I OSK 1899/20

Naczelny Sąd Administracyjny2023-11-16
NSAAdministracyjneWysokansa
reprywatyzacjanieruchomości warszawskiedekret warszawskiposiadanie gruntuzasada trwałości decyzjistwierdzenie nieważnościSKONSAprawo administracyjne

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Komisji ds. reprywatyzacji, potwierdzając, że wcześniejsze decyzje SKO odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji reprywatyzacyjnej stanowią przeszkodę do ponownego jej zbadania przez Komisję.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzję Komisji stwierdzającą nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 2012 r. o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego. Komisja zarzucała WSA błędy w wykładni przepisów dotyczących posiadania gruntu i naruszenie zasady trwałości decyzji administracyjnej. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że wcześniejsze decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiające stwierdzenia nieważności tej samej decyzji Prezydenta stanowią przeszkodę do ponownego jej zbadania przez Komisję, co skutkuje brakiem możliwości stwierdzenia jej nieważności.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił decyzję Komisji stwierdzającą nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 2012 r. dotyczącej ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości warszawskiej. Komisja zarzucała WSA naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym błędną wykładnię art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z 1945 r. o własności gruntów warszawskich w zakresie przesłanki posiadania, a także naruszenie zasady trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 k.p.a.). NSA oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że kluczową przeszkodą do ponownego zbadania decyzji Prezydenta przez Komisję jest fakt, iż wcześniej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie w swoich decyzjach odmówiło stwierdzenia nieważności tej samej decyzji. Zdaniem NSA, istnienie w obrocie prawnym decyzji SKO odmawiających stwierdzenia nieważności stanowi istotną przeszkodę uniemożliwiającą Komisji skuteczne wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji reprywatyzacyjnej, nawet jeśli decyzje te były oparte na innych podstawach prawnych niż te, które rozważała Komisja. Sąd wyjaśnił również kwestię interpretacji pojęcia "posiadania" w kontekście dekretu z 1945 r., wskazując, że nie musi ono oznaczać faktycznego korzystania z gruntu, a złożenie wniosku dekretowego może być uznane za manifestację posiadania. Ponadto, NSA stwierdził, że rozbieżności w orzecznictwie dotyczące zawiadamiania o przejęciu gruntu przez gminę wykluczają uznanie tego za rażące naruszenie prawa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, wcześniejsze decyzje SKO odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta m.st. Warszawy stanowią istotną przeszkodę uniemożliwiającą Komisji ponowne zbadanie tej decyzji i stwierdzenie jej nieważności.

Uzasadnienie

NSA uznał, że zasada trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 k.p.a.) oraz fakt, że decyzje SKO już rozstrzygnęły kwestię nieważności tej samej decyzji Prezydenta, uniemożliwiają Komisji ponowne jej badanie i stwierdzenie nieważności, nawet jeśli Komisja działa w ramach szczególnej ustawy reprywatyzacyjnej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (20)

Główne

Dekret warszawski art. 7 § ust. 1 i 2

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy

ustawa reprywatyzacyjna art. 29 § ust. 1 pkt 3a

Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa

ustawa reprywatyzacyjna art. 30 § ust. 1 pkt 4b

Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa

k.p.a. art. 16 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 156 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

ustawa reprywatyzacyjna art. 1 § pkt 1 i 2

Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa

ustawa reprywatyzacyjna art. 3 § ust. 1-3

Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa

ustawa reprywatyzacyjna art. 38 § ust. 1

Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

rozporządzenie w sprawie obejmowania art. 5 § ust. 1

Rozporządzenie Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m. st. Warszawy

k.p.c. art. 365 § § 1

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego

p.p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 207 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wcześniejsze decyzje SKO odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta m.st. Warszawy stanowią przeszkodę do ponownego jej zbadania przez Komisję. Rozbieżności w orzecznictwie dotyczące zawiadamiania o przejęciu gruntu przez gminę wykluczają możliwość stwierdzenia rażącego naruszenia prawa.

Odrzucone argumenty

Zarzuty dotyczące błędnej wykładni art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z 1945 r. w zakresie posiadania gruntu. Zarzuty dotyczące naruszenia zasady trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 k.p.a.). Zarzuty dotyczące naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. przez sporządzenie niejasnego uzasadnienia wyroku WSA.

Godne uwagi sformułowania

istnienie w obrocie prawnym decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie odmawiających stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 2012 r. stanowi istotną przeszkodę uniemożliwiającą Komisji ponowne zbadanie tej decyzji i stwierdzenie jej nieważności rozbieżności w orzecznictwie dotyczące kwestii zawiadamiania o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie przez gminę Warszawa wykluczają możliwość stwierdzenia rażącego naruszenia prawa przez nieprawidłową wykładnię § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie obejmowania Pojęcie "posiadanie" nie zostało jednak przez ustawodawcę zdefiniowane w powołanym dekrecie. złożenie wniosku określonego w art. 7 ust. 1 dekretu można uznać za publiczne zamanifestowanie posiadania gruntu przez dotychczasowych właścicieli i ich prawnych następców.

Skład orzekający

Piotr Przybysz

przewodniczący

Zygmunt Zgierski

sprawozdawca

Maria Grzymisławska-Cybulska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowanie zasady, że wcześniejsze prawomocne rozstrzygnięcia organów administracyjnych (np. SKO) odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji mogą stanowić przeszkodę dla późniejszych postępowań w tym samym przedmiocie, nawet w ramach szczególnych ustaw (jak ustawa reprywatyzacyjna). Interpretacja pojęcia \"posiadania\" w kontekście dekretu warszawskiego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej materii reprywatyzacyjnej w Warszawie i specyfiki działania Komisji ds. reprywatyzacji oraz wcześniejszych decyzji SKO.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy reprywatyzacji warszawskich nieruchomości, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie społeczne i prawnicze. Kluczowe jest rozstrzygnięcie dotyczące wpływu wcześniejszych decyzji SKO na postępowanie Komisji reprywatyzacyjnej.

Reprywatyzacja w Warszawie: Czy decyzje SKO blokują działania Komisji reprywatyzacyjnej?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1899/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-11-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-09-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maria Grzymisławska-Cybulska
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Zygmunt Zgierski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Grunty warszawskie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 105/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-10-24
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
art. 7 ust. 1 i 2
Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
Dz.U. 2017 poz 718
art. 1 pkt 1 i 2, art. 3 ust. 1-3, art. 29 ust. 1 pkt 3a, art. 30 ust. 1 pkt 4b, art. 38 ust. 1
Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości  warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 7, art. 16 Ź 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 110 § 1, art. 156 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 1946 nr 16 poz 112
§ 5 ust. 1
Rozporządzenie Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m. st. Warszawy.
Dz.U. 2018 poz 1360
art. 365 § 1
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jedn.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 133 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 184, art. 204 pkt 2, art. 207 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: NSA Zygmunt Zgierski (spr.) del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant: starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 października 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 105/19 w sprawie ze skarg Miasta Stołecznego Warszawy, J.P., O.L., R.T., D.T., E.A., C.A. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz Miasta Stołecznego Warszawa kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 3. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich solidarnie na rzecz J.P., O.L., R.T. i D.T. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 4. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich solidarnie na rzecz E.A. i C.A. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 24 października 2019 r., po rozpoznaniu skarg Miasta Stołecznego Warszawy, J.P., O.L., R.P., D.P., E.A., C.A. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z [...] listopada 2018 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, uchylił zaskarżoną decyzję.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich. Zaskarżyła to rozstrzygnięcie w całości z wnioskiem o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50 poz. 279), dalej: dekret, w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz.U. z 2017 r. poz. 718, z późn. zm.), dalej: ustawa reprywatyzacyjna, w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy reprywatyzacyjnej przez błędną wykładnię i uznanie, że pominięcie przez Prezydenta m.st. Warszawy podczas wydania decyzji reprywatyzacyjnej zbadania przesłanki posiadania w stosunku do dotychczasowego właściciela nieruchomości lub jego następców prawnych, nie stanowiło rażącego naruszenia prawa, podczas gdy art. 7 ust. 1 dekretu przewiduje wymóg posiadania gruntu w dacie złożenia wniosku w stosunku do właściciela i następców prawnych właściciela, nakładając tym samym na organy dekretowe obowiązek zbadania danej przesłanki, a którego obowiązku przy wydawaniu decyzji reprywatyzacyjnej nie dopełniono, jak przyznaje sam Prezydent m.st. Warszawy w złożonej skardze, co w konsekwencji winno skutkować oddaleniem wszystkich skarg, z uwagi na prawidłowe oparcie rozstrzygnięcia organu o art. 30 ust. 1 pkt 4b ustawy reprywatyzacyjnej;
b) art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b ustawy reprywatyzacyjnej w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 1 i 3 i art. 80 kpa oraz w zw. z art. 16 § 1 kpa przez błędną wykładnię i uznanie, że wzruszenie ostatecznej decyzji administracyjnej korzystającej z zasady trwałości przewidzianej w art. 16 kpa na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 4b ustawy reprywatyzacyjnej może nastąpić w wyniku przełamania zasady trwałości decyzji ostatecznej tylko wówczas, gdy Komisja ustali, że dotychczasowy właściciel nieruchomości warszawskiej lub jego następcy prawni nie byli w posiadaniu nieruchomości, gdyż brak ustaleń ze strony organu dekretowego co do posiadania, w szczególności, jeśli owo posiadanie po stronie podmiotów uprawnionych w rzeczywistości wystąpiło, nie może przesądzać o "przełamaniu" zasady trwałości decyzji ostatecznej, podczas gdy skorzystanie przez Komisję z przesłanki wymienionej w art. 30 ust. 1 pkt 4b ustawy reprywatyzacyjnej:
– nie jest uzależnione od poczynienia jednoznacznych ustaleń w postępowaniu rozpoznawczym przez Komisję, że w konkretnym przypadku dotychczasowy właściciel gruntu lub jego następcy prawni nie byli w posiadaniu gruntu w dacie składania wniosku dekretowego, albowiem takiego obowiązku nie przewidziano w żadnym z przepisów ustawy reprywatyzacyjnej;
– nie jest powiązane z kwestionowaniem przez Komisję okoliczności posiadania gruntu przez dotychczasowych właścicieli lub ich następców prawnych w dacie składania wniosku dekretowego, gdyż ustawa reprywatyzacyjna takiego warunku w kontekście skorzystania z powołanej przesłanki nie przewiduje;
– co uprawnia stwierdzenie, że przedstawione wyżej, odmienne stanowisko Sądu jest sprzeczne z katalogiem rozstrzygnięć przewidzianych w art. 29 ust. 1 pkt 1-4 ustawy reprywatyzacyjnej, które Komisja może podjąć w ramach zakończenia postępowania rozpoznawczego;
c) art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b ustawy reprywatyzacyjnej w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 1 i 3 i art. 80 kpa oraz w zw. z art. 16 § 1 kpa przez błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że Komisja nie jest uprawniona do wyeliminowania ostatecznych decyzji reprywatyzacyjnych wydawanych z pominięciem obowiązku ustalenia posiadania gruntu przez dotychczasowego właściciela lub następców prawnych, podczas gdy zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 pkt 4b ustawy reprywatyzacyjnej Komisja jest zobligowana do przeprowadzenia postępowania pod kątem sprawdzenia, czy decyzja reprywatyzacyjna została wydana pomimo nieustalenia posiadania nieruchomości warszawskiej przez dotychczasowego właściciela lub jego następców prawnych, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu, a w przypadku wykazania braku spełnienia owego obowiązku przez organy administracyjne, Komisja z woli ustawodawcy jest obowiązana do wydania decyzji związanej na podstawie rozstrzygnięć przewidzianych w art. 29 ust. 1-4 ustawy reprywatyzacyjnej;
d) art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b ustawy reprywatyzacyjnej w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa i w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez błędną wykładnię i uznanie, że sam brak ustaleń co do posiadania na gruncie art. 7 ust. 1 dekretu przy wydawaniu decyzji reprywatyzacyjnej nie może zostać uznany za rażące naruszenie prawa, podczas gdy, jeżeli warunkiem przyznania prawa wieczystej dzierżawy (własności czasowej) było spełnienie łącznie trzech przesłanek, a organ sprawdza jedynie zaistnienie dwóch, odstępując w całości od weryfikacji spełnienia trzeciej przesłanki, to tym samym dopuszcza się wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa materialnego;
e) art. 7 ust. 1 dekretu przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie objawiające się w uznaniu, że J.N. w dacie składania wniosku dekretowego o przyznanie prawa własności czasowej działał jako następca prawny dotychczasowego właściciela będącego w posiadaniu gruntu warszawskiego, podczas gdy w dacie obejmowania gruntu w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy, jak i w dacie złożenia przez wspomnianą wyżej osobę wniosku dekretowego pozostawał przy życiu przeddekretowy właściciel nieruchomości w osobie H.N., co wyklucza uznanie jego syna J.N. za następcę prawnego w rozumieniu ww. przepisu;
f) § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy (Dz.U. R.P. Nr 16 poz. 112), dalej: rozporządzenie w sprawie obejmowania, w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że błędna lub nieprawidłowa wykładnia podanego przepisu wyklucza rażące naruszenie prawa, ponieważ rozstrzygnięcia sądów administracyjnych były różne i zależały od okoliczności faktycznych ujawnionych w danej sprawie, podczas gdy sam fakt istnienia rozbieżności w wykładni konkretnego przepisu nie wyklucza uznania jednej z interpretacji za rażąco naruszającą prawo, zwłaszcza jeżeli występuje ona w przypadku przepisu prawnego, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu, które to założenie jest aktualne w przypadku § 5 ust. 1 rozporządzenia przewidującego wprost, że na organie dekretowym nie ciążył obowiązek podejmowania czynności w przedmiocie poszukiwania miejsca pobytu – danych adresowych dotychczasowego właściciela gruntu lub osoby jego prawa reprezentującej, oraz że prawnie istotne z punktu realizacji obowiązku określonego ww. przepisem było posiadanie przez Zarząd Miejski aktualnych danych o miejscu pobytu właściciela gruntu lub osoby jego prawa reprezentującej, co w konkretnej sprawie wykluczało możliwość przesłania zawiadomienia o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie;
2) przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, w zw. z art. 16 § 1 kpa w zw. z art. 110 § 1 kpa przez uchylenie decyzji Komisji, z uwagi na przyjęcie, że wydanie przez Komisję zaskarżonej decyzji wobec pozostawania w obrocie prawnym wcześniejszych decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego – w sytuacji, gdy rozstrzygnięcia ww. aktów administracyjnych pozostających w obrocie prawnym, w sposób odmienny rozstrzygają kwestie materialnoprawne, a mianowicie kwestię zachowania terminu do złożenia wniosku w trybie art. 7 ust. 1 dekretu, co zrodziło stan prowadzący do naruszenia zasady trwałości decyzji administracyjnej wyrażonej w art. 16 kpa, skutkując koniecznością wzruszenia decyzji wydanej przez Komisję, podczas gdy stanowisko wyrażone przez organ w jednej konkretnej sprawie nie wiąże innych organów w kolejnych sprawach, co przy wykluczeniu przez Sąd w konkretnym przypadku zaistnienia przesłanki z art. 156 § 1 pkt 3 kpa powoduje, że decyzja Komisji nie narusza zasady trwałości decyzji administracyjnej przewidzianej art. 16 kpa;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa w zw. z art. 16 § 1 kpa z w zw. z art. 133 § 1 ppsa i art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy reprywatyzacyjnej w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy reprywatyzacyjnej i w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b w zw. z art. 3 ust. 1-3 w zw. art. 1 pkt 1 i 2 ustawy reprywatyzacyjnej przez uchylenie decyzji, z uwagi na przyjęcie, że wydanie przez Komisję zaskarżonej decyzji wobec pozostawania w obrocie prawnym wcześniejszych decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego – w sytuacji, gdy rozstrzygnięcia decyzji Kolegium pozostających w obrocie prawnym, w sposób odmienny rozstrzygają kwestie materialnoprawne, a mianowicie kwestię zachowania terminu do złożenia wniosku w trybie art. 7 ust. 1 dekretu, co zrodziło stan prowadzący do naruszenia zasady trwałości decyzji administracyjnej wyrażonej w art. 16 kpa, skutkując koniecznością wzruszenia decyzji wydanej przez Komisję, podczas gdy:
– pomiędzy decyzją Kolegium a decyzją Komisji nie ma stanu tożsamości sprawy administracyjnej w zakresie zarówno podmiotowym, jak i przedmiotowym (podmiotowo inny katalog stron, zaś przedmiotowo Komisja posiada szerszą kognicję w oparciu o katalog przesłanek wymienionych w art. 30 ust. 1 pkt 1-8 ustawy reprywatyzacyjnej stanowiących lex specialis względem art. 16 kpa), przez co wobec braku tożsamości sprawy brak było ograniczeń w prowadzeniu postępowania rozpoznawczego, zastosowaniu przez Komisję art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy reprywatyzacyjnej i wydaniu decyzji stwierdzającej nieważność decyzji reprywatyzacyjnej;
– odmienne przesłanki stanowiące podstawę prawną wydania decyzji Komisji powodują, że pomiędzy tymi sprawami nie zachodzi tożsamość przedmiotowa, a w konsekwencji, że są to dwie różne sprawy administracyjne;
– decyzje Kolegium oraz decyzja Komisji zostały wydane w odrębnych, nadzwyczajnych trybach postępowania, które nie są równorzędne, albowiem tryb przewidziany ustawą reprywatyzacyjną ma charakter dalej idący, aniżeli postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji przewidziane w ramach Kodeksu postępowania administracyjnego;
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa w zw. z art. 16 § 1 kpa w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy reprywatyzacyjnej w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b ustawy reprywatyzacyjnej w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu w zw. z art. 3 ust. 1-3 w zw. art. 1 pkt 1 i 2 ustawy reprywatyzacyjnej przez uchylenie zaskarżonej decyzji, w oparciu o bezzasadne zarzucenie jej naruszenia zasady ostateczności decyzji administracyjnej przewidzianej w art. 16 § 1 kpa, podczas gdy takie naruszenie nie miało miejsca z uwagi na wydanie rozstrzygnięcia w nadzwyczajnym trybie postępowania w oparciu o art. 29 ust. 1 pkt 3a w zw. z. art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b ustawy reprywatyzacyjnej, oraz art w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, których wystąpienie uprawnia do wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej;
d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3a w zw. art. 30 ust. 1 pkt 4b ustawy reprywatyzacyjnej w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu w zw. z art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 kpa i w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez uchylenie decyzji Komisji i uznanie wadliwości rozstrzygnięcia w zakresie dotyczącym stwierdzenia przez organ, że Prezydent m.st. Warszawy wydając decyzję reprywatyzacyjną, dopuścił się naruszenia prawa przez nieustalenie przesłanki posiadania gruntu przez dotychczasowego właściciela lub następcę prawnego dawnego właściciela w chwili złożenia wniosku, podczas gdy kwestionowane przez Sąd stanowisko Komisji odnośnie zasadności w stwierdzeniu naruszenia prawa w podanym zakresie było prawidłowe i jako takie uzasadniało wyeliminowanie nadzorowanego aktu w oparciu o art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b ustawy reprywatyzacyjnej;
e) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3a w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b ustawy reprywatyzacyjnej i w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy reprywatyzacyjnej przez uchylenie decyzji Komisji, co wynikało z wykluczenia przez Sąd możliwości stwierdzenia nieważności decyzji reprywatyzacyjnej przez Komisję w oparciu o nieznane w dacie jej wydania przesłanki zawarte w art. 30 ust. 1 ustawy reprywatyzacyjnej, a które to stanowisko jest błędne, albowiem gdyby wolą ustawodawcy było wyłączenie możliwości stwierdzenia nieważności decyzji w sytuacji zaistnienia podstaw do zastosowania przesłanek przewidzianych m.in. w art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b ustawy reprywatyzacyjnej, należy założyć, że znalazłoby to swoje odzwierciedlenie w odpowiedniej redakcji art. 30 ust. 1 ustawy reprywatyzacyjnej, a brak takiego ograniczenia skutkuje tym, że Komisja posiada uprawnienie do stwierdzenia nieważności nadzorowanej decyzji po zaistnieniu podstaw którejkolwiek z przesłanek ujętych w katalogu określonym ww. przepisem;
f) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 133 § 1 ppsa w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3a w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b ustawy reprywatyzacyjnej w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu przez uchylenie decyzji Komisji, co wynikało z uznania, że w stanie faktycznym i prawnym konkretnej sprawy żadna ze wskazanych jako podstawy rozstrzygnięcia decyzji przesłanek wymienionych w art. 30 ust. 1 ustawy reprywatyzacyjnej nie mogła prowadzić do uznania rażącego naruszenia prawa, co wyklucza możliwość stwierdzenia nieważności decyzji reprywatyzacyjnej przez Komisję, podczas gdy przepis art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy reprywatyzacyjnej należy odczytywać w ten sposób, że Komisja uprawniona jest do stwierdzenia nieważności decyzji reprywatyzacyjnej w przypadku zaistnienia przesłanek pozytywnych wymienionych w art. 156 § 1 kpa lub przepisach szczególnych, do których zaliczają się m.in. przepisy samej ustawy reprywatyzacyjnej, tj. art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b, przewidujące niezależne podstawy stwierdzenia nieważności decyzji;
g) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa w zw. z art. 133 § 1 ppsa w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu w zw. z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, dalej: kpc, i art. 76 § 1 kpa przez uchylenie decyzji Komisji z uwagi na dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego i uznanie, że J.N. był w posiadaniu gruntu warszawskiego w dacie składania wniosku o przyznanie prawa własności czasowej jako następca prawny dotychczasowego właściciela, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie, w szczególności prawomocnych orzeczeń sądu powszechnego wynika, że spadek po H.N. otworzył się w dacie 31 grudnia 1956 r., co wyklucza uznanie jego syna J.N. za następcę prawnego w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu w dacie składania wniosku dekretowego oraz wprowadzenia go w tym charakterze w posiadanie udziału nieruchomości;
h) art. 141 § 4 ppsa przez sporządzenie uzasadnienia skarżonego kasacyjnie wyroku w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli kasacyjnej, a to jest przez jego niejasną oraz nielogiczną w odbiorze formułę, a nadto popadanie przez Sąd w sprzeczność wewnętrzną.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Miasto Stołeczne Warszawa wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozostali skarżący wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Pismem procesowym z 19 lipca 2021 r. Miasto Stołeczne Warszawa przedstawiło ekspertyzę prawną dotyczącą możliwości ograniczenia wykładni językowej art. 7 ust. 1 dekretu wyłącznie do metod wykładni językowej jako poparcie swojego dotychczasowego stanowiska.
Pismem procesowym z 19 sierpnia 2021 r. organ w uzupełnieniu swojego stanowiska przedstawił opinie dotyczące rozumienia posiadania gruntu i odniesienia go do podmiotów wskazanych w art. 7 ust. 1 dekretu.
Pismem procesowym z 24 października 2023 r. pełnomocnik J.P., O.L., R.P., D.P., E.A., C.A. podtrzymał dotychczasowe stanowisko oraz zwrócił uwagę, że zgodnie z aktualnym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego w ramach rozpatrywania przesłanki posiadania nieruchomości szczególny nacisk należy położyć na kwestię zamiaru dalszego posiadania nieruchomości, a nie na fizyczny aspekt posiadania. Dodatkowo zaznaczył, że orzecznictwo sądów administracyjnych potwierdza, że sposób zawiadomienia o przystąpieniu do przejęcia nieruchomości przez gminę na podstawie posiadanych przez nią adresów stron należy uznać za prawidłowy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej należy wyjaśnić, że Komisja decyzją z [...] listopada 2018 r. stwierdziła nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 30 sierpnia 2012 r. ustanawiającej prawo użytkowania wieczystego na 99 lat na nieruchomości położonej w Warszawie przy al. [...], stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] w obrębie [...] o pow. 2 550 m2, dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie prowadzi księgę wieczystą nr [...] do udziału wynoszącego 0,3480 i działkę ewidencyjną nr [...] w obrębie [...] o pow. 317 m2, dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie prowadzi księgę wieczystą nr [...] i ustanawiającej czynsz symboliczny. W ocenie Komisji decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem przepisów prawa z powodu jej wydania pomimo złożenia wniosku dekretowego po terminie.
Przywołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Komisji, wskazując, że decyzja Prezydenta m.st. Warszawy była już przedmiotem postępowania w przedmiocie stwierdzenia jej nieważności i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzjami nadzorczymi nie znalazło podstaw do stwierdzenia jej nieważności. Sąd podkreślił, że okoliczność ta powoduje, że stwierdzenie nieważności decyzji reprywatyzacyjnej przez Komisję narusza art. 16 kpa tak długo, jak w obrocie prawnym pozostają wspomniane decyzje Kolegium. Sąd podkreślił także, że z uwagi na rozbieżności orzecznicze w zakresie zawiadamiania o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie przez gminę Warszawa ewentualnych naruszeń w tym zakresie nie można uznać za rażące naruszenie prawa. Odnotował także, że osoby wnioskujące w latach czterdziestych o przyznanie prawa własności czasowej posiadały sporną nieruchomość w dacie złożenia wniosku, gdyż zostały wprowadzone w posiadanie stosownie do odpowiednich obowiązujących ówcześnie przepisów.
Przechodząc do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 16 § 1 kpa decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Przepis ten normuje zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. Zasada ta służy przede wszystkim realizacji pewnych wartości i ich ochronie. Chodzi tu o takie wartości jak: ochrona porządku prawnego, ochrona praw nabytych, pewność, stabilność i bezpieczeństwo obrotu prawnego, zaufanie do prawa i organów państwa (A. Matan [w:] G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Postępowanie administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s.149).
Wobec powyższego, wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji ostatecznej może nastąpić jedynie poprzez zastosowanie odpowiednich trybów nadzwyczajnych. Dopóki jednak to nie nastąpi, tj. decyzja nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego, będzie ona wywoływać skutek wiążący (tak NSA w wyroku z dnia 23 marca 2012 r., sygn.. akt I OSK 1755/11).
Analiza art. 16 § 1 kpa wskazuje, że dotyczy on każdej decyzji ostatecznej i nie ogranicza się do sytuacji, w których ma zostać wydana kolejna decyzja administracyjna w tej samej sprawie administracyjnej. Oznacza to, że nawet w sytuacji, gdy pomiędzy dwoma postępowaniami administracyjnymi brak jest tożsamości sprawy np. ze względu na krąg stron postępowania, to pozostawanie w obrocie prawnym wcześniejszej decyzji w tym samym przedmiocie stoi na przeszkodzie wydaniu kolejnego rozstrzygnięcia w tym samym przedmiocie.
W rozpoznanej sprawie sytuacja taka zachodzi pomiędzy decyzją Komisji i wcześniejszymi decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Decyzje te dokonują bowiem kontroli decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 2012 r. pod kątem wystąpienia wad skutkujących stwierdzeniem jej nieważności.
Skoro zatem chronologicznie wcześniejsze decyzje Kolegium przesądziły, że kontrolowana decyzja reprywatyzacyjna nie zawiera wad skutkujących stwierdzeniem jej nieważności, to decyzje te wydane w toku instancyjnym tego samego postępowania stanowią przeszkodę uniemożliwiającą Komisji skuteczne wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji reprywatyzacyjnej.
Fakt, że decyzje Kolegium zostały wydane w oparciu o art. 156 § 1 kpa a decyzja Komisji bazowała na art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy reprywatyzacyjnej nie wpływa na powyższe stanowisko. Zauważyć bowiem należy, że ostatni z przywołanych przepisów stanowi, że w wyniku postępowania rozpoznawczego Komisja wydaje decyzję, w której stwierdza nieważność decyzji reprywatyzacyjnej lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przesłanki określone w art. 156 § 1 kpa lub w przepisach szczególnych. Zatem art. 29 ust. 1 pkt 3a w zakresie podstaw stwierdzenia nieważności odsyła zasadniczo do regulacji prawnej stanowiącej podstawę orzekania przez Kolegium i na tej też podstawie Komisja stwierdziła nieważność decyzji reprywatyzacyjnej. Komisja uznała bowiem, że decyzja Prezydenta rażąco naruszała obowiązujące przepisy, co odpowiada przesłance stwierdzenia nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, tj. przesłance, która była przedmiotem rozważań Kolegium.
Nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem autora skargi kasacyjnej, który stwierdził, że przepisy ustawy reprywatyzacyjnej stanowią przepisy szczególne. Wprawdzie uznać je należy za przepisy odrębne w stosunku do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, ale w zakresie stwierdzania nieważności reprywatyzacyjnych przepisy te wyraźnie odsyłają do przepisów art. 156 § 1 kpa bądź przepisów szczególnych określonych w innych ustawach niż ustawa reprywatyzacyjna. Nie można bowiem uznać przepisów ustawy reprywatyzacyjnej za przepisy szczególne w rozumieniu przywołanego art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy reprywatyzacyjnej, gdyż przepis ten w takim ujęciu odsyłałby do ustawy, w której ramach został ustanowiony, tworząc swego rodzaju pętlę.
Brak jest również podstaw do uznania, że decyzje Kolegium na podstawie art. 110 § 1 kpa wiążą wyłącznie organ, który je wydał i mogą zostać pominięte przez Komisję w toku badania decyzji reprywatyzacyjnej. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 110 § 1 kpa organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Należy odnotować, że przepis ten stanowi gwarancję, iż organ, który wydał decyzję, nie dokona jej zmiany poza sytuacjami wyraźnie przewidzianymi w Kodeksie postępowania administracyjnego (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 4102/18). Jako taki przepis ten nie określa kręgu podmiotów związanych wydaną decyzją. Gdyby tak przyjąć to literalne brzmienie tego przepisu wyłączałoby związanie decyzją, która weszła do obrotu prawnego nie tylko innych organów i sądów, ale także stron postępowania. Zauważyć także należy, że konsekwentne przyjęcie stanowiska autora skargi kasacyjnej w tym zakresie powodowałoby, że decyzją Komisji stwierdzającą nieważność decyzji reprywatyzacyjnej związana byłaby wyłącznie Komisja, co nie było celem ustanowienia przepisów ustawy reprywatyzacyjnej.
Mając powyższe na uwadze, należy zatem uznać, że istnienie w obrocie prawnym decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie odmawiających stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 2012 r. stanowi istotną przeszkodę uniemożliwiającą Komisji ponowne zbadanie tej decyzji i stwierdzenie jej nieważności z powodu rażącego naruszenia przepisów prawa, a zarazem powoduje, że zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 16 kpa, nieprawidłowej oceny przesłanki posiadania nieruchomości przez wnioskodawców, czy prawidłowości złożenia wniosku oraz zawiadamiania o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie przez gminę Warszawa nie mogą zostać uwzględnione. Kwestie poruszone w tych zarzutach zostały bowiem objęte pozostającymi w obrocie prawnymi decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie.
Na marginesie powyższego należy jedynie zauważyć, że wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej wyrażonym w skardze kasacyjnej rozbieżności w orzecznictwie dotyczące kwestii zawiadamiania o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie przez gminę Warszawa wykluczają możliwość stwierdzenia rażącego naruszenia prawa przez nieprawidłową wykładnię § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie obejmowania. Zauważyć bowiem należy, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych odmienność wykładni budzących wątpliwości przepisów prawa nie stanowi podstawy do żądania stwierdzenia nieważności decyzji (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lipca 2023 r., sygn. akt II OSK 2580/20). Odmienność wykładni powoduje bowiem, że określone rozumienie przepisu budzącego wątpliwości nie może zostać uznane za oczywiście nieprawidłowe, a zatem w sytuacji takiej brak jest podstawowej cechy rażącego naruszenia prawa.
Przechodząc do rozpoznania zarzutu naruszenia art. 7 ust. 1 i 2 dekretu podnieść należy, co następuje:
Zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. R. P. Nr 50, poz. 279, ze zm.), dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną.
Z cytowanego przepisu wynika, że jedną z kluczowych okoliczności faktycznych warunkujących wnioskowanie przez dotychczasowego właściciela gruntu położonego na obszarze m.st. Warszawy oraz jego prawnego następcę o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy było posiadanie tego gruntu.
Pojęcie "posiadanie" nie zostało jednak przez ustawodawcę zdefiniowane w powołanym dekrecie. Przy ustalaniu normatywnej treści tego pojęcia nie można więc poprzestać na językowej wykładni cytowanego przepisu. Istotną wskazówką w tej metodzie wykładni pozostaje jednak to, że ustawodawca użył omawiane pojęcie w cytowanym przepisie dwukrotnie. Pierwszy raz w odniesieniu do właścicieli i ich prawnych następców. Drugi raz w odniesieniu do gminy, tj. Miasta Stołecznego Warszawy. Dwukrotne użycie tego samego pojęcia w jednej jednostce redakcyjnej przepisu prawa bez jego zdefiniowania nakazuje przyjąć nadanie przez prawodawcę temu pojęciu tego samego znaczenia.
Przy takim założeniu, nietrudno uznać, że omawiane pojęcie "posiadanie" nie może oznaczać faktycznego i aktualnego korzystania z gruntu. Nie sposób bowiem takiego korzystania przypisać gminie, która obejmowała grunt w posiadanie w terminie i w sposób określony najpierw w rozporządzeniu Ministra Odbudowy z 7 kwietnia 1946 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. R. P. Nr 16, poz. 112), a następnie w rozporządzeniu Ministra Odbudowy z 27 stycznia 1948 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m. st. Warszawy (Dz. U. R. P. Nr 6, poz. 43). Według § 8 ust. 1 rozporządzeniu Ministra Odbudowy z 7 kwietnia 1946 r. grunt uważa się za objęty przez gminę m.st. Warszawy w posiadanie w rozumieniu art. 7 ust. (1) z dniem dokonania przez Zarząd Miejski w organie urzędowym Zarządu Miejskiego ogłoszenia o sporządzonym protokole oględzin, chociażby grunt ten znajdował się pod zarządem lub w faktycznym posiadaniu gminy. Nawet więc w akcie wykonawczym do dekretu, służącym określeniu jedynie terminu i trybu obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m. st. Warszawy - zgodnie z art. 4 dekretu - prawodawca związał skutek objęcia gruntu w posiadanie z samym faktem ogłoszenia przez Zarząd Miejski w organie urzędowym o sporządzonym protokole oględzin obejmowanego gruntu także wtedy, gdy grunt ten już znajdował się pod zarządem lub w faktycznym posiadaniu gminy. Cytowany przepis § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Odbudowy z 7 kwietnia 1946 r. wyraźnie więc dotyczył nie tylko gruntów już pozostających pod zarządem lub w faktycznym posiadaniu gminy, ale wszystkich pozostałych, które zostały ujęte w stosownych protokołach oględzin ogłaszanych w organie urzędowym Zarządu Miejskiego gminy m. st. Warszawy.
Również w myśl § 1 kolejnego rozporządzenia Ministra Odbudowy z 27 stycznia 1948 r., obejmowanie w posiadanie przez gminę m. st. Warszawy gruntów na obszarze m. st. Warszawy, nie objętych dotychczas na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. (Dz. U. R. P. Nr 16, poz. 112), następuje w drodze ogłoszeń Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy, podanych do publicznej wiadomości przez zamieszczenie w organie urzędowym Zarządu Miejskiego i w jednym z poczytnych pism codziennych wydawanych w Warszawie oraz przez rozplakatowanie. Zgodnie z § 3 powołanego rozporządzenia Ministra Odbudowy z 27 stycznia 1948 r., grunty uważa się za objęte w posiadanie z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego, w którym zamieszczono ogłoszenie.
Z przedstawionych normatywnych definicji trybu obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m.st. Warszawy jasno wynika, że objęcie to nie musiało skutkować faktycznym posiadaniem, mającym w szczególności polegać na faktycznym korzystaniu z objętych gruntów.
Brak definicyjnego zróżnicowania znaczenia pojęcia "posiadanie" użytego w art. 7 ust. 1 dekretu, przy jednoczesnym dopuszczeniu przez prawodawcę rozumienia tego pojęcia wobec gminy m.st. Warszawy, jako jedynie formalnego aktu publicznego zamanifestowania zamiaru korzystania z objętego w posiadanie gruntu, nakazuje przypisać takie samo znaczenie pojęciu posiadania użytego w art. 7 ust. 1 dekretu wobec dotychczasowego właściciela gruntu i jego prawnego następcy. Nie można bowiem przy tak uproszczonym przez prawodawcę unormowaniu obejmowania posiadania gruntu przez gminę m.st. Warszawy jednocześnie wymagać od dotychczasowych właścicieli gruntu i ich następców prawnych sprostania rygorystycznym regułom posiadania wynikającym z typowych rozwiązań prawnych niezwiązanych z okolicznościami faktycznymi i celem wprowadzenia w życie omawianego dekretu.
Oznacza to więc tylko tyle, że właściciel i jego prawny następca również powinni byli zamanifestować swój zamiar dalszego korzystania z gruntu, aby w ten sposób dać wyraz swojemu posiadaniu gruntu. O ile więc sformalizowanego trybu publicznego zamanifestowania objęcia w posiadanie gruntu przez gminę poprzez ogłoszenie w organie urzędowym Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy nie można wprost odnosić do dotychczasowych właścicieli i ich prawnych następców, ze względu na to, że tryb ten został normatywnie przypisany tylko gminie m. st. Warszawy, o tyle za publiczne zamanifestowanie posiadania gruntu przez dotychczasowych właścicieli i ich prawnych następców można uznać sam fakt złożenia wniosku określonego w art. 7 ust. 1 dekretu.
W chwili wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, tj. w dniu 21 listopada 1945 r. na terenie m.st. Warszawy obowiązywał m.in. art. 2228 i art. 2232 Kodeksu Napoleona. Według art. 2228 "Posiadanie jest utrzymywanie lub używanie rzeczy, albo prawa, które mamy, lub go używamy przez nas samych, albo przez kogo innego, który je odbywa, lub używa w naszem imieniu.". Prawodawca dopuszczał zatem przysługiwanie posiadania rzeczy osobie, która sama nie korzystała z rzeczy, a korzystała z niej inna osoba, o ile korzystanie przez tę inną osobę odbywało się w imieniu posiadacza.
Przy dokonywaniu wykładni omawianego pojęcia "posiadanie" nie ma również żadnego znaczenia treść art. 30 ust. 1 pkt 4b ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa. Przepis ten stanowi bowiem, że Komisja wydaje decyzję, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 2-4, jeżeli decyzja reprywatyzacyjna została wydana pomimo nieustalenia posiadania nieruchomości warszawskiej przez dotychczasowego właściciela lub jego następców prawnych, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu. Cytowana treść nie zawiera jakiejkolwiek definicji lub wykładni pojęcia "posiadanie" użytego w art. 7 ust. 1 dekretu. W treści tej odwołano się jedynie do braku dokonywania przez organ orzekający jakichkolwiek ustaleń w zakresie istnienia posiadania gruntu po stronie osób, które zgłosiły wniosek określony w art. 7 ust. 1 dekretu. Wykładnia tego pojęcia pozostaje zatem poza treścią cytowanego art. 29 ust. 1 pkt 2-4 ustawy z 9 marca 2017 r. (vide wyrok NSA z dnia 12 października 2022 r., I OSK 3188/19).
Ponadto należy zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie ustalono, że osoby, które złożyły wniosek, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu zostały wprowadzone zgodnie z odrębnymi przepisami w posiadanie spornej nieruchomości na podstawie odpowiednich tytułów wykonawczych. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do stwierdzenia, że decyzja reprywatyzacyjna, jako wydana bez podjęcia dodatkowych czynności mających na celu ustalenie czy wnioskodawcy w dacie złożenia wniosku byli w posiadaniu nieruchomości, rażąco narusza przepisy prawa. Kwestia posiadania nieruchomości została bowiem wystarczająco utrwalona w aktach sprawy, a dokumenty wskazujące na wprowadzenie wnioskodawców w posiadanie nieruchomości nie mogły zostać pominięte przez organ reprywatyzacyjny.
Z akt sprawy wynika, że na podstawie tytułu wykonawczego Sądu Okręgowego w Warszawie z 18 lipca 1946 r. Komornik Sądu Grodzkiego w Warszawie wprowadził J.N. w niepodzielne posiadanie połowy nieruchomości przy Al. [...]. J.N. pozostając w przekonaniu, że jego ojciec nie żyje złożył w dniu 31 grudnia 1945 r. w kancelarii notarialnej w Zurychu oświadczenie, że H.N. zmarł 30 czerwca 1944 r. w Jerozolimie. Dopiero po latach okazało się, że jego ojciec zmarł dopiero w 1956 r. Przyjąć zatem należy, że J.N. pozostając w błędnym przekonaniu, posiadanie nieruchomości, poprzez złożenie wniosku dekretowego, wykonywał w imieniu ojca. Ponadto brak jest wątpliwości co do tego, że również druga współwłaścicielka J.P. złożyła wniosek dekretowy.
Przechodząc do rozpoznania zarzutu naruszenia art. 141 § 4 ppsa, należy wyjaśnić, że zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Analiza tego przepisu wskazuje, że może on zostać naruszony przez pominięcie któregokolwiek z elementów wymienionych w tym przepisie lub takie sformułowanie wywodów sądu, które powoduje, że kontrolowany przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej. Kontrolowany pod tym kątem wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie wykazuje wad przemawiających za koniecznością jego uchylenia. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wskazane w zacytowanym powyżej przepisie, a wywody składu orzekającego w sprawie są logiczne, wyczerpujące i odnoszą się do przepisów prawa znajdujących zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Odnotować przy tym należy, że autor skargi kasacyjnej, pomimo postawienia zarzutu naruszenia art. 141 § 4 ppsa, w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie zawarł rozwinięcia argumentacji dotyczącej tego zarzutu, wskazującej przyczyny, z których powodów uznał, że wyrok ten jest niejasny i nielogiczny, przez co niemożliwa jest jego kontrola instancyjna. Należy podkreślić, że w związku z treścią art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny działa w warunkach związania treścią zarzutów skargi kasacyjnej i argumentów przytoczonych przez autora skargi kasacyjnej na poparcie tych zarzutów. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do samodzielnego formułowania czy modyfikowania zarzutów czy też samodzielnego poszukiwania argumentacji przemawiającej za zasadnością zarzutów.
W konsekwencji powyższego tak sformułowany zarzut naruszenia art. 141 § 4, niepoparty dodatkową argumentacją, należało ocenić jako niezasadny.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 207 § 2 ppsa.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI