I OSK 1910/10

I OSK 1910/10 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2011-11-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-11-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Janina Antosiewicz /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka
Leszek Leszczyński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 656/10 - Wyrok WSA w Warszawie z 2010-07-29
Skarżony organ
Minister Infrastruktury
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2003 nr 80 poz 721
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 7, art. 9, art. 10, art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Leszczyński Sędziowie: Sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Jolanta Rudnicka Protokolant asystent sędziego Dominika Człapińska po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Sp. jawna W.B., U.M. z siedzibą w M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 656/10 w sprawie ze skargi [...] Sp. jawna W.B., U.M. z siedzibą w M. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 656/10 oddalił skargę [...] Spółka Jawna [...] z siedzibą w Myśliborzu na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2010 r.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach.
Nieruchomość położona w Gminie Myślibórz, obręb R., oznaczona jako działki nr 207 o pow. 0,59 ha i nr 198/2 o pow. 0,1026 ha, decyzją Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] czerwca 2005 r., nr [...] o ustaleniu lokalizacji drogi krajowej została przeznaczona pod budowę drogi ekspresowej S-3 węzeł "Klucz" – Parnica – węzeł "Gorzów Północ".
Starosta Myśliborski decyzją z dnia [...] września 2007 r., nr [...] wywłaszczył na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem pod inwestycję celu publicznego, jakim jest budowa drogi ekspresowej S-3 węzeł "KIucz" – Parnica – węzeł "Gorzów Północ", prawo własności nieruchomości położonej w gminie Myślibórz, obrębie R., oznaczonej jako działki nr 207 i nr 198/2, stanowiącej własność W. B. i J. B. na prawach współwłasności łącznej, wynikającej ze stosunku spółki cywilnej oraz ustalił odszkodowanie za wywłaszczone prawo własności na rzecz J. i W. B. w wysokości 156.224,00 zł.
Wojewoda Zachodniopomorski decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...], działając na wniosek [...] Spółka Jawna, odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Starosty Myśliborskiego z dnia [...] września 2007 r., nr [...].
Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] Minister Infrastruktury, po rozpatrzeniu odwołania [...] Spółka Jawna, uchylił zaskarżoną decyzję w całości i stwierdził nieważność decyzji Starosty Myśliborskiego z dnia [...] września 2007 r., nr [...].
W dniu [...] lipca 2008 r. Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad zwrócił się do Wojewody Zachodniopomorskiego o wszczęcie postępowania w sprawie wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości.
Pismem z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] Wojewoda Zachodniopomorski wszczął postępowanie administracyjne w sprawie wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości.
W dniu [...] grudnia 2008 r. Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad wystąpił do Wojewody Zachodniopomorskiego o udzielenie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości oraz o nadanie tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Powołał się na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] września 2007 r., nr [...], zmienioną decyzją Wojewody Zachodniopomorskiego nr [...] z dnia [...] maja 2008 r. oraz nr [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r., którą został zatwierdzony projekt budowlany oraz udzielone pozwolenie na budowę. Przekazanie placu budowy dla wykonawcy odcinka inwestycji nastąpiło w dniu 2 listopada 2007 r., zaś realizacja inwestycji przewidziana jest w okresie 24 miesięcy. Wnioskodawca podał, że wobec stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Starosty Myśliborskiego z dnia [...] września 2007 r., nr [...] Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości oznaczonych jako działki nr 207 i 198/2.
Wojewoda Zachodniopomorski decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] zezwolił Generalnemu Dyrektorowi Dróg Krajowych i Autostrad na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, przeznaczonej pod budowę drogi ekspresowej S-3 węzeł "Klucz" – Parnica – węzeł "Gorzów Północ", oznaczonej jako działki nr 207 i 198/2 oraz nadał tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyła W. B. i J. B., reprezentujący [...] Spółka Jawna wnosząc o uchylenie tej decyzji oraz o uchylenie rygoru natychmiastowej wykonalności i podnosząc, że organ wojewódzki popełnił błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że właścicielem nieruchomości są W. i J. B., a nie [...] Spółka Jawna. Odwołująca się podniosła, że w wyniku przekształcenia spółki cywilnej na podstawie art. 26 § 4 Kodeksu spółek handlowych z mocy prawa wywłaszczana nieruchomość stała się własnością spółki jawnej, a co za tym idzie to spółka jawna jest stroną postępowania.
Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] uchylił decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] w całości i orzekł o zezwoleniu Generalnemu Dyrektorowi Dróg Krajowych i Autostrad na niezwłoczne zajęcie nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr 198/20 i nr 207. Organ podał, że stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 154, poz. 958) do spraw wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.
Minister powołał się na przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych (Dz. U. Nr 80, poz. 721 ze zm.), który stanowi, iż po wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego wojewoda, na wniosek Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, udziela w uzasadnionych przypadkach, w drodze decyzji, zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości przeznaczonych na pasy drogowe.
Pismem z dnia 10 lipca 2009 r. Wojewoda Zachodniopomorski przesłał protokół z przekazania terenu budowy w ramach budowy drogi ekspresowej S-3 Szczecin – Gorzów Wielkopolski na odcinku "Pyrzyce" – węzeł "Myślibórz" od km 28+200 do km 54+900, spisany w dniu 31 października 2007 r. oraz Indykatywny Wykaz Indywidualnych Projektów Kluczowych (...) W Ramach Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia 2007-2013, z którego wynika, że realizacja budowy drogi ekspresowej S-3 na odcinku Szczecin – Gorzów Wielkopolski zaplanowana jest na lata 2007-2009.
W ocenie Ministra, w tej sprawie zachodził "uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji..., do niezwłocznego zajęcia nieruchomości.
Minister podkreślił, że charakter ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r., wyrażony jest nie tylko w jej tytule, ale wynika z całości uregulowań, których intencją jest stworzenie prawnych instrumentów, zapewniających sprawny przebieg inwestycji, co służyć ma w istocie przyspieszeniu procesu realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych.
Organ powołał się na wyrok z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 187/08 (publ. CBOSA), w którym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził iż: "nie tylko planowane terminy realizacji inwestycji, czy też finansowanie inwestycji z funduszy europejskich oznaczają »uzasadniony przypadek«, o którym mowa w art. 17 ust. 1 powołanej ustawy, ale również poprawa jakości i bezpieczeństwa ruchu użytkowników dróg jest zawsze »uzasadnionym przypadkiem« w rozumieniu tego przepisu".
Zdaniem Ministra, oznacza to, że spełnione zostały przesłanki określone w art. 17 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych.
Minister zauważył, że w treści rozstrzygnięcia Wojewoda orzekł o udzieleniu zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości położonej w Gminie Myślibórz, oznaczonej jako działki nr 198/2 i nr 207, stanowiącej współwłasność Wiesławy i J. B. jako wspólników spółki cywilnej.
Tymczasem w dniu 19 marca 2009 r. w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Myśliborzu, jako właściciel przedmiotowej nieruchomości, oznaczonej jako działki nr 207 i 198/2 została ujawniona [...] Spółka Jawna, która powstała z przekształcenia spółki cywilnej, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 23 stycznia 2003 r. o wpisie spółki [...] Spółka Jawna do Krajowego Rejestru Sądowego.
Wobec tego, zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2009 r., sygn. akt IV CSK 14/09 (LEX nr 510999) spółka jawna, będąca rezultatem "przeistoczenia" się spółki cywilnej staje się właścicielem ruchomości i nieruchomości dotychczasowej wspólności łącznej wspólników tej spółki, bez potrzeby dokonywania jakichkolwiek dodatkowych czynności prawnych, a tylko zgłaszając do odpowiednich rejestrów, ksiąg wieczystych itp. Wstępując ex lege w stosunki materialnoprawne spółki cywilnej (wspólników spółki cywilnej) wstępuje też w stosunki procesowe, np. jako strona toczącego się już postępowania sądowego ze wszelkimi uprawnieniami strony, zachowaniem terminów, obowiązków dowodowych itp.
W ocenie Ministra, powyższa okoliczność zobowiązuje do uchylenia decyzji Wojewody Zachodniopomorskiego orzekającej o zezwoleniu na niezwłoczne zajęcie nieruchomości położonej w gminie Myślibórz, obręb R., oznaczonej jako działki nr 207 i 198/2.
Od decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] [...] Spółka Jawna [...] wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji Spółka zarzuciła błędną i dowolną wykładnię art. 9 oraz art. 10 K.p.a. poprzez przyjęcie, iż postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało przeprowadzone prawidłowo, a strony miały cały czas możliwość czynnego udziału w przedmiotowym postępowaniu. W skardze Spółka wniosła o: uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, wstrzymanie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji i zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania. W uzasadnieniu Spółka stwierdziła, że błędem w ustaleniach faktycznych było przyjęcie, iż właścicielem przedmiotowych działek jest [...] Spółka Jawna, bowiem Spółka ta nie jest aktualnie właścicielem przedmiotowych działek, ponieważ w dniu 29 stycznia 2010 r. w księdze wieczystej nr [...] jako właściciel nieruchomości oznaczonej jako działki nr 207 i 198/2 została ujawniona [...] Spółka Jawna [...], która to Spółka powstała na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego Szczecin – Centrum XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 11 stycznia 2010 r. W związku z powyższym, to nie [...] Spółka Jawna powinna być uczestnikiem niniejszego postępowania, lecz [...] Spółka Jawna [...]. Spełnione zostały zatem wszystkie przesłanki do uchylenia decyzji, albowiem została ona wydana w stosunku do podmiotu, który nie może jej wykonać. Zdaniem skarżącej, podmiot posiadający przymiot strony, czyli [...] Spółka Jawna [...], czy wspólnicy tej Spółki (w szczególności U. M. – nowy wspólnik) nigdy nie zostali przez organ powiadomieni o prowadzonym postępowaniu. Strona, jak i wspólnicy Spółki nie mieli możliwości wzięcia udziału w czynnościach postępowania oraz składania wyjaśnień, wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji. Tym samy naruszone zostało przewidziane w art. 9 K.p.a. prawo strony do należytego i wyczerpującego informowania o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, a także przewidziane w art. 10 K.p.a. prawo strony do czynnego udziału w toczącym się postępowaniu w każdym jego stadium.
Skarżąca zauważyła, że organ dokonywał wszelkich doręczeń do [...] Spółka Jawna, a zgodnie z obowiązującym w tym zakresie stanem faktycznym i prawnym, ujawnionym w księdze wieczystej i Krajowym Rejestrze Sądowym, doręczenia te powinny być dokonywane [...] Spółka Jawna [...], gdyż to [...] Spółka Jawna [...] powinna być stroną niniejszego postępowania.
W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uznał jej za uzasadnioną.
Minister zasadnie zastosował przepis art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. przyjmując prawidłowo, że w dacie wydania decyzji przez organ pierwszej instancji właścicielami działek nr 198/2 i 207 nie byli W. B. i J. B. jako wspólnicy spółki cywilnej. Spółka ta bowiem przed dniem wydania decyzji przez Wojewodę przekształciła się w spółkę jawną. Z odpisu pełnego KRS – rejestru przedsiębiorców nr 0000138985 wynika, że właścicielem przedmiotowego gruntu stała się spółka jawna prowadzona pod firmą [...] Spółka Jawna. Nabycie majątku dotychczasowych wspólników spółki cywilnej nastąpiło na podstawie art. 26 § 4 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) zwanej dalej K.s.h., w jego pierwotnym brzmieniu, a więc z mocy samego prawa (por. wyrok SN z dnia 9 września 2009 r., sygn. akt V CSK 35/09, LEX nr 520041). Wpis Spółki jawnej do rejestru nastąpił w dniu 13 listopada 2002 r. Wskutek przekształcenia majątek nieruchomy wspólników dawnej spółki cywilnej, obejmujący działki nr 198/2 i 207 (odpis zwykły z Kw nr [...]) stał się majątkiem spółki jawnej, jako odrębnego od jej wspólników podmiotu prawa, bez potrzeby dokonywania jakiejkolwiek czynności prawnej (por. wyrok SN z dnia 7 maja 2009 r., sygn. akt IV CSK 14/09, LEX nr 510999). Zatem uznanie przez Wojewodę Zachodniopomorskiego w decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r., że właścicielami działek nr 198/2 i 207 są W. i J. B. na zasadach współwłasności łącznej wynikającej ze stosunku spółki cywilnej świadczyło o wadliwym wyjaśnieniu sprawy w aspekcie podmiotowym. Taka wadliwość przeprowadzonego postępowania miała charakter kwalifikowany. Wobec tego Minister Infrastruktury miał podstawy do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji.
Zdaniem Sądu, Minister zasadnie przyjął, że w sprawie ma zastosowanie art. 17 specustawy w brzmieniu pierwotnie obowiązującym. Z przepisów zmieniających tę ustawę, tj.: art. 5 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o zmianie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 220, poz. 1601 ze zm.) oraz art. 6 ustawy z dnia 25 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 154, poz. 958) wynika, że przedsięwzięcia drogowe realizowane na podstawie decyzji lokalizacyjnych, wydanych przed wejściem w życie przepisów zmieniających, prowadzone są na podstawie przepisów dotychczasowych.
W dacie wejścia w życie ustaw zmieniających (odpowiednio 16 grudnia 2006 r. i 10 września 2008 r.) powyższa inwestycja publiczna była przedsięwzięciem drogowym, realizowanym na podstawie decyzji lokalizacyjnej, wydanej przed wejściem w życie ustaw nowelizujących (ostateczna decyzja Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] czerwca 2007 r.).
Oceniając zastosowanie przepisu art. 17 ust. 1 specustawy Sąd stwierdził, że było ono zgodne z prawem. Przepis ten przewidywał, że po wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego wojewoda, na wniosek Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, udziela w uzasadnionych przypadkach, w drodze decyzji, zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości przeznaczonych na pasy drogowe.
Z powyższego wynika, że udzielenie przedmiotowego zezwolenia było możliwe jeżeli: 1) zostało wszczęte postępowanie wywłaszczeniowe; 2) sprawa o udzielenie zezwolenia jest tzw. "uzasadnionym przypadkiem".
Z materiału dowodowego sprawy wynika, że w momencie wydania zaskarżonej decyzji postępowanie wywłaszczeniowe było w toku, ponieważ po stwierdzeniu przez Ministra w dniu 16 lipca 2008 r. (decyzja ostateczna) nieważności decyzji wywłaszczeniowej Starosty Myśliborskiego z dnia [...] września 2007 r. sprawa wywłaszczenia działek nr 198/2 i 207 trafiła ponownie do Wojewody Zachodniopomorskiego. Zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2008 r. organ pierwszej instancji poinformował strony o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Fakt otrzymania tego zawiadomienia potwierdził pełnomocnik GDDKiA w oświadczeniu złożonym do protokołu rozprawy. Na marginesie stwierdzić należy, że prawidłowym było przyjęcie, iż postępowanie wywłaszczeniowe w tej sprawie toczyło się od 2007 r.
Za trafne uznał Sąd stanowisko Ministra, co do tego, że w niniejszej sprawie wystąpił "uzasadniony przypadek" obligujący organ do udzielenia zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości. We wniosku z dnia [...] grudnia 2008 r. i piśmie z dnia 7 stycznia 2009 r. GDDKiA podał, że przedmiotowa inwestycja jest ujęta w Indykatywnym Wykazie Kluczowych i Dużych Projektów, realizowanych w ramach Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia 2007-2013 dla Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko oraz że jest współfinansowana ze środków Funduszu Spójności. Inwestor podał, że przekazał teren budowy, na którym znajdują się przedmiotowe grunty, wykonawcy inwestycji w listopadzie 2007 r., a realizacja inwestycji ma nastąpić w terminie 24 miesięcznym. Wnioskodawca wskazał, że Oddział GDDKiA dysponuje ważnym pozwoleniem budowlanym. Droga S-3 wpisana została w sieć TEN-T (Transeuropejska Sieć Transportowa), stanowiącą element programu wspierającego rozwój wspólnego rynku Unii Europejskiej. Wnioskodawca podał, że niedotrzymanie terminu realizacji inwestycji może spowodować utratę funduszy z Unii Europejskiej. Argumentacja wniosku została poparta mapą drogowych odcinków sieci TEN-T, pismem GDDKiA z dnia 25 marca 2008 r. i decyzją budowlaną Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] maja 2008 r., nr [...], Indykatywnym Wykazem Indywidualnych Projektów Kluczowych, W Tym Dużych W Ramach Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia 2007 -2013 (poz. 141 Wykazu dotyczy przedmiotowej inwestycji).
Zdaniem Sądu, argumentacja przedstawiona przez GDDKiA wskazuje, że inwestycja ta ma duże znaczenie dla rozwoju gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej jak i regionu Europy Środkowo-Wschodniej, a zatem zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości było uzasadnione.
Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 9, 10 § 1 i art. 81 Kpa, w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji. Nie można się zgodzić ze skarżącą, że [...] Spółka jawna [...] oraz jej wspólnicy, w szczególności U. M., zostali pozbawieni czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym.
Zdaniem Sądu zmiany zachodzące w spółce jawnej, a dotyczące zmiany wspólników i zmiany firmy spółki w tym konkretnym przypadku nie prowadziły do powstania innego, nowego podmiotu prawa. Z analizy znajdujących się w aktach sprawy odpisów z KRS – rejestru przedsiębiorców wynika, że w niniejszej sprawie nie doszło do ustania bytu prawnego pierwotnie zarejestrowanego podmiotu, tj. [...] Spółka Jawna, lecz podmiot ten od momentu zarejestrowania 13 listopada 2002 r. kilkakrotnie zmieniał nazwę oraz skład osobowy. Sąd zauważa, że [...] Spółka Jawna [...] nie powstała jako odrębny podmiot prawa. Spółka ta jest ujawniona w rejestrze sądowym pod takim samym numerem jak pierwotnie zarejestrowana [...] Spółka Jawna, jej podstawą jest ta sama umowa spółki (później zmieniana); posiada ten sam nr REGON. Z rejestru nie wynika, że [...] Spółka Jawna [...] powstała w wyniku zawarcia nowej umowy spółki przez W. B. i U. M., czy na skutek jej prawnego wyodrębnienia z innego podmiotu w trybie przepisów o przekształceniu, łączeniu się i podziale spółek, zawartych w K.s.h. Akta sprawy oraz stanowisko skarżącej zawarte w skardze nie potwierdzają, aby na mocy czynności prawnej (umowy) nastąpiło zbycie przez [...] Spółka Jawna nieruchomości oznaczonej jako działki nr 198/2 i 207 na rzecz innej spółki.
Sąd stwierdził, że wspólnicy spółki jawnej, a więc i U. M. nie mogli być stroną postępowania administracyjnego, ponieważ właścicielem nieruchomości pozostaje Spółka a nie jej wspólnicy (art. 8 ust. 1 K.s.h.).
W tej sytuacji Sąd uznał, że mimo posługiwania się nieaktualną firmą Spółki w końcowym etapie postępowania, Minister zapewnił udział w postępowaniu właścicielowi wywłaszczanego gruntu i skierował do niego decyzję. Z akt sprawy wynika, że skarżąca kwitowała odbiór kierowanych do Spółki pism Ministra (pisma z dnia 25 czerwca 2009 r. i 2 grudnia 2009 r.) oraz doręczenie zaskarżonej decyzji.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 10 § 1 i art. 81 K.p.a. poprzez brak zapewnienia skarżącej możliwości wypowiedzenia się, co do zgromadzonych dowodów, to Sąd podzielił stanowisko skarżącej, że w aktach sprawy brak informacji na temat pouczenia strony o tym prawie. W ocenie Sądu naruszenie to nie miało jednak istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ przesłanki zawarte w art. 17 specustawy dokumentowane są na podstawie dowodów dotyczących realizacji inwestycji drogowej, pochodzących od organów władzy publicznej i uczestników procesu inwestycyjnego, a nie od osoby wywłaszczanej. Poza tym skarżąca w skardze nie wskazała w jakim zakresie jej wypowiedzenie się, co do dowodów znajdujących się w aktach sprawy mogło wpłynąć na jej wynik (merytoryczną treść decyzji).
Za nietrafny uznał Sąd zarzut skarżącej, że zaskarżona decyzja została wydana w stosunku do podmiotu, który nie może jej wykonać. Analiza rejestru sądowego i księgi wieczystej pozwala ustalić, że [...] Spółka Jawna [...] (wpisana jak twierdzi skarżąca do księgi wieczystej Kw nr [...] w dniu 29 stycznia 2010 r.), to ta sama spółka jawna, co [...] Spółka Jawna (wpisana do księgi wieczystej nr [...] w dniu 19 marca 2009 r. jako właściciel przedmiotowych działek) i pierwotna [...] Spółka Jawna, tyle że działająca w innym składzie osobowym i pod inną nazwą.
Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej P.p.s.a., oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła [...] Spółka Jawna [...], reprezentowana przez adw. Dariusza Niebieszczańskiego i zaskarżając wyrok w całości zarzuciła:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (tekst jedn.: Dz. U. 2008 r. Nr 193 poz. 1194)
– poprzez błędne jego zastosowanie polegające na przyjęciu, iż w przedmiotowej sprawie zachodzi tzw. "uzasadniony przypadek";
2) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 174 pkt 2 P.p.s.a., tj. art. 10 K.p.a. poprzez brak powiadomienia strony o możliwości wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów.
Skarga kasacyjna wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania.
Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego skarżąca stwierdza, iż uzasadniony przypadek powinien być rozumiany jako szczególne okoliczności, które uzasadniają zajęcie nieruchomości jeszcze przed zakończeniem postępowania wywłaszczeniowego. Tymczasem w przedmiotowej sprawie takie okoliczności w ocenie skarżącej nie zachodzą. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad nie przedstawiła bowiem na poparcie swoich twierdzeń zawartych we wniosku wystarczającej dokumentacji, a dokumentacja znajdująca się w aktach sprawy jest pod tym względem niekompletna i niezupełna. Wnioskodawca nie wykazał, czy w ogóle i ewentualnie w jakiej wysokości straty poniesie w przypadku niewydania decyzji o zezwoleniu. Ograniczył się jedynie do wskazania, iż niedotrzymanie terminu realizacji inwestycji może spowodować utratę funduszy z Unii Europejskiej – jakich funduszy, w jakiej wysokości i jakie jest prawdopodobieństwo takiej utraty już jednak wnioskodawca nie wskazał.
W odniesieniu do naruszenia przepisu art. 10 § 1 K.p.a. autor skargi kasacyjnej stwierdza, iż Sąd podzielił stanowisko skarżącej, że w aktach sprawy brak informacji na temat pouczenia strony o prawie wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów (art. 10 § 1 K.p.a.), a równocześnie Sąd nie wskazał, aby w aktach sprawy znajdowała się adnotacja o przyczynach odstąpienia od tej zasady (art. 10 § 3 K.p.a.).
Zasada wyrażona w art. 10 K.p.a., jako jedna z zasad ogólnych mających charakter norm prawnych, jest integralną częścią przepisów regulujących procedurę administracyjną i ma zastosowanie zarówno w postępowaniu przed organem pierwszej jak i drugiej instancji. Pozbawienie strony prawa do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji stanowi naruszenie przepisów postępowania. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie z dnia 21 kwietnia 2009 r. sygn. akt I SA/Kr 1281/2008 zarówno organ odwoławczy, jak i organ pierwszej instancji nie mogą uchylić się od obowiązku wyznaczenia stronie terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego z innych przyczyn niż wymienione w art. 10 § 2 K.p.a. W przeciwnym razie zawsze dojdzie do naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. (podobnie: wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 stycznia 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 3051/2005, wyrok NSA z dnia 10.05.2006 r. sygn. akt II OSK 810/2005). Podkreślenia wymaga fakt, iż zapisana w art. 10 § 1 K.p.a. zasada czynnego udziału strony jest wprowadzana jako uprawnienie strony do czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. Przejawia się ona m.in. w obowiązku zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania, prawie strony dostępu do akt, prawie do zgłaszania dowodów, obowiązku zawiadomienia strony o terminie i miejscu przeprowadzenia określonego dowodu, przy czym to nie strona winna wykazać dostateczną aktywność aby zapewnić sobie czynny udział w postępowaniu, lecz stosownie do art. 10 § 1 K.p.a. taki obowiązek spoczywa na organach administracji publicznej (vide – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2004 r. sygn. akt I SA 149/2003, niepublikowany). Naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu jest kwalifikowaną wadą procesową, która stanowi podstawę do sformułowania żądania wszczęcia postępowania w sprawie jego wznowienia na wniosek strony (art. 147 K.p.a.). Przy czym naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu stanowi przesłankę wznowienia postępowania, bez względu na to, czy uchybienie to miało, czy też nie miało wpływu na wynik sprawy, co potwierdza orzecznictwo NSA. Co więcej, naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu jest kwalifikowaną wadą procesową, stanowiącą podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4. Wady tej nie można konwalidować przez uzupełniające postępowanie dowodowe, dokonane w postępowaniu odwoławczym. Skarżąca wskazuje, iż naruszenie art. 10 § 1 K.p.a. miało istotny wpływ na wynik sprawy. Gdyby bowiem organ dopełnił swoich obowiązków i poinformował skarżącą o możliwości zapoznania się końcowego z aktami sprawy, ta miałaby możliwość merytorycznego ustosunkowania się do złożonych do akt dokumentów i wypowiedzenia się co do ich znaczenia dla merytorycznej treści decyzji. Skarżąca miałaby wówczas w szczególności możliwość podniesienia, iż złożone do akt dokumenty nie świadczą jeszcze o tym, iż w sprawie zachodzi "uzasadniony przypadek". Generalna Dyrekcja Dróg i Autostrad nie wskazała bowiem, jakie ewentualne negatywne konsekwencje wynikałyby z niewydania decyzji w trybie art. 17 ustawy (na jakie dokładnie straty byłaby narażona, w jakiej wysokości i z jakim prawdopodobieństwem). Podniesienie przez skarżącą wskazanych wyżej kwestii mogłoby mieć niewątpliwie istotny wpływ na wynik sprawy. Faktu tego – wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji nie zmienia okoliczność, że na potwierdzenie okoliczności wskazanych w art. 17 ustawy do akt zostały złożone dokumenty pochodzące od organów władzy publicznej.
Niezależnie od powyższego, na marginesie wskazano, iż Sąd pierwszej instancji zaniechał odniesienia się do podniesionego przez skarżącą zarzutu naruszenia art. 9 i 81 K.p.a. ograniczając się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, iż nie podziela w tym zakresie stanowiska skarżącej. Takie działanie Sądu stanowi naruszenie dyspozycji art. 141 § 4 K.p.a. zgodnie z treścią którego uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Tymczasem w przedmiotowej sprawie wyjaśnienia zabrakło.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Naczelny Sąd Administracyjny będąc na podstawie art. 183 § 1 P.p.s.a. związany granicami skargi kasacyjnej przy rozpoznawaniu tej sprawy nie uznał za zasadne podniesionych w niej zarzutów zarówno naruszenia przepisów postępowania jak i prawa materialnego.
Stosownie do art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzut naruszenia przepisów postępowania może być skutecznie podnoszony w skardze kasacyjnej tylko wówczas jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzut w zakresie pozbawienia strony udziału w postępowaniu sprowadza się jedynie do tego, iż w aktach brak jest informacji o pouczeniu strony o możliwości wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów. Oceniając ten etap postępowania administracyjnego Sąd pierwszej instancji przyznał, że w istocie akta sprawy takiej informacji nie zawierają, jednakże wobec prawidłowego ustalenia strony przed wydaniem decyzji ostatecznej, doręczania Spółce istotnych w sprawie pism i rozstrzygnięć nie można przyjąć, że została ona pozbawiona czynnego udziału w postępowaniu. Zasadnie Sąd pierwszej instancji przyjął, iż w ustalonym stanie faktycznym ta wada postępowania nie mogła mieć jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywodzi się, iż zapoznanie się skarżącej z dokumentami, dotyczącymi szczególnego rodzaju inwestycji drogowej, uniemożliwiłoby stronie podniesienie zarzutów podważających przyjęcie, że zachodzi uzasadniony przypadek wydania zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości. A to mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.
Stanowisko to należy uznać za chybione, a jest ono wynikiem błędnego rozumienia przez stronę skarżącą użytego w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. określenia "uzasadniony przypadek". Przepis art. 17 ust. 1 ustawy nakładał na wojewodów obowiązek wydania zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości przeznaczonych na pasy drogowe w uzasadnionych przypadkach w sytuacji gdy nastąpiło wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego i wystąpił o to Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad.
Ustawa nie określała co należy rozumieć przez uzasadniony przypadek, co oznacza, iż w każdej sprawie ograny winny ocenić na tle całokształtu okoliczności, czy uzasadniona jest ingerencja w prawo własności jeszcze przed odjęciem jej w drodze wywłaszczenia. Zasadnie w tej sprawie, w której inwestycja w postaci budowy drogi ekspresowej S-3 została objęta wieloletnim programem inwestycyjnym, współfinansowanym z funduszu Unii Europejskiej, przyjęto konieczność podjęcia prac realizacyjnych przed wywłaszczeniem m.in. z konieczności dochowania terminów i obawą utraty funduszy unijnych.
Ten sposób rozumienia przepisu art. 17 ust. 1 specjustawy koreluje z przyjętym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który przyjmował znacznie szerszą wykładnię pojęcia "uzasadnionego przypadku", wykraczającą poza terminy realizacji inwestycji, czy też finansowanie ich z funduszy unijnych, uznając, iż takim przypadkiem jest również poprawa jakości i bezpieczeństwa ruchu, na co trafnie zwrócił uwagę Minister Infrastruktury.
Nieuprawnione jest zatem w świetle regulacji z art. 17 ust. 1 domaganie się przez skarżącą czynienia ustaleń jakie fundusze unijne zostały przeznaczone na inwestycję, jakie jest prawdopodobieństwo ich utraty i jaką wysokość miałyby wynikłe stąd straty.
Podzielając dotychczasowy kierunek orzecznictwa w zakresie wykładni art. 17 ust. 1 specustawy Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym tę sprawę uznał, iż wykładnia omawianego przepisu dokonana przez organy i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie narusza prawa. Nie zachodziła więc w tej sprawie konieczność ustalenia wysokości dotacji unijnych lub wysokości ewentualnych strat, gdyż okoliczności te nie należą do przedmiotu tej sprawy.
Nie uznał Sąd za zasadny wniosku o umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego zgłoszonego na rozprawie przez pełnomocnika GDDKiA, ponieważ wydanie w dniu 30 kwietnia 2010 r. przez Ministra Infrastruktury decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości wobec popierania skargi przez stronę nie czyniło bezprzedmiotowym dokonania kontroli legalności zaskarżonych decyzji przez WSA. Nie zachodziła więc przesłanka z art. 189 P.p.s.a.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 ustawy P.p.s.a.