I OSK 1867/19

I OSK 1867/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-10-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-07-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Karol Kiczka /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk
Piotr Przybysz
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Po 905/18 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2019-03-07
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art 151, art 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art 7, art 8, art 77 § 1, art 80, art 107 § 3, art 140
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2018 poz 121
art 136 w zw. z art 137
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity
Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
art 6, art 16 ust. 2 pkt 2, ust. 3 pkt 1
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 4 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] i [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 marca 2019 r. sygn. akt II SA/Po 905/18 w sprawie ze skargi [...] i [...] na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 2 sierpnia 2018 r. nr SN-III.7515.1.50.2018.12 w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Po 905/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę [...] i [...] na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 2 sierpnia 2018 r. nr SN-III.7515.1.50.2018.12 w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zaskarżoną do Sądu decyzją Wojewoda Wielkopolski, po rozpatrzeniu odwołania [...] i [...], utrzymało w mocy decyzję Starosty Poznańskiego z dnia 7 czerwca 2018 r. o odmowie zwrotu nieruchomości, położonej w Poznaniu przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], arkusz mapy 15, obręb 0006 [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], jako własność Miasta Poznania. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że Starosta Poznański słusznie odmówił [...] i [...] zwrotu działki nr [...], ponieważ na działce tej zrealizowano cel wywłaszczenia. Celem tym była - zgodnie z ogólnym planem zagospodarowania przestrzennego z 1975 r. - realizacja inwestycji mieszkaniowej - Główny Taras Rataj. Potwierdził to w pełni zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym oględziny przeprowadzone w 2016 r. oraz zdjęcie lotnicze wykonane w 1976 r., 1982 r. oraz 1989 r. Wojewoda Wielkopolski w pełnym zakresie podziela linię orzecznictwa sądowo administracyjnego, że zieleń osiedlowa stanowi infrastrukturę związaną z budownictwem mieszkaniowym o charakterze osiedlowym, niezbędną do prawidłowego funkcjonowania jego mieszkańców (patrz: powołane w decyzji Starosty Poznańskiego, wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 1999 r., sygn. akt IV SA 2033/96 oraz z dnia 16 marca 1999 r., sygn. akt IV SA 476/97). W ocenie Wojewody Wielkopolskiego dotyczy to zieleni osiedlowej urządzonej na działce nr [...], stanowiącej część parku na os. Armii Krajowej. W związku z powyższym Wojewoda Wielkopolski stwierdził, że Starosta Poznański, wydając zaskarżoną decyzję, nie naruszył przepisów art. 136 i art. 137 u.g.n. w związku z art. 6 i art. 16 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 pkt 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. W ocenie Wojewody Starosta zasadnie uznał, ze cel wywłaszczenia został zrealizowany.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję wnieśli [...] i [...].
Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Wskazał, że bezspornie aktem notarialnym z dnia 13 września 1976r. rep AII nr 11520/76 skarżący w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości sprzedali Skarbowi Państwa działkę nr [...] na mapie 15 obręb [...] nr rej grunt licz o obszarze 3,9002 ha. Przedmiotowa działka powstała w wyniku podziałów dawnej działki nr [...]. Zdaniem Sądu ocena w zakresie zbędności nieruchomości dla celów wywłaszczenia nie może w żadnym wypadku pomijać funkcjonalnego i przestrzennego związku, w jakim objęta żądaniem zwrotu nieruchomość pozostawać miała z realizacją celu publicznego. Z akt sprawy wynika, że inwestycja osiedla przewidziana w planie ogólnym i planach realizacyjnych była realizowana w latach 70 – tych oraz 80 – tych XX w. Doprecyzowanie celu szczegółowego odnośnie spornej działki nastąpiło w planie dogęszczenia z 1981r. Osiedle Armii Krajowej funkcjonuje jako wyodrębniona jednostka urbanistyczna, której granice stanowią ulice, w tym [...] i [...]. Działka [...] stanowi niewątpliwie integralną część tego osiedla bowiem została, zgodnie z planem dogęszczenia wraz z innymi działkami wkomponowana w układ przestrzenny osiedla oddzielając teren zabudowany od ruchliwych ulic. Nie sposób więc uznać, że działkę nr [...] na etapie wykonawczym tego osiedla (do lat 80 - tych) uznano za zbędną do realizacji celu publicznego przewidzianego w planie ogólnym. Zdaniem Sądu ocena w zakresie zbędności nieruchomości dla celów wywłaszczenia nie może w żadnym wypadku pomijać funkcjonalnego i przestrzennego związku, w jakim objęta żądaniem zwrotu nieruchomość pozostawać miała z realizacją celu publicznego. Jest to szczególnie istotne w okolicznościach niniejszej sprawy, gdzie przedmiotem inwestycji publicznej było duże osiedle budynków wielomieszkaniowych wraz z kompleksem infrastruktury towarzyszącej i ciągów komunikacyjnych. Realizowany w takim przypadku miał być zespół obiektów mieszkaniowych, usługowych i infrastrukturalnych tworzący zintegrowaną całość urbanistyczną (osiedle), zaś przejmowane nieruchomości miały tak rozumianą całość tworzyć. Celem postępowania z art. 137 u.g.n. nie jest weryfikacja zasadności wywłaszczenia określonych terenów przez pryzmat obecnych standardów dotyczących zabudowy wielorodzinnej, ale zwrot tych terenów, które nie zostały wykorzystane na cel publiczny. Cel publiczny musi być przy tym rozumiany tak, jak był rozumiany w chwili wywłaszczenia czy nabycia nieruchomości do zasobu własności publicznej. Nie ma więc znaczenia, że teren objęty w niniejszej sprawie żądaniem zwrotu to tylko zieleń, jak podnoszą skarżący.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiedli [...] i [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
1) naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a., mającym istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez bezzasadne oddalenie skargi, podczas gdy zaistniały podstawy do jej uwzględnienia,
2) przepisu postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. mającym istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez oddalenie skargi przy nieustosunkowaniu się do istotnych podniesionych w niej argumentów i zarzutów oraz przy wewnętrznej sprzeczności uzasadnienia w zakresie wskazania przyjętego przez Sąd celu wywłaszczenia,
3) przepisu postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. i art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na oddaleniu skargi, pomimo iż decyzja Wojewody Wielkopolskiego z dnia 2 sierpnia 2018 r. znak sprawy: SN-III.7515.1.50.2018.12 oparta była na nienależytym uzasadnieniu z uwagi na:
* zawarcie zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwiało realizację zasady praworządności i zasady pogłębienia zaufania obywatela do państwa,
* zdawkowe odniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do zarzutów podniesionych w odwołaniu skarżących od decyzji organu I instancji,
* zaniechanie dokonania ponownej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i zaniechanie dokonania oceny ustaleń poczynionych przez organ I instancji,
4) przepisu postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 136 w zw. z art. 137 u.g.n. mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a polegającym na oddaleniu skargi, mimo iż skarżącym odmówiono zwrotu nieruchomości choć ta stała się zbędna na cel wywłaszczenia precyzyjnie określony w umowie wywłaszczeniowej zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 13 września 1976 r.,
5) przepisu postępowania, tj. art, 151 p.p.s.a. w zw. z art. 137 u.g.n. w zw. z art. 6 i art. 16 ust 2 pkt 2 i ust 3 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. 1974 nr 10 poz. 64 w brzmieniu obowiązującym z dnia 1 czerwca 1975 r. do 30 czerwca 1982 r. - dalej "u.z.t.w.n.") mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a polegającym na oddaleniu skargi, mimo iż cel, dla którego przedmiotowe nieruchomości zostały wywłaszczone na podstawie umowy ustalono:
* w oparciu o plan ogólny zagospodarowania przestrzennego Miasta Poznania, pomimo tego, że z uwagi na ogólność tego aktu planistycznego niemożliwym było ustalenie konkretnego celu, jaki miał być na przedmiotowej nieruchomościach zrealizowany,
* z pominięciem dokumentu zatwierdzającego plan realizacji inwestycji Górny Taras Rataj,
* w oparciu o rozstrzygnięcia administracyjne i inne dokumenty, wydane po zawarciu umowy wywłaszczeniowej,
6) prawa materialnego w postaci art. 137 u.g.n. w zw. z art. 6 i art. 16 ust 2 pkt 2 i ust. 3 pkt 1 u.z.t.w.n., przez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na przyjęciu, iż cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości i jego realizacja mogą być ustalone z pominięciem decyzji zatwierdzającej plan realizacji inwestycji Górny Taras Rataj, natomiast w oparciu o plan ogólny zagospodarowania przestrzennego Miasta Poznania oraz o rozstrzygnięcia administracyjne i inne dokumenty, wydane po zawarciu umowy wywłaszczeniowej,
Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie w/w decyzji Wojewody Wielkopolskiego oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty Poznańskiego, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z art. 15zzs4 ust. 1 powołanej ustawy w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy.
Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej zarządzeniem z dnia 22 czerwca 2022 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1–6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
Rozpoznając w tak zakreślonych granicach wniesioną skargę kasacyjną należy stwierdzić, iż skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
W odniesieniu do wniesionej skargi kasacyjnej (środka odwoławczego) należy przypomnieć, że związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające z powyższych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować (zob. wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2015 r., II OSK 909/14, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny badać, czy zaskarżony wyrok nie narusza innych przepisów niż wskazane w podstawach, na których ten środek odwoławczy oparto (zob. wyrok NSA z dnia 25 listopada 2014 r., II GSK 1253/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma on kompetencji do konkretyzowania czy uzupełniania zarzutów kasacyjnych, bądź ich uzasadnienia, a brak konkretnego i popartego stosowną argumentacją zakwestionowania stanowiska wyrażonego w danej kwestii przez wojewódzki sąd administracyjny powoduje związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem sądu pierwszej instancji w danym zakresie i niemożność zbadania jego zasadności (zob. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2015 r., II FSK 3171/12 i wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2012 r., II OSK 1426/11, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem Naczelny Sąd Administracyjny upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej (por. wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., II OSK 2724/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko wyrokowi Sądu I instancji, a zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie jej podstawy/aw oraz zarzutów, zawierających precyzyjne oznaczenie przepisów, które zostały naruszone przez sąd, gdyż jak wyjaśniono wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zakreślonych podstawami i zarzutami wyraźnie określonymi w jej treści (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021r. sygn. akt II GSK 2187/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że wywiedziony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenie art. 151 p.p.s.a. (zarzut nr 1) nie może stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej, gdyż błąd w postaci uwzględnienia lub oddalenia skargi sąd pierwszej instancji popełnia w fazie wcześniejszej niż etap orzekania, czyli w fazie kontroli zaskarżonego aktu lub czynności poprzedzającej wydanie orzeczenia. Zatem podstawą skargi kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. mogą być jedynie przepisy regulujące proces dochodzenia do rozstrzygnięcia, a nie przepisy określające samo rozstrzygnięcie (Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 1748/17, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej nr 2 i 3 w sprawie nie zostały także naruszone przepisy postępowania. Nie można zaskarżonemu wyrokowi postawić zarzutów naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 144 § 4 p.p.s.a oraz naruszenia art. 151 w zw. z art. 7 w zw. z art. 8 i art. 77 w zw. art. 80 i art. 107 § 3 k.pa. w zw. z art. 140 k.p.a.
Przede wszystkim należy przypomnieć, że skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko wyrokowi Sądu I instancji, a zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie jej podstawy/aw oraz zarzutów, zawierających precyzyjne oznaczenie przepisów, które zostały naruszone przez sąd, gdyż – jak wyjaśniono wyżej – Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zakreślonych podstawami i zarzutami wyraźnie określonymi w jej treści (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021 r. sygn. akt II GSK 2187/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przenosząc powyższe rozważania w realia rozpoznawanej sprawy wymaganym jest wskazać, że art. 77 k.p.a. obejmuje cztery odrębne jednostki redakcyjne, tj. §§1–4, w których zawarte są cztery różne treści normatywne (przepisy prawne). Skarga kasacyjna nie wskazuje konkretnie (szczegółowo), który przepis czy przepisy z art. 77 k.p.a. zdaniem autora zostały naruszone przez Sąd I instancji w związku przywoływanymi przepisami prawa. Tym samym rozważany niniejszym zarzut nie został skonstruowany stosowanie do wymogów przewidzianych we właściwych normach p.p.s.a.
Naruszenie przez Sąd powołanych w ramach zarzutów nr 2 i 3 przepisów prawa mogłoby mieć miejsce wówczas, gdyby dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd wojewódzki nie dostrzegł, iż rozstrzygnięcie to narusza przepisy postępowania, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny – jak wynika z analizy akt sprawy, w tym zwłaszcza zaskarżonego orzeczenia – stwierdza, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, a przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie zostały właściwie zinterpretowane. Nie sposób więc kwestionować ustaleń faktycznych, które legły u podstaw zaskarżonego wyroku. Zakres prowadzonego przez organy postępowania dowodowego determinowany był treścią przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w tej sprawie. Postawione zarzuty zmierzały natomiast do wykazania, że organ odwoławczy nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy dotyczących ustalenia i realizacji celu wywłaszczenia, zaś Sąd I instancji takie postępowanie organu zaakceptował. Z zarzutem tym nie można się jednak zgodzić.
Należy podkreślić, że o zakresie postępowania dowodowego decyduje nie subiektywne przekonanie strony, lecz treść przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w danej sprawie. Niezbędne dowody przeprowadza się w celu ustalenia okoliczności, które rzeczywiście mogą mieć znaczenie prawne dla sprawy. W niniejszej sprawie organ odwoławczy przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe oraz wyjaśnił i przeanalizował wszystkie te okoliczności, które były niezbędne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, a ponadto w sposób wyczerpujący wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia (zob. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2148/15, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wobec powyższego należy stwierdzić, że Sąd I instancji orzekł w granicach sprawy, które to granice wyznaczają wydane w sprawie akty administracyjne. Zdaniem Sadu kasacyjnego Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wnikliwie i dokładnie przedstawił także argumentację do wydanego rozstrzygnięcia, w związku z czym nie można też mówić o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a. Podkreślić w tym miejscu należy, że w myśl tego przepisu uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wadliwość pisemnych motywów wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera elementów wskazanych w powołanym przepisie oraz nie pozwala na kontrolę kasacyjną zaskarżonego orzeczenia. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawiono stan faktyczny sprawy, przedstawiono zarzuty sformułowane w skardze oraz wskazano i wyjaśniono podstawę oddalenia skargi – zostały zatem spełnione wymogi przewidziane w przywołanym przepisie. Odmienne zapatrywanie na przepisy prawa przez wnoszącego skargę kasacyjną nie oznacza, iż pisemne motywy zaskarżonego wyroku nie odpowiadają wymogom ustawowym. Podkreślić też w tym miejscu należy, że poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź sposobu zastosowania prawa materialnego.
Uwpuklić należy, że w rozpoznawanej przez Sąd kasacyjny bezspornie ustalono zwłaszcza, że akty prawne, na które powołano się w akcie notarialnym z 1976r. zostały powołane błędnie, dotyczyły bowiem zupełnie innego – w ramach Dzielnicy Rataje w Poznaniu – osiedla. tj. osiedla Lecha, które znajduje się w innym miejscu niż osiedle Armii Krajowej (dawniej Manifestu Lipcowego).
Niemniej należy stwierdzić, że jak słusznie uprzednio zauważyły organy, a następnie zaaprobował Sąd wojewódzki, nie pozwala na uznanie tylko z tego powodu, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany (por. wyrok NSA z dnia 31 maja 2022r. sygn. akt I OSK 1793/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Osiedle Lecha jak i Osiedle Armii Krajowej (poprzednio Manifestu Lipcowego) znajdują się na terenie, wspomnianej już wyżej, Dzielnicy Rataje w Poznaniu. Są to osiedla mieszkaniowe czyli tereny funkcjonalnie wykorzystywane na zabudowę mieszkaniową wraz z infrastrukturą towarzyszącą. Błędne wskazanie dokumentów dotyczących innego osiedla w akcie notarialnym podczas gdy na terenie wywłaszczanej działki planowana było realizacja tożsamego celu na osiedlu o innej nazwie nie może być uznane za brak realizacji celu wywłaszczenia. Zasadnie podkreślił Sąd I instancji, że niniejsza sprawa dotyczy przejęcia własności nieruchomości (wywłaszczenia) jakie dokonało się w latach 70 – tych ubiegłego wieku, wywłaszczenia które dokonane było w zupełnie innym porządku prawnym niż porządek aktualnie obowiązujący. W przeszłości akt wywłaszczenia nie odpowiadał aktualnym standardom i zdaniem Sądu nie można do stanów faktycznych zaistniałych w innym porządku prawnym stosować wprost aktualnych uregulowań w zakresie standardów decyzji. Sam fakt zagospodarowania działki w ramach osiedla Armii Krajowej zamiast osiedla Lecha, które wynikało z dokumentów przywołanych w akcie wywłaszczenia nie oznacza zbędności wywłaszczenia. Nie ma tu bowiem zmiany celu wywłaszczenia. Trafnie przywołano w związku z powyższym – podzielane w pełni przez niniejszy skład Sądu odwoławczego – stanowisko NSA w wyroku z dnia 13 czerwca 2018r.,( sygn. I OSK 1862/16, CBOSA, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl): "O zmianie celu wywłaszczenia można zatem mówić tylko w przypadku, gdy następuje zmiana funkcji wywłaszczonego terenu i ma ona charakter trwały. Pogląd ten konsekwentnie podtrzymywany jest także w orzecznictwie sądów administracyjnych (m. in. wyroki: z dnia 21 lutego 2008r. I OSK 180/07, z dnia 17 listopada 2011r. I OSK 2052/10 i z dnia 6 kwietnia 2017 r., I OSK 1842/15). W tym świetle dla oceny, czy rzeczywiście doszło do zmiany celu nie może mieć znaczenia, że wywłaszczona działka została zabudowana w ramach innego osiedla mieszkaniowego, niż wskazanego w samej decyzji wywłaszczeniowej. Decydującym jest bowiem fakt ich użytkowania zgodnie z celem wywłaszczenia (por. wyroki NSA z dnia 17 marca 2011r. I OSK 697/2010 Lex Polonica, 7 września 2007 r. I OSK 1324/2006, 17 czerwca 2011 r. I OSK 1433/10, 3 września 2010r. I OSK 1537/09, 5 lutego 2009 r. I OSK 300/08, 23 lutego 2010 r. I OSK 600/09)".
Jednocześnie zasadną jest ocena Sądu I instancji, zgodnie z którą jeżeli ustalono, iż celem wywłaszczenia miała być budowa osiedla mieszkaniowego w Dzielnicy Rataje organ nie musiał ustalać czy wywłaszczona działka miała podlegać jakiemuś szczególnemu, konkretnemu zagospodarowaniu. Wystarcza stwierdzenie, iż wywłaszczony teren został zagospodarowany jako fragment tego osiedla czy to pod zabudowę, czy pod infrastrukturę techniczną czy pod tereny zielone. Jak trafnie wskazuje przywoływane w zakażonym wyroku orzecznictwo, że w przypadku realizacji takiej inwestycji jak osiedle mieszkaniowe, o wykorzystaniu na cel wywłaszczenia świadczy nie tylko zabudowanie budynkami mieszkaniowymi, ale także wszelkimi innymi obiektami, które są potrzebne dla osiedla. O wykorzystaniu na cel wywłaszczenia może także świadczyć inne niż zabudowa zagospodarowanie, w tym pozostawienie terenów zielonych. W przypadku realizacji dużej inwestycji na poszczególnych etapach może dochodzić do zmian w projektach zagospodarowania poszczególnych części terenu, stanowiących o realizacji osiedla (wyrok NSA z dnia 19 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 2600/14; zob. wyroki NSA: z dnia 21 kwietnia 2016r. sygn. akt I OSK 1519/14; z dnia 31 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1793/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Słusznie też wskazano, że przeznaczenie terenów na budowę osiedla mieszkaniowego dotyczy nie tylko zabudowy stricte mieszkaniowej ale całej infrastruktury osiedla, takiej jak m.in. tereny zieleni. Poglądy wyżej przytoczonych w judykaturze Sąd kasacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela.
Odnosząc się z kolei do następnych zarzutów (nr 4, 5, 6) – naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 136 w zw. z art. 137 u.g.n.; art, 151 p.p.s.a. w zw. z art. 137 u.g.n. w zw. z art. 6 i art. 16 ust 2 pkt 2 i ust 3 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. 1974 nr 10 poz. 64 w brzmieniu obowiązującym z dnia 1 czerwca 1975 r. do 30 czerwca 1982 r. - dalej "u.z.t.w.n."); art. 137 u.g.n. w zw. z art. 6 i art. 16 ust 2 pkt 2 i ust. 3 pkt 1 u.z.t.w.n. – należy ponownie przypomnieć, że obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie jej podstawy/aw oraz zarzutów, zawierających precyzyjne oznaczenie przepisów, które zostały naruszone przez sąd, gdyż jak wyjaśniono wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zakreślonych podstawami i zarzutami wyraźnie określonymi w jej treści.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zaznczyć, że art. 136 u.g.n. obejmuje kilka odrębnych jednostek redakcyjnych, tj. ust.1–5, w których zawarte są różne treści normatywne (przepisy prawne); analogicznie art. 137 u.g.n. obejmuje dwie odrębne jednostki redakcyjne, tj. ust.1–2, w których zawarte są odmienne treści normatywne (przepisy prawne). Podobnie art. 6 u.z.t.w.n. obejmuje kilka odrębnych jednostek redakcyjnych, tj. ust.1–5, w których zawarte są różne treści normatywne (przepisy prawne). Tym samym rozważane niniejszym zarzuty nie zostały skonstruowane zgodnie z normami p.p.s.a.
W nawiązaniu do rozważań Sądu dotyczących uprzednich zarzutów, uwypuklić trzeba w tym miejscu, że kwestia sposobu ustalania celu wywłaszczenia z uwagi na konieczność rozpoznania wniosku o zwrot nieruchomości była w przeszłości przedmiotem orzeczeń sądów administracyjnych. W rozstrzygnięciach tychże sądów wielokrotnie zwracano uwagę, że w przypadku inwestycji złożonych, takich jak budowa osiedli mieszkaniowych, cel wywłaszczenia może obejmować nie tylko realizację inwestycji głównej, ale także wykonanie inwestycji towarzyszących, których istnienie umożliwia prawidłowe funkcjonowanie i korzystanie z inwestycji głównej, zgodnie z jej przeznaczeniem (por. wyroki NSA z dnia: 19 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OSK 384/21; 27 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 1268/19 oraz 4 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 991/18). W przypadku zatem inwestycji złożonej, tj. takiej, która miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, istotne jest prawidłowe, właściwe ustalenie celu wywłaszczenia. Precyzyjne jego określenie wymaga sięgnięcia do innych dokumentów, które pozwolą na doprecyzowanie tego celu i ustalenie, czy sporna działka jest nieruchomością zbędną. Dokumentami takimi mogą być nie tylko dokumenty poprzedzające proces wywłaszczenia, ale także inne dokumenty pozwalające na ustalenie tego celu (por. wyroki NSA z dnia: 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 489/20 i 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 3507/18). Zatem, pomimo że w toku ustalania takiego celu w pierwszej kolejności należy sięgać po dokumenty powstałe przed wywłaszczeniem nieruchomości, to nie można wykluczyć sytuacji, w której cel wywłaszczenia będzie ustalany na podstawie dokumentów późniejszych, które odzwierciedlają ten cel (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2562/19). Za dokumenty takie można uznać dokumenty powstałe po wywłaszczeniu. Dokumenty te nie mają bowiem charakteru kreującego określoną sytuację, ale dokumentów ewidencjonujących istniejący po wywłaszczeniu stan gruntu (por. wyrok NSA z dnia 31 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1793/21; wyrok NSA z dnia 31 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1793/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wobec powyższego uznać należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok jest zgodny z prawem.
Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji wyroku.
Wniosek uczestnika – Miasta Poznań o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego podlegał oddaleniu, albowiem zgodnie z art. 204 pkt 1 p.p.s.a., jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu I instancji oddalający skargę, w razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła skargę kasacyjną, obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez organ, przepisy ustawy nie przewidują w takiej sytuacji możliwości zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz uczestników postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 7 października 2022r. sygn. akt I OSK 2044/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).