I OSK 1908/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną spółki, uznając, że Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo uchylił decyzję organu pierwszej instancji, ponieważ kluczowe ustalenia faktyczne dotyczące własności nieruchomości w dacie wywłaszczenia nie zostały poczynione.
Spółka wniosła skargę kasacyjną od wyroku WSA w Łodzi, który oddalił jej sprzeciw od decyzji Wojewody. Spółka zarzucała naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, twierdząc, że nie posiada legitymacji czynnej do dochodzenia odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, gdyż nabyła ją w drodze sukcesji singularnej, a nie uniwersalnej. NSA oddalił skargę, wskazując na błędy formalne skargi kasacyjnej oraz podkreślając, że kluczowe dla sprawy jest ustalenie pierwotnego właściciela nieruchomości w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej, czego organ pierwszej instancji nie uczynił.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną spółki akcyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który oddalił sprzeciw spółki od decyzji Wojewody Łódzkiego. Sprawa dotyczyła odszkodowania za szkody i utratę wartości nieruchomości w związku z jej wywłaszczeniem pod infrastrukturę energetyczną. Spółka zarzucała, że WSA błędnie uznał ją za stronę uprawnioną do odszkodowania, argumentując, że nabyła nieruchomość w drodze sukcesji singularnej (umowa cywilnoprawna), a nie uniwersalnej, co wyklucza jej legitymację do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych związanych z wywłaszczeniem. NSA oddalił skargę kasacyjną, wskazując na istotne błędy formalne w jej sformułowaniu, w tym błędne powołanie przepisów k.p.a. jako naruszonych przez sąd administracyjny oraz brak precyzyjnego określenia przepisów prawa materialnego. Sąd podkreślił, że zgodnie z uchwałą NSA z dnia 22 lutego 2021 r. (sygn. akt I OPS 1/20), odszkodowanie za wywłaszczenie sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami może być ustalone na rzecz spadkobiercy właściciela, ale nie na rzecz nabywcy w drodze umowy cywilnoprawnej zawartej po zajęciu nieruchomości. Kluczowe dla rozstrzygnięcia jest ustalenie, kto był właścicielem nieruchomości w dacie wydania decyzji ograniczającej sposób korzystania z niej oraz czy wnioskodawcy są jego spadkobiercami na zasadzie sukcesji uniwersalnej. Ponieważ organ pierwszej instancji nie poczynił tych ustaleń, a WSA prawidłowo uchylił decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., skarga kasacyjna jako niezasadna została oddalona.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, nabywca nieruchomości w drodze umowy cywilnoprawnej zawartej po zajęciu nieruchomości nie może dochodzić odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na uchwale NSA I OPS 1/20, która rozróżnia sytuację spadkobierców (sukcesja uniwersalna) od nabywców w drodze umowy (sukcesja singularna). Tylko spadkobiercy mogą dochodzić odszkodowania za wywłaszczenie sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, jeśli uprawnienie to nie zostało wcześniej zrealizowane. Nabywca w drodze umowy nie nabywa prawa do odszkodowania.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (20)
Główne
p.p.s.a. art. 151 a § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 138 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.g.n. art. 128 § ust. 1 i 4
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 129 § ust. 5 pkt 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Pomocnicze
k.p.a.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 35 § ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 36 § ust. 1
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 174 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 176 § § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 64e
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 138 § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 15
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 182 § § 2a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skarga kasacyjna zawierała błędy formalne, w tym błędne powołanie przepisów k.p.a. jako naruszonych przez sąd administracyjny oraz brak precyzyjnego określenia przepisów prawa materialnego. Kluczowe dla sprawy jest ustalenie pierwotnego właściciela nieruchomości w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej oraz ustalenie, czy wnioskodawcy są jego spadkobiercami na zasadzie sukcesji uniwersalnej, czego organ pierwszej instancji nie uczynił. Nabywca nieruchomości w drodze sukcesji singularnej nie ma legitymacji do dochodzenia odszkodowania za wywłaszczenie sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Odrzucone argumenty
Zarzuty spółki dotyczące naruszenia przepisów proceduralnych (art. 28 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.) oraz materialnych (art. 128 ust. 1 i 4 i art. 129 ust. 5 pkt 3 UGN) zostały uznane za niezasadne lub niepoprawnie sformułowane.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Wojewódzki w pierwszej kolejności wskazał, iż w świetle uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OPS 1/20, organ odwoławczy prawidłowo ustalił, iż art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (...) ma zastosowanie także do stanów faktycznych pozbawienia prawa do nieruchomości, powstałych przed dniem wejścia w życie u.g.n. a odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (...), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie tego przepisu również dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 tej ustawy. Odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie może być ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (...) na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W tym zakresie - w ramach przesłanki z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - wymagane było zatem powiązanie ww. przepisów k.p.a. z odpowiednimi przepisami p.p.s.a., które to przepisy stanowiły podstawę prawną orzekania przez sąd administracyjny. Takiego powiązana w rozpoznawanej skardze kasacyjnej zabrakło.
Skład orzekający
Monika Nowicka
przewodniczący sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie legitymacji czynnej do dochodzenia odszkodowania za wywłaszczenie sprzed 1998 r. przez nabywców nieruchomości w drodze sukcesji singularnej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z wywłaszczeniami sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami i rozróżnieniem między sukcesją uniwersalną a singularną.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia legitymacji do dochodzenia odszkodowania za wywłaszczenie, co ma znaczenie praktyczne dla wielu właścicieli nieruchomości i ich następców prawnych. Rozróżnienie między sukcesją uniwersalną a singularną jest kluczowe.
“Czy kupiłeś nieruchomość po kimś wywłaszczonym? Sprawdź, czy przysługuje Ci odszkodowanie!”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 1908/24 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-10-22 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-09-12 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Monika Nowicka /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Nieruchomości Sygn. powiązane II SA/Łd 203/24 - Wyrok WSA w Łodzi z 2024-04-24 Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 935 art. 64e Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Dz.U. 2024 poz 935 art. 151 a § 2 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Dz.U. 2022 poz 2000 art. 138 § 2 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 203/24 w sprawie ze sprzeciwu [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w [...] od decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia 6 lutego 2024 roku znak: [...] w przedmiocie odszkodowania z tytułu poniesionych szkód i za utratę wartości nieruchomości oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 203/24 - orzekając na podstawie art. 151a § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako "p.p.s.a.") - oddalił sprzeciw [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w [...] od decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia 6 lutego 2024 roku znak: [...] w przedmiocie odszkodowania z tytułu poniesionych szkód i za utratę wartości nieruchomości. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...], zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu: I. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.: 1. art. 28 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w sytuacji gdy z formalnego punktu widzenia zostało jednoznacznie rozstrzygnięte, że Wnioskodawcy w ogóle nie posiadają legitymacji czynnej w przedmiotowym postępowaniu (nie ich dotyczyła decyzja wywłaszczeniowa, a własność nieruchomości nabyli na podstawie sukcesji singularnej - umowie przekazania gospodarstwa rolnego co wprost wynika z KW nieruchomości) i wobec czego błędnie zostali uznani za stronę, której potencjalnie należy się odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, w sytuacji, gdy Wnioskodawcy nie ma ku temu legitymacji, bowiem w/w odszkodowanie należne jest osobie wywłaszczonej lub takiej który nabyła własność nieruchomość na podstawie sukcesji uniwersalnej; 2. art. 77 § 1 k.p.a. w zw.z art. 7 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego przedmiotowej sprawy oraz poprzez oparcie rozstrzygnięcia na przekonaniu organu a nie na dowodach, nieodniesienie się do całokształtu materiału dowodowego zalegającego w sprawie tj. nieuwzględnienie okoliczności, iż osoba wywłaszczona, która de facto poniosła szkodę - zmarła, zaś Wnioskodawcy własność "wywłaszczonej" nieruchomości nabyli na podstawie sukcesji singularnej - umowa cywilno-prawna przekazania gospodarstwa rolnego, nie zaś sukcesji uniwersalnej; II. mające wpływ na wynik niniejszej sprawy naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 128 ust. 1 i 4 i art. 129 ust. 5 pkt 3 Ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez błędne uznanie, że Wnioskodawcom należy się odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości w sytuacji, gdy w/w osoby nie mają ku temu legitymacji czynnej, bowiem w/w odszkodowanie należne jest tylko osobie wywłaszczonej jako posiadającej legitymację do dochodzenia przedmiotowego odszkodowania lub osobie wywłaszczonej lub takiej który nabyła własność nieruchomość na podstawie sukcesji uniwersalnej. Prawo do odszkodowania jest bowiem związane z uszczerbkiem w majątku w przysługującym konkretnej osobie - prawie własności, zaś samo prawo do odszkodowania nie przechodzi wraz z jej przeniesieniem na nowego właściciela nieruchomości, nie może także być przedmiotem czynności prawnej, skutecznie legitymującej nabywcę do ubiegania się o jego ustalenie i wypłatę. W konsekwencji skutek decyzji w postaci ograniczenia prawa należy odnieść wyłącznie do podmiotu tego prawa, aktualnego w czasie wydania tej decyzji, a zatem do podmiotu będącego właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia stosowną decyzją, zaś Wnioskodawcy taką osobą nie są, to nie wobec nich wydano decyzje administracyjną, ponadto KW nieruchomości objętych sprawą wynika, że Wnioskodawcy nabyli własność nieruchomości na podstawie sukcesji singularnej - umowie przekazania gospodarstwa rolnego. Mając na uwadze powyższe, skarżąca Spółka wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz wydanie - w trybie art. 188 p.p.s.a. - orzeczenia reformatoryjnego o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za ograniczenie prawa własności nieruchomości; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi a ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego według norm przepisanych. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 182 § 2a p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego oddalającego sprzeciw od decyzji na posiedzeniu niejawnym. Stosownie zaś do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów. Zarzuty te okazały się nie tylko nieuzasadnione, ale były one również niepoprawnie sformułowane. Zwrócić należy bowiem uwagę, że art. 28 k.p.a. - chociaż jest zawarty w ustawie generalnie procesowej, jaką jest kodeks postępowania administracyjnego - ma charakter prawnomaterialny. Błędnie zatem autor skargi kasacyjnej przepis art. 28 k.p.a. wskazał jako odnoszącym się do naruszeń prawa procesowego. Ponadto sąd administracyjny nie stosuje przepisów kodeksu postępowania administracyjnego a więc tym samym, Sąd Wojewódzki – już co do zasady - nie mógł naruszyć (cyt.): "art. 77 § 1 k.p.a. w zw.z art. 7 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.". W tym zakresie - w ramach przesłanki z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - wymagane było zatem powiązanie ww. przepisów k.p.a. z odpowiednimi przepisami p.p.s.a., które to przepisy stanowiły podstawę prawną orzekania przez sąd administracyjny. Takiego powiązana w rozpoznawanej skardze kasacyjnej zabrakło. Wskazać także trzeba, że pomimo, iż zarzuty obrazy prawa materialnego zostały oparte na przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami a więc ustawie, która była kilkanaście razy nowelizowana i doczekała się szeregu tekstów jednolitych, autor skargi kasacyjnej nie podał ani daty tej ustawy ani miejsca publikacji tej wersji ustawy, którą uczynił przedmiotem zarzutów. Zgodnie natomiast z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna zawierać m. in. przytoczenie podstaw kasacyjnych a przez co należy rozumieć dokładne określenie przepisów, objętych ta skargą jak też wskazanie: nazwy aktu prawnego, w którym przepisy te się znajdują, jego daty oraz miejsca publikacji. Przechodząc zatem do oceny tak sformułowanych zarzutów przypomnieć wypada, iż skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi została objęta w niniejszej sprawie decyzja Wojewody Łódzkiego z dnia 26 lutego 2024 r., znak: [...], uchylająca – na zasadzie art. 138 § 2 k.p.a. - decyzję Starosty [...] z dnia 30 października 2023 r., znak: [...] orzekającą o: 1. umorzeniu postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego w stosunku do A. M. i A. W. w sprawie o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...], obręb [...], oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...] ha; 2. umorzeniu postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego w stosunku do A. M.i A.W. w sprawie o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...], w gminie [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0[...]ha i działka nr [...]o pow. [...] ha; 3. umorzeniu postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego w stosunku do B.W., w sprawie o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...], w obrębie [...], oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...]ha; 4. odmowie ustalenia na rzecz B.W. odszkodowania za nieruchomość położoną w [...], w gminie [...], oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...] ha i działka nr [...] o pow. [...] ha. Oddalając sprzeciw od ww. decyzji, Sąd I instancji podzielił stanowisko Wojewody, iż w sprawie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. z uwagi na brak ustalenia przez organ I instancji okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, których wyjaśnienie wykraczało jednocześnie poza uprawnienia organu odwoławczego wynikające z art. 136 § 1 k.p.a. Sąd Wojewódzki w pierwszej kolejności wskazał, iż w świetle uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OPS 1/20, organ odwoławczy prawidłowo ustalił, iż art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1899, dalej "u.g.n.") ma zastosowanie także do stanów faktycznych pozbawienia prawa do nieruchomości, powstałych przed dniem wejścia w życie u.g.n. a odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie tego przepisu również dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 tej ustawy. Następnie Sąd zgodził się także z Wojewodą Łódzkim, iż organ I instancji, ponownie rozpoznając wniosek B.W., A.M. i A. W. z dnia 1 sierpnia 2018 r. o ustalenie i wypłatę odszkodowania, w dalszym ciągu nie ustalił jednak – pomimo wytycznych zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2022 r., sygn. akt I OSK 1624/22 - kto był właścicielem działek nr [...] i [...] na dzień wydania decyzji, na podstawie których wybudowana została infrastruktura elektroenergetyczna, tj. decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 31 stycznia 1975 r. dotyczącej napowietrznej linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia 110kV, obejmującej działkę nr [...] oraz decyzji Wydziału Spraw wewnętrznych Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z maja 1967, zezwalającej na budowę linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia 110kV, obejmującej działkę nr [...] oraz nie ustalił ewentualnych następców prawnych właściciela, co w świetle ww. uchwały NSA z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OPS 1/20 jest okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia sprawy. Jak wskazywał bowiem Sąd, zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, iż w dalszym ciągu wyjaśnienia wymaga zasadność przyznania odszkodowania B.W. za ww. działki jako właścicielce, współwłaścicielce lub jako spadkobierczyni po ojcu W.T.na zasadzie sukcesji uniwersalnej zaś A.M. i A.W. jako spadkobiercom po S.W., o ile posiadał on prawo własności przedmiotowych gruntów w datach wydawania decyzji ograniczających sposób korzystania z tych nieruchomości. O ile natomiast uzasadnione okaże się przyznanie odszkodowania osobie lub osobom spośród wnioskodawców, organ winien na podstawie art. 129 ustalić następnie jego wysokość. Z tym stanowiskiem nie zgodziła się skarżąca Spółka i we wniesionej skardze kasacyjnej – podnosząc zarzuty tożsame jak w skardze – podnosiła, że bezspornie z akt sprawy wynikało, iż wnioskodawcy nabyli przedmiotową nieruchomość w drodze sukcesji singularnej tj., w drodze zawarcia umowy cywilno-prawnej a nie w drodze sukcesji uniwersalnej. Tym bardziej zasadna jest argumentacja, że roszczenie odszkodowawcze nie weszło w skład spadku po osobie wywłaszczonej bowiem przed jej śmiercią doszło do zbycia nieruchomości przy okazji zawarcia umowy cywilno-prawnej. Zdaniem skarżącej kasacyjnie konieczne jest zatem dalsze negowanie argumentacji wnioskodawców i WSA w Łodzi oraz polemika z prezentowanym rozumieniem przyznania prawa do odszkodowania, bowiem stanowi to naruszenie art. 128 ust. 1 i 4 i art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. poprzez uznanie wnioskodawców za osoby, którym należy się odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, w sytuacji, gdy w/w osoby nie mają ku temu legitymacji. Odszkodowanie należne jest bowiem tylko osobie wywłaszczonej oraz posiadającej legitymację do dochodzenia przedmiotowego odszkodowania, zaś wnioskodawczyni nabyła pełnię prawa do nieruchomości w drodze sukcesji singularnej - co oznacza brak podstawy prawnej nabycia po stronie wnioskodawców roszczeń odszkodowawczych, (jedynie sukcesja uniwersalna uprawnia do żądania odszkodowania, a w sprawie w sposób ewidentny zaistniała sukcesji singularna -zawarcie umowy cywilno-prawnej). Na poparcie swego stanowiska, skarżąca kasacyjnie przywołała szereg wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których Sąd ten rozważał zagadnie dotyczące legitymacji podmiotów uprawnionych do wystąpienia z żądaniem ustalenia odszkodowania w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Biorąc powyższe pod uwagę, skład orzekający pragnie wyjaśnić, iż - jak wskazano na wstępie - niniejsza sprawa sądowadministracyjna została zainicjowana wniesieniem sprzeciwu od decyzji Wojewody Łódzkiego – wydanej na zasadzie art. 138 § 2 k.p.a. W myśl zaś art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że wydanie decyzji kasatoryjnej przez organ odwoławczy będzie miało miejsce, gdy łącznie zaistnieją dwie przesłanki. Pierwsza, gdy postępowanie przed organem I instancji – w świetle regulacji materialnoprawnej - prowadzone było z naruszeniem przepisów postępowania, a druga, gdy konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. A zatem sytuacja ta ma miejsce, gdy dochodzi do takiego naruszenia przepisów postępowania, które doprowadziło do niewyjaśnienia podstawowych okoliczności stanu faktycznego sprawy, bez którego nie sposób jest sprawy rozstrzygnąć. Powyższe ma istotne znaczenie w kontekście sprawowanej przez sądy administracyjne kontroli legalności decyzji kasatoryjnych. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 października 2019 r. (sygn. akt II OSK 3080/19), sąd administracyjny w ramach kontroli zgodności z prawem rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. ocenia, czy organ odwoławczy winien był podjąć merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, czy też zaszła konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w takim zakresie, który z uwagi na obowiązek zachowania dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.) oraz obowiązek wyjaśnienia podstawowych okoliczności stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) - uzasadniał przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a jednocześnie w postępowaniu przed organem I instancji doszło do uchybień natury proceduralnej, które można określić jako istotne. Przepis art. 64e p.p.s.a. należy zatem rozumieć w ten sposób, że sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., ale czyni to w świetle przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie. W niniejszej sprawie z ustaleń faktycznych dokonanych przez organ I instancji wynikało, iż decyzje administracyjne, na podstawie których doszło do ograniczenia praw do gruntów stanowiących działki objęte wnioskiem o odszkodowanie z dnia 1 sierpnia 2018 r., tj. działki oznaczone obecnie nr [...] i nr [...] zostały wydane w oparciu o art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 i Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). Była to decyzja Naczelnika Gminy [...] z dnia 31 stycznia 1975 r. o zezwoleniu [...] w [...] na budowę linii energetycznej napowietrznej w miejscowościach [...], Gmina [...], powiat [...] – w odniesieniu do działki nr [...] oraz decyzja Wydziału Spraw wewnętrznych Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z maja 1967 r. zezwalająca [...] w [...] na budowę linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia 110 kV wraz ze stacją trafo napowietrzną słupową trasą: [...], na gruntach przebiegających przez teren powiatu [...] w następujących GRN (PMR [...], GRN [...], GRN [...] i GRN [...]), - w odniesieniu do działki nr [...]. Słusznie zatem Sąd I instancji wskazał, iż w świetle uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. I OPS 1/20, podstawę materialnoprawną rozpoznania wniosku B.W., A.W. i A. M. o ustalenie odszkodowania stanowiły przepisy art. 128 ust. 4 i art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. W powołanej uchwale NSA przyjął bowiem, iż (cyt.): "1. Odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.) dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. 2. "Odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie może być ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.) na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.". W uzasadnieniu uchwały skład poszerzony potwierdził zaś, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. znajduje zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie tej ustawy i to nie tylko w sytuacji całkowitego pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, lecz również w wypadku ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, o ile uprawnienie to nie zostało wcześniej zrealizowane, w szczególności sprawa nie została załatwiona w taki sposób, który wykluczałby tę możliwość (ostateczna decyzja). Zaznaczono bowiem, że ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n, tak samo jak zezwolenie, o którym mowa w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, stanowi jeden ze sposobów wywłaszczenia, a zatem art. 35 ust. 1 jest przepisem szczególnym w stosunku do przepisów tej ustawy regulujących wywłaszczenie, jako odjęcie prawa własności. W kontekście powyższego zgodzić się również należy z Sądem I instancji, że jednym z warunków prawidłowego rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania było ustalenie komu przysługiwał tytuł własności do gruntu stanowiącego działki objęte tym wnioskiem na dzień wydania decyzji o ograniczeniu nieruchomości oraz wskazanie ewentualnych spadkobierców tego właściciela. Tych ustaleń organ I instancji dotychczas jednak nie poczynił, czego - co istotne – skarżąca Spółka de facto nie kwestionuje. Od początku postępowania polemizuje natomiast z tym poglądem, wskazując, iż nie było potrzeby ustalenia właściciela spornych działek na dzień wydania decyzji będących podstawą ograniczenia prawa do gruntu, skoro organ I instancji wykazał, że wnioskodawcy w ogóle nie mogą być osobami uprawnionymi, bowiem nie ich dotyczyły ww. decyzje, ani też nie byli spadkobiercami po osobie wywłaszczonej. Nabyli natomiast prawa do nieruchomości w drodze sukcesji singularnej. Skarżąca zdaje się jednak w dalszym ciągu nie dostrzegać, iż zarówno w świetle powoływanej uchwały I OPS 1/20, jak też wytycznych zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2022 r., sygn. I OSK 1624/22 (którym to wyrokiem oddalono skargę kasacyjną od wyroku WSA w Łodzi z 22 kwietnia 2022 r., sygn. II SA/Łd 924/21 oddalającego sprzeciw, uprzednio wniesiony przez [...] S.A. z siedzibą w Lublinie), aby móc stwierdzić, czy wnioskodawcy są osobami uprawnionymi w niniejszym postępowaniu, konieczne jest najpierw ustalenie, kto był właścicielem każdej z działek na dzień wydania decyzji, o której mowa w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Dopiero w dalszej kolejności możliwe będzie stwierdzenie, czy wnioskodawcy są uprawnieni do otrzymania odszkodowania jako spadkobiercy tego właściciela na zasadzie sukcesji uniwersalnej. Wojewoda Mazowiecki w zaskarżonej decyzji w sposób wyczerpujący wyjaśnił zaś, jakich ustaleń w tym zakresie zabrakło w odniesieniu do każdego z wnioskodawców i poszczególnych działek. Wytyczne te następnie zaakceptował Sąd Wojewódzki. Nie zostały one natomiast w ogóle zakwestionowane w skardze kasacyjnej. Tymczasem w sprawie nie jest sporna szeroko analizowana w skardze kasacyjnej wykładnia prawa materialnego a - jak wynika z poczynionych rozważań – brak jest właściwych, rzetelnych ustaleń faktycznych, do których tę wykładnię należałoby zastosować. Przyjdzie zatem jedynie powtórzyć za Sądem I instancji, iż wyśnienia wymaga w dalszym ciągu zasadność przyznania odszkodowania B.W. za sporne działki jako właścicielce, współwłaścicielce lub jako spadkobierczyni po W. T. na zasadzie sukcesji uniwersalnej zaś A.M. i A.W. jako spadkobiercom po S.W., o ile posiadał on prawo własności przedmiotowych gruntów w datach wydawania decyzji ograniczających sposób korzystania z tych nieruchomości. Mając na uwadze powyższe rozważania stwierdzić należy, iż niewątpliwie istniały w przedmiotowej sprawie podstawy do wydania decyzji kasacyjnej w trybie art. 138 § 2 k.p.a. W tym względzie organ odwoławczy prawidłowo przy tym określił zakres i rodzaj środków dowodowych, które powinien przeprowadzać organ I instancji w celu ustalenia ww. kluczowej dla sprawy okoliczności. Z tych przyczyn podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się chybione, co skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2a p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI