I OSK 1869/24

II SA/Łd 282/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-06-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska
Michał Zbrojewski /przewodniczący/
Tomasz Porczyński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1869/24 - Wyrok NSA z 2025-09-10
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 43, art. 63 ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 138 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Dnia 14 czerwca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska, Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 czerwca 2024 roku sprawy ze skargi E. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 28 lutego 2024 roku nr KO.441.361.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Sulejowa z dnia 5 grudnia 2023 roku nr ŚR.4311.000900.2023; 2) umarza postępowanie administracyjne; 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim na rzecz skarżącej E. Ł. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. MR
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 28 lutego 2024 r., nr KO.441.361.2023 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) – dalej: k.p.a.; art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 390) – dalej: u.ś.r.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Sulejowa z dnia 5 grudnia 2023 r. , nr ŚR.4311.000900.2023 o odmowie przyznania E.Ł. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką T.O.
Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, iż z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia E.Ł., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpiła w dniu 2 listopada 2023 r. Z treści wniosku oraz załączonej do niego dokumentacji wynika, iż skarżąca jest córka niepełnosprawnej T. O., która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 10 października 2023 r. o niepełnosprawności w stopniu znacznym, ze wskazaniem na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zakres sprawowanych czynności opiekuńczych, zgodnie z oświadczeniem skarżącej obejmuje: pomoc w czynnościach higienicznych, toalecie porannej i wieczornej, pomoc w ubieraniu, wymiana pielucho- majtek w porze nocnej, podawanie lekarstw, umawianie wizyt lekarskich, sprzątanie, pranie prasowanie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, prowadzenie gospodarstwa domowego w tym opłacanie rachunków, innych należności, przygotowywanie i palenie w piecu, czynności porządkowe na zewnątrz domu, towarzyszenie matce na spacerach, zajęcia rozwijające w tym czytanie, czytanie, rozwiązywanie krzyżówek, gry planszowe. Ustalono nadto, że skarżąca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
W toku przeprowadzonego w dniu 9 listopada 2023 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca zamieszkuje wspólnie z dwoma córkami oraz niepełnosprawną matką w domu jednorodzinnym. Skarżąca od dłuższego czasu leczy się psychiatrycznie w związku ze stwierdzoną u niej schizofrenią. Posiada orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy do dnia 31 maja 2025 r., z tytułu czego pobiera rentę ZUS. Skarżąca legitymuje się również orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 6 października 2022 r. o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Z sporządzonego wywiadu wynika nadto, iż skarżąca pozostawała w zatrudnieniu od 2019 do 2023 r., świadcząc stosunek pracy w zakładach pracy chronionej. Ostatnie zatrudnienie, w PPU C" w P.T. ustało z dniem 31 października 2023 r. Podczas wywiadu ustalono również, że skarżąca ma dwie siostry, z których jedna na stałe mieszka w Norwegii i sporadycznie przyjeżdża do Polski, druga zaś mieszka w pobliżu i jest na emeryturze. Druga z sióstr utrzymuje stały kontakt telefoniczny z mamą, odwiedzą ją w weekendy. W okresie, kiedy skarżąca pozostawała w zatrudnieniu siostra częściej odwiedzała mamę, pomagała skarżącej w opiece nad nią. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej stan zdrowia niepełnosprawnej matki pogorszył się około 8 lat wcześniej. Z zawartej w treści wywiadu oceny pracownika organu pomocowego wynika, że skarżąca pomaga matce w czynnościach dnia codziennego lecz czynności te nie zajmują dużej ilości czasu, a nadto w opiece tej stronie mogą pomagać pozostali członkowie rodziny. Pracownik zauważył, że deklarowany przez skarżącą moment pogorszenia się stanu zdrowia matki pokrywał się z momentem podjęcia przez stronę aktywności zawodowej. Zauważył również, że podczas przeprowadzanego wywiadu środowiskowego skarżąca gubiła się w swoich wypowiedziach, nie znała odpowiedzi na zadawane pytania, odsyłała o odpowiedź do matki. Uczestnicząca w wywiadzie T.O. udzielała logicznych odpowiedzi na wszystkie pytania związane zarówno z zakresem sprawowanej opieki jak i sytuacji skarżącej. Wyjaśniła, że poza chorobą serca cierpi na cukrzycę, nadciśnienie, "wielką słabość i chwiejność". Po domu porusza się samodzielnie, gdy "zakręci jej się w głowie" musi podtrzymać się mebli.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 5 grudnia 2023 r. Burmistrz Sulejowa odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, co argumentował brakiem spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., to jest brak wykazania związku pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a sprawowana opieką nad matką. W ocenie organu ustalony zakres czynności opiekuńczych oraz ich charakter nie stanowią czynności uniemożliwiających stronie podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w najmniejszym zakresie. W treści uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia organ wskazywał także na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., jak również na fakt pobierania przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
W odwołaniu od powyższej decyzji E.Ł., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucała naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17, którym to wyrokiem Trybunał orzekł o niezgodności przywołanego przepisu z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, że jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Pełnomocnik podkreślał, że Trybunał orzekł utratę mocy obowiązującej tego przepisu po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku ustaw, co miało miejsce w dniu 8 lipca 2019 r., a więc z dniem 9 stycznia 2020 r. Od tej daty przesłanka pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie może stanowić negatywnej przesłanki, skutkującej odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z uwagi na powyższe pełnomocnik skarżącej wnosił o uchylenie kwestionowanej odwołaniem decyzji i orzeczenie o przyznaniu wnioskowanego świadczenia, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Dodatkowo w piśmie procesowym z dnia 2 stycznia 2024 r. pełnomocnik skarżącej wywodził, iż wobec skutków prawnych w/w wyroku brak jest podstaw do rozważania, co do możliwości ewentualnego przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia uzależnionego od zawieszenia przez stronę pobieranej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 28 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając Kolegium wskazało na dokonane w sprawie ustalenia faktyczne oraz przywołało treść przepisów u.ś.r. regulujących instytucję świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.) .Organ wskazał, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Ponadto zaznaczył, że jak wynika z art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.
W rozpoznawanej sprawie zdaniem Kolegium nie są kwestionowane te ustalenia faktyczne, iż wymagająca opieki T.O. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez uprawniony podmiot, a skarżąca sprawuje opiekę nad matką i zalicza się do podmiotów wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do ubiegania się o wypłatę przedmiotowego świadczenia.
Jednakże w ocenie organu odmowę przyznania stronie wnioskowanego świadczenia uzasadniają wystąpienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, to jest fakt pobierania przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jak i brak spełnienia ustawowej przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., to jest związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką.
Odnosząc się do pierwszej z wskazanych wyżej przyczyn negatywnego rozpatrzenia żądania strony Kolegium wskazało, iż bezsporna pozostaje ta okoliczność, że zarówno w dacie wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem, jak i w dacie podjęcia niniejszej decyzji skarżąca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z posiadanym orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Uprawnienie do tego świadczenia przyznano stronie do dnia 31 maja 2025 r., a z akt sprawy nie wynika, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem do właściwego organu o zawieszenie lub wstrzymanie jego wypłaty. Dalej Kolegium zestawiając brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. z sentencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 wywodziło, iż osobom, które mają ustalone prawo do renty co do zasady nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ wskazał, iż w przypadku osób posiadających prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy przepis art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a ustawy należy interpretować w ten sposób, iż wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jeżeli opiekun nie chce zrezygnować z pobieranego, w/w świadczenia rentowego. Inaczej mówiąc, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rentowego z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz świadczenia pielęgnacyjnego strona wnioskująca jest uprawniona do wyboru jednego z tych świadczeń, które chce pobierać, a możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest uzależnione od podjęcia przez stronę działań, przed właściwym organem emerytalno-rentowym, zmierzających do zawieszenia lub wstrzymania wypłaty świadczenia rentowego. W rozpoznawanej sprawie strona nie podjęła w tym zakresie jakichkolwiek działań.
Kolegium wskazało jednocześnie na treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od 1 dnia miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, jak również na treść art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1988 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z którego wynika, że wstrzymanie wypłaty renty następuje od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty. Zdaniem Kolegium, wobec zmiany obowiązującego stanu prawnego z dniem 1 stycznia 2024 r., w zakresie możliwości zastosowania w stosunku do skarżącej przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., jak również wobec nieprzedstawienia przez stronę, przed tą datą decyzji właściwego organu ZUS o zawieszenie wypłaty pobieranej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie żądania skarżącej.
Niezależnie od powyższego Kolegium wskazało, iż w sprawie nie została spełniona określona w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanka istnienia związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, przez którą rozumie się zarówno rezygnacje z pracy jak i jej niepodejmowanie, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podkreśliło, iż uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia nie przysługuje z samego faktu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia z uwagi na sprawowaną opiekę. Świadczenie to stanowi bowiem rekompensatę utraconego dochodu osoby, która podjęła się sprawowania tej opieki, dobrowolnie pozbawiając się tym samym możliwości zarobkowania. Jego przyznanie jest możliwe w przypadku wykazania istnienia bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, przez co w ocenie organu należy rozumieć sytuacje, w której zarówno wymiar sprawowanej opieki, jak i jej niezbędność w znacznym zakresie, uniemożliwiają opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej, choćby w minimalnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem organu, dokonane w sprawie ustalenia faktyczne pozwalają na stwierdzenie, iż taka sytuacja nie występuje w rozpoznawanej sprawie. Nie kwestionując stanu zdrowia niepełnosprawnej T.O. , jak również konieczności udzielania jej wsparcia w codziennych czynnościach życia codziennego, co niewątpliwe czyni skarżąca, uznać należy, iż zarówno zakres, jak i charakter sprawowanej przez stronę opieki nad niepełnosprawną matką nie stanowi opieki, która uniemożliwiałaby podjęcie stronie jakiejkolwiek aktywność zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. Matka skarżącej nie jest bowiem osobą niesamodzielną, całkowicie leżącą, wymagającą ekstraordynaryjnych czynności pielęgnacyjnych, wymagających stałej obecności skarżącej. Zdaniem organu odwoławczego wykazywane przez skarżącą czynności opiekuńcze nad matką sprowadzają się w zasadzie do prowadzenia gospodarstwa domowego, które to czynności są wykonywane w każdej rodzinie przez osoby zatrudnione w pełnym wymiarze czasu i nie uniemożliwiają skarżącej podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym wymiarze czasu pracy.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi E.Ł., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucała naruszenie:
- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego bledną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że zakres sprawowanej opieki nie umożliwia jej podjęcia zatrudnienia, jak również że pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a sprawowaną przez nią opieką nad matka nie zachodzi związek przyczynowy;
- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, z pominięciem skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. , SK 2/17, co skutkowało odmownym rozpatrzeniem żądania skarżącej w oparciu o negatywną przesłankę, nie przewidzianą w wskazanym wyżej przepisie;
- art. 151 p.p.s.a. poprzez niesłuszne oddalenie skargi w sytuacji, gdy decyzja wydana została z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Z uwagi na powyższe naruszenia pełnomocnik skarżącej wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji, a nadto o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Wnosił także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
W uzasadnieniu wskazywał, iż sprawowana przez skarżącą opieka nad niepełnosprawną matką uniemożliwiała i nadal uniemożliwia stronie podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych podkreślał, iż organy administracji publicznej nie są uprawnione do weryfikacji zasadności, czy też zakresu czynności wykonywanych przez opiekuna względem osoby niepełnosprawnej, jak również jej stanu zdrowia i potrzeb, których zapewnienia dana osoba wymaga. Pełnomocnik zaznaczył, iż w rozpoznawanej sprawie skarżąca w sposób bezsporny wykazała, iż stan zdrowia jej matki wymaga stałej obecności strony i pomocy w większości czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem. Powyższe, co podkreśla pełnomocnik nie zostało w żaden sposób zakwestionowane przez organy. Strona zaznaczyła również, iż obowiązujące przepisy nie uzależniają przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od terminu wystąpienia z stosownym wnioskiem względem daty uzyskania przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a o zasadności zgłoszonego żądania organy winny orzekać w oparciu o stan istniejący w dacie złożenia wniosku, a nie w oparciu o okoliczności, które miały miejsce w przeszłości i które mogły doprowadzić do rezygnacji z aktywności skarżącej z innych przyczyn, niż konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Tym samym, zdaniem pełnomocnika zarzut co do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uznać należy za w pełni zasadny.
Natomiast, co do zarzutu naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy pełnomocnik skarżącej podtrzymał argumentację przedstawioną w toku postępowania przed organami administracji, w zakresie derogacyjnych skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 i wynikającą z powyższego, od dnia 9 stycznia 2020 r., konieczność pominięcia, jako negatywnej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, okoliczności pobierania przez stronę wnioskującą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wobec powyższego wskazywane przez organ uzależnienie wnioskowanego przez skarżącą świadczenia od dokonania wyboru jednego z przysługujących jej świadczeń, w rozpoznawanej sprawie nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia prawnego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ wnosił o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż skarga E.Ł. została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 935) – dalej: p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym wnioskowały obie strony postępowania.
Zgodnie art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 ustawy p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi E.Ł., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 28 lutego 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Sulejowa z dnia 5 grudnia 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką T.O.
Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 390) - dalej: u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W sprawie bezspornym pozostaje, że wymagająca opieki T.O. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 10 października 2023 r. orzekającym o uznaniu ją za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Bezspornym pomiędzy stronami pozostaje również to, iż skarżąca E.Ł. jest córką T.O. , co oznacza, iż na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki wynikający z art. 129 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej: k.r.o. Skarżąca nie legitymuje się także orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż skarżąca legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym i z tego tytułu pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Wobec powyższego uznać należy, że skarżąca należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Natomiast kwestią sporną pozostaje zasadność negatywnego rozpatrzenia żądania skarżącej, zawartego we wniosku z dnia 2 listopada 2023 r., z uwagi na fakt pobierania przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jak i z uwagi na brak wykazania istnienia związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką.
Przechodząc do oceny zasadności wniesionej skargi wskazać na wstępie należy, iż powołanego wyżej przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w w/w przepisie osobom. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zarówno charakter omawianego świadczenia, jak i jego cel pozwalają na stwierdzenie, iż stanowi ono pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna wynikających z rezygnacji z aktywności zawodowej, a co za tym idzie nie może stanowić alternatywnego źródła dochodu. Podkreślenia również wymaga, że zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym może się różnić w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi zatem w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a składające się na nią szczególne czynności zajmują tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (bądź niepodejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. (por. wyroki NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 716/21; z 2 lutego 2017, I OSK 2201/15; wyrok WSA w Łodzi z 20 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20; wyrok WSA w Krakowie z 15 grudnia 2021 r., III SA/Kr 634/21; wyroki WSA w Gdańsku z 22 grudnia 2021 r., III SA/Gd 841/21; z 16 września 2021 r., III SA/Gd 563/21; wyroki WSA w Olsztynie z 21 października 2021 r., II SA/Ol 708/21, z 21 października 2021 r., II SA/Ol 776/21; wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r. II SA/Po 827/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Związek między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, gdyż nie każda osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga opieki w rozmiarze wykluczającym podjęcie przez opiekuna zatrudnienia. Wyklucza to automatyzm w przyjęciu, że każdy zajmujący się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności sprawuje opiekę uniemożliwiającą zatrudnienie lub wymuszającą rezygnację z niego, a także że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do uznania istnienia takiego związku i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym co należy podkreślić ustalanie tego związku nie może jednakże również prowadzić do podważania stanu zdrowia i treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, skoro na konieczność jej sprawowania wskazał uprawniony do wydania takiego orzeczenia organ (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 31 marca 2023 r., II SA/Rz 159/23; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza bowiem jeszcze o tym, że dana osoba niepełnosprawna jest niesamodzielna w stopniu wymagającym stałej opieki i pomocy osób drugich. Z kolei pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 marca 2023 r., IV SA/Wr 705/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym, co istotne ów stały i długoterminowy charakter opieki nie może być utożsamiany z wykonywaniem czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Poznaniu z 16 marca 2023 r., II SA/Po 806/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia jednak wymaga, że nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności wraz ze stosownymi wskazaniami co do konieczności zapewnienia takiej opieki automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych w takim zakresie, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki na osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź zakres czynności w ramach sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Słuszne jest zatem, aby w każdym przypadku, gdy dana osoba ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, badać okoliczności faktyczne sprawy oraz istnienie związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy zatem każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju i stopnia jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia itp., co jest niezbędne dla ustalenia, czy w okolicznościach danej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20 z 7 maja 2020 r., I OSK 1049/19; wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 stycznia 2023 r., II SA/Łd 1005/22; wyrok WSA we Wrocławiu z 15 lutego 2023 r., IV SA/Wr 521/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim wskazywany przez skarżącą zakres wykonywanych względem niepełnosprawnej matki nie uzasadnia przyznania wnioskowanego przez stronę świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu dokonane w sprawie ustalenia faktyczne, w szczególności w oparciu o przeprowadzony w dniu 9 listopada 2023 r. wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącej, wskazują, iż niepełnosprawna T.O. , pomimo stwierdzonej niepełnosprawności i chorób, których istnienia organy nie kwestionują, nie jest osobą wymagająca stałej, nieprzerwanej opieki, wymagającą świadczenia ekstraordynaryjnych czynności opiekuńczych, związanych ściśle z jej osobą. Wykonywane przez skarżącą czynności mają zdaniem organu charakter czynności dnia codziennego, wykonywanych również przez inne osoby godzące opiekę nad członkami rodziny z pracą zawodową i sprawdzają się w zasadzie do czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Natomiast czynności stricte związane z niepełnosprawną matką sprowadzają się do udzielania jej pomocy w czynnościach higienicznych, ubraniu się, załatwianiu spraw urzędowych, czy też dochowywaniu towarzystwa w wspólnym spędzaniu czasu, bądź tez podczas spacerów. Tego rodzaju czynności, nie mają charakteru szczególnego, nie wymagają pełnego poświęcenia czasu i uwagi skarżącej, a niektóre z nich nie są wykonywane codziennie. Tym samym skarżąca ma możliwość podjęcia zatrudnienia, choćby w ograniczonym wymiarze czasu pracy. Wobec powyższego w sprawie brak jest przesłanki związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej skarżącej a sprawowaną przez nią opieką.
W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę powyższe stwierdzenie organów uznać należało za co najmniej przedwczesne. Jakkolwiek zgodzić się należy z Samorządowym Kolegium Odwoławczym, iż znaczna część wykonywanych przez skarżącą czynności ma charakter czynności życia codziennego, wykonywanych również przez osoby aktywne zawodowo, to wskazać należy, iż stanowisko organów, co do zakresu czynności stricte związanych z osoba niepełnosprawnej nie znajduje odzwierciedlenia w dokonanych w sprawie ustaleniach faktycznych, popartych zgromadzonym materiałem dowodowym. Wbrew stanowisku organów prezentowana przez nie argumentacja nie znajduje uzasadnienia w przedłożonym do akt sprawy wywiadzie środowiskowym z dnia 9 listopada 2023 r. Lektura treści powyższego dokumentu prowadzi do wniosku, iż przedmiotem przeprowadzonego wywiadu była de facto sytuacja zdrowotna, rodzinna i zawodowa skarżącej. Brak jest natomiast jakichkolwiek ustaleń, które potwierdzałyby, bądź też wykluczałyby przedstawiony przez skarżącą charakter i zakres wykonywanych czynności opiekuńczych względem niepełnosprawnej matki. W szczególności brak jest jakiegokolwiek odniesienia do wskazywanej we wniosku konieczności pampersowania niepełnosprawnej T.O. , czy choćby możliwości samodzielnego skorzystania przez w/w z toalety. Brak jest także jakichkolwiek ustaleń, co do możliwości samodzielnego pozostawienia T.O. w domu, możliwości samodzielnego spożycia przez nią przygotowanych wcześniej lekarstw, posiłków, czy napojów. Co prawda w treści przedłożonego wywiadu środowiskowego zawarte zostały spostrzeżenia pracownika organu pomocowego, z których wynika, iż podczas dokonywanej czynności skarżąca gubiła się w swoich wypowiedziach, nie znała odpowiedzi na zadawane pytania, odsyłając w zasadzie każdorazowo po odpowiedź do matki, która czynnie uczestniczyła w wywiadzie udzielając jasnych i konkretnych odpowiedzi, niemniej jednak nie mogą one stanowić jedynej podstawy ogólnikowych twierdzeń organu, co do braku istnienia związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony a sprawowaną opieką nad matką, skutkujących negatywnym rozpatrzeniem żądania skarżącej. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż Sąd nie deprecjonuje wniosków pracownika organu pomocowego, który przeprowadzał wywiad, jak również nie kwestionuje możliwości ich wykorzystania w postępowaniu w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wnioski te nie mogą jednak stanowić jedynego dowodu, w oparciu o który organy podejmują rozstrzygnięcie w sprawie.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, iż na obecnym etapie sprawy brak jest podstaw do uznania za zasadny zarzutu skargi, co do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Niemniej jednak wobec wykazanych powyżej braków w zakresie dokonanych przez organy ustaleń faktycznych, jak i zgromadzonego materiału dowodowego zasadnym jest stwierdzenie, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podjęte zostały z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Za niezasadny Sąd uznał także zarzut skargi, co do naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Jak już wcześniej wskazano strona skarżąca opiera żądanie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bez konieczności uprzedniej rezygnacji z pobieranej przez siebie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, na treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17. Orzeczeniem tym Trybunał uznał, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Z literalnego dotychczasowego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy wynikało bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne w ogóle nie przysługuje m.in. w przypadku opiekuna pobierającego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Trybunał za sprzeczną z zasadą równości uznał sytuację, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. W ocenie Sądu uznanie tej części w/w przepisu za niekonstytucyjne, czy dokładniej - literalnej jego wykładni, nie oznacza jednak, że opiekunowi osoby niepełnosprawnej przysługuje jednocześnie i świadczenie pielęgnacyjne i renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W ugruntowanym już orzecznictwie sądów administracyjnych Stwierdzić zatem należy, że na skutek powołanego wyżej orzeczenia, z dniem 9 stycznia 2020 r. samo posiadanie przez opiekuna osoby niepełnosprawnej uprawniania do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie wyklucza z automatu tego opiekuna ze skutecznego ubiegania się oświadczenie pielęgnacyjne, bowiem, renciści częściowo niezdolni do pracy mogą podejmować pracę, a zatem niepodejmowanie przez nich zatrudnienia świadczyłoby o spełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy. Przyznanie jednak świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi, który jest uprawniony do świadczenia rentowego, jeżeli spełnione zostały pozostałe warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwe jedynie, gdy zrezygnuje z pobierania świadczenia rentowego. Zauważyć należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowana jest już wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którą osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (por. wyroki NSA z 24 marca 2021 r. I OSK 2631/20; 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20; 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; 18 czerwca 2020 r. sygn. I OSK 254/20; 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19). Zasada ta nie znajduje wyłączenia również w przypadku osób, których dotyczy wyrok TK z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17, czyli uprawnionych do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zatem w sytuacji, gdy wnioskodawca nie chce zrezygnować z pobierania świadczenia rentowego nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Brak jest bowiem uzasadnienia do tego, aby korzystając z możliwości odstąpienie od wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. doprowadzić do sytuacji, w której opiekun osoby niepełnosprawnej będzie pobierał zarówno świadczenie pielęgnacyjne, jak i rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Tego rodzaju faworyzujące traktowanie stanowiłoby naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. Tym samym prezentowane przez stronę skarżącą konsekwentne stanowisko, co do braku możliwości uznania pobieranego przez nią świadczenia rentowego z tytułu częściowej niezdolności do pracy za przesłankę negatywną z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., a co za tym idzie braku konieczności dokonania wyboru przez stronę jednego z tych świadczeń, w świetle powołanego wyżej poglądu orzecznictwa mogło niewątpliwie stanowić podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia.
Niemniej jednak, pomimo braku zasadności stawianych w skardze zarzutów, co do naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego, jak i powołanego przez pełnomocnika art. 151 p.p.s.a., skarga zasługuje na uwzględnienie.
Wskazać bowiem należy, iż z dniem 1 stycznia 2024 r., na podstawie art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.) – dalej: u.ś.w., ustawodawca dokonał nowelizacji przepisów u.ś.r., w tym między innymi jej art. 17 ust.1. W aktualnym brzmieniu przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z brzmienia powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, iż o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Tym samym wyraźnie zawężono krąg podmiotów uprawnionych do tego świadczenia. Wcześniej wiek osoby wymagającej opieki nie warunkował uprawnienia do świadczenia.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca domaga się przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Nie ulega zatem wątpliwości, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym, uwzględniając wiek osoby wymagającej wsparcia ze strony bliskich, świadczenie to nie może być przyznane skarżącej. Mając jednak na uwadze fakt, iż zarówno złożenie wniosku skarżącej o przyznanie przedmiotowego świadczenia, jak i podjęcie wydanej w sprawie decyzji organu I instancji miało miejsce przed dniem 31 grudnia 2023 r., niezbędnym jest odwołanie się do przepisów intertemporalnych, to jest do art. 63 ust. 1 u.ś.w., który stanowi, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Sąd rozpoznający niniejszą skargę podziela wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż ustalając zakres stosowania powołanego wyżej przepisu art. 63 ust. 1 u.ś.w. uwzględnić należy art. 24 ust. 2 u.ś.r., który stanowi, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zasadniczo zatem momentem uzyskania prawa do świadczenia rodzinnego (w rozpatrywanej sprawie - świadczenia pielęgnacyjnego) jest data złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożono skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązany jest ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W przypadku spełnienia przez wnioskodawcę tych przesłanek organ winien wydać decyzję przyznającą to świadczenie, biorąc za podstawę przepisy u.ś.r. dotychczas obowiązujące. W razie zaś ustalenia, że przesłanki te nie są spełnione, art. 63 ust. 1 u.ś.w. nie znajdzie zastosowania, a tym samym organ winien rozpatrzyć wniosek na gruncie przepisów obowiązujących w dniu orzekania, tj. uwzględniając nowe brzmienie art. 17 u.ś.r. (por. wyrok WSA w Szczecinie z 11 stycznia 2024 r., II SA/Sz 961/23; wyrok WSA w Poznaniu z 6 marca 2024 r., IV SA/Po 105/25; wyrok WSA w Gliwicach z 14 marca 2024 r., II SA/Gl 1811/23; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W sprawie, jak już wcześniej wskazano bezsporny fakt pobierania przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności z do pracy, jak również niezmienne stanowisko strony, co do braku konieczności zawieszenia przez nią pobieranego świadczenia rentowego jako warunku nabycia prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, stanowiło niewątpliwie a negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która uniemożliwiała pozytywne rozpatrzenie żądania skarżącej. Co więcej, jak słusznie podniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim odwołując się do przepisu art. 24 ust. 2 u.ś.r., jak i art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1988 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 1251) wyeliminowanie przez skarżącą owej negatywnej przesłanki poprzez ewentualne przedłożenie decyzji właściwego organu emerytalno-rentowego o zawieszeniu wypłaty pobieranej przez stronę renty, w realiach rozpoznawanej sprawy nie mogłoby nastąpić przed dniem 31 grudnia 2023 r. Tym samym uznać należy, iż przed wskazaną wyżej datą skarżąca nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W takiej sytuacji, zdaniem Sądu, uwzględniając przywołaną wyżej interpretację art. 63 ust. 1 u.ś.w., brak było podstaw do procedowania na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Powyższe w ocenie Sądu winno skutkować uchyleniem, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. decyzji organu I instancji i umorzeniem postępowania administracyjnego z uwagi na jego bezprzedmiotowość, wynikającą z faktu, iż dotyczy ono przyznania skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad pełnoletnią osobą niepełnosprawną, co jak wcześniej wskazano w świetle aktualnie obowiązujących przepisów prawnych nie jest możliwe.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i § 3 w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji i umorzył postępowanie administracyjne (pkt 1-2 wyroku). W przedmiocie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, na które składają się koszty zastępstwa procesowego skarżącej Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 w zw. z art. 209 p.p.s.a.(pkt 3 wyroku).
IB