miejska K. nie jest podmiotem legitymowanym do wniesienia skargi w przedmiotowej sprawie, a w następstwie odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, uczestnik postępowania, S. Sp. z o.o sp. k. z siedzibą w K. wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny orzekając w niniejszej sprawie, uwzględnił w całej rozciągłości pogląd wyrażony w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 maja 2003 r., sygn. akt OPS 1/03, oraz – znajdujące w niniejszym przypadku – analogiczne zastosowanie stanowisko, że rola jednostki samorządu terytorialnego w postępowaniu administracyjnym jest wyznaczona przepisami prawa materialnego. Może być ona – jako osoba prawna – stroną tego postępowania i wówczas organy ją reprezentujące będą broniły jej interesu prawnego, korzystając z gwarancji procesowych, jakie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przyznają stronom postępowania administracyjnego. Ustawa może jednak organowi jednostki samorządu terytorialnego wyznaczyć rolę organu administracji publicznej – w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 K.p.a. Wtedy będzie on niejako bronił interesu jednostki samorządu terytorialnego w formach właściwych dla organu prowadzącego postępowanie. Z tego względu powierzenie organowi jednostki samorządu terytorialnego właściwości do orzekania w sprawie indywidualnej w formie decyzji administracyjnej, niezależnie od tego, czy nastąpiło to na mocy ustawy, czy też w drodze porozumienia, wyłącza możliwość dochodzenia przez tę jednostkę jej interesu prawnego w trybie postępowania administracyjnego, czy też sądowoadministracyjnego.
Podkreślić należy, że w/w stanowisko podtrzymane zostało w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2016 r., sygn. akt I OPS 2/15, w której wskazano, że "powiat nie ma legitymacji procesowej strony w sprawie o ustalenie wysokości odszkodowania od powiatu za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną, która stała się własnością powiatu, jeżeli decyzję wydaje starosta na podstawie art. 12 ust. 4a w związku z art. 11a ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 687 ze zm.) oraz art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2015 r., poz. 1445)".
W uzasadnieniu w/w uchwały Sąd, przedstawił obszerną i wyczerpującą argumentację zajętego stanowisko, podkreślając m.in., iż nadal jest aktualną teza, że "powierzenie organowi jednostki samorządu terytorialnego właściwości do orzekania w sprawie indywidualnej w formie decyzji wyłącza możliwość dochodzenia przez tę jednostkę jej interesu prawnego w trybie postępowania administracyjnego. Powiat stanowi jednolity podmiot, niezależnie od tego jak wskazano jego sposób reprezentacji, i dlatego niezależnie od tego, który z jego organów jest właściwy do wydania decyzji administracyjnej, nie zmienia to faktu, że jest to decyzja wydana przez organ powiatu. W demokratycznym państwie prawnym niedopuszczalna jest wykładnia przepisów prawa, zgodnie z którą jednostka samorządu terytorialnego realizując poprzez swoje organy powierzone jej zadania z zakresu administracji publicznej, najpierw jest władna w sposób władczy i jednostronny kształtować sytuację prawną podmiotów od niej niezależnych, a następnie jest uprawniona do wnoszenia środków zaskarżenia od podejmowanych przez te organy decyzji."
Powyższe oznacza zaś, że włączenie organów samorządowych do systemu organów administracji publicznej, prowadzących postępowanie w konkretnej sprawie, znacznie ogranicza zakres uprawnień procesowych tych jednostek jako osób prawnych. W zakresie, w jakim organ jednostki samorządu terytorialnego wykonuje funkcję organu administracji publicznej, nie jest on (ani też żaden z pozostałych organów danej jednostki) uprawniony do reprezentowania jej interesu prawnego, rozumianego jako interes osoby prawnej. Nie do przyjęcia jest w związku z tym stanowisko, że jednostka samorządu terytorialnego może zajmować różną pozycję – raz organu wydającego decyzję, innym razem strony postępowania – w zależności od etapu załatwiania sprawy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe stanowisko odnajduje analogiczne zastosowanie w niniejszej sprawie. W tym bowiem przypadku – na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U z 2024 r., poz. 311) oraz przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r., poz. 1145 ze zm.) – decyzją z 5 lutego 2025 r. Prezydent Miasta K. orzekł: w pkt 1. o ustaleniu odszkodowania w wysokości 1 160 985 zł za nieruchomość gruntową opisaną szczegółowo w tej decyzji, w pkt 2. o niepowiększeniu ustalonego w pkt 1 odszkodowania (...), w pkt 3. o wpłacie ustalonego w pkt 1. odszkodowania do depozytu sądowego w związku z faktem, iż wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafia na trudne do przezwyciężenia przeszkody, w pkt 4. o zobowiązaniu Prezydenta Miasta K. do złożenia ustalonego odszkodowania do depozytu sądowego na okres 10 lat, jednorazowo w terminie 14 od dnia, w którym decyzja o ustaleniu odszkodowania stanie się ostateczna. Natomiast Wojewoda Małopolski zaskarżoną decyzją z dnia 29 kwietnia 2025 r. uchylił zaskarżone punkty 3 i 4 ww. decyzji i orzekł o wypłacie ustalonego odszkodowania na rzecz S. Sp. z o.o. sp. k. (...) oraz o zobowiązaniu Gminy Miejskiej K., reprezentowanej przez Prezydenta Miasta K., do jego zapłaty, jednorazowo w terminie 14, licząc od dnia doręczenia jej niniejszej decyzji. Następnie na tę właśnie decyzję Gmina Miejska K. złożyła skargę do WSA w Krakowie.
Wobec powyższego nietrafnie w skardze kasacyjnej podniesione zostały zarzuty naruszenia art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 50 P.p.s.a. wskutek uznania, że Gmina Miejska K. nie jest podmiotem legitymowanym do wniesienia skargi w przedmiotowej sprawie, a w następstwie tego odrzucenie tej skargi jako niedopuszczalnej.
Tożsamy pogląd o braku legitymacji procesowej do zaskarżenia przez Gminę Miejską K. decyzji Wojewody wydanej na skutek odwołania od decyzji Prezydenta Miasta K. wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną został wyrażony w postanowieniach NSA z: z 18 listopada 2025 r., sygn. akt I OSK 1643/25, z 19 listopada 2025 r., sygn. akt I OSK 1610/25, z 20 listopada 2025 r., sygn. akt I OSK 1642/25.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 i art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał o kosztach postępowania, bowiem przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie Sądu I instancji kończące postępowanie w sprawie (zob. uchwała NSA z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07). Ponadto na podstawie art. 204 p.p.s.a. sąd nie może zasądzić kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz podmiotów niewymienionych w tym przepisie, w tym w szczególności uczestników postępowania (zob. postanowienia NSA z: 8 lipca 2025 r. sygn. akt I OSK 701/25; 10 czerwca 2025 r. sygn. akt I OSK 638/23; 9 listopada 2018 r., sygn. akt I OSK 3599/18).