I OSK 1872/12

Naczelny Sąd Administracyjny2012-10-09
NSAAdministracyjneWysokansa
powołanie sędziegoPrezydent RPsądy administracyjnekognicja sąduprerogatywyadministracja publicznabezczynność organuskarga kasacyjna

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od postanowienia WSA w Warszawie, uznając, że powołanie sędziego przez Prezydenta RP nie jest czynnością z zakresu administracji publicznej podlegającą kontroli sądów administracyjnych.

Skarga dotyczyła bezczynności Prezydenta RP w przedmiocie powołania skarżącego na stanowisko sędziego. WSA w Warszawie odrzucił skargę, uznając, że czynność powołania sędziego nie należy do zakresu administracji publicznej. NSA utrzymał to postanowienie w mocy, podkreślając, że powołanie sędziego jest konstytucyjną prerogatywą Prezydenta RP, a nie czynnością administracyjną podlegającą kontroli sądu administracyjnego.

Skarżący A. K. wniósł skargę na bezczynność Prezydenta RP w przedmiocie jego powołania na stanowisko sędziego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę, argumentując, że powołanie sędziego przez Prezydenta RP nie stanowi działalności administracji publicznej w rozumieniu przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a tym samym nie podlega kontroli sądów administracyjnych. Sąd wskazał, że jest to prerogatywa Prezydenta RP jako głowy państwa. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną wniesioną przez skarżącego, który zarzucał naruszenie przepisów postępowania poprzez błędne uznanie, że sprawa nie jest sądowoadministracyjna. NSA podzielił stanowisko WSA, podkreślając, że powołanie sędziego jest konstytucyjną prerogatywą Prezydenta RP, która nie stanowi wykonywania administracji publicznej i nie podlega kontroli sądu administracyjnego. Sąd wskazał, że jest to czynność ustrojowa, a nie administracyjna, wykraczająca poza zakres kognicji sądów administracyjnych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, powołanie sędziego przez Prezydenta RP nie stanowi działalności administracji publicznej i nie podlega kontroli sądu administracyjnego.

Uzasadnienie

Powołanie sędziego jest konstytucyjną prerogatywą Prezydenta RP jako głowy państwa, a nie czynnością administracyjną. Nie mieści się w zakresie kognicji sądów administracyjnych określonym w art. 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (16)

Główne

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 8

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

p.p.s.a. art. 58 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

Konstytucja RP art. 179

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 184

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

p.u.s.p. art. 55 § § 1

Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

p.p.s.a. art. 173 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

Konstytucja RP art. 10 § ust. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 45 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

p.u.s.p. art. 164 § § 2

Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych

u.KRS art. 12 § ust. 5

Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa

u.KRS art. 13 § ust. 2

Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa

u.KRS art. 13 § ust. 6

Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa

Argumenty

Skuteczne argumenty

Powołanie sędziego przez Prezydenta RP nie jest czynnością z zakresu administracji publicznej. Sądy administracyjne nie mają kognicji do kontroli konstytucyjnych prerogatyw Prezydenta RP. Skarga na bezczynność organu jest dopuszczalna tylko w zakresie kontroli działalności administracyjnej.

Odrzucone argumenty

Prezydent RP jest organem władzy wykonawczej i działa jako organ administracji publicznej. Powołanie sędziego jest aktem administracyjnym podlegającym kontroli sądu. Brak kontroli nad powołaniem sędziego narusza prawo do sądu.

Godne uwagi sformułowania

Powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego należy do prerogatyw Prezydenta RP. Działania Prezydenta RP podejmowane w ramach "specjalnych prerogatyw" nie stanowią dosłownie stosowania prawa ani spełniania funkcji administracyjnej. Prezydent RP stanowi szeroko rozumiany organ władzy publicznej. Nie oznacza to jednak, że w zakresie powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Prezydent wykonuje zadania z zakresu administracji publicznej.

Skład orzekający

Barbara Adamiak

przewodniczący sprawozdawca

Jacek Fronczyk

członek

Małgorzata Masternak - Kubiak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowanie stanowiska, że powołanie sędziego przez Prezydenta RP jest konstytucyjną prerogatywą, a nie czynnością administracyjną podlegającą kontroli sądów administracyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie sytuacji powołania sędziego przez Prezydenta RP i braku jego działania w tym zakresie. Nie dotyczy innych aktów Prezydenta RP.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii ustrojowej – zakresu kontroli sądów administracyjnych nad działaniami głowy państwa, co jest istotne dla prawników i osób zainteresowanych praworządnością.

Czy sąd administracyjny może kwestionować decyzję Prezydenta o niepowołaniu sędziego?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1872/12 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2012-10-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-07-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Barbara Adamiak /przewodniczący sprawozdawca/
Jacek Fronczyk
Małgorzata Masternak - Kubiak
Symbol z opisem
6199 Inne o symbolu podstawowym 619
658
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
I OSK 670/08 - Postanowienie NSA z 2012-07-30
II SAB/Wa 21/08 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2008-03-11
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 1, art.3, art. 58 § 1 pkt. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak–Kubiak Sędzia del. WSA Jacek Fronczyk Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 9 października 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt II SAB/Wa 21/08 w sprawie ze skargi A. K. na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w przedmiocie powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
A. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej polegającą na niepowołaniu go przez Prezydenta RP na urząd sędziego Sądu Rejonowego w J. G. Wniósł o zobowiązanie Prezydenta RP do usunięcia stanu bezczynności poprzez wykonanie obowiązku polegającego na wydaniu postanowienia o powołaniu skarżącego na urząd sędziego, stosownie do art. 55 ust. 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych w zw. z art. 179 Konstytucji RP.
W uzasadnieniu skarżący podał, że w 2005 r. złożył wniosek o powołanie na wolne stanowisko sędziego Sądu Rejonowego w J. G. Oświadczył, że jego kandydatura po pozytywnym zaopiniowaniu przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów została przedstawiona Ministrowi Sprawiedliwości, a następnie Krajowej Radzie Sądownictwa. W dniu 20 sierpnia 2007 r. skarżący powziął informację o piśmie z Kancelarii Prezydenta skierowanym do Krajowej Rady Sądownictwa o "nieskorzystaniu przez Prezydenta z konstytucyjnej prerogatywy" w zakresie powołania skarżącego do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 11 marca 2008 r. sygn. akt II SAB/Wa 21/08 odrzucił skargę A. K. na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w przedmiocie powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego. W uzasadnieniu Sąd wywodził, że zgodnie z art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej. Stosownie zaś do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), która normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne) stanowi natomiast, że do rozpoznawania spraw sądowoadministracyjnych powołane są sądy administracyjne.
Kontrola działalności administracji publicznej, o której mowa w art. 184 Konstytucji RP, sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje – zgodnie z art. 3 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekanie w sprawach skarg na:
1) decyzje administracyjne;
2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
4) inne niż określone w pkt 1–3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach;
5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1–4a.
Sądy administracyjne rozpatrują zatem skargi na bezczynność organów wyłącznie w przypadku postępowań, które mogą zakończyć się wydaniem decyzji administracyjnych, wskazanych wyżej postanowień, wydaniem innych aktów lub podjęciem czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa oraz pisemnych interpretacji przepisów prawa podatkowego.
W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie przyjmuje się, że z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył tego postępowania wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a od 1 lipca 2007 r. także gdy nie wydał pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie. Należy podkreślić, że skarga na bezczynność organu stanowi nie tylko środek służący przeciwdziałaniu przewlekłości postępowania organów administracji publicznej.
Przedmiotem skargi A. K. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w przedmiocie niepowołania skarżącego do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego.
Analizując przedmiot skargi pod kątem jej dopuszczalności ustalenia wymagało przede wszystkim, czy Prezydent RP zobowiązany był w niniejszej sprawie do wydania aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 1–3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi lub też wydania aktu lub podjęcia czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (art. 3 § 2 pkt 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Skarga na bezczynność organu jest bowiem dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na akty i czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W związku z tym, że Konstytucja RP nie uzależnia właściwości, sądu administracyjnego od rodzaju organów wykonujących administrację publiczną Sąd stwierdził, że kryterium ograniczającym aspekt podmiotowy jest "działanie w zakresie administracji publicznej". Dopuszczalność podmiotowa skargi jest ograniczona kryterium, że podmiot wykonuje administrację publiczną na podstawie przepisów prawa. Tadeusz Woś wskazuje, że "działalność administracji publicznej" jako podstawowe kryterium wyznaczające przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego może dotyczyć aktów i czynności tych państwowych i niepaństwowych jednostek organizacyjnych, które są uprawnione do prowadzenia działalności mieszczącej się w zakresie pojęcia "działalność administracji publicznej" (Tadeusz Woś [w:] Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk, Marta Romańska pod redakcją Tadeusza Wosia, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis 2005, str. 85).
Ustalić należało w związku z tym, czy powołanie przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej – przedstawionych mu przez Krajową Radę Sądownictwa –kandydatów do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego stanowi działanie w zakresie administracji publicznej i podlega kontroli sądu administracyjnego, czy też należy do prerogatyw Prezydenta, co wyklucza kognicję sądu administracyjnego.
Termin administracja oznacza pewną służbę czy działalność wykonawczą, wykonywaną na rzecz kogoś lub czegoś ważniejszego (Jerzy Supernat, Pojęcie administracji publicznej, "Przegląd Prawa Publicznego" nr 12/2007, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis str. 10, 11). W przypadku administracji publicznej, jak pisze Jerzy Supernat, chodzi o "służbę na rzecz władzy politycznej, czyli w ostateczności – w demokratycznych państwach prawnych – o służbę na rzecz dobra wspólnego (...), zwanego też powszechnym (...), i służbę prawu. W doktrynie odnaleźć można różne definicje administracji publicznej, jednakże zawsze łączy się to pojęcie z wykonywaniem zadań publicznych (działalności publicznej) określonych w źródłach prawa powszechnie obowiązującego.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej zalicza Prezydenta RP do władzy wykonawczej (art. 10 ust. 2 Konstytucji), co jednak nie oznacza – jak słusznie zauważa Jan Zimmermann – że można twierdzić, iż Prezydent należy do administracji publicznej. Pojęcie władzy wykonawczej ("egzekutywy") jest bowiem szersze od pojęcia administracji publicznej i zawiera w sobie także prowadzenie polityki państwa, nadawanie kierunków działania, kompetencje kontrolne i nadzorcze (Jan Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, str. 171).
W sprawie istotne jest, czy kompetencja Prezydenta, jako organu władzy wykonawczej, powoływania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego właściwa jest administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym, czy też jest specjalną prerogatywą Prezydenta RP jako głowy państwa.
Działania Prezydenta RP podejmowane w ramach "specjalnych prerogatyw" nie stanowią dosłownie stosowania prawa ani spełniania funkcji administracyjnej (administrowania), (Jan Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, str. 171). Nie mogą być one tym samym zaskarżone do sądu administracyjnego i nie są zaskarżalne w administracyjnym toku instancji. Przyjmując takie stanowisko, zdaniem Jana Zimmermanna, nie jest właściwe nazywanie Prezydenta organem administracji publicznej.
Nie ulega żadnej wątpliwości, że Prezydent RP stanowi szeroko rozumiany organ władzy publicznej. Nie oznacza to jednak, że w zakresie powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Prezydent wykonuje zadania z zakresu administracji publicznej, czy też wprost, że wykonuje administrację publiczną na podstawie przepisów prawa. Sąd nie podzielił poglądu skarżącego, że kognicja sądów administracyjnych nad procesem powoływania sędziów została potwierdzona w orzecznictwie. Przywołane w skardze postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia 15 lipca 2005 r. sygn. akt II SA/Bd 23/04 dotyczy bowiem wynikającego z art. 164 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) obowiązku wręczenia przez prezesa sądu wybranym przez radę gminy ławnikom zawiadomień o wyborze, odebrania od nich ślubowania i wpisania na listę ławników. Sąd rozpoznający sprawę podzielił pogląd WSA w Bydgoszczy, że wręczenie ławnikom zawiadomień o wyborze, odebranie ślubowania i wpisanie ich na listę ławników należy do czynności wykonywanych przez prezesa sądu w ramach działalności administracyjnej organu sądu, tj. prezesa sądu. Przyrównanie jednakże – jak czyni to skarżący – czynności organu sądu, służącej, jak wskazano w orzeczeniu, zapewnieniu sądom odpowiednich warunków wykonywania ich podstawowych zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości, do aktu powołania przez Prezydenta RP przedstawionego kandydata do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego nie jest uprawnione.
W ocenie Sądu powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego należy do prerogatyw Prezydenta RP. Termin "prerogatywy" kojarzony jest często z dyskrecjonalnymi, bardzo konkretnymi, uprawnieniami głowy państwa, których realizacja wywołuje znamienne skutki w zakresie stosunków z organami poszczególnych władz (Anna Frankiewicz, Kontrasygnata aktów urzędowych Prezydenta RP, Zakamycze 2004, str. 146). Wydanie przez Prezydenta aktu we wskazanym zakresie nie stanowi stosowania prawa w znaczeniu dosłownym i nie jest wykonywaniem administracji publicznej. Prezydent nie spełnia w tym zakresie funkcji administracyjnej. Sąd stwierdził, że powołanie przez Prezydenta RP przedstawionego we wniosku kandydata do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego nie stanowi żadnego z aktów wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie jest też czynnością, o której mowa w powołanym przepisie. Akt powołania sędziego nie wymaga dla swej ważności kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów (art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP), należy do całkowicie autonomicznych, osobistych i uznaniowych uprawnień Prezydenta. Jak podaje Anna Frankiewicz, akty osobiste Prezydenta stanowią jego atrybuty – wyznaczają sferę samodzielnej władzy głowy państwa. Są to kompetencje istotne dla funkcjonowania urzędu prezydenckiego (Anna Frankiewicz, tamże, str. 150). Do tego rodzaju aktów należy również m.in. akt nadania obywatelstwa polskiego. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale Składu Siedmiu Sędziów NSA z dnia 9 września 1998 r. sygn. akt OPS 4/98 (ONSA 1999 r., nr 1, poz. 6), stwierdził, że Prezydent RP wydając akt prawny w sprawie nadania obywatelstwa polskiego, działał jako głowa Państwa Polskiego, symbolizując majestat Państwa, jego suwerenność, w pełni uznaniową władzę Państwa w zakresie włączenia cudzoziemca do wspólnoty obywateli Rzeczypospolitej Polskiej. Wykraczało to, jak stwierdził NSA, poza sferę działalności administracji publicznej i nie było wykonywaniem administracji w rozumieniu art. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
Powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego jest czynnością Prezydenta niezawisłą, dyskrecjonalną, w wyniku której głowa państwa nadaje konkretnej osobie uprawnienie do sprawowania władzy sądowniczej. Po powołaniu do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego, sędzia staje się stroną stosunku publicznoprawnego łączącego go z państwem – w związku ze sprawowaniem władzy sądowniczej. Pełnienie "urzędu sędziego" oznacza pełnienie funkcji sędziego w ujęciu konstytucyjnym i ustrojowym, czyli dysponowanie przez konkretną osobę władzą sądowniczą (v. Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 9 grudnia 2003 r. sygn. akt III PZP 15/2003, LexPolonica nr 365054).
Powołanie przez Prezydenta do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego wywołuje zatem skutki ustrojowe i nie stanowi wykonywania administracji publicznej.
Stwierdzenie, że powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego należy do prerogatyw Prezydenta i uznanie, że organ ten nie pełni w tym zakresie funkcji administracyjnej, przesądza o niedopuszczalności skargi na bezczynność Prezydenta w tej sprawie. Tak bowiem, jak kontroli sądu administracyjnego nie podlega akt powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego – jako wyłączne, osobiste i w pełni uznaniowe uprawnienie głowy państwa – tak też niedopuszczalna jest skarga do sądu administracyjnego na bezczynność Prezydenta RP w przedmiocie powołania na urząd sędziego. Jest to wprawdzie akt w indywidualnej sprawie, ale nie jest to akt z zakresu administracji publicznej. W zakresie stosunków Prezydenta z organami władzy sądowej Prezydent realizuje funkcje najwyższego reprezentanta państwa i gwaranta ciągłości władzy (por. Anna Frankiewicz, Kontrasygnata aktów urzędowych Prezydenta RP, Zakamycze 2004, str. 135).
Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie n podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 w związku z art. 3 § 2 pkt 1–4 i pkt 8 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o odrzuceniu skargi.
A. K. wniósł od postanowienia skargę kasacyjną, zaskarżając postanowienie w całości. Skargę kasacyjną oparł na zarzucie mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania, a w szczególności art. 1 oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt. 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), polegające na błędnym uznaniu, że skarga na bezczynność Prezydenta nie jest sprawą sądowoadministracyjną i w związku z tym nie podlega kognicji sądów administracyjnych.
Na tych podstawach wnosił o:
1) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości (art. 185 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi),
2) na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego w związku z wydaniem przez Prezydenta 3 stycznia postanowienia nr 1130-1-08 w sprawie powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego, opublikowanego w Monitorze Polskim z 16 stycznia 2008 r. (M.P. z 2008 r. Nr 4, poz. 38).
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywodził, że nie można podzielić stanowiska Sądu, że Prezydent nie działa jak organ administracji publicznej, przedstawiając poglądy doktryny co do cech, które są właściwe dla organów administracji publicznej (imperium, wyodrębnienie organizacyjne, wyodrębnienie kompetencji). Zdaniem skarżącego, zgodnie z art. 10 ust. 2 Konstytucji, Prezydent jest organem władzy wykonawczej, zaliczany do centralnych organów administracji publicznej. Jest zatem organem administracji publicznej. Nawet jeżeli można wyprowadzić wątpliwości co do zakwalifikowania Prezydenta do organów administracji publicznej, to do zakresu działania Prezydenta należą też czynności, które pod względem treści mają niewątpliwie charakter typowo administracyjny, a do takiej kompetencji należy zaliczyć powoływanie sędziów.
Dalej skarżący wywodził, że nie można podzielić wykładni w zaskarżonym postanowieniu, ze przedmiotem bezczynności w sprawie nie jest sprawa indywidualna podlegająca właściwości sądów administracyjnych. Realizacja przepisów ustrojowych może następować w postępowaniu administracyjnym. Z tego wyprowadził, że postanowienie Prezydenta jest decyzją administracyjną. Postanowienia Prezydenta są indywidualnymi aktami władzy należącymi do kategorii aktów urzędowych, o jakich mowa w art. 144 Konstytucji, a zatem aktami stosowania czy też konkretyzacji prawa. Wywodził, że "powołanie" sędziego jest bliższe mianowaniu. Sam termin powołanie podkreśla doniosłość aktu promocji sędziego, natomiast nie wyraża jego natury. Mianowanie jest aktem administracyjnym na gruncie art. 76 Kodeksu pracy, czyli jednostronnym przejawem woli organu administracyjnego, stanowiącym decyzję administracyjną w rozumieniu art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie ma w doktrynie wątpliwości, że art. 76 Kodeksu pracy odnosi się do stosunku służbowego sędziego. W związku z tym powołanie sędziego przez Prezydenta jest jego indywidualnym aktem (postanowieniem) w rozumieniu Konstytucji w formie decyzji administracyjnej w znaczeniu art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Wywodził też co do domniemania formy decyzji administracyjnej i braku znaczenia innego terminu do zakwalifikowania czynności do decyzji. Dla prawa do sądu należy opowiedzieć się za szerokim pojęciem decyzji. Takie pojęcie szerokie decyzji przyjmuje Konstytucja obejmująca nim każdy akt organu administracji "decydujący" o prawach strony. W związku z tym postanowienie o powołaniu sędziego, jako decyzja podlega kontroli sądu zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jeżeli nie można zakwalifikować do decyzji to należałoby przyjąć, że jest to akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotycząca uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (art. 3 § 2 pkt 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Wywodził, że sprawa powołania na stanowisko podlega kognicji sądu administracyjnego, na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 8 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a jeżeli nie jako decyzja, to stanowi czynność z zakresu administracji publicznej, dotycząca uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, a zatem jest objęta kontrolą sądu na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Wywodził, że pomimo tego że brak jest bezpośredniego prawa podmiotowego kandydata do powołania na stanowisko sędziego, Prezydent może podejmować arbitralne decyzje lub dopuszczać się bezczynności, nie podlega kontroli. Konsekwencją tego byłoby to, że ocena Prezydenta stanowiłaby ostateczne kryterium powołania sędziego, co oznacza, że o powołaniu sędziego decydowałby organ władzy wykonawczej, pomimo odmiennego wniosku Krajowej Rady Sądowniczej – organu władzy sądowniczej.
Wywodził o bezprzedmiotowości postępowania sądowoadministracyjnego ze względu na usuniecie bezczynności przez Prezydenta RP – wydanie w sprawie decyzji, co uzasadnia jego umorzenie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej wnosił o odrzucenie skargi ze względu na niedopuszczalność z powodu braku właściwości sądów administracyjnych w sprawie, a w razie przyjęcia skargi do rozpoznania o jej oddalenie, jako niezasługującej na uwzględnienie. W uzasadnieniu odpowiedzi wywodzono, że w polskim porządku konstytucyjnym Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej został zakwalifikowany jako organ władzy wykonawczej (art. 10 Konstytucji), najwyższy przedstawiciel RP, gwarant ciągłości władzy państwowej, strażnik Konstytucji, bezpieczeństwa państwa oraz niepodzielności jego terytorium, wykonujący swe zadania w zakresie i na zasadach określonych w Konstytucji i ustawach (art. 126 Konstytucji). Poszczególne kompetencje Prezydenta RP są powiązane z majestatem Państwa. Konstytucja przyznaje Prezydentowi RP rolę arbitra politycznego, podmiotu uosabiającego Rzeczpospolitą Polską. Mając powyższe na względzie, a także porównując pozycję ustrojowo-prawną Prezydenta RP z "klasycznymi" organami administracyjnymi, jak na przykład Radą Ministrów, zakwalifikowanie Prezydenta RP do grupy organów administracji nie jest zasadne. Sam fakt zaliczenia Prezydenta RP do organów władzy wykonawczej w żaden sposób nie implikuje tezy, iż pełni on rolę organu administracji publicznej. Zakres pojęciowy wyrażenia "organ władzy publicznej", jakim jest niewątpliwie Prezydent RP jest szerszy aniżeli zakres pojęcia "organ administracji publicznej".
Odnosząc się do wywodu, że Prezydent RP jest organem wykonującym zadania z zakresu administracji publicznej wskazano, że w stosunku do Prezydenta RP można mówić o wykonywaniu czynności urzędowych, które obejmują szeroki katalog działań Prezydenta RP wykonywanych osobiście, na podstawie przepisów konstytucyjnych, które mają swą specyfikę i których nie można zakwalifikować jako funkcjonowanie organu administracji w oparciu o typowe dla administracji formy działania. Nie zawierają one władczych rozstrzygnięć o sferze praw i obowiązków podmiotów prywatnych, wyjątkowo mogą być skierowane do indywidualnie oznaczonego adresata, nie są wydawane w procedurze administracyjnej, o należy również zwrócić uwagę, że przynajmniej w zakresie nominacji sędziowskich trudno byłoby w odniesieniu do Prezydenta RP mówić o wykonywaniu zadań z zakresu administracji publicznej. Powoływanie sędziów jest wyrazem konstytucyjnej zasady równowagi władz i znajduje się w orbicie prawa konstytucyjnego. Jest klasyczną prerogatywą Prezydenta RP, mającą długą tradycję historyczną, jest też rozwiązaniem "typowym dla większości obowiązujących dziś konstytucji" (L. Garlicki, Komentarz do art. 179 Konstytucji, Warszawa 2005). Omawiana prerogatywa jest zarazem wyrazem prawa Prezydenta RP do oddziaływania na władzę sądowniczą, zgodnie z zasadą rozdziału i równowagi władz. Nominacja sędziów nie wywiera przy tym skutków w sferze prawa administracyjnego materialnego, a wręcz wykracza poza nią.
Zdaniem urzędu Prezydenta RP funkcjonowanie Prezydenta RP opiera się w zasadniczym zakresie na normach konstytucyjnych. To powoduje, że działania te mają charakter niejako autonomiczny, niemieszczący się wśród typowych (wyróżnianych w nauce prawa administracyjnego) formach prawnych. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 maja 2003 r. (sygn. akt II SAB 419/02) istnieją sfery działań Prezydenta RP, w których "działa jako Prezydent RP, symbolizując majestat państwa i jego suwerenność" a w konsekwencji Prezydent "nie wykonuje administracji publicznej". Przytoczone stanowisko NSA jest kolejną wypowiedzią sądownictwa ugruntowującą pogląd o nieprzystawalności reguł prawa postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego do wykonywania uprawnień przez Prezydenta RP.
Odrębność wskazanych powyżej sfer znajduje swój formalnoprawny wyraz w normatywnym kształcie postępowania w przedmiocie powołania sędziów. Postępowanie w tej sprawie zostało uregulowane w przepisach Konstytucji oraz dwóch aktów rangi ustawowej – Prawa o ustroju sądów powszechnych oraz ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa.
Procedura nominacyjna powierzona zostaje organom sądowym takim jak zgromadzenie ogólne danego sądu, prezes sądu oraz odrębnemu organowi stojącemu na straży niezawisłości sędziowskiej – Krajowej Radzie Sądownictwa (por. art. 58 p.u.s.p.). Od zgłoszenia kandydatury, poprzez jej ocenianie przez kolegium sądu oraz zgromadzenie ogólne, procedowanie w Krajowej Radzie Sądownictwa, aż po powołanie kandydata na sędziego, postępowanie toczy się w wyraźnej odrębności od organów administracji i reguł panujących w postępowaniu administracyjnym. Separacja ta nie może być uznana za przypadkową, ustawodawca stworzył taki model nominowania sędziów, który zapewnia w nim udział podmiotów zapewniających prawidłowy przebieg tej procedury. Stąd też zasadniczą rolę odgrywają prezesi sądów, zgromadzenia ogólne i kolegia sądów, znające zarówno bieżące potrzeby kadrowe, jak i – nierzadko – konkretnych kandydatów, Krajowa Rada Sądownictwa konstytucyjnie powołana do stania na straży niezawisłości sędziowskiej oraz Prezydent RP – strażnik Konstytucji oraz gwarant ciągłości władz, w tym władzy sądowniczej. W opinii urzędu Prezydenta RP ustawodawca świadomie odseparował zgłaszanie kandydatów na sędziów od procedury administracyjnej, a w konsekwencji od poddania jej przebiegu kontroli wojewódzkich sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym stwierdzono, iż "postępowanie o powołanie sędziego nie jest postępowaniem administracyjnym w rozumieniu k.p.a. nie jest w nim bowiem rozstrzygana indywidualna sprawa obywatela (...), nie można przyjąć, że powołanie jest decyzją administracyjną organu administracji publicznej, od której przysługują środki zaskarżenia, szczególnie jeżeli uwzględni się, że Prezydent organem tym nie jest. W związku z tym powołanie nie jest także postanowieniem podjętym w postępowaniu administracyjnym, ani tym bardziej postanowieniem wydanym w postępowaniu zabezpieczającym lub egzekucyjnym" – por. nieprawomocne postanowienie WSA w Warszawie z dnia 25 lutego 2008 r., sygn. akt II SAB/Wa 16/08 oraz nieprawomocne postanowienie WSA w Warszawie z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II SAB/Wa 8/08.
Wywodzono, że w sprawie nie istnieje jakikolwiek akt, który odpowiadałby cechom decyzji administracyjnej w rozumieniu przepisów k.p.a. Wynika to z generalnej zasady, że Prezydent RP nie jest organem administracyjnym i jego funkcjonowanie w zasadzie wykracza poza obszar norm prawa administracyjnego materialnego i procesowego. Nie powołanie danej osoby na urząd sędziego nie jest indywidualnym aktem stosowania prawa, nie jest bowiem aktem z zakresu administracji publicznej co wynika z konstytucyjnej pozycji Prezydenta RP oraz jego ustrojowych relacji z Krajową Radą Sądownictwa.
Ze wszystkich wskazanych powyżej względów złożona skarga kasacyjna w pierwszej kolejności podlegać powinna odrzuceniu z powodu braku kognicji sądu administracyjnego do rozstrzygania o skorzystaniu przez Prezydenta RP z konstytucyjnych prerogatyw oraz z uwagi na ustrojową odrębność Prezydenta od zasad i reguł prawa administracyjnego materialnego i procesowego. W wypadku zajęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie odmiennego stanowiska winna ona podlegać oddaleniu z uwagi na brak podstaw do jej uwzględnienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania sądowego. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Według art. 173 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi: "Od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej". Postanowieniem kończącym postępowanie sądowoadministracyjne jest postanowienie o odrzuceniu skargi wniesionej do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego postanowieniem o odrzuceniu skargi daje skarżącemu prawo do wniesienia skargi kasacyjnej, do rozpoznania której właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny (art. 173 § 1 w związku z art. 15 § 1 pkt 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wniosek o odrzucenie skargi kasacyjnej z powodu niedopuszczalności drogi sądowoadministracyjnej nie miał podstaw do uwzględnienia.
Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku o umorzenie postępowania. W sprawie zostało wydane postanowienie o odrzuceniu skargi. Przedmiotem postępowania kasacyjnego jest postanowienie o odrzuceniu skargi na bezczynność Prezydenta RP z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, a nie sprawa bezczynności Prezydenta RP. Z tego względu nie wystąpiła przesłanka bezprzedmiotowości postępowania kasacyjnego.
Zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej "Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd". Takie konstytucyjne standardy prawa do sądu wymagały ustanowienia gwarancji ich realizacji. Do tych gwarancji należą gwarancje ustrojowe i procesowe. Jedną z gwarancji ustrojowych jest regulowany Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej tryb powoływania na urząd sędziego. Konstytucyjna regulacja uzasadniona jest tym, że "stanowisko sędziów wynika przede wszystkim z art. 10 Konstytucji, gdyż stanowią oni »substrat osobowy« organów władzy sądowniczej, którą to władzę wykonują w imieniu Narodu, w konstytucyjnym systemie trójpodziału władzy i równowagi władz. Ów przedstawicielski charakter sędziów widzieć należy zwłaszcza w aspekcie funkcjonalnym dwóch powyższych zasad z art. 10, gdyż – realizując poszczególne kompetencje »trzeciej władzy« – sądy i trybunały występują w charakterze bezpośrednich organów suwerena. Uwidacznia się to w sposób szczególny w ferowaniu przez sądy i trybunały wyroków »w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej«, a także w powoływaniu sędziów przez osobę stanowiącą »głowę« owej państwowości" (P. Sarnecki, Zagadnienia samorządu sędziowskiego, w: Ratio est anima legis, Warszawa 2007, s. 469).
Skargę kasacyjną oparto na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie art. 1 oraz art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegającym na błędnym uznaniu, że sprawa skargi na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej nie jest sprawą sądowoadministracyjną.
Granice dopuszczalności drogi postępowania sądowoadministracyjnego wyznacza art. 184 w związku z art. 177 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyznaczenie tych granic ma podstawowe znaczenie, przekroczenie obwarowane jest bowiem sankcją nieważności postępowania sądowoadministracyjnego (art. 183 § 2 pkt 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Art. 177 Konstytucji Rzeczypospolitej stanowi, że "Sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów". Według art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej "Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej (...)". Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej odsyła do regulacji w ustawach dopuszczalności drogi postępowania sądowoadministracyjnego. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 1 i art. 3 § 1 i § 2 pkt 8 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które zawierają regulację z zakresu dopuszczalności drogi postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne). Tak ogólnie wyznaczone granice dopuszczalności drogi postępowania sądowoadministracyjnego zostały unormowane w regulacji art. 3 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, która w art. 3 § 1 stanowi, że "Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie". Art. 3 § 2 zaś stanowi dalszą konkretyzację granic dopuszczalności drogi postępowania sądowoadministracyjnego "Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg (...)". Zasadnie zatem w zaskarżonym postanowieniu o odrzuceniu skargi rozważono dopuszczalność drogi postępowania sądowoadministracyjnego w oparciu o regulację art. 3 § 2 pkt 8 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sprawowana przez sąd administracyjny kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawie skarg na decyzje administracyjne. Właściwość sądu administracyjnego wyznaczona jest kryterium przedmiotowym: – po pierwsze, jest to działalność administracji publicznej; – po drugie, wykonywana w formie decyzji administracyjnej. Zarówno art. 1, jak i art. 3 §1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie definiuje pojęcia działalności administracji publicznej, nie zawierają również definicji ustawowej przepisy ustaw zarówno o charakterze ustrojowym, jak i ustaw materialnoprawnych. Tego pojęcia nie definiuje również prawo procesowe. Art. 1 pkt 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego nie wprowadza do określenia zakresu dopuszczalności drogi postępowania administracyjnego, kryterium przedmiotowego rodzaju spraw podlegających rozpoznaniu i rozstrzygnięciu na drodze postępowania administracyjnego. Opiera dopuszczalność drogi postępowania administracyjnego na przesłankach: – charakteru organu, – właściwości organu, – rodzaju sprawy, – formy rozstrzygnięcia. Brak definicji ustawowej pojęcia administracji publicznej wymaga – dla określenia dopuszczalności drogi postępowania sądowoadministracyjnego – wykorzystania dorobku doktryny prawa administracyjnego. Z podejścia przedmiotowego, które jest przyjęte w art. 1 i 3 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy wywieść, że spośród reprezentowanych w doktrynie prawa administracyjnego zasadne jest przyjęcie wyników badań wskazujących na aspekt przedmiotowy działalności administracji publicznej. W oparciu o koncepcje klasyczne doktryny prawa administracyjnego należy przyjąć, że działalność administracji publicznej to bezpośrednia, praktyczna realizacja zadań państwa przez powołane do tego organy państwa, zgodnie z przepisami prawa materialnego, które normują treść zadań państwa a w następstwie konsekwencje prawne dla stosunków prawnych, bądź przez ich kształtowanie z mocy prawa bądź jako podstawy władczej indywidualizacji w przewidzianej w przepisach prawa materialnego formie. Działalność administracji publicznej jest to zatem bezpośrednie, praktyczne realizowanie zadań państwa przez kształtowanie stosunków prawnych w określonych dziedzinach życia społecznego, zgodnie z treścią wyznaczoną w normach materialnego prawa administracyjnego.
Przenosząc te rozważania na zagadnienie powoływania obsady personalnej organów suwerena należy wskazać na sposób regulacji. Powołanie na stanowisko sędziego reguluje Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej oraz powołana ustawa – Prawo o ustroju sądów powszechnych. Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z 19 czerwca 2012 r. sygn. akt SK 37/08 stwierdził, że "...podstawą powoływania sędziów jest norma konstytucyjna, tj. art. 179 Konstytucji, a nie przepis kwestionowany przez skarżących. (...) problematykę odmowy powołania sędziego przez Prezydenta postrzega się jako zagadnienie z zakresu interpretacji norm konstytucyjnych i stosowania art. 179 Konstytucji, a nie jako problem hierarchicznej niezgodności norm konstytucyjnych i ustawowych". Według art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej "Sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, na czas nieoznaczony". Zgodnie z art. 55 § 1 powołanej ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych "Sędziów sądów powszechnych do pełnienia urzędu na stanowisku sędziowskim powołuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa". Regulacja w Konstytucji i ustawie Prawo o ustroju sądów powszechnych została w zakresie powoływania obsady personalnej sądów powszechnych ograniczona do regulacji kompetencji Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Brak regulacji materialnoprawnej, która byłaby przedmiotem autorytatywnej konkretyzacji przy wykonywaniu przez Prezydenta kompetencji. Regulacja taka jest wynikiem przypisania tego zakresu kompetencji Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej do kompetencji ustrojowej wynikającej z miejsca tego organu w systemie organów państwowych. Zgodnie z art. 126 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej "Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jest najwyższym przedstawicielem Rzeczypospolitej Polskiej i gwarantem ciągłości władzy państwowej (ust. 1). Prezydent Rzeczypospolitej czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji, stoi na straży suwerenności i bezpieczeństwa państwa oraz nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium (ust. 2). Prezydent Rzeczypospolitej wykonuje swoje zadania w zakresie i na zasadach określonych w Konstytucji i ustawach (ust. 3)". Tak wyznaczona pozycja ustrojowa, następnie skonkretyzowana w przepisach Konstytucji Rzeczypospolitej zakresem kompetencji Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, daje podstawy do wyprowadzenia, że w realizacji konstytucyjnych kompetencji nie wykonuje administracji publicznej, co nie oznacza, że ustawy szczególne mogą taką kompetencję przypisać. Regulacja konstytucyjna kompetencji Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej powoływania sędziów, powtórzona w regulacji ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, nie stanowi działalności administracji publicznej. Powołanie obsady personalnej organów suwerena, jakim są organy wymiaru sprawiedliwości, orzekające w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej, nie jest działalnością administracji publicznej. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko przyjęte w uchwale z 9 listopada 1998 r. (OPS 4/98) wedle którego w zakresie w jakim Prezydent RP działa jako głowa Państwa Polskiego, symbolizując majestat Państwa, jego suwerenność, w pełni uznaniowa władza Państwa wykracza poza sfery działalności administracyjnej, nie jest wykonywaniem administracji publicznej. Nie podlega zatem kontroli sądu administracyjnego.
Dopuszczalność działania w formie decyzji administracyjnej regulują przepisy prawa materialnego. W razie gdy przepis prawa materialnego nie określa formy prawnej władczej konkretyzacji przyjmuje się, w oparciu o konstytucyjną zasadę demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), zasadę domniemania załatwienia sprawy w formie decyzji administracyjnej. Wyprowadzenie domniemania załatwiania sprawy w formie decyzji administracyjnej wymaga obowiązywania normy prawa materialnego, która podlegałaby autorytatywnej konkretyzacji. Takiej normy prawa materialnego, która podlegałaby autorytatywnej konkretyzacji w zakresie powołania jednostki na urząd sędziego w polskim systemie prawa nie wprowadzono. Tym samym nie ma podstaw do przyjęcia w tym przedmiocie domniemania załatwiania spraw w formie decyzji administracyjnych, co wyłącza wyprowadzenie dopuszczalności drogi sądowoadministracyjnej. Wykładnia wyłączająca dopuszczalność drogi sądowoadministracyjnej znajduje umocowanie w regulacji procedury przed Krajową Radą Sądownictwa. Zgodnie z art. 12 ust. 5 ustawy z 27 lipca 2001 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 11, poz. 67 ze zm.) "W postępowaniu przed Radą nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego". W sprawach indywidualnych, w których od uchwały Rady przysługuje odwołanie właściwy jest Sąd Najwyższy (art. 13 ust. 2 powołanej ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa). Do postępowania przed Sądem Najwyższym stosuje się, w zakresie nieuregulowanym ustawą o Krajowej Radzie Sądownictwa, przepisy kodeksu postępowania cywilnego o skardze kasacyjnej (art. 13 ust. 6 powołanej ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa).
Nie ma również podstaw prawnych do kwalifikacji postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej jako aktu lub czynności z art. 3 § 2 pkt 4 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wynika to: – po pierwsze, z braku podstaw do zakwalifikowania tej strefy działania do działania z zakresu administracji publicznej; – po drugie z tego, że z normy kompetencyjnej art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 55 ust. 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych nie można wyprowadzić normy materialnoprawnej dającej podstawę do stwierdzenia uprawnienia wynikającego z przepisów prawa. Zasadnie wywodzono w skardze kasacyjnej, że brak jest bezpośredniego prawa podmiotowego kandydata na stanowisko sędziego, tym samym nie ma podstaw do kwalifikowania działania Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej jako aktu stwierdzającego uprawnienie wynikające z mocy przepisów prawa. Jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 19 czerwca 2012 r. sygn. akt SK 37/08 "Podstawę prawną postanowienia (...) stanowi bowiem norma konstytucyjna, a nie – zaskarżona w niniejszej sprawie norma ustawowa. Kompetencja Prezydenta do powołania wskazanego przez KRS kandydata na urząd sędziego została w sposób kompletny uregulowana w art. 179 Konstytucji i ma charakter prerogatywy".
W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI